Đánh giá hiệu quả của phương pháp nội soi tán sỏi siêu âm điều trị sỏi bàng quang qua niệu đạo. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trên 31 bệnh nhân bị sỏi bàng quang được điều trị bằng phương pháp nội soi tán sỏi siêu âm tại khoa Ngoại Tiết niệu Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cuba Đồng Hới từ tháng 1/2016 đến tháng 2/2018.
Trang 1Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 4 * 2018 Nghiên cứu Y học
NỘI SOI TÁN SỎI SIÊU ÂM ĐIỀU TRỊ SỎI BÀNG QUANGQUA NIỆU ĐẠO
Hoàng Hữu Nam*, Hoàng Văn Công*, Đoàn Quốc Huy*, Võ Trường Giang*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá hiệu quả của phương pháp nội soi tán sỏi siêu âm điều trị sỏi bàng quang qua niệu đạo Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trên 31 bệnh nhân bị sỏi bàng quang
được điều trị bằng phương pháp nội soi tán sỏi siêu âm tại khoa Ngoại Tiết niệu Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cuba Đồng Hới từ tháng 1/2016 đến tháng 2/2018
Kết quả: 31 bệnh nhân: 28 nam và 3 nữ, tuổi trung bình của bệnh nhân 63,1 tuổi Có 20/31 trường hợp sỏi
bàng quang đơn thuần, 10/31 trường hợp sỏi bàng quang kèm tăng sinh lành tính tiền liệt tuyến và 1/31 trường hợp sỏi bàng quang kèm bệnh lý bàng quang thần kinh Kích thước sỏi 2 – 3cm 12/31 trường hợp, từ 3 – 5cm 17/31 trường hợp và > 5cm có 2/31 trường Thời gian tán sỏi trung bình 42,3 (15 – 75) phút Tỷ lệ sạch sỏi 100% Thời gian nằm viện trung bình 4,6 (2 – 15) ngày Chưa ghi nhận các biến chứng như chảy máu, thủng bàng quang, nhiễm khuẩn
Kết luận: Phương pháp nội soi tán sỏi siêu âm điều trị sỏi bàng quang qua niệu đạo là phương pháp điều trị
an toàn, hiệu quả với tỷ lệ thành công cao và ít biến chứng
ABSTRACT
ULTRASONIC LITHOTRIPSY TRANS-URETHRAL IN TREATMENT OF BLADDER STONES
Hoang Huu Nam, Hoang Van Cong, Đoan Quoc Huy, Vo Truong Giang
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol 22 - No 4- 2018: 277 - 280
Objectives: Toevaluate the effectiveness of ultrasonic lithotripsy trans-urethral method in treatment of
bladder stones
Materials and Methods: 31 patients of ultrasonic lithotripsy treatment of bladder stones have been
performed at Department of Urology at Vietnam – Cuba friendship hospital to 1/2016 from 2/2018
Results:31 patients: 28 male and 3 female Mean age: 61.3 years old There were 20/31 cases having only
bladder stones; 10/31 cases having bladder stones along with benign prostatic hyperplasia; and the remaining cases (1 cases) having neurogenic bladder Stone size2 – 3cm 12/31 cases; 3 – 5cm 17/31 cases and > 5cm 2/31
cases Mean operative time was 42.3 (15 – 75) minutes Rate of clear stone was 100% cases Mean postoperative
hospital stay was 4.6 (2 – 15) days There was no report for any complications such as bleeding, infection, perforation bladder
Conclusions: Ultrasonic lithotripsy trans-urethral in treatment bladder stones was safe, effective and
achieving a high success rate with minimal complications
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sỏi hệ tiết niệu là một bệnh lý thường gặp,
chiếm 2 – 10% dân số nói chung.Việt Nam, là
một nước nằm trong khu vực vành đai sỏi của
thế giới nên tỷ lệ sỏi tiết niệu còn cao hơn nữa dù
chưa có số liệu thống kê nào cụ thể (8,5). Sỏi tiết niệu đứng hàng thứ 3 trong bệnh lý tiết niệu sau nhiễm khuẩn niệu và bệnh lý tiền liệt tuyến.Mổ
mở sỏi bàng quang là phương pháp điều trị sỏi bàng quang cho đến những năm 1980.Cùng với
sự phát triển của các phương tiện nội soi niệu và
* Khoa Ngoại Tiết niệu Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam Cuba Đồng Hới
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 4 * 2018
nặng lượng phá vỡ sỏi thì ngày nay có nhiều
phương pháp ít xâm nhập để lựa chọn như tán
sỏi bằng laser, tán sỏi bằng siêu âm, tán sỏi qua
da trên xương mu, bóp sỏi bàng quang cho hiệu
quả rất cao(2,4) Thay thế phẫu thuật mở giúp
bệnh nhân ít đau sau mổ, thời gian nằm viện
ngắn, thẩm mỹ
Ở Việt Nam, tác giả Vũ hồng Thịnhđã báo
cáo bóp sỏi bàng quang bằng nội soi.Đây là
phương pháp điều trị rất tốt cho hiệu quả
cao.Nhưng cũng đã ghi nhận nhiều biến chứng
làm tổn thương bàng quang.Tại bệnh viện Bình
Dân Đỗ Vũ Phương 2016(3) sử dụng máy tán sỏi
siêu âm điều trị sỏi bàng quang cho hiệu quả tốt
Tại khoa ngoại Tiết Niệu Bệnh viện Hữu
Nghị Việt Nam Cuba Đồng Hới bắt đầu tận
dụng máy tán sỏi siêu âm trong điều trị sỏi thận
bằng phẫu thuật lấy sỏi thận qua da thực hiện
phẫu thuật nội soi tán sỏi bàng quang Vì lý do
đó, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài này
nhằm đánh giá hiệu quảvà kinh nghiệm bước
đầu của chúng tôi trong vấn đề điều trị sỏi bàng
quangbằng tán sỏi siêu âm
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
31 bệnh nhân với chẩn đoán sỏi bàng quang
có kích thước > 2cm được điều trị bằng phương
pháp tán sỏi bàng quang bằng siêu âm tại Bệnh
viện Hữu Nghị Việt Nam Cuba Đồng Hớitừ
tháng 1/ 2016 đến 2/2018
Tiêu chuẩn loại trừ
Bệnh lý rối loạn đông máu không kiểm soát
được
Nhiễm khuẩn niệu cấp tính
Hẹp niệu đạo
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả tiến cứu
Phương tiện nghiên cứu chính
Máy tán ỏi siêu âm của hãng Karl Storz
Máy nội soi cắt đốt u phì đại lành tính tiền
liệt tuyến
Máy soi thận cứng hiệu Storz, Optic 00 Kìm gắp sỏi
Chuẩn bị bệnh nhân
Chuẩn bị vể mặt tâm lý: giải thích cho bệnh nhân hiểu được phẫu thuật và những diễn biến bệnh có thể xảy ra
Chuẩn bị trước mổ: như phẫu thuật thận thông thường, vệ sinh trước mổ và thụt tháo Gây mê: gây tê tủy sống
Kỹ thuật
Bước 1: Đặt máy soi cắt đốt u phì đại lành tính tiền liệt tuyến vào bàng quang
Tư thê bệnh nhân: sản khoa
Đặt máy soi bàng quang qua niệu đạo Tháo bỏ máy chỉ để lại vỏ ngoài của máy
Bước 2: Soi máy soi thận, tán sỏi và gắp sỏi
Soi thận vào bàng quang qua vỏ máy cắt đốt
u phì đại lành tính tiền liệt tuyến: đưa máy tìm sỏi dựa vào nội soi
Tán sỏi và gắp sỏi: tiến hành tán sỏi bằng siêu âmhút qua máy tán hoặc gắp sỏi ra ngoài Sau tán sỏi: Đặt ống thong foley niệu đạo rút sau 24 giờ
Xử lý số liệu
Tất cả số liệu thu thập trong nghiên cứu đều được xử lý theo phương pháp Thống kê Y học, chương trình thống kê SPSS – 20.0
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Đặc điểm chung
Bảng 1.Nhóm tuổi
Bảng 2.Giới tính
Trang 3Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 4 * 2018 Nghiên cứu Y học
Bảng 3 Kích thước sỏi
Bảng 4 Bệnh lý kèm theo
Sỏi bàng quang đơn thuần 20 (64,5%)
Sỏi bàng quang + tăng sinh lành tính
TLT
10 (32,3%) Sỏi bàng quang + bệnh lý bàng
quang thần kinh
1 (3,2%)
Quá trình và kết quả phẫu thuật
Thời gian phẫu thuật trung bình: 42,3 (15 –
75) phút
Thời gian hẫu phẫu trung bình: 4,6 (2 – 15)
ngày
Tỷ lệ sạch sỏi 100%
Biến chứng
Không ghi nhân biến chứng nào trong
nhóm nghiên cứu như: chảy máu, thủng bàng
quang, nhiễm khuẫn
BÀN LUẬN
Sỏi bàng quang chiếm khoảng 5% trong
bệnh lý sỏi tiết niệu Trong đó hay gặp nhất là
sỏi thận và sỏi niệu quản Sỏi bàng quang
thường là do tắc nghẽn đường tiểu dưới gây
ra, thường gặp ở nam giới lớn tuổi, tuy nhiên
cũng gặp ở khoảng 5% ở nữ giới Trong
nghiên cứu này của chúng tôi nhóm tuổi
thường gặp lớn hơn 50 tuổi chiếm 74,2% và
nam giới chiếm 90,3%(4). Nghiên cứu của Đỗ
Vũ Phương cũng thường gặp ở nam giới và
tuổi lớn hơn 50 chiếm chủ yếu(3) Tác giả Gupta
R (2017)(4) tuổi trung bình là 53.27 ± 11.37, nam
giới chiếm 86.67%.Tác giả Lipke M(6) (2004) tuổi
trung bình là 50 (8 – 73) tuổi
Trong nhóm nghiên cứu có 10 bệnh nhân có
tăng sinh lành tính tiền liệt tuyến và 1 bệnh nhân
có bệnh lý bàng quang thần kinh chiếm 35,5%
Đây có thể là những lý do có thể là nguyên nhân
gây ra sỏi bàng quang ở những bệnh nhân này(1).
Đối với những bệnh nhân có tăng sinh lành tính tiền liệt tuyến được cắt đốt nội soi như bình thường và cũng tiến hành thuận lợi không có tai biến hay biến chứng gì xảy ra
Một số phương pháp điều trị sỏi bàng quang được sử dụng nhưtán sỏi ngoài cơ thể, phẫu thuật mở, tán sỏi laser, tán sỏi qua da trên xương
mu và bóp sỏi bàng quang Phương pháp điều trị phụ thuộc cơ sở y tế,ưu tiên của phẫu thuật viên, chi phí điều trị, bệnh lý kèm theo và tuổi của bệnh nhân.Mục tiêu chính của tất cả các phương pháp đều là lấy sạch sỏi trong thời gian ngắn nhất, thời gian nằm viện ngắn và ít gây ra biến chứng nhất
Hiện nay các phương pháp điều trị sỏi bàng quang ít xâm lấn đặc biệt là tán sỏi bàng quang trên xương mu tỏ ra ưu thế và được nhiều tác giả sử dụng Tác giả Salah nghiên cứulấy sỏi qua da trên xương mu ở 155 trẻ em cho kết quả là an toàn và hiệu quả Trong một nghiên cứu khác, lấy sỏi qua da trên xương
mu thực hiện ở 31 bệnh nhân bị sỏi bàng quang lớn hơn 2 cm báo cáo kết quả tương tự Tuy nhiên phương pháp này cũng có một số bất lợi như bệnh nhân có vết mổ, nguy cơ nhiễm trùng vết mổ, thủng ruột…(4,7) Phương pháp tiếp cận sỏi qua đường niệu đạo tránh được những nhược điểm trên.Các phương pháp như tán sỏi bàng laser qua niệu đạo thì
có giới hạn vì giá thành cao Chúng tôi sử dụng tán sỏi siêu âm cho thời gian tán sỏi khá nhanh trung bình trong nhóm nghiên cứu là 42,3 phút, tỷ lệ sạch sỏi 100% kiểm tra bằng camera quan sát trong mổ và giá thành thấp Mặt khác sử dụng năng lượng tán siêu âm ít gây sang chấn, không phát những xung động giống tia lữa điện như trong tán sỏi thủy lực, cũng không tỏa nhiệt nên không gây bỏng và chấn thương thành bàng quang
Trong nhóm nghiên cứu cũng không ghi nhân tai biến và biến chứng trong và sau mổ như thủng niệu đạo, thủng bàng quang, rách cổ bàng quang, chảy máu, dò nước tiểu hay nhiễm
Trang 4Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 4 * 2018
trùng Tuy nhiên cũng chưa theo dõi nhưng biến
chúng xa như hẹp niệu đạo
KẾT LUẬN
Qua đánh giá bước đầu cho thấy phẫu thuật
tán sỏi bằng siêu âm điều trị sỏi bàng quang qua
niệu đạo là phương pháp an toàn, hiệu quả, ít tai
biến và biến chứng và tỷ lệ sạch sỏi cao Phương
pháp này có thời gian tán sỏi tương đối ngắn nên
có thể kết hợp điều trị với các bệnh nhân có bệnh
lý đi kèm như tăng sinh lành tính tiền liệt tuyến
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bartel P , Krebs J , Wöllner J , Göcking K , Pannek J , (2014)
“ Bladder stones in patients with spinal cord injury: a
long-term study”Spinal Cord, 52(4), pp.295-7
2 Cetin S, Ozgur S, Yazicioglu A, Unsal K, Illker Y.(1988), “
ultrasonic lithotripsy of bladder stones” Int Urol Nephrol, 20(4),
p 361-5
3 Đỗ Vũ Phương, Trần Vĩnh Hưng (2016) “Nội soi tán sỏi siêu âm
điều trị sỏi bàng quang” Tạp chí y học Việt Nam, Tập 445, tr.36 – 40
4 Gupta R , Gupta S et al (2017), “Comparative study of a new technique using nephroscope and resectoscope sheath and the percutaneous cystolithotripsy for the treatment of bladder calculus”, Cent European J Urol, 70(4), pp 400–404
5 Lê Đình Khánh (2014), Sỏi hệ tiết niệu, Nhà xuất bản Đại học Huế,
tr.1-7
6 Lipke M , Schulsinger D , Sheynkin Y , Frischer Z , Waltzer
W (2004), “Endoscopic Treatment of Bladder Calculi in Post-Renal Transplant Patients: A 10-Year Experience”, J Endourol, 18(8), pp787-90
7 Salah MA Holman E, Khan AM, Toth C (2005), “Percutaneous cystolithotomy for pediatric endemic bladder stone experience
with155 cases from 2 developing countries” J Pediatr Surg; 40,
pp.1628-1631
8 Trần Văn Hinh (2007), Bệnh sỏi đường tiết niệu, Học Viện Quân
Y, Tr 1 - 10