Ung thư tế bào gai của thận là loại ung thư rất hiếm gặp ở đường niệu trên, nó chiếm 1,4% tất cả các loại ung thư thận. Rất ít các trường hợp bệnh lý như vậy được báo cáo trong y văn thế giới. Lâm sàng, các dấu hiệu trên chẩn đoán hình ảnh không đặc hiệu nên ung thư tế bào gai của thận khó chẩn đoán. Chẩn đoán xác định bằng xét nghiệm mô học bệnh phẩm được cắt bỏ.
Trang 1Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 19 * Số 5 * 2015
UNG THƯ TẾ BÀO GAI TRÊN BỆNH NHÂN SỎI SAN HÔ THẬN:
BÁO CÁO 1 TRƯỜNG HỢP
Lý Văn Quảng*, Phạm Thế Anh*, Phạm Cao Tháp*, Nguyễn Bá Hiệp*
TÓM TẮT
Ung thư tế bào gai của thận là loại ung thư rất hiếm gặp ở đường niệu trên, nó chiếm 1,4% tất cả các loại ung thư thận Rất ít các trường hợp bệnh lý như vậy được báo cáo trong y văn thế giới Lâm sàng, các dấu hiệu trên chẩn đoán hình ảnh không đặc hiệu nên ung thư tế bào gai của thận khó chẩn đoán Chẩn đoán xác định bằng xét nghiệm mô học bệnh phẩm được cắt bỏ CT Scan và các hình thức chẩn đoán hình ảnh mới tương đương nên thực hiện tầm soát cho các bệnh nhân có sỏi thận lâu năm để phát hiện sớm và cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân Bài này báo cáo 1 trường hợp ung thư tế bào gai thận trái trên bệnh nhân có sỏi san hô thận trái
SUMMARY
RENAL SQUAMOUS CELL CARCINOMA IN PATIENT WITH STAGHORN STONE
IN THE LEFT KIDNEY: A CASE REPORT
Ly Van Quang, Pham The Anh, Pham Cao Thap, Nguyen Ba Hiep
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement of Vol 19 - No 5 - 2015: 190 - 192
Renal squamous cell carcinoma is a rare malignancy of the upper urinary tract accounts for 1.4% of all renal malignancies Very few of such cases have been reported in the world literature The diverse etiological factors, the non-specific clinical presentation and radiological findings of the tumor lead to a difficulty in diagnosis The diagnosis is established only after the histopathological examination of the resected specimen A screening CAT scan for long stand renal stone or newer imaging modalities are required for early detection and improving prognosis of the patients In case reported had a primary renal squamous cell carcinoma in the left kidney with staghorn stone
PHẦN MỞ ĐẦU
Sỏi san hô thận lâu năm, không phát hiện ra
hoặc không điều trị là nguyên nhân gây nên các
biến chứng như đau, nhiễm khuẩn, biến đổi
chức năng của thận có sỏi Ung thư tế bào gai
(squamous cell carcinoma) tiên phát của bể thận
tương đối hiếm gặp, chúng chiếm tỷ lệ < 1% ung
thư hệ niệu, thường gặp trên các bệnh nhân có
sỏi thận, viêm nhiễm mãn tính Tại thời điểm
được chẩn đoán, chúng thường đã ở giai đoạn
muộn, xâm lấn, tiên lượng xấu, rất ít bệnh nhân
có thời gian sống còn trên 5 năm Chẩn đoán xác
định được thiết lập khi làm giải phẫu bệnh lý
bệnh phẩm khi cắt bỏ(1,3)
Chúng tôi báo cáo 1 trường hợp ung thư tế
bào gai thận trái trên bệnh nhân có sỏi san hô
thận trái
BỆNH ÁN
Bệnh nhân nam 47 tuổi, địa chỉ ở tỉnh Long
An, nhập viện ngày 11.5.2015, với đau thượng vị, đau lan ra sau lưng hai bên 2 tháng nay Bệnh nhân có tiền sử sỏi thận P, chưa xử lý gì
Bệnh nhân được làm các xét nghiệm thường quy: công thức máu, sinh hóa máu, xét nghiệm nước tiểu, chụp KUB, siêu âm bụng Hồng cầu: 4,27 M/uL, hemoglobin: 8,9 g/dL, creatininin 106,0 µmol/L Tổng phân tích nước tiểu cho thấy
có nhiều bạch cầu(500 Leu/uL) và hồng cầu (80 Ery/uL) Phim KUB cho thấy sỏi san hô thận P kích thước lớn, đường kính khoảng 6cm
Do bệnh nhân có các triệu chứng khác lạ so với các bệnh nhân sỏi thận, bệnh nhân được chỉ
Trang 2Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 19 * Số 5 * 2015 Nghiên cứu Y học
định chụp MSCT bụng có cản quang Kết quả
MSCT bụng: Thận P kích thước lớn, đài bể thận
có sỏi san hô kích thước lớn, cực dưới có đám
choáng chỗ (60mmx40mm) đậm độ hỗn hợp
(dịch, mô mềm) Nhiều hạch phì đại vùng cuống
thận phải và quanh động mạch chủ bụng (hạch
10 - 20mm) Các tạng khác trong giới hạn bình
thường Kết luận: U thận P / Sỏi san hô thận
Phải Bệnh nhân được làm xạ hình thận: độ lọc
cầu thận P (GFR): 20,9ml / phút, độ lọc cầu thận
T (GFR) 48,4ml / phút Chúng tôi tiến hành cắt
bỏ thận P, trên đại thể có khối u ở cực dưới thận
P kích thước khoảng 50mm Kết quả giải phẫu
bệnh lý: Carcinom tế bào gai biệt hóa rõ của đài
bể thận
BÀN LUẬN
K thận tiên phát của bể thận tương đối hiếm
gặp, chỉ chiếm khoảng 8-14% ung thư thận Ung
thư thận thường gặp ở người lớn là ung thư tế
bào sáng, tiếp theo là papillary và chromophobe
cell carcinoma Ung thư tế bào gai của đường bài
xuất hệ niệu là loại ung thư hiếm gặp với tiên
lượng xấu, chiếm khoảng 10% ung thư bể thận
và khoảng 0,5% ung thư thận(2)
Ung thư tế bào gai của đường niệu được cho
rằng xuất phát từ quá trình dị sản của tế bào
niệu mạc Nguyên nhân bệnh sinh: sỏi san hô
thận lâu năm, nhiễm khuẩn Các yếu tố khác
như: các hóa chất ngoại sinh, nội sinh, thiếu
vitamin A, mất cân bằng về hormon,
schistosomiasis và hút thuốc Sỏi san hô thận lâu
năm góp phần gây dị sản tế bào gai(2)
94% BN ung thư tế bào gai thận đã ở giai
đoạn muộn khi vừa chẩn đoán 21% số BN
không còn chỉ định phẫu thuật do bệnh lý kèm
theo hoặc do ung thư đã ở giai đoạn muộn, chỉ
khoảng 7,2% số BN sống trên 5 năm
Sỏi san hô thận thường kèm theo vi khuẩn
urea-splitting và thường là các sỏi nhiễm khuẩn
Theo thời gian, sỏi san hô không được điều trị có
thể làm suy giảm chức năng thận, viêm thận – bể
thận, đau hông lưng, gây nhiễm khuẩn huyết
nặng có thể gây tử vong và hiếm gặp nữa là gây nên ung thư niệu mạc
Raghavendran và cs thông báo 18 trường hợp ung thư bể thận trên BN có sỏi san hô thận lâu năm (trung bình là 8,8 năm), trong đó carcinoma tế bào gai chiếm tỷ lệ cao nhất (15/18), carcinoma tế bào chuyển tiếp 2 trường hợp và 1 trường hợp adenocarcinoma Hai trường hợp đái máu đại thể được chẩn đoán u thận khi chụp
CT Scan 16 trường hợp còn lại được phát hiện ung thư khi làm giải phẫu bệnh lý sau mổ(3) Trường hợp của chúng tôi, bệnh nhân ung thư thận dạng carcinoma tế bào gai, được chẩn đoán u thận trước mổ do có các triệu chứng bất thường khác với các BN sỏi thận và sự cảnh giác của các bác sĩ tiết niệu rằng sỏi san hô thận lâu ngày có thể đi kèm với ung thư thận và thường
là ung thư tế bào gai, nên bệnh nhân được chụp
CT Scan bụng trước mổ
Lâm sàng thường biểu hiện tiểu máu, đau hông lưng, mass ổ bụng Theo các tác giả, rất khó chẩn đoán phân biệt ung thư tế bào gai và sỏi thận vì chúng có các triệu chứng tương tự nhau Chẩn đoán chủ yếu dựa vào cận lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh: siêu âm, UIV, CT Scan, tế bào học nước tiểu, giải phẫu bệnh lý, Các BN sỏi san hô thận có đái máu đại thể, cần tăng cường nghi ngờ khả năng ung thư thận kèm vì vậy nên làm các chẩn đoán hình ảnh như CT Scan để xác định
Phải luôn ghi nhớ rằng nguy cơ carcinoma đường niệu trên ở BN sỏi thận có thận mất chức năng hoặc tiểu máu Trước khi thực hiện phẫu thuật trên các bệnh nhân này, cần phải làm các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh cẩn thận để phát hiện các carcinoma kèm theo Bất kỳ nghi ngờ, cần sinh thiết lạnh trong mổ, thử bệnh phẩm sau
mổ để loại trừ carcinoma, vì chẩn đoán sớm rất quan trọng trong sự kéo dài sự sống còn cho bệnh nhân
Điều trị cắt bỏ thận là cần thiết, ngay cả khi bệnh có di căn Phẫu thuật để có chẩn đoán xác định trên mô học, kiểm soát các triệu chứng như
Trang 3Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 19 * Số 5 * 2015
đau, sốt, tiểu máu, và phẫu thuật cũng giúp loại
bỏ ổ nhiễm khuẩn trước khi tiến hành hóa trị
toàn thân
KẾT LUẬN
Ung thư tế bào gai thận là bệnh hiếm gặp,
nó có liên quan với sỏi thận lâu năm Chẩn
đoán ung thư tế bào gai thường khó Các chẩn
đoán hình ảnh chỉ cho các dấu hiệu như ứ
nước thận, sỏi thận, khối u nhưng không cho
được chẩn đoán chính xác CT Scan, xét
nghiệm giải phẫu bệnh sau mổ giúp cho chẩn
đoán xác định và xác định giai đoạn bệnh
Điều trị bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị và
miễn dịch học Tiên lượng của ung thư tế bào
gai thận tương đối xấu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ayhan K, Levent E, Mehmet G, Nazmi I (2002): Squamous cell
carcinoma located in the renal caiceal system: A case report and review of the literature Turkish Journal of Cancer Vol 32,
No 2: 20-24
2 Khader FN (2012): Primary Renal Squamous Cell Carcinoma:
A case report Journal of Clinical and Diagnostic Research, May
(Suppl-2), Vol 6(4): 720-722
3 Min GK, Jai HC, In SH (2009): Staghorn stones combined with
transitional cell carcinoma of the renal pelvis Korean journal of
Urology October Vol 50, No 10: 1027-1031;
Ngày phản biện nhận xét bài báo: 28/07/2015