Vibrio vulnificus gây nhiễm trùng cấp tính, tỉ lệ tử vong cao. Biểu hiện lâm sàng gồm nhiễm trùng huyết kèm tổn thương đa cơ quan, viêm màng não mủ.
Trang 1Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 21 * Số 2 * 2017
Nội Khoa
86
BÁO CÁO MỘT TRƯỜNG HỢP VIÊM MÀNG NÃO MỦ
DO VIBRIO VULNIFICUS TRÊN BỆNH NHÂN NHIỄM HIV-AIDS
Võ Triều Lý*, Ngô Thị Kim Cúc ** , Cao Ngọc Nga *
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Vibrio vulnificus gây nhiễm trùng cấp tính, tỉ lệ tử vong cao Biểu hiện lâm sàng gồm nhiễm
trùng huyết kèm tổn thương đa cơ quan, viêm màng não mủ
Đối tượng và phương pháp:Báo cáo một ca lâm sàng đặc biệt
Kết quả: Có 1 trường hợp viêm màng não mủ do Vibrio vulnificus được chẩn đoán và điều trị tại Bệnh viện
Bệnh Nhiệt Đới Bệnh nhân nam, 37 tuổi, nhiễm HIV/AIDS, đang điều trị ARV Lâm sàng đáp ứng tốt với Cephalosporin thế hệ 3
Kết luận: Viêm màng não mủ do Vibrio vulnificus trên cơ địa nhiễm HIV/AIDS là trường hợp đầu tiên
được ghi nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới.Cephalosporin thế hệ 3 có thể là một chọn lựa thích hợp để điều trị tác nhân gây bệnh này
Từ khóa: HIV/AIDS, thuốc ARV, tế bào TCD4 + , Vibrio vulnificus, Cephalosporin thế hệ 3.
ABSTRACT
A CASE OF VIBRIO VULNIFICUS MENINGITIS IN HIV/AIDS PATIENT
Vo Trieu Ly, Ngo Thi Kim Cuc, Cao Ngoc Nga
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement of Vol 21 - No 1 - 2017: 86 - 89
Background: Vibrio vulnificus can cause an acute clinical performance with high mortality rate Clinical
performances include sepsis with multiple organ failure, bacterial meningitis
Methods: This is a case report
Results: A case of Vibrio vulnificus meningitis was diagnosed and treated at Hospital for Tropical Diseases
It was a male patient, 37 years old, HIV/AIDS, on ARV treatment The clinical performance well-improved with the third-generation Cephalosporin
Conclusion: Vibrio vulnificus meningitis in HIV/AIDS patient is the first case reported at Hospital for
Tropical Diseases The third generation Cephalosporin could be a good option for treatment
Keywords: HIV/AIDS, ARV, TCD4 +, Vibrio vulnificus, third-generation Cephalosporin
TỔNG QUAN
Vibrio vulnificus là trực khuẩn Gram âm, di
động, lên men đường lactose, thuộc gia đình
của vi khuẩn gây bệnh dịch tả, chỉ gây bệnh
trên người và các loài linh trưởng, được báo
cáo đầu tiên vào năm 1979 Vibrio vulnificus
được tìm thấy ở môi trường nước biển, ấm của
vùng khí hậu nhiệt đới hay cận nhiệt đới, sống
trong các sinh vật phù du, các động vật thân
mềm có vỏ như sò, nghêu hay cua Bệnh cảnh
lâm sàng thường gặp như viêm dạ dày ruột, nhiễm trùng huyết hay nhiễm trùng vết thương và chưa có báo cáo nào ghi nhận lây
Các bệnh cảnh hiếm gặp hơn liên quan đến tác
Reference source not found.)
Hầu hết nhiễm trùng do Vibrio vulnificus có
* Bộ môn Nhiễm Đại học Y Dược TP HCM
Tác giả liên lạc: BS.Võ Triều Lý ĐT: 090.741.1200 Email: votrieulytinandk@gmail.com
Trang 2Y Học TP Hồ Chí Minh * PB Tập 21 * Số 2 * 2017 Nghiên cứu Y học
biểu hiện cấp tính Tỷ lệ tử vong cao (50%) khi
biểu hiện sốc nhiễm trùng Ngoài ra, nhiễm
trùng mô mềm và viêm cân mạc hoại tử
(necrotizing fasciitis) có thể dẫn đến tổn thương
đa cơ quan và tử vong Các yếu tố tiên lượng tử
vong liên quan đến nhiễm trùng mô mềm do
Kháng sinh đóng vai trò quan trọng để kiểm
cephalosporin thế hệ 3 hay doxycycline tỏ ra
GIỚI THIỆU BỆNH ÁN
Bệnh nhân Tôn Minh Th., nam, 37 tuổi; nghề
nghiệp buôn bán Địa chỉ: Quận 11, TP.HCM
Lý do nhập viện
Sốt + lơ mơ
Bệnh sử (2 ngày)
Ngày 1: sốt, ớn lạnh, không rõ nhiệt độ, đau
đầu nhiều, buồn nôn, không ho, tiêu tiểu bình
thường, không đau bụng, tự mua thuốc uống
không rõ loại, sốt và đau đầu không giảm
Ngày 2: sốt không giảm, đau đầu tăng
thêm, ói 1 lần ra thức ăn, không nhận ra vợ,
con nên đến khám và nhập viện tại bệnh viện
Bệnh Nhiệt Đới
Tiền căn
Nhiễm HIV 2006, nghi lây truyền qua quan
hệ tình dục, điều trị ARV khoảng 3 năm với
Tắm biển và ăn hải sản 5 ngày trước nhập
viện
Không ghi nhận tiền căn nội-ngoại khoa gì
đặc biệt
Khám lâm sàng (17h 16.8.15)
Bệnh nhân lơ mơ E3V4M4= 11 điểm, thể
trạng trung bình, sinh hiệu: t0 38,50C, mạch,
huyết áp bình thường, niêm hồng, không sang
thương da, hạch ngoại vi không sờ chạm Họng
sạch, không giả mạc Cổ gượng, không dấu thần
kinh định vị
Các cơ quan khác không ghi nhận bất thường
Xét nghiệm tại thời điểm nhập viện
Công thức máu: Bạch cầu: 20100 tb/uL, Neutrophil: 18100 tb/uL (89,9%), Lymphocyte:
730 tb/uL (3,62%), Hb: 16,4g%, tiểu cầu:
121000 tb/uL
Sinh hóa máu: chưa gì lạ
X-Quang phổi thẳng: trong giới hạn bình thường
Tổng phân tích nước tiểu: chưa gì lạ
Dịch não tủy (DNT): mờ
Tế bào: Bạch cầu 4665 tb/uL (đa nhân 96%), hồng cầu 600 tb/uL
Sinh hóa: đạm 2,329g/L, đường DNT/máu: 0,28/5,22 mmol/L, chlor: 98,8mmol/L, lactate: 12,35mmol/L
Soi NDT: vi trùng, vi nấm, AFB không phát hiện
Chẩn đoán lúc nhập viện
Theo dõi viêm màng não mủ/AIDS
Xử trí
Ceftriaxone 4 gram/ngày và Dexamethasone 4mg 5 ống x 2 TMC/ngày
Diễn tiến sau khi nhập viện
Tri giác Cải thiện dần Tỉnh, tiếp xúc tốt
Cấy máu Trực khuẩn Gram (-) Vibrio vulnificus
Cấy DNT Trực khuẩn Gram (-) Vibrio vulnificus
Diễn tiến DNT
Đường DNT/máu
Trang 3Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 21 * Số 2 * 2017
Nội Khoa
88
Kháng sinh đồ Vibrio vulnificus trong máu
và DNT giống nhau
BÀN LUẬN
V vulnificus là tác nhân gây bệnh trên người,
lây nhiễm từ nước biển, hào, sò Bệnh cảnh lâm
sàng đa dạng như viêm dạ dày ruột, nhiễm
trùng huyết, viêm cân mạc hoại tử, viêm màng
não mủ(8,Error! Reference source not found.,5) Nhiễm trùng
do V vulnificus thường xảy ra trên bệnh nhân có
bệnh lý nền như bệnh gan mạn do rượu, đái
tháo đường típ 2, bệnh lý ác tính, tình trạng quá
bệnh nhân nhiễm HIV lần đầu tiên được ghi
nhận tại bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới và gần như
chưa được báo cáo trong y văn Bệnh nhân được
chẩn đoán nhiễm HIV khoảng 10 năm và được
điều trị ARV khoảng 7 năm với mức suy giảm
bệnh nhân tuân thủ điều trị tốt, miễn dịch tế bào
điều trị) Cách nhập viện 5 ngày, bệnh nhân đi
tắm biển và ăn hải sản Đây có thể được xem là
nguồn phơi nhiễm của bệnh nhân đối với mầm
bệnh này
V vulnificus có thể gây nhiễm trùng huyết
thứ phát từ nhiễm trùng vết thương hoặc nhiễm
Bệnh nhân này nhập viện vì sốt, rối loạn tri giác,
cổ gượng và không nhận nhiễm trùng vết
thương trên lâm sàng nên có thể xem đây là một
trường hợp nhiễm trùng huyết và viêm màng
não mủ nguyên phát Bệnh cảnh lâm sàng này
thường có tỉ lệ tử vong cao, khoảng 40% và 90%
Bệnh nhân được khảo sát dịch não tủy và cấy máu do bệnh cảnh lâm sàng gợi ý nhiễm trùng huyết và viêm màng não mủ Kết quả dịch não tủy hướng đến viêm màng não mủ nên được sử dụng ceftriaxone 4 gram/ngày theo kinh nghiệm Sau 48 giờ điều trị, bệnh nhân có tri giác cải thiện, sốt giảm, dịch não tủy cải thiện, kết quả kháng sinh đồ trong dịch não tủy và máu giống nhau, đều nhạy cảm với ceftriaxone đang
sử dụng Bệnh nhân hết sốt sau 72 giờ, dịch não tủy cải thiện tốt sau 12 ngày điều trị Bệnh nhân tỉnh, hết sốt nhiều ngày và được xuất viện sau 14 ngày kháng sinh tĩnh mạch
Theo Dechet AM và cs, nhiễm trùng huyết
và nhiễm trùng vết thương nghiêm trọng có tỉ lệ
tử vong cao nếu bệnh nhân được khởi động
nghi ngờ nhiễm trùng huyết do V.vulnificus cần được sử dụng kháng sinh sớm và hồi sức tích cực nhằm hạn chế tụt huyết áp, giảm tỉ lệ tử vong Theo Liu JW và cs, kháng sinh được chọn lựa đầu tay gồm Cephalosporin thế hệ 3 phối
ghi nhận rằng cefotaxime và minocycline có tác dụng hiệp đồng trong điều trị nhiễm trùng nặng
do V vulnificus(1) Theo Tang HJ và cs, kháng sinh fluoroquinolone cũng tỏ ra hiệu quả đối với
Mặc dù nhiễm trùng do V vulnificus có tỉ lệ
tử vong cao(2,8), tuy nhiên bệnh nhân chúng tôi đáp ứng điều trị tốt, xuất viện sau 14 ngày điều trị với kháng sinh ceftriaxone Điều này có thể
do bệnh nhân được chẩn đoán, điều trị kháng sinh thích hợp và kịp thời, miễn dịch tế bào suy giảm nhẹ
KẾT LUẬN
Viêm màng não mủ do V.vulnificus trên cơ
địa nhiễm HIV/AIDS là trường hợp đầu tiên được ghi nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới Đây là tác nhân gây nhiễm trùng hiếm gặp nhưng có thể xảy ra trên bệnh nhân suy giảm
Trang 4Y Học TP Hồ Chí Minh * PB Tập 21 * Số 2 * 2017 Nghiên cứu Y học
miễn dịch với tỉ lệ tử vong cao Đa số các trường
hợp có sự nhạy cảm tốt kháng sinh
Cephalosporin thế hệ 3 hoặc fluoroquinolone Tỉ
lệ tử vong có thể giảm nhờ chẩn đoán sớm và xử
trí kịp thời
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Minocycline and cefotaxime in the treatment of experimental
murine Vibrio vulnificus infection.Antimicrob Agents Chemother,
42 (6), pp 1319-22
Vibrio infections: an important cause of morbidity and
mortality in United States, 1997-2006 Clin Infect Dis, pp
946-970
ulcer Case reports.Arch Ophthalmol, 107 (3), pp 323-4
Vibrio vulnificus: an important cause of severe sepsis and skin
and soft-tissue infection.Int J Infect Dis, 15 (3), pp e157-66
thalassemia after eating raw oysters.Pediatrics, 82 (5), pp 784-6
necrotizing fasciitis, and peritonitis due to Vibrio vulnificus in a
patient undergoing continuous ambulatory peritoneal dialysis:
a case report.BMC Infect Dis, 15, pp 422
(2010), Predictors of mortality in skin and soft-tissue infections
caused by Vibrio vulnificus.World J Surg, 34 (7), pp 1669-75
8 Liu JW, Lee IK, Tang HJ et al (2006), Prognostic factors and
antibiotics in Vibrio vulficus septicemia Arch Intern Med, pp
2117
9 Sato T, Inatomi Y, Yonehara T, Fujioka S, Hashimoto Y, et al
meningoencephalitis.Rinsho Shinkeigaku, 45 (1), pp 18-21
10 Strom M S, Paranjpye R N (2000), Epidemiology and
pathogenesis of Vibrio vulnificus.Microbes Infect, 2 (2), pp
177-88
11 Tang HJ, Chang MC, Ko WC, Huang KY, Lee CL, et al (2002),
In vitro and in vivo activities of newer fluoroquinolones
against Vibrio vulnificus.Antimicrob Agents Chemother, 46 (11),
pp 3580-4
12 Vartian CV, Septimus EJ (1990), Osteomyelitis caused by Vibrio
vulnificus.J Infect Dis, 161 (2), pp 363
13 Wongpaitoon V, Sathapatayavongs B, Prachaktam R,
Bunyaratvej S, Kurathong S (1985), Spontaneous Vibrio
vulnificus peritonitis and primary sepsis in two patients with
alcoholic cirrhosis.Am J Gastroenterol, 80 (9), pp 706-8
Ngày nhận bài báo: 29/11/2016 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 21/12/2016 Ngày bài báo được đăng: 01/03/2017