Bài giảng Viêm khớp dạng thấp - Ths.Bs. Nguyễn Thị Kim Liên

Bài giảng với các nội dung nguyên nhân viêm khớp dạng thấp; cơ chế sinh bệnh viêm khớp dạng thấp; triệu chứng lâm sàng viêm khớp dạng thấp; xét nghiệm viêm khớp dạng thấp; sinh thiết; X quang viêm khớp dạng thấp; các biến chứng của viêm khớp dạng thấp; tiên lượng viêm khớp dạng thấp.

Trang 1

VIÊM KHỚP DẠNG

THẤP

Ths Bs Nguy n Th Kim Liênễ ị

Đ i h c Y Hà n iạ ọ ộ

Trang 2

ĐẠI CƯƠNG

 Là bệnh hay gặp nhất trong các bệnh khớp

 Là bệnh mang tính chất XH: thường có, diễn biến kéo dài, hậu quả tàn phế

 Nhiều tên gọi: Thấp khớp teo đét, VĐKDT,

VK mãn tính tiến triển, VĐKNK không đặc hiệu…., VKDT

 0,5-3% dân số 20% điều trị tại viện

 Phụ nữ trung niên: 70% nữ, 60-70% >30 tuổi

 Có tính chất gia đình

Trang 3

Nguyên nhân

1. Yếu tố tác nhân gây bệnh: Vi rus ???

2. Yếu tố cơ địa: Giới, tuổi

3. Yếu tố di truyền: có tính chất gia đình,

VKDT: 60-70% HLADR4

4. Yếu tố thuận lợi: suy yếu, mệt mỏi, bệnh

truyền nhiễm, lạnh ẩm kéo dài, phẫu thuật

Trang 4

Men tiêu thể

Màng hoạt dịch khớp Viêm khớp không

đặc hiêu biến dạngDính

Trang 9

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

1.2 Giai đoạn toàn phát:

Vị trí Tỉ lệ Bàn tay Cổ tay 90%

Trang 10

- Cứng khớp buổi sáng 90%

- Đau tăng nhiều về đêm (gần sáng)

- Các ngón tay hình thoi (ngón 2, 3, 4)

Trang 14

+ Vị trí: xương trụ gần khớp khuỷu, xương chầy gần

khớp gối, hoặc khớp khác, 1 đến vài hạt

Da khô, teo và xơ (các chi)

- Lòng bàn tay chân giãn mạch đỏ hồng.

- Rối loạn dinh dưỡng và vận mạch: loét vô khuẩn ở

chân, phù chi (chi dưới)

Trang 15

2.3 Cơ, gân, dây chằng, bao khớp:

- Teo cơ rõ rệt vùng quanh khớp tổn thương:

+ Cơ gian cốt, cơ giun, cơ đùi, cẳng chân

- Viêm gân: Viêm gân Achille

- Dây chằng: Viêm co rút, hoặc giãn dây chằng

- Bao khớp: Phình ra thành kén hoạt dịch (kén Baker)

Trang 16

- Hô hấp: Viêm MF nhẹ, xơ phế nang

- Hạch: nổi to, và đau ở mặt trong cánh tay

- Lách: Lách to, giảm bạch cầu (HC Felty)

- Xương mất vôi, gãy xương tự nhiên

Trang 17

2.5 Mắt, thần kinh, chuyển hóa:

- Viêm giác mạc, viêm mống mắt thể mi…

- Chèn ép dây thần kinh ngoại biên

- Thiếu máu nhược sắc

- Rối loạn thần kinh thực vật

- Nhiễm amyloid: thận, xuất hiện muộn

Trang 18

Xét nghiệm

- CTM: hồng cầu giảm, nhược sắc, bạch cầu

có thể tăng hoặc giảm

- Sợi huyết tăng, phản ứng lên bông (+)

- Điện di Pr: alb giảm, globulin tăng

- Haptoglobin, seromucoid, orosomucoid, C

pr(+)

Trang 19

- Anti CCP: Anti-cyclic citrullinated peptide

Có đô đặc hiệu cao, độ nhậy kém

Chỉ ở VKDT

Trang 20

Xét nghiệm

3 Dịch khớp:

- Mucin giảm, dich khớp lỏng, giảm độ nhớt,

màu vàng nhạt

- Lượng tế bào tăng nhiều: BC DDNTT, bào

tương có nhiều hạt nhỏ (KN_KT)- ragocytes

- Waaler- Rose và latex: (+) sớm hơn cao hơn so với máu

- Lượng bổ thể trong dich khớp giảm

Trang 21

Sinh Thiết

1 Sinh thiết MHD:

- Tăng sinh các hình lông của MHD

- Tăng sinh lớp TB phủ hình lông

- Đám hoại tử giống tơ huyết

- Tăng sinh nhiều mạch máu tân tạo ở phần tổ chức

đệm.

- Lymphocyst, Plasmocyst

2 Sinh thiết hạt dưới da:

- Ở giữa: đám lớn hoại tử dạng tơ huyết

- Xung quanh: nhiều tế bào Lympho, plasmocyst

Trang 22

X Quang

1. Dấu hiệu chung:

- Đầu tiên: Mất vôi đầu xương, cản quang phần mềm quanh khớp.

- Hình khuyết nhỏ, bào mòn xương giữ sụn khớp và đầu xương, khe khớp hẹp.

- Hủy hoại sụn khớp, đầu xương gây nên

dính và biến dạng khớp.

Trang 24

- XQ chưa có thay đổi

- Còn VĐ được gần như bình thường

Trang 25

TI N TRI N Ế Ể

Giai đoạn II:

- Tổn thương 1 phần đến đầu xương, sụn khớp

- XQ: hình khuyết, khe khớp hẹp

- VĐ bị hạn chế: tay còn nắm được, đi lại bằng gậy, nạng

Trang 26

TI N TRI N Ế Ể

Giai đoạn III:

- Tổn thương nhiều đến đầu xương, sụn khớp

- Mất hết chức năng vận đông, tàn phế hoàn toàn

- Thường sau 10- 20 năm

Trang 27

Biến chứng

- Do dùng thuốc điều trị VKDT: Steroid,

NSAID, giảm đau, choloroquin, muối vàng, ức chế MD

- Tim, thận, và mắt: Hiếm

Trang 28

Tiên l ượ ng

 Bệnh nặng: tt nội tạng, số khớp viêm, phản ứng Waaler-Rose(-)

 Chẩn đoán và điều trị muộn

Trang 29

3 Thể kèm hội chứng Sjogren Gougerot

- VKDT + Teo tuyến nước bọt, tuyến nước mắt: HC

khô mắt, miệng

4 Thể xuất hiện sau bệnh bụi phổi (HC Caplan):bụi

than, silic

Trang 30

Th b nh theo ti n tri n ể ệ ế ể

1. Thể lành tính:

Tiến triển chậm, số lượng khớp viêm ít

2 Thể nặng: nhiều khớp, có sốt, có biểu hiện nội

tạng, tiến triển rất nhanh, liên tục

3 Thể ác tính: sốt cao, tràn dịch khớp gối, tiến

triển rất nhanh dẫn đến dính và biến dạng

khớp

Trang 31

Thể theo cơ địa

1. Thể ở nam giới: nhẹ, không điển hình

2. Thể ở người già: sau 60 tuổi, bệnh nhẹ, dễ

nhầm với thoái hóa khớp

3. Thể có phản ứng Waaler- Rose (-): thể huyết

thanh (-)

Bệnh nặng, khó điều trị

Trang 32

Chẩn đoán

1 Tiêu chuẩn chẩn đoán ARA (1987):

- Cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 1 giờ

- Sưng đau kéo dài trên 6 tuần, tối thiểu 3 vị trí trong số 14

khớp: ngón tay gần (2), bàn ngón (2), cổ tay (2), khuỷu (2), gối (2), cổ chân (2), bàn ngón chân (2)

- Sưng đau 1 trong 3 vị trí: khớp ngón tay gần, khớp bàn

ngón, khớp cổ tay

- Sưng khớp đối xứng

- Có hạt dưới da

- Dấu hiệu XQ: điển hình (bào mòn đầu xương, hẹp khe)

- Phản ứng Waaler- Rose, test latex (+)

Chẩn đoán xác định: >= 4 tiêu chuẩn

Trang 33

Chẩn đoán

2 Tiêu chuẩn của Việt nam

- Nữ, tuổi trung niên

- Viêm các khớp nhỏ ở hai bàn tay (cổ tay, àn ngón, ngón gần), khớp gối, cổ chân, khuỷu

- Đối xứng

- Có dấu hiệu cứng khớp buổi sáng

- Diễn biến kéo dài trên 2 tháng

Trang 34

Chẩn đoán phân biệt

1. Giai đoạn đầu

- Thấp khớp phản ứng: xh sau các bệnh NK,

VK không đối xứng, không để lại di chứng

- Hội chứng Reiter: Viêm khớp, niệu đạo và

kết mạc mắt

Trang 35

Chẩn đoán phân biệt

2 Giai đoạn sau:

- Hội chứng Pierre Marie: Viêm nhiều khớp, có ngón tay, ngón châm dùi trống (U phế quản)

- Luput ban đỏ hệ thống, xơ cứng bì

- Thoái hóa khớp

Trang 36

ĐIỀU TRỊ

A. Nguyên tắc chung:

- Điều trị kiên trì, liên tục

- Kết hợp nhiều biện pháp

- Thời gian điều trị chia làm nhiều giai đoạn:

nội trú, ngoại trú, điều dưỡng

- Theo dõi, quản lí bệnh nhân

Trang 37

ĐIỀU TRỊ

Thuốc sử dụng

1. Chống viêm : Corticoid, NSAID

2. Giảm đau: Paracetam

3. Điều trị cơ bản: Cloroquin, Methotrexat, Cellcept (Mycophenolate, Transfonex)

4. Điều trị hỗ trợ: Calci, Kali, Dạ dày

Trang 38

Đi u tr không dùng thu c ề ị ố

 T p luy nT p luy nậậ ệệ

Trang 41

ĐIỀU TRỊ

3 Giai đoạn 3: nặng

- Steroid 1,5mg/kg/ ngày hoặc 100-200mg TM

- Giảm dần liều, duy trì liều tối thiểu 5mg (1v prednisolon)

Trang 42

ĐIỀU TRỊ

4 Điều trị ngoại khoa

- Cắt bỏ MHD, thay khớp nhân tạo

Trang 44

lao đ ng ngh nghi p cho b nh nhân.ộ ề ệ ệ

 Sau khi dùng thu c đi u tr b nh nhân gi m Sau khi dùng thu c đi u tr b nh nhân gi m ốố ềề ị ệị ệ ảả

đau thì ph i k t h p v t lý tr li u và v n đ ng ả ế ợ ậ ị ệ ậ ộ

li u pháp ệ

Trang 45

PH C H I CH C NĂNG Ụ Ồ Ứ

+ T m nắ ước nóng, nướ ấc m, bó parafin, dùng

đèn h ng ngo i, t ngo i chi u vào kh p viêm, ồ ạ ử ạ ế ớ

t m bùn ắ

t m bùn ắ :

* Giãn m ch, tăng ciãn m ch, tăng cạạ ườường l u thông máu, tăng ng l u thông máu, tăng ưư

ti t m hôi, giãn c và gi m đau t i ch ế ồ ơ ả ạ ỗ

+ Dùng dòng đi n m t chi u, xoay chi u, đi n ệ ộ ề ề ệ

cao t n, siêu âm v i cầ ớ ường đ và bộ ước sóng

khác nhau

Trang 46

PH C H I CH C NĂNG Ụ Ồ Ứ

+ Xoa bóp và b m huy t: th y thu c làm và ấ ệ ầ ố

hướng d n b nh nhân th c hi n, xoa bóp có ẫ ệ ự ệ

tác d ng làm l u thông máu, gi m đau, tăng ụ ư ả

tính đàn h i c a da, gi m x hoá da và dây ồ ủ ả ơ

Trang 47

t p t , t p trèo thang, co, kéo, bàn đ p.ậ ạ ậ ạ

+ Nước su i khoáng, nố ước bi n và bùn tr li u:ể ị ệ

- Nước khoáng: khi ngu n nồ ước có đ hoà tan t ộ ừ

m t gam ch t r n tr lên trong m t lít nộ ấ ắ ở ộ ước,

ho c nặ ước nóng > 30

ho c nặ ước nóng > 30 đ đ ộộ C n đ nh.C n đ nh.ổ ịổ ị

Định dạng
Số trang	51
Dung lượng	1,35 MB