Đường máu hạ xuống thấp quá mức bình thường lại là một tình trạng cấp tính rất nguy hiểm ở người bệnh đái tháo đường. Nó thậm chí còn nguy hiểm hơn tăng đường huyết rất nhiều, vì có thể gây tử vong nhanh chóng nếu không được xử lý kịp thời. Hạ đường huyết và các yếu tố nguy cơ gây HĐH trên bệnh nhân đái tháo đường (ĐTĐ) đang khám và điều trị tại bệnh viện An Bình.
Trang 1KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY HẠ ĐƯỜNG HUYẾT TRÊN BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TẠI BỆNH VIỆN AN BÌNH
Nguyễn Thị Thủy*, Bùi Mạnh Côn*, Nguyễn Thị Lệ Hằng*, Nguyễn Đức Trung*
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Đường máu hạ xuống thấp quá mức bình thường lại là một tình trạng cấp tính rất nguy
hiểm ở người bệnh đái tháo đường Nó thậm chí còn nguy hiểm hơn tăng đường huyết rất nhiều, vì có thể gây tử vong nhanh chóng nếu không được xử lý kịp thời
Mục tiêu: Hạ đường huyết và các yếu tố nguy cơ gây HĐH trên bệnh nhân đái tháo đường (ĐTĐ) đang
khám và điều trị tại bệnh viện An Bình
Phương pháp: Nghiên cứu mô tả hàng loạt các trường hợp
Kết quả: Có 300 trường hợp được ghi nhận từ nghiên cứu khám và điều trị Bệnh viện An Bình từ
15/05/2016→15/08/2016 Tỷ lệ nữ/nam = 2/1 Tỷ lệ không biết chữ là 8,6%, Hưu trí là 51%, và có 64,3% có thói quen tập thể dục Có mối tương quan giữa biết xử trí hạ đường huyết và nghề nghiệp, tỷ lệ cao ở nhóm hưu trí và nội trợ Có mối tương quan giữa biết xử trí hạ đường huyết và trình độ học vấn, tỷ lệ cao ở nhóm biết đọc biết viết Khảo sát các yếu tố nguy cơ gây hạ đường huyết thì tỷ lệ không biết cao ở các yếu tố: tự ý tăng liều thuốc viên hoặc isulin, ăn kiêng quá mức Run tay, đánh trống ngực, mệt mỏi vã mồ hôi, đau đầu chóng mặt là các triệu chứng được các trường hợp biết và ghi nhận nhiều Phần lớn các trường hợp không bao giờ kiểm tra đường huyết tại nhà chiếm tỷ lệ 61,7% có 37,3% người bệnh không nhận được sự hướng dẫn của nhân viên y tế về nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa hạ đường huyết mức độ nhẹ
Kết luận: Hiểu biết về các triệu chứng và biết cách xử trí, phòng ngừa hạ đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường là điều cần thiết
Từ khóa: Hạ đường huyết, đái tháo đường
ABSTRACT
INVESTIGATING SOME RISK FACTORS CAUSING HYPOGLYCEMIA OF DIEBETES PATIENTS IN
AN BINH HOSPITAL
Nguyen Thị Thuy, Bùi Manh Con, Nguyen Thi Le Hang, Nguyen Duc Trung
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement of Vol 20 - No 5 - 2016: 160 - 164
Background: Hypoglycemia is a very serious condition in diabetes patients This disorder is even much more
harmful than hyperglycemia because of resulting in death, unless we manage timely
Objectives: Hypoglycemia and risk factors causing hypoglycemia in diabetes patients in An Binh Hospital Methods: Case series study.
Results: 300 cases reported from 15 th May 2016 to 15 th August 2016 in An Binh Hospital Female / Male = 2/1 The rate of illiterate, retirement and doing exercise were 8.6%, 51% and 64.3%, respectively There was a correlation between knowledge of hypoglycemia management and occupation, high rate at retirement and homemaker groups There was a correlation between knowledge of hypoglycemia management and level of education, high rate at literate group The high incidence of unknown risk factors belonged to increasing doses of pills or insulin by themselves factor, excessive dieting factor Hand tremor, palpitation, fatigue, sweating,
Trang 2Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016 161
headache, dizziness are the popular recognized symptoms The majority of cases never checked their blood glucose
at home, 61.7% 37.3% of patients did not receive the guidance of health professionals about the causes, symptoms and prevention of mild hypoglycemia
Conclusion: Understanding the symptoms, knowing how to manage, preventing hypoglycemia in diabetes
patients are essential
Keywords: Hypoglycemia, diabetes
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đái tháo đường (ĐTĐ) là một bệnh phổ biến
hiện nay trên thế giới, Việt Nam là một trong
những nước có tỷ lệ gia tăng bệnh đái tháo
đường nhanh nhất thế giới Theo Hội liên hiệp
đái tháo đường thế giới, năm 2011 toàn thế giới
có 366 triệu người mắc đái tháo đường và 280
triệu người bị tiền đái tháo đường Dự tính tới
năm 2030 sẽ lên tới 552 triệu người mắc đái tháo
đường và 398 triệu người bị tiền đái tháo
đường(4,1,2) Bệnh ĐTĐ có rất nhiều biến chứng
nghiêm trọng, biến chứng hạ glucose máu là một
trong những biến chứng cấp tính rất nguy hiểm
ở bệnh nhân đái tháo đường, có thể dẫn đến tử
vong nhanh chóng nếu không được phát hiện và
điều trị kịp thời Trên thực tế lâm sàng chúng tôi
ghi nhận phần lớn người bệnh ĐTĐ có những
nhận thức, thái độ thực hành không đúng làm
ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị như uống thuốc
không đều hoặc bỏ điều trị hoặc không chịu vận
động vì cho rằng chỉ cần uống thuốc hạ đường
huyết là có thể kiểm soát được bệnh(4,3) Chính vì
vậy chúng tôi khảo sát sự hiểu biết về yếu tố
nguy cơ và xử trí hạ đường huyết mức độ nhẹ
của người bệnh ĐTĐ Từ đó đưa ra những kiến
nghị xây dựng một chương trình giáo dục sức
khỏe nâng cao sự hiểu biết về kiểm soát đường
huyết của người bệnh Nhận thức và thực hành
đúng đã góp phần làm giảm sự xuất hiện các
biến chứng, làm giảm chi phí điều trị, tỉ lệ tàn tật
và tử vong
Mục tiêu nghiên cứu
Mô tả sự hiểu biết hạ đường huyết và các
yếu tố nguy cơ trên người bệnh ĐTĐ khám và
điều trị tại Bệnh viện An Bình từ
15/05/201615/08/2016
ĐỐI TƯỢNG- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả hàng loạt các trường hợp
Đối tượng nghiên cứu
Tiêu chuẩn chọn mẫu
Các bệnh nhân nam, nữ trên 18 tuổi được chẩn đoán ĐTĐ theo tiêu chuẩn và phân loại của ADA 2013 khám và điều trị Bệnh viện An Bình
từ 15/05/2016→15/08/2016
Người bệnh đồng ý tham gia nghiên cứu
Tiêu chuẩn loại trừ
Bệnh nhân câm điếc, không minh mẫn về tinh thần
Bệnh nhân từ chối tham gia phỏng vấn hoặc
đã phỏng vấn trước đó
Chọn mẫu thuận tiện
Xử lý và phân tích số liệu
Số liệu được nhập và xử lý trên phần mềm SPSS 16.0
KẾT QUẢ Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
Có 300 trường hợp được ghi nhận từ nghiên cứu khám và điều trị Bệnh viện An Bình từ
15/05/2016→15/08/2016
Giới tính
Bảng 1: Giới tính
Nhận xét: Tỷ lệ nữ/nam = 2/1 Bệnh nhân Nữ
chiếm 67,3% Nam 32,7%
Trang 3Bảng 2: Trình độ học vấn, nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt
Trình độ học vấn
Nghề nghiệp
Thói quen sinh hoạt
Nhận xét: Tỷ lệ không biết chữ là 8,6%, Hưu trí là 51%, và có 64,3% có thói quen tập thể dục
Bảng 3: Mối liên quan biết xử trí HĐH và nghề nghiệp
<0,05
Nhận xét: Có mối tương quan giữa biết xử trí
hạ đường huyết và nghề nghiệp, tỷ lệ cao ở
nhóm hưu trí và nội trợ
Bảng 4: Mối liên quan biết xử trí HĐH và trình độ
học vấn
Không biết chữ Biết đọc biết viết P
<0,05
Nhận xét: Có mối tương quan giữa biết xử trí
hạ đường huyết và trình độ học vấn, tỷ lệ cao ở
nhóm biết đọc biết viết
Bảng 5: Mối liên quan biết xử trí HĐH và số năm
mắc bệnh
Số năm mắc bệnh
<1 năm
<5 năm
≥5-10 năm
≥10-20 năm
>20 năm
Tổng
<0,05 Không
Nhận xét: Tỷ lệ biết cách xử trí hạ đường huyết cao ở nhóm mắc bệnh từ 5 năm trở lên
Bảng 6: Các yếu tố nguy cơ gây HĐH và các triệu chứng
Nguyên nhân HĐH
Triệu chứng thần kinh thực vật
Trang 4Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016 163
Nhận xét: Khảo sát các yếu tố nguy cơ gây hạ
đường huyết thì tỷ lệ không biết cao ở các yếu tố:
tự ý tăng liều thuốc viên hoặc isulin, ăn kiêng
quá mức Run tay, đánh trống ngực, mệt mỏi vã
mồ hôi, đau đầu chóng mặt là các triệu chứng
được các trường hợp biết và ghi nhận nhiều
Bảng 7: Kiểm tra đường huyết tại nhà
Số lượng Tỷ lệ (%)
Thời gian 1 tháng
Nhận xét: Phần lớn các trường hợp không
bao giờ kiểm tra đường huyết tại nhà chiếm tỷ lệ
61,7%
Bảng 8: Được hướng dẫn kiến thức về hạ đường
huyết
Nhận xét: có 37,3% người bệnh không nhớ
hay nhận được sự hướng dẫn của nhân viên y tế
về nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa hạ
đường huyết mức độ nhẹ
BÀN LUẬN
Một quan niệm sai lầm của nhiều bệnh
nhân khi bị đái tháo đường về mức đường
huyết của họ là không bao giờ bị hạ đường
huyết Nhưng, hạ đường huyết là tình trạng có
thể xảy ra với bất cứ ai bị bệnh đái tháo đường,
cho dù là dùng insulin hay uống thuốc để
kiểm soát lượng đường huyết Trên thực tế
tình trạng hạ đường huyết thường xảy ra khi
người bệnh đang ở nhà, hoặc đang đi xa hay
khi đang ngủ… nên ít khi được người thân
phát hiện để đưa đi cấp cứu kịp thời, do đó dễ
dẫn tới các biến chứng nặng nề như hôn mê,
tử vong do hôn mê, suy hô hấp quá nặng
Nguy hiểm hơn là tình trạng hạ đường huyết
khi người bệnh đang lao động hoặc đang điều
khiển các phương tiện giao thông nên dễ gây
tai nạn Đối với người bị tiểu đường, tác dụng
của insulin trên cơ thể giảm sút đáng kể, hoặc
vì tuyến tụy không sản xuất đủ (tiểu đường
type1) hoặc bởi vì các tế bào ít đáp ứng với nó ( tiểu đường type 2) Kết quả là, đường có xu hướng lưu hành trong dòng máu và có thể đạt đến mức nguy hiểm (tăng đường huyết) Insulin hoặc các thuốc khác được sử dụng để lượng đường trong máu thấp hơn Tuy nhiên, nếu quá nhiều insulin tương đối so với số lượng đường trong máu, nó có thể gây ra lượng đường trong máu giảm quá thấp và kết quả là hạ đường huyết Cũng có thể gây hạ đường huyết nếu sau khi uống thuốc tiểu đường, không ăn nhiều như bình thường hoặc tập thể dục nhiều hơn (sử dụng lên đường nhiều hơn) so với bình thường Do vậy, để biết được sự nhận biết về vấn đề này ở những bệnh nhân đái tháo đường là như thế nào, chúng tôi đã khảo sát 300 trường hợp bệnh nhân đái tháo đường đến khám và điều trị Bệnh viện An Bình từ 15/05/2016 →
15/08/2016 Chúng tôi khảo sát các yếu tố về
trình độ học vấn, nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt để có cái nhìn toàn diện về các đối tượng khảo sát Với tỷ lệ nữ/nam = 2/1, tỷ lệ không biết chữ là 8,6%, hưu trí là 51%, và có 64,3% có thói quen tập thể dục Tỷ lệ cao biết xử trí hạ đường huyết ở nhóm hưu trí và nội trợ (p<0,05) Có mối tương quan giữa biết xử trí
hạ đường huyết và trình độ học vấn, tỷ lệ cao
ở nhóm biết đọc biết viết Tỷ lệ biết cách xử trí
hạ đường huyết cao ở nhóm mắc bệnh từ 5 năm trở lên Điều này cho thấy sự hợp lý, nếu được cung cấp kiến thức đầy đủ theo thời gian, qua các phương tiện truyền thông thì tự mỗi người cũng sẽ có những kiến thức cơ bản nhất để phòng tránh hạ đường huyết khi mắc bệnh lý đái tháo đường Về các biểu hiện của triệu chứng: Hạ đường huyết mức độ nhẹ: bệnh nhân cảm thấy đói cồn cào, xót ruột, đau bụng, xuất hiện cảm giác mệt mỏi, tim nhịp nhanh, run tay đánh trống ngực và vã mồ hôi
Hạ đường huyết mức độ trung bình: có biểu hiện về tinh thần kinh, người bệnh thấy cơ thể bạc nhược, giảm hoạt động trí tuệ, lú lẫn, thay đổi tính tình, dễ bị kích động, xuất hiện hiện
Trang 5tượng dị cảm, nhìn một hoá hai, có các động
tác bất thường, thậm chí có rối loạn giấc ngủ
Những trường hợp hạ đường huyết nặng sẽ có
thể xuất hiện lú lẫn cấp tính, người bệnh bị
kích động mạnh, có dấu hiệu liệt nửa người
(giả đột qụy) hoặc dấu hiệu thần kinh khu trú
Bệnh nhân có những cơn co giật, có thể ngắt
quãng hoặc liên tục Khi hôn mê sâu có rối
loạn ý thức, có thể kèm theo tình trạng vật vã,
các động tác bất thường, có những dấu hiệu
đặc biệt như tăng trương lực cơ toàn thân, vã
mồ hôi nhưng không có biểu hiện mất nước
Ngoài ra người bệnh còn có thể có phản xạ
tăng, dấu hiệu mút tay, níu áo, đầu và mắt
quay sang một bên, giãn đồng tử hoặc đồng tử
dao động Biểu hiện hội chứng vận mạch và
tim là điện tim đồ có thể hiện thiếu máu cơ
tim Bệnh có thể tiến triển thành hôn mê kéo
dài (phù não) hoặc di chứng tinh thần kinh
vĩnh viễn (bệnh não sau cơn hạ đường huyết)
Khảo sát các yếu tố nguy cơ gây hạ đường
huyết thì tỷ lệ không biết cao ở các yếu tố: tự ý
tăng liều thuốc viên hoặc isulin, ăn kiêng quá
mức Run tay, đánh trống ngực, mệt mỏi vã
mồ hôi, đau đầu chóng mặt là các triệu chứng
được các trường hợp biết và ghi nhận nhiều
trong nghiên cứu Tuy nhiên cũng có một số
trường hợp ghi nhận không biết các triệu
chứng này khi hạ đường huyết xảy ra Một số
liệu khác cũng đáng được quan tâm, đó là:
phần lớn các trường hợp không bao giờ kiểm
tra đường huyết tại nhà chiếm tỷ lệ 61,7%
Việc ổn định đường huyết là một điều hết sức
cần thiết trong việc điều trị bệnh lý đái tháo
đường, và việc này cần sự phối hợp từ phía
người bệnh Tuy nhiên, đóng vai trò chính
trong việc chăm sóc người bệnh vẫn là từ phía
nhân viên y tế Qua khảo sát, có 37,3% người bệnh không nhớ hay nhận được sự hướng dẫn của nhân viên y tế về nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa hạ đường huyết mức độ
nhẹ Một khi đã chấn đoán và phát hiện một
người bị mắc bệnh lý đái tháo đường, ngoài việc khám và điều trị thuốc, thì việc tư vấn và dặn dò bệnh nhân một cách toàn diện (lời nói, phiếu dặn dò, điện thoại theo dõi, tái khám định kỳ ) là rất cần thiết Mặt khác, nếu bệnh nhân là người lớn tuổi, thì đối tượng cần dặn
dò chính là người thân trực tiếp chăm sóc
KẾT LUẬN
Đường máu hạ xuống thấp quá mức bình thường lại là một tình trạng cấp tính rất nguy hiểm ở người bệnh đái tháo đường Hiểu biết về các triệu chứng và biết cách xử trí, phòng ngừa hạ đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường là điều cần thiết
TÀI LỆU THAO KHẢO
nguy cơ hạ đường huyết trên bệnh nhân cao tuổi” Y Học Thực Hành, 5, Tr 150-153
bệnh nhân đái tháo đường tại khoa Nội tiết, bệnh viện Nguyễn Tri Phương, tp.Hồ Chí Minh 2004-2005” Hội nghị đái tháo đường và nội tiết lần IV
xét về tình hình hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường tại bệnh viện Chợ Rẫy” Y Học TP.Hồ Chí Minh, 2001;5,
Tr 141-147
tiết học đại cương, NXB Y Học thành phố Hồ Chí Minh,Tr
89-130
Ngày nhận bài báo: 03/08/2016 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 07/09/2016 Ngày bài báo được đăng: 05/10/2016