Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Hiệu quả kinh tế xã hội của các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài ở nước ta hiện nay

Đề tài hướng đến các mục tiêu cụ thể sau: Tổng hợp lý thuyết về HQKTXH của các dự án FDI; phân tích thực trạng HQKTXH của các dự án FDI ở nước ta; đưa ra một số gợi ý chính sách nhằm nâng cao HQKTXH của các dự án FDI ở nước ta trong những năm tới. Sau đây là bản tóm tắt luận án.

B  GIÁO D C VÀ ĐÀO T O Ộ Ụ Ạ

TR ƯỜ NG Đ I H C TH Ạ Ọ ƯƠ NG M I Ạ

NGUY N VĂN GIAO Ễ

HI U QU  KINH T  XàH I  Ệ Ả Ế Ộ

C A CÁC D  ÁN Đ U T  TR C TI P N Ủ Ự Ầ Ư Ự Ế ƯỚ C NGOÀI 

Hà n i, 2016 ộ

Công trình đ ượ c hoàn thành t i ạ   Tr ườ ng Đ i h c Th ạ ọ ươ ng m i ạ

Ng ườ ướ i h ng d n khoa h c   ẫ ọ

Ng ườ ướ i h ng d n 1: ẫ PGS. TS. Nguy n Văn Thanh ễ

Ng ườ ướ i h ng d n 2: ẫ TS. Đ ng Văn L ặ ươ ng

Ph n bi n 1: GS. TSKH. L ả ệ ươ ng Xuân Qu ỳ

Tr ườ ng Đ i h c Kinh t  Qu c dân ạ ọ ế ố

Ph n bi n 2: PGS. TS. Nguy n Th  Nguy t ả ệ ễ ị ệ

Vi n Nghiên c u qu n lý kinh t  Trung  ệ ứ ả ế ươ ng

      Th  vi n Tr ư ệ ườ ng Đ i h c Th ạ ọ ươ ng m i ạ

1. Tính c p thi t c a đ  tàiấ ế ủ ề

Đ u t  tr c ti p nầ ư ự ế ước ngoài (FDI) được nhìn nh n nh  m t trong nh ng kênh huyậ ư ộ ữ  

đ ng v n quan tr ng c a n n kinh t , đ c bi t đ i v i các qu c gia đang phát tri n nhộ ố ọ ủ ề ế ặ ệ ố ớ ố ể ư 

Vi t Nam. V i v  trí t  nhiên thu n l i cùng ngu n tài nguyên đa d ng, phong phú, trongệ ớ ị ự ậ ợ ồ ạ  

m t th i gian ng n k  t  khi Đ ng và Nhà nộ ờ ắ ể ừ ả ước th c hi n m  c a n n kinh t , nự ệ ở ử ề ế ước ta 

đã tr  thành m t trong nh ng đi m đ n h p d n c a các nhà đ u t  nở ộ ữ ể ế ấ ẫ ủ ầ ư ước ngoài. Lượ  ng

v n FDI tăng trố ưởng liên t c qua các năm, đ nh đi m đ t con s  k  l c h n 71 t  USDụ ỉ ể ạ ố ỷ ụ ơ ỷ  năm 2008 và k  t  năm 1988 đ n 2014, đã có 1927 d  án FDI để ừ ế ự ượ ấc c p phép v i t ng sớ ổ ố 

v n đăng ký g n 300 t  USD, trong đó t ng s  v n th c hi n là h n 124 t  USD. Dòngố ầ ỷ ổ ố ố ự ệ ơ ỷ  

ti n đ u t  t  nề ầ ư ừ ước ngoài vào Vi t Nam đã góp ph n quan tr ng thúc đ y tăng trệ ầ ọ ẩ ưở  ngkinh t , chuy n d ch c  c u kinh t  t o công ăn vi c làm, c i thi n đ i s ng nhân dân,ế ể ị ơ ấ ế ạ ệ ả ệ ờ ố  nâng cao c  s  h  t ng, đ ng th i cũng có tác đ ng đ n năng l c c nh tranh c a cácơ ở ạ ầ ồ ờ ộ ế ự ạ ủ  doanh nghi p trong nệ ước. Đ u t  FDI s  phát huy vai trò tích c c khi đầ ư ẽ ự ượ ử ục s  d ng m tộ  cách hi u qu  cao không ch    t m vi mô (doanh thu, l i nhu n c a các doanh nghi pệ ả ỉ ở ầ ợ ậ ủ ệ  FDI và các doanh nghi p liên quan), mà đ c bi t quan tr ng   t m vĩ mô, góp ph n vàoệ ặ ệ ọ ở ầ ầ  

s  phát tri n b n v ng c a n n kinh t  nự ể ề ữ ủ ề ế ước nhà. Chính vì v y, đánh giá hi u qu  kinhậ ệ ả  

t  xã h i (HQKTXH) c a các d  án FDI t i Vi t Nam là m t vi c làm h t s c c n thi tế ộ ủ ự ạ ệ ộ ệ ế ứ ầ ế  

và quan tr ng đ i v i kinh t  nói chung, và đ i v i các doanh nghi p FDI Vi t Nam cóọ ố ớ ế ố ớ ệ ệ  liên quan nói riêng

Vi c nghiên c u HQKTXH c a các d  án đ u t  nệ ứ ủ ự ầ ư ước ngoài   nở ước ta hi n nayệ  

tr  nên h t s c c p thi t, đở ế ứ ấ ế ược th  hi n qua các n i dung sau:ể ệ ộ

Th  nh t ứ ấ , xu t phát t  th c tr ng v  t c đ  th c hi n và tính hi u qu  c a ngu nấ ừ ự ạ ề ố ộ ự ệ ệ ả ủ ồ  

v n FDI t i Vi t Nam trong th i gian qua. Trong nh ng năm g n đây, có th  th y ngu nố ạ ệ ờ ữ ầ ể ấ ồ  

v n FDI đăng ký vào Vi t Nam khá d i dào nh ng ngu n v n th c hi n hay gi i ngânố ệ ồ ư ồ ố ự ệ ả  

v n còn khá khiêm t n; m t khác, cũng còn không ít d  án FDI ch a th c s  ho t đ ngẫ ố ặ ự ư ự ự ạ ộ  

có hi u qu  Th c t  là trong quá trình công nghi p hóa ­ hi n đ i hóa đ t nệ ả ự ế ệ ệ ạ ấ ước, n nề  kinh t  nế ước ta có nhu c u v  v n đ u t  cũng nh  yêu c u v  k  thu t và khoa h cầ ề ố ầ ư ư ầ ề ỹ ậ ọ  công ngh  cao đ  thúc đ y phát tri n m i thành ph n kinh t  Dòng v n FDI chính làệ ể ẩ ể ọ ầ ế ố  

m t trong nh ng gi i pháp h u hi u cho v n đ  khan hi m v n, đ ng th i góp ph nộ ữ ả ữ ệ ấ ề ế ố ồ ờ ầ  nâng cao trình đ  khoa h c k  thu t, thúc đ y xu t kh u, tái c u trúc n n kinh t  Vìộ ọ ỹ ậ ẩ ấ ẩ ấ ề ế  

v y, tính HQKTXH c a các d  án FDI có vai trò hay tác đ ng quan tr ng, không ch  đ mậ ủ ự ộ ọ ỉ ả  

b o tính hi u qu  trong đ u t  c a n n kinh t , ti t ki m ngu n v n và khoa h c côngả ệ ả ầ ư ủ ề ế ế ệ ồ ố ọ  ngh  mà còn th  hi n kh  năng t n d ng th i c  thúc đ y n n kinh t  nệ ể ệ ả ậ ụ ờ ơ ẩ ề ế ước nhà phát tri n m nh m  và b n v ng.ể ạ ẽ ề ữ

Th  hai ứ , nghiên c u HQKTXH đ i v i các d  án FDI còn ph i xem xét th c tr ngứ ố ớ ự ả ự ạ  

qu n lý Nhà nả ước đ i v i các d  án này. Qu n lý vĩ mô các d  án FDI hi n đang ph iố ớ ự ả ự ệ ả  

đ i di n v i bài toán chuy n giá và tr n thu  M t hi n tố ệ ớ ể ố ế ộ ệ ượng khá ph  bi n là các doanhổ ế  nghi p FDI thệ ường xuyên báo l  tr m tr ng nh ng l i liên t c m  r ng s n xu t, thỗ ầ ọ ư ạ ụ ở ộ ả ấ ị 

ph n ngày càng m  r ng trên lãnh th  nầ ở ộ ổ ước ta. Các “nghi án” này bao g m nhi u doanhồ ề  nghi p FDI l n t i Vi t Nam nh  Coca Cola, Adidas Vi t Nam, Pepsi, Metro   Bài toánệ ớ ạ ệ ư ệ  

hi u qu  kinh t  l i đệ ả ế ạ ược đ t ra   t m vi mô v i nh ng di n bi n ph c t p và khó ki mặ ở ầ ớ ữ ễ ế ứ ạ ể  soát h n đ i v i các doanh nghi p “chân trong chân ngoài” này, nh ng doanh nghi pơ ố ớ ệ ữ ệ  không ch  có ti m l c kinh t  mà c  kinh nghi m kinh doanh trên ph m vi toàn c u.ỉ ề ự ế ả ệ ạ ầ

Th  ba ứ , vi c nghiên c u tính HQKTXH c a các d  án FDI   nệ ứ ủ ự ở ước ta được đ t raặ  

xu t phát t  b i c nh kinh t  th  gi i hi n nay có nhi u b t l i cho ngu n v n FDI vàoấ ừ ố ả ế ế ớ ệ ề ấ ợ ồ ố  

Vi t Nam. Hi n kh ng ho ng kinh t  toàn c u, l m phát tăng cao cùng v i n n th tệ ệ ủ ả ế ầ ạ ớ ạ ấ  nghi p tràn lan khi n các nhà đ u t  e dè và c n tr ng trong đ u t  Nói cách khác, h  sệ ế ầ ư ẩ ọ ầ ư ọ ẽ tính toán r t k  và ch  quy t đ nh đ u t  cho các d  án có kh  năng thành công và hi uấ ỹ ỉ ế ị ầ ư ự ả ệ  

qu  kinh t  cao. Đi u này đ t ra yêu c u đ i v i các nhà qu n lý vĩ mô ph i m t m tả ế ề ặ ầ ố ớ ả ả ộ ặ  

ti p t c duy trì môi trế ụ ường kinh doanh thu n l i h p d n, m t khác ph i bi t trân tr ngậ ợ ấ ẫ ặ ả ế ọ  

và đ nh hị ướng m i d  án FDI m t cách có hi u qu  v  m t kinh t  và xã h i. Đây cũngỗ ự ộ ệ ả ề ặ ế ộ  chính là lý do thôi thúc tác gi  ch n th c hi n đ  tài nghiên c u v  HQKTXH c a các dả ọ ự ệ ề ứ ề ủ ự 

án FDI t i Vi t Nam hi n nay.ạ ệ ệ

Th  t ứ ư, các d  án FDI t i nự ạ ước ta hi n nay t p trung không đ ng đ u   các khuệ ậ ồ ề ở  

v c và ngành ngh  Ph n l n các doanh nghi p FDI chú tr ng đ u t  vào các lĩnh v cự ề ầ ớ ệ ọ ầ ư ự  

nh : du l ch, khách s n, xây d ng mà ít quan tâm t i các ngành công ngh  cao. Ngoài raư ị ạ ự ớ ệ  

lượng v n phân b  vào các t nh thành cũng không đ ng đ u, thố ổ ỉ ồ ề ường   nh ng thành phở ữ ố 

l n, có đi u ki n kinh t  xã h i phát tri n, các vùng xa, mi n núi kinh t  khó khăn ítớ ề ệ ế ộ ể ề ế  

được đ u t  Do v y n n kinh t  ch a có đầ ư ậ ề ế ư ược s  phát tri n toàn di n và đ ng đ u,ự ể ệ ồ ề  nhi u vùng nông thôn v n nghèo khó, l c h u. Vì v y, c n thi t ph i có nh ng nghiênề ẫ ạ ậ ậ ầ ế ả ữ  

c u t m vĩ mô v  tính hi u qu  mà các d  án FDI mang l i.ứ ầ ề ệ ả ự ạ

Th  năm ứ , xu t phát t  nh ng h n ch  c  v  m t môi trấ ừ ữ ạ ế ả ề ặ ường và xã h i đ t ra khiộ ặ  

có các d  án FDI đ u t  vào nự ầ ư ước ta. M c dù có khá nhi u d  án FDI đ t doanh thu vàặ ề ự ạ  

l i nhu n cao nh ng v n còn nhi u h n ch , đi n hình là nh ng tác đ ng tiêu c c đ nợ ậ ư ẫ ề ạ ế ể ữ ộ ự ế  môi trường nh  tình tr ng ô nhi m ngày càng tr  nên tr m tr ng t i các khu công nghi p.ư ạ ễ ở ầ ọ ạ ệ  

M t s  doanh nghi p FDI không xây d ng ho c xây d ng nh ng không s  d ng hộ ố ệ ự ặ ự ư ử ụ ệ 

th ng x  lý ch t th i, nên th i b a bãi ra môi trố ử ấ ả ả ừ ường, làm  nh hả ưởng n ng n  đ n môiặ ề ế  

trường sinh thái và cu c s ng c a ngộ ố ủ ười dân xung quanh khu v c, th m chí m t s  hóaự ậ ộ ố  

ch t th i ra còn gây b nh và t o các   d ch b nh đe d a ngấ ả ệ ạ ổ ị ệ ọ ười dân, ví d : Công ty Vedanụ  

gây ô nhi m sông Th  V i; Công ty Tung Kuang, Công ty PangRim Neotex x  th i ra môiễ ị ả ả ả  

trường; Công ty Kingmo New Materials Vi t Nam, Công ty Chinfon (H i Phòng) th i khí,ệ ả ả  

b i vụ ượt tiêu chu n, quy chu n k  thu t. Ngoài ra, tình tr ng ngẩ ẩ ỹ ậ ạ ược đãi người lao đ ng,ộ  

d n đ n bãi công, đình công cũng thẫ ế ường hay x y ra   khu công nghi p. Các doanhả ở ệ  nghi p FDI đã quá chú tr ng vào hi u qu  kinh t  mà quên đi l i ích c a ngệ ọ ệ ả ế ợ ủ ười lao đ ng,ộ  

b  qua tính HQKTXH nói chung. Đi u này đi ngỏ ề ượ ạ ớc l i v i m c tiêu c a Đ ng và Nhàụ ủ ả  

nước khi s  d ng dòng v n FDI ph i đ m b o cân b ng gi a hai bình di n kinh t  và xãử ụ ố ả ả ả ằ ữ ệ ế  

h i.ộ

Nh n th c rõ tính c p thi t c a vi c xây d ng và phát tri n mô hình đánh giáậ ứ ấ ế ủ ệ ự ể  HQKTXH c a các d  án FDI đ i v i quá trình công nghi p hóa. hi n đ i hóa và phát tri nủ ự ố ớ ệ ệ ạ ể  

b n v ng c a đ t nề ữ ủ ấ ước, tác gi  đã quy t đ nh l a ch n đ  tài nghiên c u “ả ế ị ự ọ ề ứ Hi u qu  kinh ệ ả  

t  xã h i c a các d  án đ u t  tr c ti p n ế ộ ủ ự ầ ư ự ế ướ c ngoài   n ở ướ c ta hi n nay ệ ”. Trong b i c nhố ả  

kh ng ho ng kinh t  hi n nay, v i vai trò quan tr ng c a ngu n v n FDI, cũng nh  vi củ ả ế ệ ớ ọ ủ ồ ố ư ệ  thu hút và s  d ng hi u qu  ngu n v n này, đây th c s  là đ  tài phù h p, có tính lý lu nử ụ ệ ả ồ ố ự ự ề ợ ậ  

và th c ti n sâu s c, h a h n s  có nhi u đóng góp tích c c đ i v i ho t đ ng qu n lý vĩự ễ ắ ứ ẹ ẽ ề ự ố ớ ạ ộ ả  

mô c a Nhà nủ ước cũng nh  vi c đánh giá đúng đ n hi u qu  KTXH c a các d  án FDI ư ệ ắ ệ ả ủ ự ở 

nước ta

2. Câu h i nghiên c uỏ ứ

Th c hi n đ  tài nghiên c u, tác gi  ự ệ ề ứ ả t pậ  trung vào gi i quy t các câu h i nghiênả ế ỏ  

c u nh  sau:ứ ư

Th  nào là HQKTXH c a các d  án FDIế ủ ự

Th c tr ng và nh ng v n đ  đ t ra v i HQKTXH c a các d  án FDI trên góc đự ạ ữ ấ ề ặ ớ ủ ự ộ QLKT ngành và lãnh th    nổ ở ước ta nh  th  nào?ư ế

Các gi i pháp ch  y u nâng cao HQKTXH c a các d  án FDI đ i v i m c tiêu tăngả ủ ế ủ ự ố ớ ụ  

tr ng và phát tri n c  c u kinh t  ngành   n c ta hi n nay là gì ?ưở ể ơ ấ ế ở ướ ệ

3. M c tiêu c a ụ ủ lu n ánậ

Đ  tài hề ướng đ n các m c tiêu c  th  sau:ế ụ ụ ể

 T ng h p lý thuy t v  HQKTXH c a các d  án FDIổ ợ ế ề ủ ự

 Phân tích th c tr ng HQKTXH c a các d  án FDI   nự ạ ủ ự ở ước ta;

 Đ a ra m t s  g i ý chính sách nh m nâng cao HQKTXH c a các d  án FDI ư ộ ố ợ ằ ủ ự ở 

nước ta trong nh ng năm t i;ữ ớ

4. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

Đ  tài t p trung nghiên c u hi u qu  kinh t  xã h i c a các d  án đ u t  nề ậ ứ ệ ả ế ộ ủ ự ầ ư ướ  cngoài t i Vi t Nam hi n nay.ạ ệ ệ

Khách th  nghiên c u ể ứ : mô hình HQKTXH c a FDI g n v i tăng trủ ắ ớ ưởng và phát tri n kinh tể ế

Đ i t ố ượ ng nghiên c u:  ứ

­ Nh ng v n đ  lý lu n và th c ti n v  v n FDI, các góc đ  ti p c n c  v  m tữ ấ ề ậ ự ễ ề ố ộ ế ậ ả ề ặ  kinh t , xã h i và m i li n h  gi a hai m t này.ế ộ ố ệ ệ ữ ặ

­ Mô hình và tiêu chí đánh giá hi u qu  kinh t  xã h i c a các d  án FDI trên gócệ ả ế ộ ủ ự  

đ  qu n lý kinh t  ngành và lãnh thộ ả ế ổ

­ Gi i pháp nh m nâng cao hi u qu  KTXH c a FDI trên góc đ  qu n lý kinh tả ằ ệ ả ủ ộ ả ế ngành và lãnh th  và hoàn thi n các tiêu chí đánh giá HQKTXH c a FDI đ n 2020 t m nhìnổ ệ ủ ế ầ  2030: Cùng v i vi c xây d ng hoàn thi n c  s  lý lu n v  HQKTXH c a các d  án FDI,ớ ệ ự ệ ơ ở ậ ề ủ ự  tác gi  cũng thu th p các s  li u th c ti n v  HQKTXH c a đ u t  nả ậ ố ệ ự ễ ề ủ ầ ư ước ngoài t i cácạ  

qu c gia khác trên th  gi i đ  rút ra các bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam. Tác gi  l aố ế ớ ể ọ ệ ệ ả ự  

ch n phân tích trên c  s  mô hình c a m t s  ngành kinh t  tr ng đi m và vùng kinh t  cọ ơ ở ủ ộ ố ế ọ ể ế ụ 

th , t  đó rút ra nh ng thành công, h n ch  và nguyên nhân d n đ n h n ch  c a th cể ừ ữ ạ ế ẫ ế ạ ế ủ ự  

tr ng hi u qu  kinh t  xã h i c a FDI. T  nh ng đánh giá trên, tác gi  đ a ra nh ng đạ ệ ả ế ộ ủ ừ ữ ả ư ữ ề 

xu t gi i pháp nh m nâng cao hi u qu  KTXH c a FDI trên góc đ  qu n lý kinh t  ngànhấ ả ằ ệ ả ủ ộ ả ế  

và lãnh th  và hoàn thi n các tiêu chí đánh giá HQKTXH c a FDI đ n 2020 t m nhìn 2030.ổ ệ ủ ế ầ

Ph m vi nghiên c u ạ ứ : Trong ph m vi h u h n v  m c tiêu và th i gian nghiên c uạ ữ ạ ề ụ ờ ứ  nên đ  tài nghiên c u   t m vĩ mô, ch  y u t p trung nghiên c u mô hình và các tiêu chíề ứ ở ầ ủ ế ậ ứ  đánh giá HQKTXH c a các d  án FDI t  đó hoàn thi n lý lu n qu n lý kinh t  v i gócủ ự ừ ệ ậ ả ế ớ  

đ  ti p c n theo ngành và lãnh th  đ i v i các d  án đ u t  nộ ế ậ ổ ố ớ ự ầ ư ước ngoài t i Vi t Nam.ạ ệ

5. Phương pháp nghiên c uứ

5.1. Cách ti p c n các m u kh o sát ế ậ ẫ ả

Lu n án l a ch n m t s  ngành kinh t , vùng lãnh th  tiêu bi u đ  phân tích, tậ ự ọ ộ ố ế ổ ể ể ừ 

đó t ng h p s  li u mang tính t ng th  toàn xã h i. Các m u nghiên c u đổ ợ ố ệ ổ ể ộ ẫ ứ ượ ực l a ch nọ  theo các tiêu chí:

Các d  án FDI trong các ngành kinh t  b c 1 nh  công nghi p, nông nghi p, d chự ế ậ ư ệ ệ ị  

v    t i Vi t Nam;ụ ạ ệ

Các đ a phị ương phân b  gi a các vùng mi n có các chính sách v  ti p nh n đ uổ ữ ề ề ế ậ ầ  

t  nư ước ngoài khác nhau, ví d  các khu v c đ c bi t là Hà N i, thành ph  H  Chíụ ự ặ ệ ộ ố ồ  Minh, các t nh thành b c 1, 2, 3 có s  chênh l ch v  đi u ki n kinh t  xã h i cũngỉ ậ ự ệ ề ề ệ ế ộ  

nh  các chính sách thu hút và  u đãi FDI khác nhau;ư ư

Các qu c gia có nhi u nét tố ề ương đ ng v i Vi t Nam v  các đi u ki n t  nhiên,ồ ớ ệ ề ề ệ ự  

đ c đi m kinh t  xã h i, hi n đang đặ ể ế ộ ệ ược đánh giá là các qu c gia có môi trố ườ  ngkinh doanh t t, có hi u qu  kinh t  xã h i FDI đáng chú ý.ố ệ ả ế ộ

Các m u nghiên c u đẫ ứ ượ ực l a ch n phân tích đ  tr  l i các câu h i nghiên c uọ ể ả ờ ỏ ứ  trên đây, t  đó k t h p v i các s  li u vĩ mô c a qu c gia đ  rút ra nh ng nh n xét đánhừ ế ợ ớ ố ệ ủ ố ể ữ ậ  giá chung v  hi u qu  kinh t  xã h i c a FDI d a trên góc đ  qu n lý kinh t  ngành vàề ệ ả ế ộ ủ ự ộ ả ế  lãnh th ổ

5.2. Các b ướ c tri n khai ể

Lu n án nghiên c u s  d ng ngu n s  li u s  c p và th  c p g m c  d  li uậ ứ ử ụ ồ ố ệ ơ ấ ứ ấ ồ ả ữ ệ  

đ nh tính và đ nh lị ị ượng. D  li u đ nh tính là nh ng ý ki n ch  quan, nh n xét quan đi mữ ệ ị ữ ế ủ ậ ể  

c a các chuyên gia, nhà nghiên c u kinh t , các v  lãnh đ o nhà nủ ứ ế ị ạ ước thu th p qua các bàiậ  

vi t, bài phân tích, báo cáo t ng k t và các công trình nghiên c u. D  li u đ nh lế ổ ế ứ ữ ệ ị ượng là các thông tin th ng kê đố ượ ổc t ng h p dợ ướ ại d ng s  li u, bi u đ , thu th p b ng bi nố ệ ể ồ ậ ằ ệ  pháp khách quan t i kho d  li u v  FDI c a T ng c c th ng kê, c c đ u t  nạ ữ ệ ề ủ ổ ụ ố ụ ầ ư ước ngoài

 Phương pháp thu th p s  li u s  c p: ậ ố ệ ơ ấ

­ Lu n án s  d ng phậ ử ụ ương pháp nghiên c u b ng các ph ng v n chuyên gia làứ ằ ỏ ấ  

nh ng nhà qu n lý, nh ng chuyên viên qu n lý nhà nữ ả ữ ả ước v  các d  án FDI, các nhàề ự  nghiên c u khoa h c v  FDI và nh ng nhà đ u t  c a các d  án FDI. Cùng v i đò, trongứ ọ ề ữ ầ ư ủ ự ớ  quá trình nghiên c u lu n án NCS cũng dùng phứ ậ ương pháp đi u tra xã h i h c b ng cáchề ộ ọ ằ  

g i b ng h i đ n các doanh nghi p, các nhà đ u t  c a d  án FDI. Nghiên c u sinh đãử ả ỏ ế ệ ầ ư ủ ự ứ  phát ra 500 phi u kh o sát đi u tra xã h i h c đ i v i các chuyên gia và các nhà đ u t ế ả ề ộ ọ ố ớ ầ ư  Đây là các chuyên gia v  FDI thu c các c  quan qu n lý Nhà nề ộ ơ ả ước, các vi n nghiên c uệ ứ  cũng nh  các nhà đ u t  t i các thành ph  nh  Hà N i, Tp H  Chí Minh, Bình Dư ầ ư ạ ố ư ộ ồ ương, 

H i Phòng, H i Dả ả ương  là nh ng đ a bàn mà nghiên c u sinh đ nh hữ ị ứ ị ướng nghiên c u.ứ  

S  phi u thu v  đố ế ề ược 420 phi u, sau khi ch n l c và x  lý có 416 phi u s  d ng đế ọ ọ ử ế ử ụ ượ  ccho lu n án.ậ

 Phương pháp thu th p d  li u th  c pậ ữ ệ ứ ấ

­ Ngu n s  li u: s  li u th  c p đồ ố ệ ố ệ ứ ấ ược đăng t i t i website, báo cáo c a t ng c cả ạ ủ ổ ụ  

th ng kê, c c đ u t  nố ụ ầ ư ước ngoài, m t s  đ a phộ ố ị ương c  th  là Hà N i, Thành ph  Hụ ể ộ ố ồ Chí Minh, Bình Dương, H i Phòng  ả

­ Thu th p các thông tin t ng quan có liên quan đ n FDI thu c các ngành kinh tậ ổ ế ộ ế công nghi p, nông nghi p, d ch v  T ng h p các d  li u c a các ngành công nghi p xeệ ệ ị ụ ổ ợ ữ ệ ủ ệ  máy, công nghi p ch  bi n nông s n và công nghi p d ch v  tài chính ngân hàngệ ế ế ả ệ ị ụ

­ T ng h p thông tin t  các h i th o chuyên đ , bài cáo, bài vi t t ng k t c a cácổ ợ ừ ộ ả ề ế ổ ế ủ  chuyên gia, t  ch c, nhà nghiên c u đ  thu th p các nh n đ nh, đánh giá, phân tích c aổ ứ ứ ể ậ ậ ị ủ  các chuyên gia v  ch  đ  nghiên c u, th c tr ng hi u qu  kinh t  xã h i c a các d  ánề ủ ề ứ ự ạ ệ ả ế ộ ủ ự  

đ u t  nầ ư ước ngoài   nở ước ta hi n nay.ệ

­ T ng h p và phân tích các công trình nghiên c u trong và ngoài nổ ợ ứ ước v  mô hìnhề  đánh giá hi u qu  FDI, các ch  tiêu đánh giá và nhân t   nh hệ ả ỉ ố ả ưởng trên góc đ  qu n lýộ ả  kinh t  ngành và theo lãnh th ế ổ

­ T p trung phân tích các s  li u th c t  t i các ngành, đ a phậ ố ệ ự ế ạ ị ương, qu c gia đi nố ể  hình đượ ực l a ch nọ

­ Phương pháp nghiên c u t ng th : phứ ổ ể ương pháp h  th ng hóa, t ng h p, phânệ ố ổ ợ  tích, th ng kê, di n d ch. quy n p, k  th a và phát tri n các v n đ  lý thuy tố ễ ị ạ ế ừ ể ấ ề ế

 Phương pháp x  lý s  li u: Sau khi ti n hành ph ng v n cũng nh  thu th p các sử ố ệ ế ỏ ấ ư ậ ố 

li u c n thi t cho đ  tài nghiên c u, k t qu  s  đệ ầ ế ề ứ ế ả ẽ ược thu th p và phân tích thông quaậ  

m t s  ph n m m th ng kê, d ng các b ng bi u th ng kê và s  đ ộ ố ầ ề ố ự ả ể ố ơ ồ

6. D  ki n nh ng đóng góp m i c a đ  tàiự ế ữ ớ ủ ề

Lu n án d  ki n có nh ng đóng góp m i nh  sau:ậ ự ế ữ ớ ư

D a trên nh ng lý thuy t c a các tác gi  đi trự ữ ế ủ ả ước, tác gi  lu n án đã t ng h p vàả ậ ổ ợ  

ch  ra đỉ ược mô hình và tiêu chí đánh giá đánh giá hi u qu  kinh t  xã h i c a các d  ánệ ả ế ộ ủ ự  FDI. Ch  ra đỉ ược nh ng nhân t   nh hữ ố ả ưởng đ n hi u qu  kinh t  xã h i c a các d  ánế ệ ả ế ộ ủ ự  FDI trên góc đ  qu n lý kinh t   xã h i và lãnh thộ ả ế ộ ổ

Tác gi  lu n án đã tìm hi u nghiên c u kinh nghi m c a các qu c gia đi trả ậ ể ứ ệ ủ ố ước như Thái Lan, Trung Qu c, Malaysia… là nh ng nố ữ ước n m trong khu v c ho c có đi u ki nằ ự ặ ề ệ  

g n tầ ương t  v i đi u ki n kinh t  xã h i v i Vi t Nam đ  t  đó tác gi  rút ra đự ớ ề ệ ế ộ ớ ệ ể ừ ả ượ  c

nh ng bài h c kinh nghi p cho vi c qu n lý kinh t  xã h i và lãnh th  đ i v i các d  ánữ ọ ệ ệ ả ế ộ ổ ố ớ ự  FDI t i Vi t Namạ ệ

V i nh ng s  li u trong quá trình nghiên c u, tác gi  lu n án đã ph n nào phác h aớ ữ ố ệ ứ ả ậ ầ ọ  

b c tranh v  FDI t i Vi t Nam trong giai đo n v a qua. Thông qua đó ph n ánh ph n nàoứ ề ạ ệ ạ ừ ả ầ  

nh ng tác đ ng c a FDI t i các y u t  c a n n kinh t  Vi t Nam.ữ ộ ủ ớ ế ố ủ ề ế ệ

B ng phằ ương pháp nghiên c u h p lý, tác gi  lu n án cũng đã ti n hành phân tíchứ ợ ả ậ ế  

hi u qu  c a các d  án FDI đã và đang th c hi n t i Vi t Nam, ch  ra đệ ả ủ ự ự ệ ạ ệ ỉ ược nh ng thànhữ  công, nh ng h n ch  và nguyên nhân h n ch  t  đó ch  ra đữ ạ ế ạ ế ừ ỉ ược nh ng v n đ  c n đ t raữ ấ ề ầ ặ  

đ  nâng cao hi u qu  kinh t  xã h i c a cá d  án FDI trong th i gian t i.ể ệ ả ế ộ ủ ự ờ ớ

Tác gi  lu n án d  vào nh ng quan đi m và chi n lả ậ ự ữ ể ế ược phát tri n kinh t  xã h iể ế ộ  

c a Đ ng và Chính ph  đã ki n ngh  m t s  gi i pháp nh m nâng cao hi u qu  kinh tủ ả ủ ế ị ộ ố ả ằ ệ ả ế 

xã h i c a các d  án FDI t i nộ ủ ự ạ ước ta trong th i gian t iờ ớ

7. C u trúc lu n ańấ ậ

Lu n án g m 3 chậ ồ ương, được trình bày nh  sau:ư

Chương 1 ­ M t s  v n đ  lý lu n c  b n v  HQKTXH c a các d  án đ u tộ ố ấ ề ậ ơ ả ề ủ ự ầ ư 

tr c ti p nự ế ước ngoài

Chương 2 ­ Th c tr ng và nh ng v n đ  đ t ra v i HQKTXH c a các d  ánự ạ ữ ấ ề ặ ớ ủ ự  

đ u t  tr c ti p nầ ư ự ế ước ngoài

Chương 3 ­ Quan đi m & gi i pháp nâng cao HQKTXH c a các d  án đ u tể ả ủ ự ầ ư 

tr c ti p nự ế ước ngoài

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊNỔ

1. Các nghiên c u ngoài n ứ ướ   c

Dòng v n FDI đã b t đ u đố ắ ầ ược các nhà nghiên c u kinh t  chú ý t  nh ng năm 60ứ ế ừ ữ  

c a th  k  19. Đ n nay đã có r t nhi u bài nghiên c u v  vi c s  d ng dòng v n FDI vàủ ế ỷ ế ấ ề ứ ề ệ ử ụ ố  

phương hướng tri n khai FDI m t cách hi u qu  nh t. Trong s  các nghiên c u đã để ộ ệ ả ấ ố ứ ượ  c

th c hi n trên th  gi i, tác gi  xin trình bày m t s  nghiên c u đi n hình trong th i gianự ệ ế ớ ả ộ ố ứ ể ờ  

­   Kim,   Dong­Hyeon;   Lin,   Shu­Chin;   Suen,   Yu­Bo   (2013),   “Investment,   trade 

openness and foreign direct investment: Social capability matters”, International Review of  Economics & Finance, Apr2013, Vol. 26, p56­69. 14p.  

­   Alse,   Janardhanan   A.;   Srinivasan,   Arun   K   (2012),   “Socio­economic   and environmental   effects   of   foreign   direct   investment   in   India:   an   economic   analysis   of 

perception in two metropolitan cities”,  Journal of International Business & Economics, 

p11­20. 10p.  

­ Kennedy, Tumenta F.; Bardy, Roland; Rubens, Arthur (2012), “Economic growth and welfare: How Foreign Direct Investment contributes to improving social order in less 

negotiations”, Asian Development Bank, EDR working paper, No.38.  

­ James K. Jackson (2010), “Foreign Direct Investment: curent issues”, CRS Report  for Congress.  

­   Charvit   Mistchell   (2012),  Chinese   Foreign   Direct   Investment   in   Myanmar:   remarkable trends and multilayered motivations, Lund University.  

­   Abdul   Khaliq   và   Ilan   Noy   (2007),   “Foreign   Direct   Investment   and   Economic 

Growth: empirical evidence from sectoral data in Indonesia”, No 200726, Working Papers 

from University of Hawaii at Manoa, Department of Economics.  

­ El­Wassal, K.Amal A (2012), “Foreign direct investment and economic growth in arab 

countries (1970­2008): an inquiry into determinants of growth benefits”, Journal of Economic  Development, Vol. 37 Issue 4, p79­100.  

­   Awan,   Rehmat   Ullah;   Javed,   Khalid;   sher,   Falak   (2012),   “Foreign   Direct Investment,   Economic   Growth,   Trade   and   Domestic   Investment   Relationship:   An 

Econometric Analysis of Selected South Asian Countries”,  Interdisciplinary Journal of  Contemporary Research in Business, Vol. 3 Issue 9, p925­942.  

­   Laura   Alfaro   (2003),  Foreign   Direct   Investment   and   growth:  Does   the   sector   matter?, Harvard Business School.  

2. Các nghiên c u trong n ứ ướ c

Các nghiên c u v  FDI c a các tác gi  Vi t Nam cũng r t phong phú và đa d ngứ ề ủ ả ệ ấ ạ  

c  v  n i dung l n hình th c. Dả ề ộ ẫ ứ ưới đây là m t s  nghiên c u đi n hình:ộ ố ứ ể

­ TS. Tô Ánh Dương. Vi n Kinh t  Vi t Nam có bài vi t v  đ  tài “ệ ế ệ ế ề ề Suy ng m ẫ   chi n l ế ượ c FDI t i Vi t Nam ạ ệ ”.  

­ Phan H u Th ng và các c ng s  (2008) v i sách chuyên kh o ữ ắ ộ ự ớ ả 20 năm đ u t ầ ư 

tr c ti p n ự ế ướ c ngoài. nhìn l i và h ạ ướ ng t i ớ , NXB Tri Th c  ứ

­ T ng Qu c Đ t (2005) v i đ  tài lu n án ti n sĩ: “C  c u FDI theo ngành kinhố ố ạ ớ ề ậ ế ơ ấ  

t    Vi t Nam”  ế ở ệ

­ Phùng Xuân Nh  (2010) v i sách chuyên kh o v  đ  tài: “ạ ớ ả ề ề Đi u ch nh chính sách ề ỉ  

đ u t  FDI   Vi t Nam trong ti n trình h i nh p kinh t  qu c t ầ ư ở ệ ế ộ ậ ế ố ế”.  

­ TS. Nguy n Th  Tu  Anh, Ths. Vũ Xuân Nguy t H ng, Ths. Tr n Toàn Th ng,ễ ị ệ ệ ồ ầ ắ  

TS. Nguy n M nh H i (2006),  ễ ạ ả Tác đ ng c a đ u t  tr c ti p n ộ ủ ầ ư ự ế ướ c ngoài t i tăng ớ  

tr ưở ng kinh t    Vi t Nam ế ở ệ , công trình nghiên c u khoa h c c p b  thu c d  án SIDA vứ ọ ấ ộ ộ ự ề Nâng cao năng l c nghiên c u chính sách đ  th c hi n chi n lự ứ ể ự ệ ế ược phát tri n kinh t  xãể ế  

h i c a Vi t Nam th i k  2001. 2010,  ộ ủ ệ ờ ỳ

­ Trương Văn Đoan (2007), Tác đ ng c a đ u t  n ộ ủ ầ ư ướ c ngoài đ n phát tri n ế ể   kinh t  xã h i c a Vi t Nam ế ộ ủ ệ , bài phát bi u t i H i ngh  t ng k t 20 năm Đ u tể ạ ộ ị ổ ế ầ ư 

nước ngoài t i Vi t Nam.  ạ ệ

­ ThS. Nguy n Đăng Bình (2011), ễ M t s  gi i pháp thu hút và nâng cao hi u qu ộ ố ả ệ ả 

đ u t  n ầ ư ướ c ngoài đ n 2020 ế ,  

­ TS. Phan Minh Ng c (2012), ọ Nhìn nh n đ nh đúng vai trò c a FDI t i Vi t Nam ậ ị ủ ạ ệ ,  

mô, t c HQKTXH c a d  án. Các công trình khoa h c nghiên c u v  hi u qu  c a FDIứ ủ ự ọ ứ ề ệ ả ủ  còn ít và mang tính miêu t , thi u tính h  th ng và phân tích chi u sâu, ch a xem xét đ nả ế ệ ố ề ư ế  HQKTXH theo góc đ  qu n lí kinh t  ngành và lãnh th  Th c t  công tác tính toán vàộ ả ế ổ ự ế  phân tích FDI   nở ước ta còn s  lơ ược, các quan đi m đánh giá HQKTXH còn nhi u khácể ề  

bi t. Chính vì v y, vi c ti n hành nghiên c u đánh giá t ng th  HQKTXH c a các d  ánệ ậ ệ ế ứ ổ ể ủ ự  FDI   nở ước ta hi n nay là r t c n thi t.ệ ấ ầ ế

CHƯƠNG 1: M T S  V N Đ  LÝ LU N C  B NỘ Ố Ấ Ề Ậ Ơ Ả

V  HI U QU  KINH T  XàH I Ề Ệ Ả Ế Ộ

C A CÁC D  ÁN Đ U T  TR C TI P NỦ Ự Ầ Ư Ự Ế ƯỚC NGOÀI

1.1. S  c n thi t và ý nghĩa c a nâng cao hi u qu  c a FDIự ầ ế ủ ệ ả ủ

1.1.1. Khái ni m, b n ch t FDI ệ ả ấ

Khái ni m FDI c a Qu  ti n t  qu c t  (IMF) đ c ch p nh n m t cách r ng rãi,ệ ủ ỹ ề ệ ố ế ượ ấ ậ ộ ộ  

theo đó, “FDI là vi c nhà đ u t  chuy n v n nh m thu l i ích lâu dài vào m t th c th  kinh ệ ầ ư ể ố ằ ợ ộ ự ể  

t  ho t đ ng t i m t n n kinh t  khác v i n n kinh t  g c c a nhà đ u t  M c đích c a ế ạ ộ ạ ộ ề ế ớ ề ế ố ủ ầ ư ụ ủ   nhà đ u t  có đ ầ ư ượ ị ế c v  th  và quy n s  h u, qu n lý, đi u hành th c th  kinh t  đó ề ở ữ ả ề ự ể ế ” (IMF, 

1977 

GS.TS Cynthia Day Wallace (1988), chuyên gia kinh t  ngế ười M  nghiên c u vỹ ứ ề Công ty đa qu c gia, đ nh nghĩa FDI nh  sau: “ố ị ư Đ u t  n ầ ư ướ c ngoài có th  hi u theo nghĩa ể ể  

r ng là vi c thi t l p hay giành đ ộ ệ ế ậ ượ c quy n s  h u đáng k  trong m t hãng (Công ty)  ề ở ữ ể ộ ở  

n ướ c ngoài, hay s  gia tăng kh i l ự ố ượ ng c a m t kho n đ u t  n ủ ộ ả ầ ư ướ c ngoài nh m đ t ằ ạ  

đ ượ c quy n s  h u đáng k  t i đó ề ở ữ ể ạ ”.  

Theo TS Vũ Chí L c (1997), “ộ đ u t  tr c ti p n ầ ư ự ế ướ c ngoài là hình th c đ u t ứ ầ ư  

qu c t  ch  y u mà ch  đ u t  n ố ế ủ ế ủ ầ ư ướ c ngoài đ u t  toàn b  hay ph n đ  l n v n nh m ầ ư ộ ầ ủ ớ ố ằ   giành quy n đi u hành ho c tham gia đi u hành các doanh nghi p s n xu t ho c kinh ề ề ặ ề ệ ả ấ ặ   doanh d ch v , th ị ụ ươ ng m i ạ ”.  

V  m t pháp lý, Lu t Đ u t , s  59/2005/QH11, đề ặ ậ ầ ư ố ược Qu c h i nố ộ ước CHXHCN 

Vi t Nam thông qua ngày 29/11/2005 nêu rõ: “ệ Đ u t  tr c ti p là hình th c đ u t  do ầ ư ự ế ứ ầ ư   nhà đ u t  b  v n đ u t  và tham gia qu n lý ho t đ ng đ u t ầ ư ỏ ố ầ ư ả ạ ộ ầ ư” (Chương 1, đi u 3,ề  

m c 2); “ụ Đ u t  n ầ ư ướ c ngoài là vi c nhà đ u t  n ệ ầ ư ướ c ngoài đ a vào Vi t Nam v n b ng ư ệ ố ằ  

ti n và các tài s n h p pháp khác đ  ti n hành ho t đ ng đ u t ề ả ợ ể ế ạ ộ ầ ư” (Chương 1, đi u 3,ề  

m c 12); trong đó “ụ Nhà đ u t  n ầ ư ướ c ngoài là t  ch c, cá nhân n ổ ứ ướ c ngoài b  v n đ ỏ ố ể  

th c hi n ho t đ ng đ u t  t i Vi t Nam ự ệ ạ ộ ầ ư ạ ệ ” (Chương 1, đi u 3, m c 5).ề ụ

Đ  s  d ng th ng nh t m t khái ni m v  FDI, theo Lu t Đ u t  c a nể ử ụ ố ấ ộ ệ ề ậ ầ ư ủ ước ta như 

sau: Đ u t  tr c ti p n ầ ư ự ế ướ c ngoài là vi c nhà đ u t  n ệ ầ ư ướ c ngoài đ a v n v ng ti n và ư ố ằ ề   các tài s n h p pháp khác đ  ti n hành ho t đ ng đ u t  và tham gia s  h u, qu n lý ả ợ ể ế ạ ộ ầ ư ở ữ ả  

ho t đ ng đ u t  đó t i Vi t Nam ạ ộ ầ ư ạ ệ  

1.1.2. Đ c đi m KTXH c a FDI ặ ể ủ

1.1.3. S  c n thi t nâng cao hi u qu  c a FDI ự ầ ế ệ ả ủ

1.1.4. Ý nghĩa c a nâng cao hi u qu  FDI ủ ệ ả

1.2. Khái ni m, th c ch t và các góc đ  ti p c n hi u qu  kinh t  xã h i c a FDIệ ự ấ ộ ế ậ ệ ả ế ộ ủ

1.2.1.Khái ni m hi u qu  kinh t  xã h i và phân bi t v i hi u qu  kinh t , ệ ệ ả ế ộ ệ ớ ệ ả ế  

hi u qu  xã h i c a FDI ệ ả ộ ủ

Đánh giá hi u qu  kinh t  ­ xã h i c a FDI chính là vi c so sánh gi a cái mà xã ệ ả ế ộ ủ ệ ữ  

h i ph i tr  cho vi c s  d ng các ngu n l c s n có c a mình m t cách t t nh t và ộ ả ả ệ ử ụ ồ ự ẵ ủ ộ ố ấ  

nh ng l i ích mà FDI t o ra cho toàn b  n n kinh t ữ ợ ạ ộ ề ế

1.2.2. Hi u qu  kinh t  xã h i c a FDI khi so sánh v i các lo i hình đ u t ệ ả ế ộ ủ ớ ạ ầ ư   khác

1.2.3. Các góc đ  ti p c n hi u qu  kinh t  xã h i c a FDI trên góc đ  qu n ộ ế ậ ệ ả ế ộ ủ ộ ả  

lý kinh tế

1.2.4. M i quan h  hi u qu  kinh t  xã h i c a FDI trên góc đ  qu n lý kinh ố ệ ệ ả ế ộ ủ ộ ả  

t  và trên góc đ  qu n lý d  án FDI ế ộ ả ự

1.3. Mô hình và tiêu chí đánh giá hi u qu  kinh t  xã h i c a FDI trên góc đ  qu nệ ả ế ộ ủ ộ ả  

lý kinh t  ngành và lãnh thế ổ

1.3.1. Quan đi m và mô hình  ể hi u qu  kinh t  xã h i ệ ả ế ộ  c a FDI g n v i tăng ủ ắ ớ  

tr ưở ng & phát tri n c  c u kinh t  ngành ể ơ ấ ế

1.3.2. Quan đi m và mô hình  ể hi u qu  kinh t  xã h i ệ ả ế ộ  c a FDI g n v i tăng ủ ắ ớ  

tr ưở ng & phát tri n c  c u kinh t  xã h i lãnh th ể ơ ấ ế ộ ổ

Trong ph m vi lu n án, tác gi  đánh giá tác đ ng v i đ  tr  3 năm; bi u th  quaạ ậ ả ộ ớ ộ ễ ể ị  

phương trình đánh giá sau: 

Tiêu chí KT­XH  (năm t)  = ICOR 0  + ICOR 1 *FDI (t)  + ICOR 2 *FDI (t­1)  + 

ICOR 3 *FDI (t­2)  + ICOR 4 * FDI (t­3)

1.4.1. Các y u t  môi tr ế ố ườ ng đ u t  qu c t ầ ư ố ế

1.4.2. Các y u t  hành vi nhà đ u t  FDI ế ố ầ ư

1.4.3. Các y u t  môi tr ế ố ườ ng vĩ mô qu c gia ố

1.4.4. Các y u t  qu n lý nhà n ế ố ả ướ c các c p v i FDI ấ ớ

1.5. Tình hình qu c t  và bài h c rút ra v i Vi t Nam t  th c t  hi u qu  kinh tố ế ọ ớ ệ ừ ự ế ệ ả ế 

xã h i c a FDIộ ủ

1.5.1. B n con r ng Châu Á (H ng Kông, Hàn Qu c, Singapore và Đài Loan) ố ồ ồ ố

1.5.2. Trung Qu c ố

1.5.5. Thái Lan

1.5.6. Bài h c rút ra v i Vi t Nam ọ ớ ệ