Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Văn học: Văn học đàng trong thế kỷ XVII-XVIII trong tiến trình phát triển của văn học dân tộc

Luận văn hướng đến các mục tiêu nghiên cứu: tái hiện bức tranh nền văn học Đàng Trong thế kỷ XVII-XVIII, nhận thức những biệt sắc, những dấu ấn chung, từ đó định vị vai trò của văn học Đàng Trong trong nền văn học dân tộc, hình dung về sự phát triển thực sự của nền văn học và cố gắng trong chừng mực có thể, tìm ra logic nội tại của sự phát triển ấy. Mời các bạn cùng tham khảo.

Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ

TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XàH I VÀ NHÂN VĂNẠ Ọ Ọ Ộ

Hà N i ­ 2015ộ

        Công trình được hoàn thành t i: ạ

Trường  Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân vănạ ọ ọ ộ

Đ i h c Qu c gia Hà N iạ ọ ố ộ

Ngườ ưới h ng d n khoa h c: ẫ ọ GS.TS Tr n Ng c Vầ ọ ương

Có th  tìm hi u lu n án t i:ể ể ậ ạ

­ Th  vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ

­ Trung tâm Thông tin ­ Th  vi n, Đ i h c Qu c gia Hà N iư ệ ạ ọ ố ộ

M  Đ UỞ Ầ

1. Lý do ch n đ  tàiọ ề

1.1. M c dù ra đ i t ng đ i mu n so v i văn h c mi nặ ờ ươ ố ộ ớ ọ ề  

B c, nh ng k  t  khi đ nh hình, văn h c mi n Nam (trong đó baoắ ư ể ừ ị ọ ề  hàm c  giai đo n văn h c Đàng Trong) g n nh  luôn có xu hả ạ ọ ầ ư ướ  ng

đi đ u cho nh ng th  nghi m m i m  c a các th  lo i văn h c: tầ ữ ể ệ ớ ẻ ủ ể ạ ọ ừ truy n Nôm bác h c, vãn, tu ng… (th i trung đ i) cho đ n báo,ệ ọ ồ ờ ạ ế  

t p chí, truy n ng n, truy n dài, truy n phóng tác… (th i c n hi nạ ệ ắ ệ ệ ờ ậ ệ  

đ i) và d i t m  nh hạ ộ ầ ả ưởng ngược tr  l i mi n B c. ở ạ ề ắ

Đi u đó d n đ n, s  là b t kh  thi và thi u thuy t ph cề ẫ ế ẽ ấ ả ế ế ụ  

n u hình dung v  s  phát tri n c a văn h c Vi t Nam mà khôngế ề ự ể ủ ọ ệ  

l u tâm đ n b  ph n văn h c đư ế ộ ậ ọ ượ ảc s n sinh trên m nh đ t phả ấ ươ  ngNam

1.2.  H u h t các công trình nghiên c u v  văn h c Đàngầ ế ứ ề ọ  Trong hi n nay m i ch  l y ra m t “lát c t”, m t đ c đi m, m tệ ớ ỉ ẩ ộ ắ ộ ặ ể ộ  

đi n hình nào đó, ch  ch a tái hi n m t cách đ y đ , toàn di nể ứ ư ệ ộ ầ ủ ệ  

di n m o văn h c mi n Nam nói chung, và văn h c Đàng Trong nóiệ ạ ọ ề ọ  riêng. Đi u đáng nói là, ngay trong m t s  giáo trình gi ng d y ề ộ ố ả ạ ở 

b c đ i h c c a các trậ ạ ọ ủ ường đ u ngành khoa h c xã h i và nhânầ ọ ộ  văn, v n đ  này cũng ch a đấ ề ư ược quan tâm đ y đ , đúng m c.ầ ủ ứ

1.3.  Trong th i k  đ i kháng Đàng Trong – Đàng Ngoài,ờ ỳ ố  trên t ng th  n n văn hóa nói chung, và trong b n thân văn h cổ ể ề ả ọ  Đàng Trong nói riêng luôn phát tri n trong tình tr ng lể ạ ưỡng nan v aừ  

th ng nh t v a khác bi t. Th ng nh t nh  s  b o l u nh ng giá trố ấ ừ ệ ố ấ ờ ự ả ư ữ ị 

văn h c, mà r ng h n là văn hóa truy n th ng. Khác bi t vì trênọ ộ ơ ề ố ệ  

đường   hướng   ly   khai,   người   Vi t     phệ ở ương   Nam   ph i   khôngả  

ng ng sáng t o ra cái m i, đ  sinh t n và cũng đ  kh ng đ nh sừ ạ ớ ể ồ ể ẳ ị ự 

t n t i đ c l p c a vùng lãnh th  ­ vùng th  ch  V n đ  đ t ra làồ ạ ộ ậ ủ ổ ể ế ấ ề ặ  

nh ng s  khác bi t có th c  y trong văn h c n i vùng đ t m i cóữ ự ệ ự ấ ọ ơ ấ ớ  

t o ra s  xung kh c v i văn h c Đàng Ngoài nói riêng và n n vănạ ự ắ ớ ọ ề  

h c dân t c đã đ nh hình t  lâu đ i nói chung; hay chính nh ng bi tọ ộ ị ừ ờ ữ ệ  

s c đó l i góp ph n vào s  phong phú c a n n văn h c dân t c?ắ ạ ầ ự ủ ề ọ ộ  Nói cách khác, văn h c Đàng Trong n m   v  trí nào và xác l p vaiọ ằ ở ị ậ  trò gì trong n n văn h c dân t c? Chúng tôi tin r ng, l n gi  l iề ọ ộ ằ ầ ở ạ  

nh ng trang văn h c Đàng Trong th i k  phân tranh, s  là m tữ ọ ờ ỳ ẽ ộ  trong nh ng hữ ướng đi h a h n đ  tìm ra l i gi i cho nh ng câu h iứ ẹ ể ờ ả ữ ỏ  đó

Trên đây là c  s  lý lu n và th c ti n đ  chúng tôi l aơ ở ậ ự ễ ể ự  

ch n ọ Văn h c Đàng Trong th  k  XVII ­ XVIII trong ti n trình ọ ế ỷ ế   phát tri n c a văn h c dân t c ể ủ ọ ộ  làm đ i tố ượng nghiên c u.ứ

2. M c đích nghiên c uụ ứ

2.1.  Tái hi n b c tranh n n văn h c Đàng Trong th  kệ ứ ề ọ ế ỷ XVII – XVIII. 

2.2. Nh n th c nh ng bi t s c, nh ng d u  n chung, t  đóậ ứ ữ ệ ắ ữ ấ ấ ừ  

đ nh v  vai trò c a văn h c Đàng Trong trong n n văn h c dân t c. ị ị ủ ọ ề ọ ộ

2.3. Hình dung v  s  phát tri n th c s  c a n n văn h c vàề ự ể ự ự ủ ề ọ  

c  g ng trong ch ng m c có th , tìm ra logic n i t i c a s  phátố ắ ừ ự ể ộ ạ ủ ự  tri n  y. ể ấ

3. Phương pháp nghiên c uứ

3.1. Ph ươ ng pháp văn h c s : ọ ử  Hình dung di n m o vănệ ạ  

h c Đàng Trong theo các tiêu chí c a văn h c s  (l c lọ ủ ọ ử ự ượng sáng tác – quan ni m th m m , ch  đ  ­ đ  tài và hình tệ ẩ ỹ ủ ề ề ượng trung tâm, 

th  lo i, ngôn ng ).ể ạ ữ

3.2. Ph ươ ng pháp so sánh: Xét văn h c Đàng Trong trongọ  

m i tố ương quan v i văn h c Đàng Ngoài th  k  XVII ­ XVIII vàớ ọ ế ỷ  trong toàn ti n trình văn h c trung đ i Vi t Nam, đ  trên c  s  đóế ọ ạ ệ ể ơ ở  

th y đấ ược nh ng đi m tữ ể ương đ ng và khác bi t gi a tác ph m c aồ ệ ữ ẩ ủ  các tác gi  Đàng Trong và Đàng Ngoài giai đo n này, đ ng th i chả ạ ồ ờ ỉ 

ra được nh ng đi m k  th a, nh ng sáng t o m i, nh ng d u hi uữ ể ế ừ ữ ạ ớ ữ ấ ệ  

bi t s c c a văn h c – văn hóa phệ ắ ủ ọ ương Nam so v i t ng th  vănớ ổ ể  

h c – văn hóa Vi t. ọ ệ

3.3. Ph ươ ng pháp liên ngành:  Ch  y u là phủ ế ương pháp nghiên c u liên ngành văn h c ­ văn hóa. T  vi c mô t , phân tích,ứ ọ ừ ệ ả  đánh giá nh ng đ c ữ ặ đi m đ c thù c a các tác ph m văn h c vi tể ặ ủ ẩ ọ ế  Đàng Trong giai đo n th  k  XVII ­ XVIII mà “đ c” ra m t sạ ế ỷ ọ ộ ố 

mã văn hóa c a vùng đ t này. M t khác, đ t tác ph m văn h củ ấ ặ ặ ẩ ọ  vào b i c nh   đó nó đã phát sinh và phát tri n, trên c  s  đóố ả ở ể ơ ở  

nh n di n nh ng đ c đi m văn h c mang tính quy lu t, tính l chậ ệ ữ ặ ể ọ ậ ị  

s  c  th , nói cách khác là lý gi i các đ c tr ng văn h c t  gócử ụ ể ả ặ ư ọ ừ  nhìn văn hóa. 

4. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

4.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u:  ứ Các tác ph m văn h c Đàng Trongẩ ọ  

th i k  1600 ­ 1802ờ ỳ   

4.2. Ngu n t  li u ồ ư ệ

­ T  li u v  sáng tác c a các tác gi  Đàng Trong th i kư ệ ề ủ ả ờ ỳ 

1600 ­ 1802 và nh ng t  li u/ công trình nghiên c u v  vùng vănữ ư ệ ứ ề  

h c này c a các th  h  ti n b i. ọ ủ ế ệ ề ố

­ Các sáng tác văn h c Đàng Ngoài cùng th i k , và nhóm tọ ờ ỳ ư 

li u/ công trình nghiên c u v  văn h c c  trung đ i Vi t Nam nóiệ ứ ề ọ ổ ạ ệ  chung

­ Nhóm t  li u v  l ch s  ­ văn hóa Đàng Trong. ư ệ ề ị ử

5. Đóng góp c a lu n án ủ ậ

Trên c  s  tái hi n b c tranh n n văn h c Đàng Trong, lu nơ ở ệ ứ ề ọ ậ  

án góp ph n nh n di n l i m t l n n a các y u t  đ c tr ng c aầ ậ ệ ạ ộ ầ ữ ế ố ặ ư ủ  văn h c vùng, xét trên t t c  các phọ ấ ả ương di n c a văn h c s ệ ủ ọ ử

D a trên nh ng k t qu  thu đự ữ ế ả ượ ừ ệc t  vi c so sánh v i vănớ  

h c Đàng Ngoài đọ ương th i, lu n án góp ph n nh n di n nh ngờ ậ ầ ậ ệ ữ  

d u hi u bi t s c c a văn h c vùng. Đ ng th i xác l p vai trò, v  tríấ ệ ệ ắ ủ ọ ồ ờ ậ ị  

c a văn h c Đàng Trong, cũng nh  vai trò c a nh ng cá nhân tiêuủ ọ ư ủ ữ  

bi u trên ti n trình phát tri n văn h c vi t dân t c.ể ế ể ọ ế ộ

Nh n di n b n ch t, c i ngu n c a văn h c Đàng Trongậ ệ ả ấ ộ ồ ủ ọ  

v i t  cách là m t thành t  văn hóa, m t m t ch u s  tác đ ng và làớ ư ộ ố ộ ặ ị ự ộ  

h  qu  c a nh ng đ ng thái văn hóa đ c thù, m t khác tác đ ngệ ả ủ ữ ộ ặ ặ ộ  

ngược tr  l i, t o nên s  sinh đ ng cho không gian văn hóa vùng. ở ạ ạ ự ộ

6. C u trúc lu n ánấ ậ

Ngoài M  đ u, K t lu n, Tài li u tham kh o, ph n N i dungở ầ ế ậ ệ ả ầ ộ  chính c a lu n án đ c tri n khai theo ba ch ng:ủ ậ ượ ể ươ

­ Ch ng 1: T ng quan tình hình nghiên c uươ ổ ứ

­ Ch ng 2: Di n m o văn h c Đàng Trong th  k  XVII – XVIIIươ ệ ạ ọ ế ỷ  

­ Chương 3: Văn h c Đàng Trong th  k  XVII – XVIII, nhìnọ ế ỷ  

t  các t a đ  quy chi uừ ọ ộ ế

Chương 1: 

T ng quan tình hình nghiên c uổ ứ

1.1. M t s  thu t ng  c  b nộ ố ậ ữ ơ ả

1.1.1. Đàng Trong:  Hay còn g i Đ ng Trong, Nam Hà,ọ ườ  

Qu ng Nam qu c, là ch  vùng lãnh th  thu c quy n cai tr  c a t pả ố ỉ ổ ộ ề ị ủ ậ  đoàn chúa Nguy n   phía Nam sông Gianh (Qu ng Bình), trongễ ở ả  kho ng th i gian t  1600 – 1802.ả ờ ừ

1.1.2. Văn h c Đàng Trong:   ọ Là toàn b  nh ng sáng tácộ ữ  (b ng ch  Nôm và ch  Hán), đằ ữ ữ ược vi t t i/v  khu v c đ a ­ chínhế ạ ề ự ị  

tr  Đàng Trong, kho ng th i gian t  1600 ­ 1802, không phân bi tị ả ờ ừ ệ  tác gi  là ngả ười Đàng Trong hay Đàng Ngoài, mang qu c t ch Vi tố ị ệ  Nam hay Trung Hoa

1.2. T ng quan tình hình nghiên c uổ ứ

Đi m qua tình hình nghiên c u v  văn h c Đàng Trong, cóể ứ ề ọ  

th  th y ph m vi kh o sát c a các nhà nghiên c u tể ấ ạ ả ủ ứ ương đ i r ng.ố ộ  Bên c nh nh ng công trình, bài vi t, chuyên kh o mang t m kháiạ ữ ế ả ầ  quát v  các giai đo n trong l ch s  văn h c mi n Nam nói chung vàề ạ ị ử ọ ề  Đàng Trong nói riêng, đã có nh ng nghiên c u chuyên sâu v  cácữ ứ ề  

ti u vùng văn h c c a x  này, ho c chú ý đ n t m  nh hể ọ ủ ứ ặ ế ầ ả ưởng c aủ  

m t s  tác gi  tiêu bi u, s c s ng c a m t s  th  lo i đ c thù ộ ố ả ể ứ ố ủ ộ ố ể ạ ặ  Tuy nhiên, đóng góp c a các nhà nghiên c u vào vi c nh n th củ ứ ệ ậ ứ  văn chương truy n th ng nói chung và văn h c Đàng Trong nóiề ố ọ  riêng, ch  “gây  n tỉ ấ ượng v  ề đi m  ể (các v n đ  c  th , nh ng thànhấ ề ụ ể ữ  

t u c a cá nhân m t s  tác gi  c  th ) h n là v  ự ủ ộ ố ả ụ ể ơ ề di n ệ ”. 

Ti u k t:ể ế

Cùng v i th i gian, văn h c Đàng Trong đã d n d n giànhớ ờ ọ ầ ầ  

được s  quan tâm c a h c gi i v i nh ng m c đ  và hình th cự ủ ọ ớ ớ ữ ứ ộ ứ  công b  khác nhau: sách chuyên kh o (coi văn h c Đàng Trong làố ả ọ  

m t đ i tộ ố ượng đ c l p, chuyên bi t), công trình văn h c s  (coiộ ậ ệ ọ ử  văn h c Đàng Trong là m t b  ph n, m t thành t  trong quá trìnhọ ộ ộ ậ ộ ố  

nh n di n ti n trình văn h c), lu n văn, lu n án (s  ph  bi n trongậ ệ ế ọ ậ ậ ự ổ ế  nhà trường), t p chí… T  đó có th  th y “di n” quan sát c a cácạ ừ ể ấ ệ ủ  nhà nghiên c u tứ ương đ i r ng. Đáng chú ý trong s  đó có chuyênố ộ ố  

lu n ậ Văn h c Đàng Trong ọ  c a Cao T  Thanh và ủ ự Khi nh ng l u dân ữ ư  

tr  l i  ở ạ c a Nguy n Văn Xuân đã cung c p cho chúng tôi nh ng củ ễ ấ ữ ứ 

li u và g i ý quý giá trong quá trình tìm hi u c i ngu n, bi t s c vàệ ợ ể ộ ồ ệ ắ  vai trò c a văn h c vùng.ủ ọ

Chương 2: 

Di n m o văn h c Đàng Trong th  k  XVII ­ XVIIIệ ạ ọ ế ỷ

2.1. C  c u l c lơ ấ ự ượng sáng tác và nh ng quan ni mữ ệ  

th m m  c  b nẩ ỹ ơ ả

2.1.1. Nhà nho thu n Vi t ầ ệ

2.1.1.1. Nhà nho sinh tr ưở ng   Đàng Ngoài ở

T  đ u th  k  cho đ n năm 1672, l c lừ ầ ế ỷ ế ự ượng tác gi  vănả  

h c Đàng Trong căn b n v n còn ít và thu n nh t. Đa ph n h  đ uọ ả ẫ ầ ấ ầ ọ ề  

là nh ng trí th c ­ nhà nho có ngu n g c xu t thân và sinh trữ ứ ồ ố ấ ưởng ở 

B c  Hà,  nh ng l a ch n  con  đắ ư ự ọ ường  vào Nam  ph ng  s  chínhụ ự  quy n chúa Nguy n, tiêu bi u nh : Đào Duy T , Nguy n H uề ễ ể ư ừ ễ ữ  

D t. N u nh  vi c sinh trậ ế ư ệ ưởng   đ t B c h a h n hun đúc cho cácở ấ ắ ứ ẹ  tác gi  v n văn hóa ­ văn h c truy n th ng, thì s  l a ch n conả ố ọ ề ố ự ự ọ  

đường khuông phò h  Nguy n l i hoàn toàn mang tính ch t chọ ễ ạ ấ ủ quan. Chính thái đ  nh p cu c h  h i đó c a gi i trí th c đã th iộ ậ ộ ồ ở ủ ớ ứ ổ  

m t lu ng sinh khí tr  trung, năng đ ng vào trong văn h c. ộ ồ ẻ ộ ọ

 2.1.1.2. Nhà nho sinh tr ưở ng   Đàng Trong ở  

Hoàn c nh không có chi n tranh (sau năm 1672) t o đi uả ế ạ ề  

ki n thu n l i h n cho văn hóa ­ giáo d c Đàng Trong phát tri n,ệ ậ ợ ơ ụ ể  kích thích s  phát tri n c a t ng l p trí th c, trong đó ch  y u làự ể ủ ầ ớ ứ ủ ế  

đ i ngũ nho sĩ. Gi a th  k  XVIII, trong chính quy n Đàng Trongộ ữ ế ỷ ề  

đã xu t hi n các v ng t c văn th n bên c nh nh ng th  gia võấ ệ ọ ộ ầ ạ ữ ế  

tướ  Đ i ngũ sáng tác tr  nên đông đ o v i trình đ  h c v nng ộ ở ả ớ ộ ọ ấ  uyên thâm nh  Nguy n H u Hào, Nguy n Quang Ti n, Nguy nư ễ ữ ễ ề ễ  Khoa Chiêm, Nguy n Đăng Th nh… ễ ị

 đây, chúng tôi ch  đ  c p đ n nh ng tác gi  ­ trí th c

nhà nho g c Minh hố ương thu c th i k  văn h c Đàng Trong nhộ ờ ỳ ọ ư 

M c Thiên Tích và nhi u tác gi  trong thi phái Chiêu Anh Các,ạ ề ả  

ho c nh ng ngặ ữ ười dù sáng tác ch  y u dủ ế ưới th i k  nhà Nguy nờ ỳ ễ  

nh ng sinh ra, l n lên, h c t p, trư ớ ọ ậ ưởng thành và hình thành th  gi iế ớ  quan, nhân sinh quan t  th i k  Đàng Trong nh  Tr nh Hoài Đ c,ừ ờ ỳ ư ị ứ  Ngô Nh n T nh – hai trong s  ba v  đơ ị ố ị ược ngườ ời đ i tôn x ng làư  

lượng đáng k  nh ng gể ữ ương m t trí th c tiêu bi u, thi n trì gi iặ ứ ể ệ ớ  

lu t, tinh thông Tam giáo cho đ i ngũ tác gi  ­ trí th c Đàng Trong.ậ ộ ả ứ  

H u h t trong s  h  đ u đ  l i nh ng bài K  phú chúc trầ ế ố ọ ề ể ạ ữ ệ ước khi viên t ch, th  hi n quan ni m nhân sinh, t  tị ể ệ ệ ư ưởng Thi n siêu thoát.ề  

N i b t có hòa thổ ậ ượng Th ch Liêm, Thi n s  Nguyên Thi u ­ Siêuạ ề ư ề  

B ch, thi n s  Minh H i ­ Pháp B o, thi n s  Thi t Di u ­ Li uạ ề ư ả ả ề ư ệ ệ ễ  Quán… 

2.1.3.2. Giáo sĩ

Văn h c Đàng Trong có m t b  ph n không kém ph nọ ộ ộ ậ ầ  quan tr ng, đó là m ng th  văn Thiên Chúa giáo. Tác gi  c a dòngọ ả ơ ả ủ  văn h c này là nh ng giáo sĩ – linh m c mà nhi u trong s  đó đ ngọ ữ ụ ề ố ồ  

th i cũng là nh ng “nho sĩ n m v ng thi pháp cũng nh  th  lo iờ ữ ắ ữ ư ể ạ  truy n th ng c a văn h c vi t Vi t Nam th i phong ki n”. Đángề ố ủ ọ ế ệ ờ ế  

ti c, ngoài tên tu i linh m c L  Y Đoan   Qu ng Ngãi (tác giế ổ ụ ữ ở ả ả 

S m truy n ca ấ ề ), nh ng sáng tác còn l i chép trong tuy n t p ữ ạ ể ậ Vãn 

và tu ng,  ồ Imprimerie de la Mission, Saigon, 1899, đ u khuy t danh.ề ế

2.2. Ch  đ  ­ đ  tài và hình tủ ề ề ượng trung tâm

2.2.1. Ch  đ  tôn vinh nhân v t lãnh đ o và hình t ủ ề ậ ạ ượ ng  

k  sĩ quý t c ẻ ộ

Tôn vinh nhân v t lãnh đ o là m t trong nh ng ch  đ  n iậ ạ ộ ữ ủ ề ổ  

b t c a văn h c Đàng Trong v i s  kh i đ u t  Đào Duy T  Songậ ủ ọ ớ ự ở ầ ự ừ  hành v i ch  đ  ng i ca, là s  xu t hi n c a hình tớ ủ ề ợ ự ấ ệ ủ ượng nh ngữ  con người tài năng, nh ng b c “chân chúa”, mà nói m t cách kháiữ ậ ộ  quát là nh ng k  sĩ quý t c. Quan sát văn h c Đàng Trong, có thữ ẻ ộ ọ ể 

th y di n m o c a k  sĩ quý t c đấ ệ ạ ủ ẻ ộ ược phác th o khá đa d ng, linhả ạ  

ho t, và thạ ường xuyên “đi u ch nh theo hoàn c nh c  th ”. ề ỉ ả ụ ể

2.2.2. Ch  đ  ng i ca phong c nh thiên nhiên, đ t n ủ ề ợ ả ấ ướ c,   vùng mình chi m gi  và hình t ế ữ ượ ng thiên nhiên

Bên c nh h  th ng hình tạ ệ ố ượng k  sĩ thì phong c nh, đ cẻ ả ặ  

bi t là phong c nh thiên nhiên, cũng là m t h  th ng hình tệ ả ộ ệ ố ượ  ng

đ c bi t “mang nh ng giá tr  và ch c năng ph c h p trong văn h cặ ệ ữ ị ứ ứ ợ ọ  Đàng Trong”. Song hành v i h  th ng hình tớ ệ ố ượng này, ch  đ  miêuủ ề  

t , ng i ca phong c nh cũng gi  m t v  trí thi t y u. Sau bả ợ ả ữ ộ ị ế ế ướ  c

kh i đ u c a Đào Duy T  (ở ầ ủ ừ T  Dung vãn ư ), ch  đ  thiên nhiênủ ề  

dường nh  b  ng t quãng trong su t th  k  XVII. Sang th  kư ị ắ ố ế ỷ ế ỷ XVIII, ch  đ  này tr  l i v i s  n  r  đ y  n tủ ề ở ạ ớ ự ở ộ ầ ấ ượng trong th  c aơ ủ  Nguy n Phễ ước Châu (đ u th  k ), M c Thiên Tích và thi pháiầ ế ỷ ạ  Chiêu Anh Các, Nguy n C  Trinh hay trong th  đ  v nh c a cácễ ư ơ ề ị ủ  danh th n ph  chúa  ầ ủ

2.2.3. Ch  đ  ph n ánh hi n th c và hình t ủ ề ả ệ ự ượ ng t  sĩ vô ử   danh, ng ườ i dân lao kh ổ

Các tác  gi   sinh  trả ưởng  vào  n a cu i  th  k   XVIII   đãử ố ế ỷ  không còn  o v ng v  m t xã h i thái bình, th nh tr  H , vô hìnhả ọ ề ộ ộ ị ị ọ  trung đã tr  thành nh ng ch ng nhân c a th i lo n. Vì v y, tácở ữ ứ ủ ờ ạ ậ  

ph m c a h  không còn âm hẩ ủ ọ ưởng t ng ca nh  nh ng sáng tác th iụ ư ữ ờ  

k  kh i nghi p và th nh tr , trái l i, là nh ng ký  c bi thỳ ở ệ ị ị ạ ữ ứ ương ­ 

bu n đau, xót xa, có lúc hăng hái mu n giúp đ i nh ng r i cu iồ ố ờ ư ồ ố  cùng ch  còn s  chán n n, b t l c, tìm th  thái, thoát t c cho tâmỉ ự ả ấ ự ư ụ  

h n n i c a Thi n hay ch n thôn quê mà ngồ ơ ử ề ố ườ ẩi  n sĩ Ngô Th  Lânế  

là m t đi n hình.ộ ể

2.2.4. Ch  đ  tuyên truy n cho Thiên Chúa giáo ủ ề ề

Sáng tác c a các tác gi  Thiên Chúa giáo   Đàng Trong th iủ ả ở ờ  

k  này t p trung vào ba ch  đ  chính là: tuyên truy n giáo quy, gi iỳ ậ ủ ề ề ả  thích giáo lý; tái hi n các truy n thuy t, s  tích trong “Thánh Kinhệ ề ế ự  giáo s ” theo đử ường hướng Vi t hóa; ca ng i các t m gệ ợ ấ ương về 

đ c tin, đ ng th i bày t  s  phê phán, n i b t bình v i ch  trứ ồ ờ ỏ ự ỗ ấ ớ ủ ươ  ng

c m đ o c a chính quy n Đàng Trong. ấ ạ ủ ề

2.3. Th  lo i:  ể ạ Căn b n, văn h c Đàng Trong v n n mả ọ ẫ ằ  trong s  phát tri n chung c a h  th ng th  lo i văn h c trung đ iự ể ủ ệ ố ể ạ ọ ạ  

Vi t Nam.ệ

2.3.1.  Th  Đ ơ ườ ng lu t:   ậ v n   là   m t   th   lo i   đẫ ộ ể ạ ượ ư  c   achu ng trong văn h c vi t Đàng Trong, v i nhi u th  khác nhauộ ọ ế ớ ề ể  

nh : th t ngôn t  tuy t, th t ngôn bát cú, ngũ ngôn  ư ấ ứ ệ ấ

2.3.2. Phú: Văn h c Đàng Trong không có nhi u tác ph mọ ề ẩ  

phú, ngoài  Tr n Ninh tr n phú   ấ ậ (khuy t danh),  ế L  Khê nhàn đi u ư ế   phú c a M c Thiên Tích và ủ ạ Hi u trung hoài c  phú  ế ổ c a Võ Trủ ườ  ng

To n.ả

2.3.3. Văn t :   ế Tác gi  tiêu bi u cho th  lo i này   Đàngả ể ể ạ ở  Trong là Đ ng Đ c Siêu – ngặ ứ ười được nhà nghiên c u Nguy nứ ễ  Văn Sâm tôn vinh là “nhà phù th y v i chi c đũa th n văn t ”. ủ ớ ế ầ ế

2.3.4. Vãn – vè: Vãn trong m ch văn ch ng ph ng Namạ ươ ươ  

là m t th  văn v n, nh p câu không c  đ nh, có th  di n xộ ể ầ ị ố ị ể ễ ướng k tế  

h p đ c, k , hát. ợ ọ ể

2.3.5. Tu ng:  ồ Th  k  XVII ­ XVIII, ngh  thu t sân kh u ế ỷ ệ ậ ấ ở Đàng Trong r t phát tri n, đ c bi t là tu ng. Đi u k  l  là tu ngấ ể ặ ệ ồ ề ỳ ạ ồ  nói riêng và các lo i hình di n xạ ễ ướng nói chung, không ch  phátỉ  tri n trong dân gian, mà còn r t để ấ ượ ưc  a chu ng   cung đình. ộ ở

2.3.6. Ti u thuy t ch ể ế ươ ng h i: ồ   Nam tri u công nghi p ề ệ  

di n chí  ễ c a Nguy n Khoa Chiêm là m t trong nh ng ti u thuy tủ ễ ộ ữ ể ế  

chương h i đ u tiên   Vi t Nam. ồ ầ ở ệ

2.3.7. Truy n Nôm bác h c:  ệ ọ Tuy truy n Nôm đã có l ch sệ ị ử hình thành, phát tri n t  th  k  XV   Đàng Ngoài, nh ng tác ph mể ừ ế ỷ ở ư ẩ  truy n Nôm bác h c đ u tiên có ghi tên tác gi  đệ ọ ầ ả ượ ưc l u truy nề  

đ n ngày nay l i ra đ i   Đàng Trong (ế ạ ờ ở Song Tinh B t D ) ấ ạ

2.4. Ngôn ngữ

Th  k  XVII – XVIII, trên toàn lãnh th  Vi t Nam, chế ỷ ổ ệ ữ Hán và ch  Nôm v n là hai ngôn ng  t i thữ ẫ ữ ố ượng trong ghi chép sự 

ki n và sáng tác văn chệ ươ    Đàng Trong, v  c  b n, ch  Hánng Ở ề ơ ả ữ  

v n là ch t li u ch  y u c a nh ng th  lo i chính th ng nh  thẫ ấ ệ ủ ế ủ ữ ể ạ ố ư ơ 

Đường lu t, phú, ti u thuy t chậ ể ế ương h i; còn ch  Nôm th c sồ ữ ự ự phát huy tác d ng   nh ng th  lo i g n gũi v i dân gian nhụ ở ữ ể ạ ầ ớ ư truy n th , vãn, vè, tu ng. ệ ơ ồ

Ti u k t:ể ế

T  nh ng phác th o k  trên, có th  th y ph n nào di nừ ữ ả ể ể ấ ầ ệ  

m o b c tranh n n văn h c Đàng Trong th  k  XVII ­ XVIII v iạ ứ ề ọ ế ỷ ớ  vai trò chi ph i ch  đ o c a đ i ngũ tác gi  nhà nho. M c dù có số ủ ạ ủ ộ ả ặ ự góp m t c a m t b  ph n tác gi  là nh ng tăng nhân, giáo sĩ vàặ ủ ộ ộ ậ ả ữ  dòng dõi chúa Nguy n, nh ng v  c  b n, đ i ngũ ễ ư ề ơ ả ộ tác gi  nhà nho ả  

v n là gẫ ương m t trí th c tiêu bi u quan tr ng nh t, chi ph i vàặ ứ ể ọ ấ ố  

t o ra di n m o, giá tr  văn h c vùng. Nh  h  qu  c a không khíạ ệ ạ ị ọ ư ệ ả ủ  

nh p cu c   vùng đ t m i, đ i ngũ tác gi  nhà nho hành đ o v iậ ộ ở ấ ớ ộ ả ạ ớ