Tích hợp giáo dục môi trường lớp 5

nội dung tích hợp• Thông qua các ngữ liệu dùng để dạy kiến thức và kĩ năng, thể hiện ở các phân môn Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập làm văn, cung cấp cho HS những hi

tÝch hîp gi¸o dôc b¶o vÖ m«i tr êng

trong m«n tiÕng viÖt líp 5

TrÇn M¹nh H ëng

Vô GD TiÓu häc - Bé GD&§T

I nội dung tích hợp

• Thông qua các ngữ liệu dùng để dạy kiến thức và kĩ năng,

thể hiện ở các phân môn Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả,

Luyện từ và câu, Tập làm văn, cung cấp cho HS những hiểu biết về đặc điểm sinh thái môi tr ờng, sự giàu có về tài

nguyên thiên nhiên

• Giáo dục ý lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi tr ờng, có

hành vi đúng đắn với môi tr ờng xung quanh

II ph ơng thức tích hợp cụ thể trong giảng dạy Tiếng Việt 5

Ph ơng thức 1 : Khai thác trực tiếp Đối với các bài học có nội dung trực tiếp về

GDBVMT : GV giúp HS hiểu, cảm nhận đ ợc đầy đủ, và sâu sắc nội dung bài học chính là góp phần giáo dục trẻ một cách tự nhiên về ý thức BVMT Đây là điều kiện tốt nhất để nội dung GDBVMT phát huy tác dụng đối với

HS thông qua đặc tr ng của môn Tiếng Việt

a) Phân môn Tập đọc



Bài Kì diệu rừng xanh (TV5, T1) : HS LĐ, THB để cảm nhận

vẻ đẹp kì thú của rừng, tình cảm yêu mến, ng ỡng mộ của TG

đối với rừng, từ đó yêu vẻ đẹp của TN, có ý thức BVMT

 Bài Đất Cà Mau (TV5, T1) : HS hiểu biết về MT sinh thái ở

đất mũi Cà Mau / Bài Tiếng vọng (TV5, T1) : HS cảm nhận

nỗi băn khoăn, day dứt của tác giả về hành động thiếu ý thức BVMT, gây ra cái chết đau lòng của con chim sẻ mẹ, khiến

những con chim non từ những quả trứng “mãi mãi chẳng ra

đời”

 Bài Ng ời gác rừng tí hon (TV5, T1) : HS thấy những hành

động thông minh, dũng cảm của bạn nhỏ trong việc bảo vệ

rừng, nâng cao ý thức BVMT / Bài Trồng rừng ngập mặn

(TV5, T1) : HS biết những nguyên nhân, hậu quả của việc phá rừng ngập mặn ; thấy đ ợc phong trào trồng RNM đang sôi nổi khắp đất n ớc và tác dụng của RNM khi đ ợc phục hồi / Bài Lập

làng giữ biển (TV5, T2) : HS thấy việc lập làng mới ngoài đảo

chính là góp phần gìn giữ MT biển trên đất n ớc ta

b) Phân môn Kể chuyện

 KC Tuần 7 : Cây cỏ n ớc Nam (TV5, T1) – GD thái độ yêu

quý những cây cỏ hữu ích trong MT thiên nhiên, nâng cao ý thức BVMT / Tuần 11 : Ng ời đi săn và con nai – GD ý thức BVMT, không săn bắt các loài động vật trong rừng, góp phần giữ gìn vẻ đẹp của MT thiên nhiên / Tuần 8 : Kể một câu

chuyện em đã nghe hay đã đọc nói về quan hệ giữa con ng ời với thiên nhiên – Mở rộng vốn hiểu biết về mối QH giữa con

ng ời với MT thiên nhiên, nâng cao ý thức BVMT

KC Tuần 12 : Hãy kể một câu chuyện em đã nghe hay đã đọc

có nội dung bảo vệ môi tr ờng

 Kiểu bài kể chuyện đ ợc chứng kiến : Tuần 13 – Chọn 1

trong 2 đề :

(1) Kể một việc làm tốt của em hoặc của những ng ời xung

quanh để bảo vệ môi tr ờng

(2) Kể về một hành động dũng cảm bảo vệ môi tr ờng.

c) Phân môn Chính tả

GV khai thác những ý liên quan đến BVMT nhằm giúp HS nâng cao ý thức giữ gìn, BVMT và tài nguyên, có hành vi c xử

đúng đắn với MT xung quanh VD :

• CT Tuần 7 : Dòng kinh quê h ơng – GD tình cảm yêu quý

vẻ đẹp của dòng kinh (kênh) quê h ơng, có ý thức BVMT xung quanh

• CT Tuần 10 (Ôn tập - Tiết 2) : Nỗi niềm giữ n ớc giữ rừng –

Giáo dục ý thức BVMT thông qua việc lên án những ng ời phá hoại MT thiên nhiên và tài nguyên đất n ớc

• CT Tuần 11 : Luật bảo vệ môi tr ờng – Nâng cao nhận thức

và trách nhiệm về BVMT

• CT Tuần 26 : Cánh cam lạc mẹ – GD tình cảm yêu quý các

loài vật trong MT thiên nhiên, nâng cao ý thức BVMT

d) Phân môn Luyện từ và câu

Trong SGK Tiếng Việt 5, một số bài Luyện từ và câu có ngữ liệu mang nội dung gắn với ý thức BVMT cần đ ợc GV chú ý khai thác VD :

• LT&C Tuần 12 và Tuần 13 : Mở rộng vốn từ : Bảo vệ môi

tr ờng – GD lòng yêu quý, ý thức BVMT, có hành vi đúng

đắn với MT xung quanh

• LT&C Tuần 12 : Luyện tập về quan hệ từ - Bài tập 3 có các

ngữ liệu nói về vẻ đẹp của thiên nhiên có tác dụng

GDBVMT

• LT&C Tuần 13 : Luyện tập về quan hệ từ – Cả 3 bài tập

đều sử dụng các ngữ liệu có tác dụng nâng cao nhận thức về BVMT cho HS

e) Phân môn Tập làm văn

Một số đề bài luyện nói nói –– viết viết về tả cảnh, làm đơn, thuyết

trình, tranh luận, có tác dụng giáo dục ý thức BVMT VD :

• TLV Tuần 1 : Cấu tạo của bài văn tả cảnh Ngữ liệu để Nhận

xét (bài Hoàng hôn trên sông H ơng) và Luyện tập (bài Nắng tr

a) đều có nội dung giúp HS cảm nhận đ ợc vẻ đẹp của MT thiên nhiên, có tác dụng GDBVMT

Các ngữ liệu dạy HS Luyện tập tả cảnh : Buổi sớm trên cánh

đồng (tr 14) ; Rừng tr a, Chiều tối (tr 21, 22) ; M a rào (tr 31) ;

Vịnh Hạ Long (tr 71),

• TLV Tuần 11 : Luyện tập làm đơn có 2 đề bài để HS lựa chọn

đều có tác dụng trực tiếp về GDBVMT :

mùa m a bão đến dễ gây nguy hiểm Em hãy giúp bác tổ tr ởng dân phố làm đơn gửi công ti cây

xanh hoặc uỷ ban nhân dân địa ph ơng (quận, huyện, thị xã, thị trấn, ) đề nghị cho tỉa cành để tránh xảy ra tai nạn đáng tiếc.

nổ đánh bắt cá, làm cá chết nhiều và gây nguy hiểm cho ng ời qua lại Em hãy giúp bác tr ởng thôn (hoặc tổ tr ởng dân phố) làm đơn gửi uỷ ban nhân dân hoặc công an địa ph ơng (xã, ph ờng, thị

trấn, ) đề nghị ngăn chặn việc làm trên để bảo vệ đàn cá và bảo đảm an toàn cho nhân dân.

Ph ơng thức 2 : Khai thác gián tiếp

Đối với các bài học không trực tiếp nói về GDBVMT nh ng nội dung có yếu tố gần gũi, có thể liên hệ với việc BVMT

nhằm nâng cao ý thức cho HS, khi soạn giáo án, GV cần có ý thức “tích hợp” bằng cách gợi mở vấn đề liên quan đến BVMT nhằm giáo dục HS theo định h ớng GDBVMT

Tuy nhiên, GV cần xác định rõ : Đây là yêu cầu “tích hợp” theo h ớng liên t ởng mở rộng, do vậy phải thật tự nhiên, hài

hoà, có mức độ ; tránh khuynh h ớng liên hệ lan man, “sa đà” hoặc g ợng ép, khiên c ỡng, không phù hợp đặc tr ng môn học Căn cứ vào ch ơng trình, SGK Tiếng Việt 5, GV có thể thực hiện ph ơng thức khai thác gián tiếp để thực hiện yêu cầu

GDBVMT ở khá nhiều bài học của các phân môn khác nhau

Tập đọc

 Bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa (Tuần 1) : Chú ý khai

thác ý “thời tiết” ở câu hỏi 3 Qua đó, giúp HS hiểu biết thêm

về môi tr ờng thiên nhiên đẹp đẽ ở làng quê Việt Nam

 Bài Sắc màu em yêu (Tuần 2) : Chú ý kết hợp GDBVMT

qua các khổ thơ có nhắc đến MT thiên nhiên Từ đó, GD HS ý thức yêu quý vẻ đẹp của MT thiên nhiên đất n ớc

 Bài Ngu Công xã Trịnh T ờng (Tuần 17) : Có thể liên hệ :

Ông Phàn Phù Lìn xứng đáng đ ợc Chủ tịch n ớc khen ngợi

không chỉ vì thành tích giúp đỡ bà con thôn bản làm kinh tế

giỏi mà còn nêu tấm g ơng sáng về bảo vệ dòng n ớc thiên nhiên

và trồng cây gây rừng để giữ gìn MT sống tốt đẹp

 Bài Cửa sông (Tuần 25) : GV giúp HS cảm nhận đ ợc “tấm

lòng” của cửa sông Từ đó, GD HS ý thức biết quý trọng và

BVMT thiên nhiên

Kể chuyện

Quá trình h ớng dẫn HS thực hành luyện tập KC trên lớp,

GV có thể liên hệ, gợi mở để “tích hợp” nội dung GDBVMT thông qua các câu hỏi, lời giảng VD :

• KC Tuần 4 : Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai – GV có thể liên hệ :

Giặc Mĩ không chỉ giết hại trẻ em, cụ già ở Mỹ Lai mà còn

tàn sát, huỷ diệt cả môi tr ờng sống của con ng ời (thiêu cháy nhà cửa, ruộng v ờn, giết hại gia súc, )

• KC Tuần 17 : Hãy kể một câu chuyện em đã nghe hay đã

đọc về những ng ời biết sống đẹp, biết mang lại niềm vui, hạnh phúc cho ng ời khác – GV có thể gợi ý HS chọn những câu chuyện nói về tấm g ơng con ng ời biết BVMT (trồng cây gây rừng, quét dọn vệ sinh đ ờng phố, ), chống lại những hành vi phá hoại môi tr ờng (phá rừng, đốt rừng) để giữ gìn cuộc sống bình yên, đem lại niềm vui cho ng ời khác

Chính tả - Luyện từ và câu

Ph ơng thức “tích hợp” gián tiếp có thể đ ợc vận dụng khá linh hoạt thông qua các ngữ liệu đ ợc sử dụng trong SGK

VD :

• Dạy bài CT (nghe – viết) : Hà Nội (TV5, T2, tr 37) – GV

có thể liên hệ về trách nhiệm giữ gìn và BV cảnh quan MT để giữ mãi vẻ đẹp của Thủ đô Hà Nội

• Dạy bài CT (nghe – viết) : Cao Bằng (TV5, T2, tr 48) –

GV giúp HS thấy đ ợc vẻ đẹp kì vĩ của cảnh vật Cao Bằng, của

Cửa gió Tùng Chinh (Đoạn thơ ở BT 3), từ đó có ý thức giữ

gìn, bảo vệ những cảnh đẹp của đất n ớc

• Dạy bài LT&C Tuần 8, Tuần 9 - Mở rộng vốn từ : Thiên

nhiên, GV kết hợp cung cấp cho HS một số hiểu biết về MT thiên nhiên Việt Nam và n ớc ngoài, từ đó bồi d ỡng tình cảm yêu quý, gắn bó với MT sống

• Dạy bài LT&C Tuần 11, GV h ớng dẫn HS làm BT2 với ngữ

liệu nói về BVMT, từ đó liên hệ về ý thức BVMT cho HS

Tập làm văn

ND dạy học TLV ở lớp 5 tiếp tục rèn các kĩ năng nói, viết, nghe nhằm phục vụ cho việc học tập và giao tiếp hằng ngày

CT TLV tập trung dạy HS cách nói, viết theo thể loại miêu tả

(tả cảnh, tả ng ời) và một số loại văn bản khác (làm đơn, làm biên bản, thuyết trình, tranh luận, )

Căn cứ vào từng loại bài học (Hình thành kiến thức, Luyện tập thực hành), từng BT cụ thể, GV có thể kết hợp liên hệ về ý thức BVMT thông qua nội dung nói, viết, nghe

VD : TLV Tuần 9 (Luyện tập thuyết trình, tranh luận) có

BT1 yêu cầu HS mở rộng lí lẽ và dẫn chứng để thuyết trình, tranh luận cùng các bạn dựa vào ý kiến của một nhân vật

trong mẩu chuyện nói về Đất, N ớc, Không Khí và á nh Sáng

GV kết hợp liên hệ về sự cần thiết và ảnh h ởng của MT thiên nhiên đối với cuộc sống con ng ời

III thực hành vận dụng

* L u ý các địa chỉ :

1 Những vấn đề chung về môi tr ờng toàn cầu ;

2 Rủi ro, sức khoẻ, các nguồn tài nguyên và ô nhiễm ;

3 Các nguồn n ớc ;

Tuần Bài học Nội dung cần tích

VD :

Trồng rừng ngập mặn

- Biết nguyên nhân

và hậu quả của việc phá rừng ngập mặn ; thấy đ ợc phong trào trồng rừng ngập mặn

và tác dụng của rừng ngập mặn khi đ ợc phục hồi

- Khai thác

bài đọc (luyện

đọc và tìm hiểu bài).

- S u tầm tranh ảnh

về rừng ngập mặn

để minh hoạ