Mô tả thực trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018. Xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018.
Trang 1THỰC TRẠNG LO ÂU CỦA BỆNH NHÂN TRƯỚC PHẪU THUẬT TIÊU HÓA VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG TÂM TIỀN GIANG NĂM 2018
Đặng Văn Thạch*, Tạ Văn Trầm*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Mô tả thực trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện
Đa khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018 Xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang có phân tích được thực hiện trên 192 đối tượng từ
18 tuổi trở lên được chỉ định phẫu thuật tiêu hóa theo kế hoạch tại khoa Ngoại khoa Ngoại Tổng quát Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang, từ tháng 02 - 6/2018
Kết quả: Bệnh nhân trước mổ có điểm mức trung bình về mức độ lo âu theo HADS - A là 6,15 ± 3,22
tương ứng Theo tổng điểm cá nhân theo mức khoảng điểm cho thấy có 34,9% bệnh nhân đang lo âu 35% bệnh nhân trước phẫu thuật có nguy cơ lo âu
Kết luận: 34,9% bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa đang lo âu, 35% bệnh nhân có nguy cơ lo âu Các
yếu tố làm tăng tình trạng lo âu: giới tính, cơ quan phẫu thuật, số lần phẫu thuật, thời gian chờ đợi phẫu thuật, thông tin phẫu thuật, giải thích trước phẫu thuật
Từ khóa: Lo âu, phẫu thuật tiêu hóa, Tiền Giang
ABSTRACT
PREOPERATIVE ANXIETY AND ASSOCIATED FACTORS IN PATIENTS BEFORE
GASTROINTESTINAL SURGERY IN TIEN GIANG GENERAL HOSPITAL IN 2018
Dang Van Thach, Ta Van Tram
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol 22 - No 6- 2018: 121 - 126
Objective: To describe anxious state of patients prior to gastrointestinal surgery and identify related
factors in patients at the surgical department of Tien Giang general hospital in 2018
Methods: Cross-sectional study was performed on 192 in-patients aged 18 years and over who were
scheduled for gastrointestinal operation at the surgical department of Tien Giang General Hospital from February to September 2018
Results: Preoperative patients had a mean of Hospital Anxiety and Depression Scale (Hads) was 6.15
± 3.22 According to the total score of points, there were 34.9% of patients are anxious, 35% preoperative patients could have anxious risk
Conclusion: The anxious percentage of pre-gastrointestinal patients was 34.9%, and who underwent
anxious risk were 35% Related factors to anxious state were gender, operated organs, surgical times,
waiting times for surgical procedures, supplying surgical information, preoperative explanation
Keywords: Anxiety, gastrointestinal surgery, Tien Giang
* Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang
Tác giả liên lạc: CN Đặng Văn Thạch, ĐT: 0903411308, Email: thienthach345@gmail.com
Trang 2ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày nay với những thành tựu của y học
trong việc chẩn đoán, điều trị đã giúp phát
hiện sớm và điều trị thành công cho nhiều
bệnh nhân Bệnh tật làm thay đổi tâm lý bệnh
nhân, sự biến đổi tâm lý đó càng rõ rệt vì họ
phải trải qua một thử thách lớn, ví dụ như
cuộc phẫu thuật Diễn biến tâm lý của bệnh
nhân tác động hai chiều tới sự thành công của
cuộc phẫu thuật Tâm lý ổn định, an tâm và tin
tưởng vào điều trị có thể giúp họ phục hồi
nhanh hơn, ngược lại bệnh nhân quá lo âu,
nghi ngờ kết quả điều trị, làm ảnh hưởng xấu
đến quá trình điều trị mà đặc biệt là quá trình
gây mê hồi sức
Năm 2016, Bệnh viện Đa khoa Trung tâm
Tiền Giang đã tiến hành phẫu thuật trên tổng
số 7.187 bệnh nhân (trong đó phẫu thuật tiêu
hóa 2.752 bệnh nhân, chiếm 36%) Năm 2017,
tổng số bệnh nhân phẫu thuật là 7.611bệnh
nhân tăng gần 6%, trong đó phẫu thuật tiêu
hóa chiếm tỷ lệ 51% trong năm 2017 Do là
bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, nên số lượng
bệnh nhân phẫu thuật tương đối nhiều, trong
đó phẫu thuật tiêu hóa theo chương trình
trung bình 4 bệnh nhân/ngày Như vậy có thể
thấy, phẫu thuật tiêu hóa chiếm chủ yếu số ca
phẫu thuật của bệnh viện và có xu hướng tăng
lên theo thời gian các năm gần đây Tuy nhiên,
chưa có nghiên cứu nào trước đây xác định
thực trạng lo âu của bệnh nhân và các yếu tố
liên quan đến lo âu trước phẫu thuật tiêu hóa
tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâmTiền Giang
Chúng tôi nghiên cứu đề tài nầy nhằm Mô tả
thực trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu
thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa
khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018 và Xác
định một số yếu tố liên quan đến tình trạng lo
âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa
tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm
Tiền Giang năm 2018
Mục tiêu nghiên cứu
Mô tả thực trạng lo âu của bệnh nhân
trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018 Xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Bệnh nhân (≥ 18 tuổi ) trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Tổng quát Bệnh viện
Đa khoa Trung tâm Tiền Giang, từ tháng 02 - 09/2018
Tiêu chuẩn chọn mẫu
Bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên được chỉ định phẫu thuật tiêu hóa theo kế hoạch tại khoa Ngoại khoa Ngoại Tổng quát Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang; Bệnh nhân đồng
ý tham gia vào nghiên cứu
Tiêu chuẩn loại trừ
Bệnh nhân phẫu thuật cấp cứu; Bệnh nhân giảm tri giác, mất ý thức do bệnh lý, không hợp tác hoàn toàn; Người có bệnh tâm thần
kèm theo
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu cắt ngang có phân tích
Cỡ mẫu
Áp dụng công thức tính cỡ mẫu một tỷ lệ
d
) p 1
( p z
/2 -1
Trong đó:
n: cỡ mẫu tối thiểu cần thiết;
α: độ tin cậy Tương ứng với độ tin cậy 95%, ta
cứu tác giả Võ Thị Yến Nhi năm 2017 mức độ
lo âu trước phẫu thuật tiêu hóa tại Bệnh viện
Đa khoa Kiên Giang)(4); d: độ chính xác tương đối mong muốn 7% Đưa vào công thức ta tính được cỡ mẫu tối thiểu là 189 bệnh nhân Thực tế nghiên cứu
Trang 3thu thập được 192 phiếu từ tháng 4 năm 2018
đến tháng 6 năm 2018 bệnh nhân trước phẫu
thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Tổng quát -
Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang
Nội dung nghiên cứu
192 đối tượng được chọn theo phương
pháp chọn mẫu thuận tiện, thu thập thông tin
qua hồ sơ bệnh án, bộ câu hỏi phỏng vấn bán
cấu trúc Đối tượng nghiên cứu sẽ điền đầy đủ
thông theo bộ câu hỏi tự điền (theo thang đo
HADS-A) gồm 7 câu hỏi liên quan đến lo âu,
mỗi câu hỏi gồm 4 lựa chọn theo các thang
điểm Nhằm, mô tả thực trạng lo âu của bệnh
nhân và xác định một số yếu tố liên quan đến
tình trạng lo âu của bệnh nhân trước phẫu
thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện Đa
khoa Trung tâm Tiền Giang năm 2018
Xử lý và phân tích số liệu
Phần mềm SPSS 18.0
KẾT QUẢ
Thực trạng lo âu bệnh nhân
Một số đặc điểm bệnh tật bệnh nhân phẫu
thuật tiêu hóa
Mức độ lo âu của bệnh nhân trước mổ theo
thang điểm HADS-A: 192 đối tượng tham gia nghiên cứu cho thấy 125 (65,1%) bệnh nhân không lo âu, có triệu chứng gợi ý lo âu 45 (23,4%), lo âu thật sự chiếm 22 (11,5%) Điểm
lo âu trung bình bệnh nhân đạt 6,25 ± 3,22
Bảng 1 Phân bố các yếu tố liên quan đặc điểm đối
tượng nghiên cứu
Các đặc điểm chung Tần số (n) Tỷ lệ (%)
Nhóm tuổi
Khu vực sinh sống
Tình trạnghôn nhân hiện tại
Thu nhập
cá nhân
Từ 2 triệu – 5 triệu
Bảng 2: Tỷ lệ lo âu trung bình
Tần số (n) Tỷ lệ (%)
Bảng 3: Lo âu với các yếu tố liên quan
N (%)
Không lo âu
N (%) p OR (95%CI)
(1,16-3,87)
(1,09-4,28)
(1,43-6,96)
(1,45-5)
(1,82-7,62)
Bệnh kèm theo (tim mạch, tiểu
đường, rối loạn mỡ máu,…)
(1,08-3,57)
(1,12-4,31)
(1,09-3,71)
(1,0-3,43)
Trang 4Nội dung Lo âu
N (%)
Không lo âu
N (%) p OR (95%CI)
Giải thích trước phẫu thuật
Có giải thích nhưng qua loa,
(1,46-5)
Hướng dẫn, giáo dục sức khỏe
Có hướng dẫn nhưng qua loa,
(1,1-3,68) Hướng dẫn tỉ mỉ, làm mẫu cụ thể 27 (27,27) 72 (72,73)
Thông tin chuẩn bị trước phẫu
thuật
Có thông báo nhưng qua loa,
(1,21-4,06)
Phân tích hồi quy logistic dự đoán yếu tố liên quan đến lo âu của bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa
Bảng 4 Mô hình hồi quy logistic dự đoán yếu tố liên quan đến lo âu bệnh nhân
Yếu tố trong mô hình (biến độc lập) Hệ số hồi quy (β) Sai số chuẩn (SE) p OR (95%CI)
Giới tính
(1,98-10,55)
Cơ quan phẫu thuật
(1,5-8,49)
Số lần phẫu thuật trước
(1,84-11,47)
Thời gian chờ phẫu thuật
(1,37-8,5)
Giải thích trước phẫu thuật
(1,19-6,01)
Hướng dẫn, giáo dục sức khỏe
Có hướng dẫn nhưng qua loa, không được
(0,687-3,246)
Thông tin chuẩn bị trước phẫu thuật
(1,16-5,57)
Cỡ mẫu phân tích n=192; (*) = Nhóm so sánh; - = Không áp dụng Kiểm định tính phù hợp của mô hình thống kê (Hosmer and Lemeshow)
χ 2 = 11,129; df = 8; p = 0,194
BÀN LUẬN
Theo kết quả trong nghiên cứu, tổng trung
bình của khảo sát mức độ lo âu là 6,25 ± 3,22,
tương ứng Mặc dù, theo ngưỡng đánh giá của
mẫu câu hỏi HADS -A (phần phương pháp)
nhìn chung trị tổng trung bình mức độ lo âu
của mẫu nghiên cứu nằm trong mức độ chưa
đáng báo động Tuy nhiên, nếu xét số cá thể có
tổng điểm cá nhân của mức độ lo âu và trầm
cảm theo chuẩn của mẫu câu hỏi HADS-A, cho thấy tỉ lệ số bệnh nhân có lo âu chiếm phần
không nhỏ (bảng 2) Khảo sát ghi nhận được chỉ
có 125 bệnh nhân (65,1%) trong tổng số bệnh nhân không có tâm lý lo âu Ngược lại, kết quả cho thấy có 67 (34,9%) bệnh nhân lo âu
Khi phân tích mức độ lo âu của bệnh nhân thì kết quả của chúng tôi thấp hơn nghiên cứu của các tác giả trên đối tượng bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa: tác giả Võ Thị Yến Nhi(4),
Trang 5tác giả Đỗ Cao Cường(1) Một nghiên cứu khác
trên đối tượng bệnh nhân trước phẫu thuật
thần kinh tại bệnh viện Chợ Rẫy của tác giả
Huỳnh Lê Phương mức độ lo âu trung bình
7,14 ± 3,58 cũng cao hơn so với nghiên cứu của
chúng tôi(2) Tuy nhiên khi so sánh với các tác
giả nước ngoài tỷ lệ bệnh nhân lo âu trước
phẫu thuật tiêu hóa gần tương đương nhau,
Lee Xu (2015) 20,75%(5) Như vậy, sự khác biệt
về tỷ lệ lo âu trong nghiên cứu của chúng tôi
đa số đều thấp hơn so với nghiên cứu trong
nước có thể do sự khác biệt về đặc điểm cuộc
sống, về văn hóa, về thời gian mắc bệnh theo
tiêu chuẩn lựa chọn của từng nghiên cứu, có
thể khác biệt về hoàn cảnh nghiên cứu hoặc
khác nhau về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe
tâm lý xã hội giành cho bệnh nhân trước phẫu
thuật nói chung cũng như bệnh nhân phẫu
thuật tiêu hóa nói riêng
Nghiên cứu của chúng tôi đã tìm thấy yếu
tố tình trạng sức khỏe bản thân có mối liên
quan với tình trạng lo âu của đối trước trước
phẫu thuật tiêu hóa tại khoa Ngoại Bệnh viện
Đa khoa Trung Tâm Tiền Giang, mối liên quan
này đã được khẳng định khi có ý nghĩa thống
kê trong phân tích đơn biến và phân tích đa
biến (p = 0,15, p = 0,026, p = 0,005) Những
bệnh nhân nữ giới có tỷ lệ lo âu cao hơn 2,1
lần so với nam giới Nghiên cứu của tác giả
Jafar MF (2009)(3), Khi phân tích đơn biến 6 yếu
tố về đặc điểm yếu tố lâm sàng liên quan đến
sự lo âu của người bệnh trước phẫu thuật tiêu
hóa, chúng tôi nhận thấy có 4 yếu tố mối liên
quan đến lo âu bệnh nhân bao gồm: cơ quan
phẫu thuật, số lần phẫu thuật trước, bệnh kèm
theo, thời gian chờ phẫu thuật (p < 0,05), nhưng
khi phân tích đa biến có yếu tố cơ quan phẫu
thuật (p=0,004), số lần phẫu thuật trước (p =
0,004), thời gian chờ phẫu thuật (p = 0,001) là có
mối liên quan thật sự với tình trạng lo âu của
bệnh nhân trước phẫu thuật tiêu hóa tại khoa
Ngoại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Tiền Giang
Trong nghiên cứu của chúng tôi, tỷ lệ lo âu
của người bệnh trước phẫu thuật tại dạ dày,
ruột cao hơn 2,69 lần người bệnh phẫu thuật tại gan- đường mật-túi mật Người bệnh chưa từng được phẫu thuật có tỷ lệ lo âu cao 3,72 lần so với người bệnh phẫu thuật nhiều hơn 1 lần, người bệnh có kèm theo một bệnh trở lên
có tỷ lệ lo âu cao hơn 1,96 lần so với không mắc bệnh kèm theo, bệnh nhân chờ phẫu thuật lớn hơn 7 ngày cũng có tỷ lệ lo âu cao gấp 2,2 lần so với dưới 7 ngày và kết quả phù hợp với các nghiên cứu của các tác giả trong
và ngoài nước như tác giả Võ Thị Yến Nhi (2017), Huỳnh Lê Phương (2013), Jafar MF (2009)(2,3,4) Tuy nhiên trong nghiên cứu chúng tôi không thấy những yếu tố thời gian phát hiện ra bệnh gần đây, tình trạng lúc nhập viện
liên quan đến lo âu
Yếu tố về môi trường điều trị có liên quan đến tình trạng lo âu Kết quả: không khí buồng bệnh, tình hình an ninh, trật tự trong phân tích đơn biến thì có mối liên quan với tình trạng lo âu bệnh nhân (p = 0,024) Những bệnh nhân đánh giá không khí buồng bệnh bình thường, ảm đạm có tỷ lệ lo âu cao hơn 2,02 lần so với đánh giá không khí vui vẻ, thoải mái Điều kiện an ninh, trật tự bình thường, nguy hiểm thì có tỷ lệ lo âu cao gấp 1,8 lần so với những người đánh giá an toàn (p
= 0,048) Một số nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam cũng cho kết quả có mối liên quan giữa các yếu tố về môi trường với tình trạng lo
âu bệnh nhân như tác giả tác giả Đỗ Cao Cường (2013)(1) cho thấy các yếu tố như tình hình an ninh, trật tự,thủ tục hành chánh cso liên quan đến lo âu, tác giả Xu (2016)(5) cũng cho thấy các yếu tố như không khí buồng bệnh, tình hình an ninh, trật tự, vệ sinh buồng bệnh, trang thiết bị
Nhiều nghiên cứu đã cung cấp dữ liệu khẳng định công tác chuẩn bị trước phẫu thuật là một trong những yếu tố tác động rất lớn đến người bệnh Công tác chuẩn bị trước phẫu thuật có thể là giải thích thuốc, xét nghiệm, giải thích trước phẫu thuật, hướng dẫn giáo dục sức khỏe, thông tin chuẩn bị
Trang 6phẫu thuật Chính vì thế nghiên cứu của
chúng tôi đã tìm thấy rất nhiều yếu tố có mối
liên quan với tình trạng lo âu trong phân tích
đơn biến, bao gồm: giải thích trước phẫu
thuật, hướng dẫn giáo dục sức khỏe, thông tin
chuẩn bị phẫu thuật Nhưng khi phân tích đa
biến chỉ 2 yếu tố giải thích trước phẫu thuật,
thông tin chuẩn bị phẫu thuật là có yếu tố liên
quan chặt chẽ
Theo chúng tôi đây cũng là một kết quả
phù hợp bởi vì rất nhiều công trình nghiên
cứu trong và ngoài nước cũng đã nêu mối liên
quan giữa lo âu với công tác chauarn bị tước
phẫu thuật như tác giả Võ Thị Yến Nhi (2017),
Huỳnh Lê Phương (2013), tác giả Đỗ Cao
Cường (2012), Jafar MF (2009)(1,2,3,4)
Tóm lại trong nhóm yếu tố công tác chuẩn
bị trước phẫu thuật chỉ có yếu tố giải thích
trước phẫu thuật, thông tin chuẩn bị phẫu
thuật là có mối liên quan thật sự với tình trạng
lo âu bênh nhân trước phẫu thuật (p < 0,05) và
qua bàn luận cũng thấy có sự phù hợp của kết
quả nghiên cứu
Trong nghiên cứu của chúng tôi, khi phân
tích đơn biến có 8/15 yếu tố trong nhóm các
yếu tố thuộc về yếu tố bệnh tật (yếu tố lâm
sàng, yếu tố môi trường điều trị, yếu tố công
tác chuẩn bị trước phẫu thuật) có liên quan
đến tình trạng lo âu trước phẫu thuật (p <
0,05) và khi phân tích đa biến thì có 5 yếu tố là:
cơ quan phẫu thuật (p = 0,004), số lần phẫu
thuật (p = 0,001), thời gian chờ phẫu thuật (p =
0,008), thông tin chuẩn bị trước phẫu thuật (p
= 0,01), giải thích trước phẫu thuật (p = 0,017)
là có ý nghĩa Từ kết quả này cho thấy nhóm
yếu tố thuộc về bệnh tật làm việc chi phối rất
lớn đến các yếu tố liên quan đến lo âu mà hai
yếu tố về thông tin chuẩn bị trước phẫu thuật, giải thích trước phẫu thuật là đại diện tiêu biểu cho nhóm này có liên quan đến lo âu bệnh nhân trước phẫu thuật tại bệnh viện Những yếu tố này đa số đều xuất phát từ khi bệnh nhân nhập viện và có thể thay đổi được khi chúng ta thực hiện công tác chuẩn bị bệnh nhân trước phẫu thuật tốt
KẾT LUẬN
Bệnh nhân trước mổ có điểm mức trung bình về mức độ lo âu theo HADS - A là 6,15 ± 3,22 tương ứng Theo tổng điểm cá nhân theo mức khoảng điểm cho thấy có 34,9% bệnh nhân đang lo âu 35% bệnh nhân trước phẫu thuật có nguy cơ lo âu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đỗ Cao Cường, Supaporn Duangpaeng, Pornpat Hengudomsub (2013), " Các yếu tố liên quan đến lo âu trước phẫu thuật ở bệnh nhân phẫu thuật tiêu hóa tại Bệnh viện
Đa khoa tỉnh Phú Thọ, Việt Nam ", Thai Pharmaceutical and
Health Science Journal, 8 (4), tr 155-162
2 Huỳnh Lê Phương (2013), "Khảo sát mức độ lo âu trước mổ bệnh nhân khoa ngoại thần kinh", Tạp chí Khoa học Bệnh viện Chợ Rẫy, 2, tr 46.
3 Jafar MF, Khan FA (2009), "Frequency of preoperative
anxiety in Pakistani surgical patients" J Pak Med Assoc,
59(6): pp 359-63
4 Võ Thị Yến Nhi (2017), "Các yếu tố liên quan đến sự lo âu của người bệnh trước phẫu thuật tiêu hóa", Luận văn thạc sĩ Điều dưỡng Trường Y dược TP Hồ Chí Minh, tr 20.
5 Xu L, Pan Q, Lin R (2016), "Prevalence rate and influencing factors of preoperative anxiety and depression in gastric
cancer patients in China: Preliminary study", JIMR pp 1-12
6 Yilmaz M, Sezer H, Gurler H, Bekar M (2011), "Predictors of
preoperative anxiety in surgical inpatients", JCN 21: pp
956-64
Ngày nhận bài báo: 10/11/2018 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 25/11/2018 Ngày bài báo được đăng: 10/12/2018