Trước đây, khách hàng phải thực hiện giao dịch truyền thống, điều đó có nghĩa là họ phải đến cửa hàng để mua đôi khi. Nhưng giờ đây, trong Internet của mọi thứ Thời kỳ, khách hàng có thể thực hiện các giao dịch thương mại điện tử. Tại Việt Nam, công nghệ thông tin đang phát triển, đặc biệt là internet, thương mại điện tử ngày càng trở nên phổ biến và có xu hướng phát triển mạnh mẽ, trở thành một phương thức giao dịch kinh tế quan trọng.
Trang 1Toâm tùưt: Trûúâc ăíy, ăïí thûơc hiïơn hoaơt ăöơng trao ăöíi mua baân, caâc chuê thïí kinh tïị thûơc hiïơn hoaơt ăöơng thûúng maơi truýìn thöịng, tûâc lađ phaêi coâ sûơ giao dõch trûơc tiïịp trïn thõ trûúđng. Tuy nhiïn, vúâi sûơ phaât triïín cuêa cöng nghïơ thöng tin vađ ăùơc biïơt lađ internet, doanh nghiïơp vađ ngûúđi tiïu duđng ăaô bûât phaâ khoêi giúâi haơn vïì phaơm vi ắa lyâ, giao dõch bùìng phûúng thûâc thûúng maơi ăiïơn tûê. Hiïơn nay, dûúâi sûơ taâc ăöơng cuêa Höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị, thûúng maơi ăiïơn tûê úê Viïơt Nam ngađy cađng trúê nïn phöí biïịn vađ coâ xu hûúâng phaât triïín maơnh meô, trúê thađnh phûúng thûâc quan troơng trong giao dõch cuêa nïìn kinh tïị
Tûđ khoâa: Thûúng maơi, thûúng maơi ăiïơn tûê, höơi nhíơp, caâch maơng cöng nghiïơp
THE DEVELOPMENT OF VIETNAM E-COMMERCE IN THE CONTEXT OF INTEGRATION Abstract: Before now, the customers have to make the traditional trading, that mean they have to go to store to buy somethings. But now, in “Internet of things” period, Customers can make e-commerce transactions. In Vietnam, information
technology is developing, especially internet sothat the e-commerce is becoming more and more popular and tends to develop
strongly, becoming an important mode of economic transaction
Keywords: Commerce, e-commerce, integration, industrial revolution
Ngađy nhíơn:09/11/2018
Ngađy phaên biïơn:22/11/2018
Ngađy duýơt ăùng:24/12/2018
TRONG BÖỊI CAÊNH HÖƠI NHÍƠP KINH TÏỊ QUÖỊC TÏỊ
NGUÝÎN THÕ THU HIÏÌN - NGUÝÎN KIM THANH*
* Trûúđng Ăaơi hoơc Cöng ăoađn
1. Thûúng maơi ăiïơn tûê vađ sûơ phaât triïín cuêa
thûúng maơi ăiïơn tûê
1.1 Thûúng maơi ăiïơn tûê
Thûúng maơi ăiïơn tûê (TMĂT), cođn goơi lađ
e-commerce, e-comm hay EC, lađ sûơ mua baân saên
phíím hay dõch vuơ trïn caâc hïơ thöịng ăiïơn tûê nhû
Internet vađ caâc maơng maây tñnh. TMĂT dûơa trïn möơt
söị cöng nghïơ nhû chuýín tiïìn ăiïơn tûê, quaên lyâ chuöîi
díy chuýìn cung ûâng, tiïịp thõ Internet, quaâ trònh
giao dõch trûơc tuýịn, trao ăöíi dûô liïơu ăiïơn tûê, caâc hïơ
thöịng quaên lyâ hađng töìn kho vađ caâc hïơ thöịng tûơ ăöơng
thu thíơp dûô liïơu. TMĂT hiïơn ăaơi thûúđng sûê duơng
maơng World Wide Web (WWW) lađ möơt ăiïím ñt nhíịt
phaêi coâ trong chu trònh giao dõch, mùơc duđ noâ coâ thïí
bao göìm möơt phaơm vi lúân hún vïì mùơt cöng nghïơ
nhû email, caâc thiïịt bõ di ăöơng cuông nhû ăiïơn thoaơi
Theo Töí chûâc Thûúng maơi thïị giúâi (WTO),
“Thûúng maơi ăiïơn tûê bao göìm viïơc saên xuíịt, quaêng
caâo, baân hađng vađ phín phöịi saên phíím ặúơc mua
baân vađ thanh toaân trïn maơng Internet, nhûng ặúơc
giao nhíơn möơt caâch hûôu hònh, caê caâc saên phíím giao
nhíơn cuông nhû nhûông thöng tin söị hoaâ thöng qua
maơng Internet ”.
Khi noâi vïì khaâi niïơm TMĂT (E-Commerce), nhiïìu ngûúđi nhíìm líîn vúâi khaâi niïơm cuêa Kinh doanh ăiïơn tûê (E-Business). Tuy nhiïn, TMĂT ăöi khi ặúơc xem lađ tíơp con cuêa kinh doanh ăiïơn tûê. TMĂT chuâ troơng ăïịn viïơc mua baân trûơc tuýịn (tíơp trung bïn ngoađi), trong khi ăoâ kinh doanh ăiïơn tûê lađ viïơc sûê duơng Internet vađ caâc cöng nghïơ trûơc tuýịn taơo ra quaâ trònh hoaơt ăöơng kinh doanh hiïơu quaê duđ coâ hay khöng coâ lúơi nhuíơn, vò víơy tùng lúơi ñch vúâi khaâch hađng (tíơp trung bïn trong)
Nhû víơy, TMĂT chó xaêy ra trong möi trûúđng kinh doanh maơng Internet vađ caâc phûúng tiïơn ăiïơn tûê giûôa caâc chuê thïí kinh tïị vúâi nhau thöng qua caâc cöng cuơ, kyô thuíơt vađ cöng nghïơ ăiïơn tûê. Ngoađi ra, theo nghiïn cûâu cuêa caâc nhađ khoa hoơc thuöơc Ăaơi hoơc Texas (Myô), caâc hoơc giaê cho rùìng TMĂT vađ kinh doanh ăiïơn tûê ăïìu bõ bao hađm búêi nïìn kinh tïị Internet
1.2 Sûơ phaât triïín cuêa Thûúng maơi ăiïơn tûê
Trïn thïị giúâi, tûđ khi Tim Berners-Lee phaât minh
ra www vađo nùm 1990, caâc töí chûâc, caâ nhín ăaô tñch
Trang 2caâc doanh nghiïơp Myô. Caâc doanh nghiïơp nhíơn thíịy
www giuâp hoơ ríịt nhiïìu trong viïơc trûng bađy, cung
cíịp, chia seê thöng tin, liïn laơc vúâi ăöịi taâc möơt
caâch nhanh choâng, tiïơn lúơi, kinh tïị. Tûđ ăoâ, doanh
nghiïơp, caâ nhín trïn toađn cíìu ăaô tñch cûơc khai thaâc
thïị maơnh cuêa Internet, www ăïí phuơc vuơ viïơc kinh
doanh, hònh thađnh nïn khaâi niïơm TMĂT. Chñnh
Internet vađ Web lađ cöng cuơ quan troơng nhíịt cuêa
TMĂT, giuâp cho TMĂT phaât triïín vađ hoaơt ăöơng hiïơu
quaê. Maơng Internet ặúơc sûê duơng röơng raôi tûđ
nùm1994. TMĂT ăaô vađ ăang phaât triïín maơnh meô
trïn toađn thïị giúâi. TMĂT lađ xu hûúâng cuêa thúđi ăaơi
toađn cíìu hoâa, ăíy lađ lônh vûơc tiïìm nùng ăïí caâc
doanh nghiïơp vûđa vađ nhoê sinh lúơi vađ phaât triïín, cú
höơi cho nhûông ai muöịn khúêi nghiïơp kinh doanh theo
mö hònh múâi. TMĂT cođn ặúơc xem nhû möơt trong
nhûông giaêi phaâp thuâc ăííy sûơ phaât triïín cuêa nïìn
kinh tïị quöịc gia. Caâc cöng ty ăaơi diïơn cho sûơ thađnh
cöng trong lônh vûơc TMĂT trïn thïị giúâi nhû Ama-zon, Ebay, Alibaba, Theo söị liïơu töíng húơp ặúơc
nïu trong baâo caâo cuêa Hiïơp höơi thûúng maơi ăiïơn tûê
Viïơt Nam thaâng 03/2018, doanh thu TMĂT baân leê
cuêa Hoa Kyđ nùm 2015 ûúâc ăaơt khoaêng 355 tyê USD
chiïịm khoaêng 7,4% töíng doanh thu baân leê nûúâc
nađy. Vúâi 384 triïơu ngûúđi sûê duơng Internet, doanh
söị baân leê cuêa cûêa hađng trûơc tuýịn úê Trung Quöịc
tñnh ăïịn thaâng 9/2015 ûúâc ăaơt 672,01 tyê USD, tùng
42,1% so vúâi cuđng kyđ 2014 vađ chiïịm khoaêng 15,9%
töíng doanh thu baân leê cuêa Trung Quöịc. Tñnh riïng
vïì TMĂT B2C, doanh thu xuýn biïn giúâi cuêa khu
vûơc Chíu AÂ - Thaâi Bònh Dûúng nùm 2016 ăaơt 144
tyê USD, chiïịm khoaêng 35,9% doanh thu xuýn biïn
giúâi B2C toađn cíìu. Con söị nađy ặúơc dûơ ăoaân seô
tùng lïn 467 tyê USD vađ 47,9% vađo nùm 2020
Hònh 1.1: Doanh thu cuêa TMĂT thïị giúâi
Nguöìn: Emaketer 2017
Theo thöịng kï cuêa Emaketer 2017, doanh thu cuêa TMĂT thïị giúâi tùng lïn nhanh choâng qua caâc nùm. Tûđ nùm 2013, töíng doanh thu TMĂT múâi chó ăaơt 1.233 nghòn tó Ăöla Mô thò qua caâc nùm töịc ăöơ tùng doanh thu trung bònh lađ 18%/nùm Ăïịn nùm 2017 doanh thu cuêa TMĂT ăaô ăaơt 2.143 tyê Ăöla Mô vađ ặúơc dûơ baâo seô cođn tùng maơnh trong caâc nùm túâi
Ăöịi vúâi Viïơt Nam, TMĂT Viïơt Nam ăang ặúơc caâc chuýn gia nhòn nhíơn lađ ăíìy tiïìm nùng khi söị ngûúđi duđng Internet ăang ngađy cađng tùng. Nùm
2006 coâ yâ nghôa ăùơc biïơt ăöịi vúâi TMĂT Viïơt Nam, lađ nùm ăíìu tiïn TMĂT ặúơc phaâp luíơt thûđa nhíơn chñnh thûâc khi Luíơt Giao dõch ăiïơn tûê, Luíơt Thûúng maơi (sûêa ăöíi), Böơ luíơt Dín sûơ (sûêa ăöíi) vađ Nghõ ắnh TMĂT coâ hiïơu lûơc. Nùm 2006 cuông lađ nùm ăíìu tiïn triïín khai Kïị hoaơch töíng thïí phaât triïín TMĂT giai ăoaơn 2006-2010 theo Quýịt ắnh söị 222/2005/QĂ-TTg ngađy 15 thaâng 9 nùm 2005 cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê
Sûơ phaât triïín khaâ ngoaơn muơc cuêa TMĂT trong nùm 2006 gùưn chùơt vúâi thađnh tûơu phaât triïín kinh tïị nhanh vađ öín ắnh. Thûúng maơi tiïịp tuơc tùng trûúêng maơnh meô vađ lađ möơt nhín töị quan troơng thuâc ăííy tùng trûúêng kinh tïị. Nùm 2006 ăaânh díịu sûơ höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị síu sùưc vađ toađn diïơn cuêa Viïơt Nam Viïơt Nam ăaô trúê thađnh thađnh viïn chñnh thûâc thûâ
150 cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi (WTO). Viïơt Nam cuông ăaô thûơc hiïơn töịt vai trođ nûúâc chuê nhađ cuêa Diïîn ăađn Húơp taâc kinh tïị Chíu AÂ - Thaâi Bònh Dûúng (APEC), thïí hiïơn cam kïịt tiïịp tuơc múê cûêa nïìn kinh tïị vúâi thïị giúâi. Tiïịn trònh höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị ăođi hoêi caâc doanh nghiïơp phaêi quan tím thûơc sûơ ăïịn viïơc níng cao khaê nùng caơnh tranh. Trong böịi caênh ăoâ, TMĂT lađ möơt cöng cuơ quan troơng ặúơc nhiïìu doanh nghiïơp quan tím ûâng duơng
Viïơc Chñnh phuê ban hađnh Nghõ ắnh söị 57/2006/ NĂ-CP vïì TMĂT ngađy 9 thaâng 6 nùm 2006 ăaânh díịu möơt bûúâc tiïịn lúân trong viïơc tiïịp tuơc hoađn thiïơn khung phaâp lyâ vïì TMĂT Nghõ ắnh nađy thûđa nhíơn giaâ trõ phaâp lyâ cuêa chûâng tûđ ăiïơn tûê trong caâc hoaơt ăöơng liïn quan túâi thûúng maơi. Ăíy lađ cú súê ăïí caâc doanh nghiïơp vađ ngûúđi tiïu duđng ýn tím tiïịn hađnh giao dõch thûúng maơi ăiïơn tûê, khuýịn khñch TMĂT phaât triïín, baêo vïơ quýìn vađ lúơi ñch cuêa caâc bïn tham gia, ăöìng thúđi cuông lađ cùn cûâ phaâp lyâ ăïí xeât xûê khi coâ tranh chíịp liïn quan ăïịn hoaơt ăöơng TMĂT. Nghõ ắnh vïì TMĂT lađ nghõ ắnh ăíìu tiïn hûúâng díîn Luíơt Giao dõch ăiïơn tûê vađ lađ
Trang 3ăöíi) ặúơc ban hađnh
Cho ăïịn nay, theo Cuơc Thûúng maơi ăiïơn tûê vađ
Kinh tïị söị (VECITA) cuêa Böơ Cöng Thûúng), TMĂT
ăang coâ bûúâc phaât triïín ríịt nhanh nhúđ hïơ thöịng viïîn
thöng phaât triïín vûúơt bíơc vúâi khoaêng 1/3 dín söị Viïơt
Nam truy cíơp Internet. Tyê lïơ website coâ tñnh nùng
ăùơt hađng trûơc tuýịn lađ 58%, trong ăoâ tyê lïơ website
coâ tñnh nùng thanh toaân trûơc tuýịn lađ 15%
Hònh 1.2 Thõ phíìn caâc doanh nghiïơp kinh doanh
thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam
(Nguöìn: Baâo caâo cuêa Böơ khoa hoơc vađ Cöng nghïơ
nùm 2017)
Theo thöng tin tûđ Cuơc thûúng maơi ăiïơn tûê vađ
Cöng nghïơ thöng tin thò ngađnh TMĂT Viïơt Nam ăang
coâ mûâc tùng trûúêng vađo khoaêng 25% vađ lûúơng doanh
nghiïơp ăíìu tû vađ lônh vûơc nađy ngađy cađng nhiïìu. Hađng
loaơt website TMĂT ra ăúđi cađng nhiïìu. Caâc quyô ăíìu
tû vađ tíơp ăoađn TMĂT nûúâc ngoađi cuông tñch cûơc mua
cöí phíìn, boê tiïìn ăíìu tû cho caâc sađn vađ caâc trang web
TMĂT trong nûúâc
Coâ thïí thíịy rùìng, sûơ phaât triïín cuêa TMĂT lađ möơt
tíịt ýịu khaâch quan trong bûúâc tiïịn cuêa kinh tïị
thïị giúâi
2. Caâc nhín töị taâc ăöơng túâi sûơ phaât triïín cuêa
Thûúng maơi ăiïơn tûê taơi Viïơt Nam
Thûơc tïị ăaô chûâng minh, tiïìm nùng cuêa TMĂT
Viïơt Nam lađ khöng thïí phuê nhíơn. Theo baâo caâo cuêa
Töíng cuơc thöịng kï, nùm 2017, TMĂT ăaô tùng trûúêng
69% so vúâi cuđng kyđ nùm trûúâc. Tuy nhiïn, khöng
phaêi tíịt caê caâc nhín töị taâc ăöơng túâi sûơ phaât triïín cuêa
TMĂT ăïìu mang chiïìu hûúâng tñch cûơc. Do víơy, ăïí
nhòn nhíơn roô hún sûơ phaât triïín cuêa TMĂT trong tûúng
lai thò cíìn phín tñch möơt söị nhín töị chñnh aênh túâi
víịn ăïì nađy
- Chñnh saâch phaâp luíơt cuêa Nhađ nûúâc
Cú súê phaâp lyâ ăiïìu chónh hoaơt ăöơng TMĂT úê Viïơt
Nam ra ăúđi khaâ muöơn so vúâi nhiïìu nûúâc trïn thïị giúâi. Cuöịi nùm 2005, Viïơt Nam múâi coâ “Luíơt Giao dõch ăiïơn tûê” vađ nùm 2006 múâi ra ăúđi Nghõ ắnh hûúâng díîn thi hađnh luíơt nađy. Tuy nhiïn, ăïịn thúđi ăiïím hiïơn taơi, Chñnh phuê ăaô ban hađnh ríịt nhiïìu ăiïìu luíơt vađ caâc chñnh saâch kinh tïị vïì kinh doanh TMĂT nhû:
Luíơt Viïîn thöng nùm 2009; Böơ luíơt Hònh sûơ nùm
1999 (sûêa ăöíi, böí sung nùm 2009); Luíơt Baêo vïơ ngûúđi tiïu duđng nùm 2010; Luíơt Quaêng caâo nùm 2012;
Luíơt Ăíìu tû 2014; Luíơt Doanh nghiïơp nùm 2014
Ngoađi ra, ăïí hûúâng díîn, quaên lyâ hoaơt ăöơng giao dõch
vađ caâc hoaơt ăöơng liïn quan ăïịn TMĂT, Chñnh phuê ăaô ban hađnh: Nghõ ắnh 57/
2006/NĂ-CP ngađy 09/
6/2006 vïì Thûúng maơi ăiïơn tûê; Nghõ ắnh 52/2013/NĂ-CP ngađy 16/5/2013 vïì Thûúng maơi ăiïơn tûê (thay thïị Nghõ ắnh 57/2006/NĂ-CP);
Nghõ ắnh 25/2011/
NĂ-CP ngađy 06/04/
2011 quy ắnh chi tiïịt vađ hûúâng díîn thi hađnh möơt söị ăiïìu cuêa Luíơt Viïîn thöng; Thöng tû liïn tõch söị 10/
2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-BTTTT-VKSNDTC-TANDTC ngađy 10/9/2012, cuêa Böơ Cöng an - Böơ Quöịc phođng - Böơ Tû phaâp - Böơ Thöng tin vađ Truýìn thöng
- Viïơn Kiïím saât nhín dín töịi cao - Tođa aân nhín dín töịi cao hûúâng díîn aâp duơng quy ắnh cuêa Böơ luíơt Hònh sûơ vïì möơt söị töơi phaơm trong lônh vûơc cöng nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng; Thöng tû söị 47/2014/
TT-BCT ngađy 05/12/2014, cuêa Böơ Cöng thûúng quy ắnh vïì quaên lyâ website TMĂT
Coâ thïí thíịy rùìng Chñnh phuê ăaô taơo hađnh lang phaâp lyâ khuýịn khñch TMĂT phaât triïín. Bïn caơnh ăoâ cuông ăaêm baêo sûơ caơnh tranh cöng bùìng vađ ăaêm baêo quýìn lúơi cho caâc doanh nghiïơp kinh doanh trong lônh vûơc TMĂT. Tuy nhiïn hïơ thöịng luíơt phaâp vïì TMĂT víîn cođn töìn taơi möơt söị bíịt cíơp nhû:
+ Chûa quaên lyâ hoaơt ăöơng TMĂT tû nhín trïn caâc trang maơng xaô höơi (tiïu biïíu lađ caâc giao dõch qua Facebook). Ăiïìu nađy gíy aênh hûúêng khöng nhoê ăïịn kïịt quaê kinh doanh cuêa caâc doanh nghiïơp TMĂT cuông nhû ăaêm baêo quýìn lúơi cho ngûúđi tiïu duđng
+ Chûa quaên lyâ chùơt cheô thöng tin caâc doanh nghiïơp ăùng trïn website riïng. Ăiïìu nađy cuông lađ ýịu töị díîn ăïịn caâc doanh nghiïơp coâ thïí caơnh tranh khöng lađnh maơnh, ặa thöng tin khöng chñnh xaâc
Trang 4hađng vúâi TMĂT
+ Víîn töìn taơi löî höíng trong viïơc truy cûâu traâch
nhiïơm cuêa doanh nghiïơp trong viïơc baêo míơt thöng
tin khaâch hađng. Ăíy lađ víịn ăïì quan troơng aênh
hûúêng túâi hađnh vi tiïu duđng cuêa khaâch hađng thöng
qua TMĂT
- Sûơ phaât triïín cuêa khoa hoơc cöng nghïơ:
Khoa hoơc cöng nghïơ cuêa Viïơt Nam ăang coâ nhûông
bûúâc tiïịn dađi, ăùơc biïơt lađ trong lônh vûơc cöng nghïơ
thöng tin. Ăíy lađ möơt trong nhûông nhín töị thuâc ăííy
TMĂT phaât triïín, giuâp TMĂT phuơc vuơ ặúơc nhiïìu
tíơp khaâch hađng khaâc nhau. ÛÂng duơng di ăöơng cho
pheâp doanh nghiïơp chuê ăöơng hún trong viïơc tiïịp cíơn
khaâch hađng, vûúơt qua giúâi haơn cuêa kiïíu kinh doanh
truýìn thöịng. Thûúng hiïơu chùỉng cíìn phaêi chúđ ăúơi
khaâch bûúâc vađo cûêa tiïơm hay bõ thöi thuâc búêi möơt túđ
rúi/ baêng quaêng caâo nađo ăoâ (mađ xaâc suíịt nađy thò vö
cuđng thíịp)
Ngađy nay, doanh nghiïơp tòm thíịy khaâch hađng úê
khùưp moơi núi. Ngay caê khi chûa coâ nhu cíìu chi tiïu,
ngûúđi duđng víîn coâ thïí ặúơc tiïịp cíơn. ÛÂng duơng baân
hađng hiïơn diïơn ngay trïn ăiïơn thoaơi di ăöơng, nhùưc
nhúê khaâch hađng vïì sûơ töìn taơi cuêa möơt thûúng hiïơu
nhíịt ắnh; hay noâi caâch khaâc lađ möơt lûơa choơn nhíịt
ắnh. Bïn caơnh ăoâ, tñnh nùng tûúng taâc theo ắnh
võ, gûêi tin nhùưn ăïịn ngûúđi duđng cuô, cođn giuâp níng
cao tyê lïơ khaâch hađng trung thađnh
Tuy nhiïn, sûơ phaât triïín khöng ăöìng böơ cuêa ýịu
töị cöng nghïơ thöng tin nhû cú súê haơ tíìng truýìn dûô
liïơu, khaê nùng kïịt nöịi vađ caâc thiïịt bõ cíìm tay cuông
aênh hûúêng khöng nhoê túâi TMĂT. Trong phaơm vi röơng
hún, ăiïơn thoaơi thöng minh lađ möơt díịu hiïơu tûđ súâm
vïì tiïìm nùng tùng trûúêng TMĂT. Tuy nhiïn, khaê
nùng kïịt nöịi cuêa chó riïng ăiïơn thoaơi thöng minh seô
lađ khöng ăuê ăïí thuâc ăííy sûơ tùng trûúêng cuêa TMĂT
Do víơy, ăïí TMĂT tùng trûúêng thò cíìn coâ sûơ phaât
triïín ăöìng böơ vïì cú súê haơ tíìng cöng nghïơ thöng tin
cho TMĂT. Chia seê cuêa öng Phaơm Thöng, Giaâm
ăöịc tiïịp thõ Lazada taơi VOBF 2017, trong thúđi ăiïím
caâp quang AAG bõ ặât vađo 2,3 tuíìn vûđa qua, Lazada
ăaô míịt túâi 30% doanh thu trung bònh trong möơt ngađy
Khöng chó Lazada mađ nhiïìu doanh nghiïơp TMĂT vađ
caâ nhín kinh doanh online cuông chíơt víơt trong thúđi
ăiïím caâp quang bõ ặât. Do ăoâ, öng Thöng cho rùìng
nïịu coâ thïí lađm cho nïìn taêng chùưc chùưn hún, öín ắnh
hún, ngûúđi duđng dïî tiïịp cíơn hún thò chùưc chùưn rađo
caên cho TMĂT seô cađng ặúơc thu heơp
3. Xu hûúâng phaât triïín vađ giaêi phaâp phaât triïín
Thûúng maơi ăiïơn tûê taơi Viïơt Nam trong böịi caênh
höơi nhíơp
3.1 Xu hûúâng phaât triïín cuêa Thûúng maơi ăiïơn tûê
Hiïơn nay, thïị giúâi ăang bûúâc vađo cuöơc caâch maơng Cöng nghiïơp Söị - Caâch maơng Cöng nghiïơp 4.0 (CMCN 4.0). Vađ ýu cíìu cíịp thiïịt cuêa thûúng maơi ăiïơn tûê lađ cíìn phaêi phaât triïín ăïí ăaâp ûâng ặúơc ýu cíìu kïịt nöịi con ngûúđi, kïịt nöịi vaơn víơt, nhíịt lađ trong hoaơt ăöơng kinh doanh
Caâch maơng cöng nghiïơp líìn thûâ 4 (CMCN 4.0) ặúơc xíy dûơng dûơa trïn cuöơc caâch maơng söị, ăùơc trûng búêi Internet ngađy cađng phöí biïịn vađ di ăöơng, búêi caâc caêm biïịn nhoê vađ maơnh meô hún vúâi giaâ thađnh reê hún, búêi trñ túơ nhín taơo vađ hoơc maây (machine learning). Caâc cöng nghïơ söị vúâi phíìn cûâng maây tñnh, phíìn mïìm vađ hïơ thöịng maơng ăang trúê nïn ngađy cađng phûâc taơp hún, ặúơc tñch húơp nhiïìu hún vađ vò víơy ăang lađm biïịn ăöíi xaô höơi vađ nïìn kinh tïị toađn cíìu. Cuđng vúâi xu hûúâng CMCN 4.0, kinh tïị söị lađ ýịu töị quan troơng taâc ăöơng aênh hûúêng lúân ăïịn ăúđi söịng, xaô höơi vađ cú cíịu cuêa nïìn kinh tïị. Thûúng maơi díìn ặúơc toađn cíìu hoâa; cöng nghïơ cao vađ caâc mö hònh kinh doanh múâi ngađy cađng phaât triïín. Thõ trûúđng TMĂT vò thïị cuông ặúơc múê röơng, mö hònh TMĂT ngađy cađng ăöíi múâi, caâc chuöîi cung ûâng truýìn thöịng vúâi sûơ höî trúơ cuêa sûâc maơnh lan toêa cuêa söị hoâa vađ cöng nghïơ thöng tin trúê thađnh chuöîi cung ûâng thöng minh, ăem laơi hiïơu quaê cho nïìn kinh tïị söị noâi chung cuông nhû TMĂT noâi riïng
Kinh tïị chia seê (cođn ặúơc goơi lađ sharing economy hoùơc tiïu duđng cöơng taâc) lađ mö hònh tiïu biïíu cuêa nïìn kinh tïị söị, ặúơc coi lađ hoaơt ăöơng taâi thiïịt kinh tïị tíơn duơng lúơi thïị sûê duơng nguöìn tađi nguýn cuêa caâ nhín (bao göìm caê tađi saên vö hònh nhû kyô nùng, thúđi gian ) ặúơc giúâi thiïơu, hay chia seê cho caâc caâ nhín khaâc coâ thïí cuđng sûê duơng thöng qua nïìn taêng phuđ húơp trïn Internet. Vñ duơ ăiïín hònh cuêa mö hònh kinh tïị chia seê coâ thïí kïí ăïịn nhû: dõch vuơ “Homestay”, cung cíịp dõch vuơ lûu truâ sûê duơng nhađ úê; dõch vuơ ngöìi chung xe di chuýín túâi ăiïím ăñch ăïịn bùìng xe caâ nhín cuêa Grab; dõch vuơ sûê duơng víơt thuöơc súê hûôu caâ nhín; hay dõch vuơ cung cíịp kyô nùng chuýn nghiïơp cuêa caâ nhín trong thúđi gian raênh, dõch vuơ sûê duơng khöng gian taơi baôi ăöî xe tröịng
Cho duđ lađ ngûúđi tiïu duđng hay doanh nghiïơp, thò khaâch hađng ăang ngađy cađng trúê thađnh trung tím cuêa nïìn kinh tïị söị, tíịt caê ăïìu nhùìm lađm thïị nađo caêi thiïơn caâch thûâc phuơc vuơ khaâch hađng, trong ăoâ chuâ troơng vađo traêi nghiïơm cuêa khaâch hađng. Hún nûôa, caâc saên phíím hađng hoâa vađ dõch vuơ ăïìu coâ thïí ặúơc tùng cûúđng vúâi cöng nghïơ söị hoaâ ăïí lađm tùng giaâ trõ cuêa chuâng. Nhúđ vađo sûơ phaât triïín cuêa cöng
Trang 5trïn phín tñch vađ töíng húơp dûô liïơu vïì nhu cíìu ngûúđi
tiïu duđng ăođi hoêi phaêi coâ sûơ ăöìng böơ liïn kïịt vađ
trao ăöíi dûô liïơu. Sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâc nïìn taêng
toađn cíìu, trong möơt thïị giúâi phùỉng vađ caâc mö hònh
kinh doanh múâi seô díîn túâi hònh thûâc töí chûâc vađ vùn
hoaâ phaât triïín cuêa caâc doanh nghiïơp cuông seô phaêi
ặúơc xem xeât laơi
Taơi Viïơt Nam, theo khaêo saât nùm 2017 cuêa Hiïơp
höơi thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam vúâi hún 3.000 doanh
nghiïơp, hai phíìn mïìm ặúơc doanh nghiïơp sûê duơng
phöí biïịn lađ phíìn mïìm kïị toaân, tađi chñnh (91%) vađ
quaên lyâ nhín sûơ (59%). Möơt söị phíìn mïìm khaâc ặúơc
doanh nghiïơp sûê duơng lađ phíìn mïìm quan hïơ khaâch
hađng (32%), phíìn mïìm quaên lyâ hïơ thöịng cung ûâng
(28%), phíìn mïìm quaên lyâ doanh nghiïơp (17%). Tyê
lïơ doanh nghiïơp coâ trang bõ maây tñnh ăïí bađn/maây
tñnh xaâch tay chiïịm 99% trong töíng söị hún 3.000
doanh nghiïơp tham gia khaêo saât. 61% doanh nghiïơp
trang bõ caâc loaơi thiïịt bõ di ăöơng nhû ăiïơn thoaơi thöng
minh, maây tñnh baêng ăïí phuơc vuơ cöng viïơc, söị liïơu
nađy tùng 11% so vúâi nùm 2015. Tyê lïơ doanh nghiïơp
sûê duơng phíìn mïìm quaên lyâ nhín sûơ chiïịm 59%,
tùng 10% so vúâi nùm trûúâc ăoâ.Tyê lïơ doanh nghiïơp
coâ sûê duơng chûô kyâ ăiïơn tûê trong giao dõch vúâi ăöịi taâc
tùng tûúng ăöịi cao, chiïịm 61% trong töíng söị doanh
nghiïơp tham gia khaêo saât (nùm 2015 tyê lïơ nađy lađ
48%). Bïn caơnh ûâng duơng thûúng maơi ăiïơn tûê trong
quaên lyâ, doanh nghiïơp ûâng duơng TMĂT hiïơu quaê
trong hoaơt ăöơng tiïu thuơ. TMĂT trong nhûông nùm
túâi taơi Viïơt Nam ặúơc dûơ ăoaân tiïịp tuơc tùng trûúêng
vađ phaât triïín theo caâc xu hûúâng sau:
Xu hûúâng 1: Tùng cûúđng giao dõch vúâi khaâch hađng
thöng qua ăiïơn thoaơi di ăöơng thöng minh
Vúâi sûơ phaât triïín cuêa Internet, 3G vađ caâc thiïịt bõ
di ăöơng, ăùơc biïơt lađ smartphone cuđng hađng ngađn theê
ngín hađng phaât hađnh möîi ngađy
Nùm 2017, Viïơt Nam coâ hún 34 triïơu ngûúđi sûê
duơng smartphone (dûô liïơu tûđ Facebook vađ Tencent)
Trong ăoâ, 29% ngûúđi mua hađng thûơc hiïơn giao dõch
online thöng qua mobile platform (Theo Global web
Index, 2017). Vò víơy, xu hûúâng thûúng maơi ăiïơn tûê
trïn nïìn taêng di ăöơng lađ ăiïìu tíịt ýịu
Xu hûúâng 2: Cuöơc caơnh tranh vïì giaâ
Söị lûúơng cûêa hađng baân hađng trûơc tuýịn ngađy
möơt gia tùng vađ giaâ saên phíím lađ möơt ýịu töị quan
troơng aênh hûúêng túâi quýịt ắnh mua hađng cuêa ngûúđi
tiïu duđng. Sûơ buđng nöí vïì Internet giuâp ngûúđi tiïu
duđng nhanh choâng tiïịp cíơn ặúơc nhiïìu nguöìn thöng
tin, nhiïìu nhađ cung cíịp vađ coâ nhiïìu lûơa choơn khi
mua hađng, ăöìng thúđi nhiïìu trang TMĂT múâi cuông
nhû nhiïìu nhađ baân leê múâi gia nhíơp vađo thõ trûúđng TMĂT taơo nïn sûơ caơnh tranh ngađy cađng cao vađ giaâ caê trúê thađnh möơt lúơi thïị caơnh tranh lúân ăïí caâc doanh nghiïơp, caâc nhađ cung cíịp thu huât khaâch hađng
Xu hûúâng 3: Triïín khai TMĂT maơnh meô qua maơng xaô höơi (social commerce)
Möơt xu hûúâng tíịt ýịu khi nhu cíìu cuêa thûúng maơi maơng xaô höơi, mua hađng trûơc tuýịn qua caâc trang maơng xaô höơi nhû Facebook, Instagram hay Zalo ăang ngađy möơt gia tùng. Khaêo saât cuêa Cöíng thöng tin thûúng hiïơu vađ Marketing toađn diïơn taơi Viïơt Nam -Brandsvietnam cho thíịy nùm 2017 taơi Viïơt Nam coâ túâi 66% ngûúđi mua hađng trûơc tuýịn ăaô mua hađng qua Facebook, cođn nùm 2016 lađ 47%, cho thíịy chó tñnh riïng maơng xaô höơi Facebook ăaô chiïịm trïn möơt nûêa giao dõch mua hađng trïn Internet cuêa ngûúđi tiïu duđng. Thûơc tïị, ngûúđi Viïơt Nam dađnh nhiïìu thúđi gian trïn maơng xaô höơi vađ bõ taâc ăöơng búêi caâc bađi ăùng vïì saên phíím cuêa shop hay caâc quaêng caâo. Xu hûúâng nađy khiïịn doanh thu qua Facebook, Instagram vađ Zalo gia tùng ăaâng kïí trong thúđi gian vûđa qua
TMĂT phaât triïín lađ möơt tíịt ýịu khaâch quan cuêa nïìn kinh tïị. Do víơy caâc doanh nghiïơp cíìn nùưm bùưt
cú höơi kinh doanh, biïịn TMĂT thađnh möơt cöng cuơ hûôu ñch cho doanh nghiïơp trong böịi caênh höơi nhíơp toađn diïơn
3.2 Möơt söị giaêi phaâp phaât triïín Thûúng maơi ăiïơn tûê taơi Viïơt Nam
Theo Baâo caâo Chó söị Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam nùm 2018, Viïơt Nam ặâng ăíìu Ăöng Nam AÂ vïì tyê lïơ chuýín ăöíi - söị phíìn trùm cuêa söị lûúơt truy cíơp website coâ thïí díîn ăïịn mua sùưm thađnh cöng
Caâc doanh nghiïơp TMĂT taơi Viïơt Nam coâ tyê lïơ chuýín ăöíi lïn ăïịn 65%, cao nhíịt trong khu vûơc. Singapore súê hûôu tyê lïơ chuýín ăöíi cao thûâ hai vađ Indonesia baâm saât úê võ trñ thûâ 3. Tuy nhiïn, TMĂT úê Viïơt Nam víîn cođn khaâ nhiïìu rađo caên vađ bíịt lúơi. Chñnh vò víơy, ăïí TMĂT ăaơt ặúơc töịc ăöơ phaât triïín lyâ tûúêng, caơnh tranh vúâi caâc quöịc gia trong khu vûơc vađ trïn thïị giúâi, TMĂT taơi Viïơt Nam cíìn nhûông giaêi phaâp phaât triïín cuơ thïí. Tûđ goâc ăöơ nhòn nhíơn thûơc tïị vađ xu hûúâng phaât triïín trong tûúng lai, ăïí phaât triïín TMĂT cíìn chuâ troơng nhûông víịn ăïì sau:
Thûâ nhíịt, hoađn thiïơn möi trûúđng phaâp lyâ. Ăïí
TMĂT phaât triïín cíìn phaêi hoađn thiïơn möi trûúđng phaâp lyâ, thöng qua viïơc ban hađnh vađ thûơc thi caâc ăaơo luíơt vađ caâc vùn kiïơn dûúâi luíơt ăiïìu chónh caâc hoaơt ăöơng thûúng maơi, thñch ûâng vúâi phaâp lyâ vađ tíơp quaân quöịc tïị vïì giao dõch TMĂT
Cíìn tiïịp tuơc rađ soaât, sûêa ăöíi, böí sung, ban hađnh múâi chñnh saâch, khuön khöí phaâp lyâ vađ cú
Trang 6cûúđng lođng tin cuêa ngûúđi sûê duơng vađ caâc doanh
nghiïơp vađo hïơ thöịng thanh toaân ăiïơn tûê. Tùng
cûúđng ăiïìu phöịi, húơp taâc chñnh saâch phaât triïín
dõch vuơ thanh toaân ăiïơn tûê trong nûúâc vađ quöịc tïị,
liïn quöịc gia, liïn ngađnh
Bïn caơnh ăoâ, Hiïơp höơi Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt
Nam vađ caâc doanh nghiïơp hoaơt ăöơng trong lônh
vûơc TMĂT cíìn nghiïn cûâu, ăïì xuíịt sûêa ăöíi caâc
chñnh saâch quy ắnh khöng cođn phuđ húơp vúâi sûơ
phaât triïín TMĂT
Thûâ hai, Nhađ nûúâc cíìn ăíìu tû trûơc tiïịp vađ coâ
chñnh saâch tiïịp tuơc khuýịn khñch vađ thu huât ăíìu tû
cuêa xaô höơi, ăíìu tû tû nhín nhùìm phaât triïín haơ tíìng
kyô thuíơt cho thanh toaân ăiïơn tûê. Ăöìng thúđi, ăííy maơnh
phaât triïín caâc dõch vuơ cöng phuơc vuơ cho TMĂT. Caâc
cú quan nhađ nûúâc phaêi ûâng duơng thûúng maơi ăiïơn
tûê trong mua sùưm cöng, ăíịu thíìu; gùưn vúâi caêi caâch
hađnh chñnh, minh baơch hoâa, níng cao hiïơu lûơc nïìn
hađnh chñnh quöịc gia, vađ xíy dûơng chñnh phuê ăiïơn tûê
Ngín hađng Nhađ nûúâc cíìn tñch cûơc triïín khai ăïì
aân thanh toaân khöng duđng tiïìn mùơt vađ tiïịp tuơc hoađn
thiïơn cú súê phaâp lyâ liïn quan ăïịn thanh toaân ăiïơn tûê;
Ăííy maơnh cung cíịp caâc dõch vuơ cöng nhû haêi quan
ăiïơn tûê; kï khai thúị vađ nöơp thúị, lađm caâc thuê tuơc
xuíịt, nhíơp khííu ăiïơn tûê
Thûâ ba, ăaêm baêo an toađn cho caâc giao dõch
TMĂT. TMĂT coâ nhiïìu taâc ăöơng tñch cûơc nhûng cuông
dïî bõ tin tùơc phaât taân virus, tíịn cöng vađo caâc website;
Phaât taân thû ăiïơn tûê, tin nhùưn raâc; ăaânh cùưp tiïìn tûđ
caâc theê ATM Mùơt khaâc, qua internet cuông xuíịt
hiïơn nhûông giao dõch xíịu nhû: ma tuây, buön líơu,
baân hađng giaê do víơy, cíìn coâ cú chïị kiïím soaât caâc
hoaơt ăöơng vi phaơm
Trong ăoâ, cíìn ýu cíìu caâc sađn giao dõch TMĂT
tùng cûúđng quy trònh kiïím soaât chíịt lûúơng saên
phíím, coâ biïơn phaâp ngùn chùơn, xûê phaơt vúâi caâc
doanh nghiïơp baân hađng giaê, hađng nhaâi Ăöịi vúâi
caâc doanh nghiïơp vađ caâc sađn TMĂT, cíìn tùng cûúđng
an ninh maơng, baêo míơt, an toađn thöng tin thanh
toaân ăiïơn tûê
Thûâ tû, cíìn níng cao khaê nùng quaên trõ doanh
nghiïơp thöng qua húơp taâc vađ tùng sûâc caơnh tranh
Caâc doanh nghiïơp cíìn nghô ăïịn phûúng aân xíy
dûơng möịi quan hïơ cöơng sinh cho riïng mònh, húơp
taâc ăïí ăaâp ûâng tûđng phíìn trong quy trònh TMĂT,
traânh tûơ troâi chñnh mònh trong súơi díy aâp lûơc “tûơ
thûơc hiïơn”
Thûâ nùm, ăííy maơnh ăađo taơo vađ phaât triïín nguöìn
nhín lûơc nhíịt lađ nguöìn nhín lûơc chíịt lûúơng cao
Muöịn phaât triïín TMĂT, ngoađi viïơc ăođi hoêi phaêi coâ möơt ăöơi nguô chuýn gia tin hoơc maơnh, thûúđng xuýn bùưt kõp caâc thađnh tûơu cöng nghïơ thöng tin múâi trïn thïị giúâi, coâ khaê nùng thiïịt kïị caâc phíìn mïìm ăaâp ûâng caâc nhu cíìu cuêa kinh tïị söị hoâa, cuông ăođi hoêi möîi ngûúđi tham gia TMĂT phaêi coâ khaê nùng sûê duơng maây tñnh, coâ thïí trao ăöíi thöng tin möơt caâch thađnh thaơo trïn maơng, coâ nhûông hiïíu biïịt cíìn thiïịt vïì thûúng maơi, luíơt phaâp Búêi víơy, cíìn ăađo taơo caâc chuýn gia tin hoơc vađ phöí cíơp kiïịn thûâc vïì TMĂT khöng nhûông cho caâc doanh nghiïơp, caâc caân böơ quaên lyâ cuêa nhađ nûúâc mađ cho caê ngûúđi tiïu duđng
Ngoađi ra, Chñnh phuê vađ caâc doanh nghiïơp cíìn kïịt húơp vúâi ngûúđi tiïu duđng ăííy maơnh hoaơt ăöơng truýìn thöng vađ giaâo duơc, tùng cûúđng quaêng baâ, tuýn truýìn, phöí biïịn hûúâng díîn trong toađn xaô höơi ăïí thanh toaân ăiïơn tûê trúê thađnh phûúng tiïơn thanh toaân quen thuöơc
Nhûông giaêi phaâp cú baên trïn seô phíìn nađo giuâp TMĂT phaât triïín, mang ăïịn thoâi quen mua sùưm thöng minh cho ngûúđi tiïu d uđng vađ goâp phíìn ăííy maơnh kinh tïị Viïơt Nam trong böịi caênh toađn cíìu hoâa hiïơn nay.
Tađi liïơu tham khaêo
1. Hiïơp höơi Thûúng maơi Ăiïơn tûê Viïơt Nam (2018), Baâo caâo Chó söị Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam nùm 2018.
2. Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam: Tiïìm nùng vađ thaâch thûâc, Diïîn ăađn doanh nghiïơp, thaâng 2/2017.
3. Thûúng maơi ăiïơn tûê dađnh cho caâc doanh nghiïơp.
4. Caâch maơng cöng nghiïơp 4.0: cú höơi vađ thaâch thûâc, trang tin ăiïơn tûê, thaâng 6/2017.
5. Thûúng maơi ăiïơn tûê 4.0; https://www.cione.vn/chuyen-nghe/
thuong-mai-dien-tu-thoi-4-0.html, thaâng 6/2017.
2. Nghõ quýịt söị 26/NQ-CP cuêa Chñnh phuê ban hađnh Chûúng trònh hađnh ăöơng cuêa Chñnh phuê thûơc hiïơn Nghõ quýịt söị 36-NQ/TW ngađy 01/7/2014 cuêa Böơ Chñnh trõ, Ban Chíịp hađnh Trung ûúng Ăaêng Cöơng saên Viïơt Nam vïì ăííy maơnh ûâng duơng, phaât triïín cöng nghïơ thöng tin ăaâp ûâng ýu cíìu phaât triïín bïìn vûông vađ höơi nhíơp quöịc tïị.
3. UNCTAD (2107), The New Digital Economy and Development, UNCTAD Technical Notes for ICT Development.
4. OECD (2017), Digital Economy Outlook 2017, OECD Publishing, Paris.OECD.
5. Hans-Dieter Zimmermann (2108),Understanding the Digital Economy: Challenges for new Business Models
KINH TÏỊ SÖỊ: XU HÛÚÂNG PHAÂT TRIÏÍN
(Tiïịp theo trang 49)