Luận văn Dược sĩ Chuyên khoa cấp I: Khảo sát tình hình sử dụng thuốc arv và tuân thủ điều trị của bệnh nhân tại phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS Trung tâm y tế Trấn Yên - Yên Bái

Luận văn gòm có những muc tiêu: Khảo sát tình hình sử dụng thuốc ARV trên bệnh nhân điều trị HIV/AIDS tại phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS - Trung tâm Y tế Trấn Yên - Yên Bái; đánh giá tình hình tuân thủ của bệnh nhân đối với điều trị ARV tại phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS – Trung tâm Y tế Trấn Yên - Yên Bái và xác định các yếu tố liên quan.

B Y T

NGUY NăNG CăQUụ

KH OăSỄTăTỊNHăHỊNHăS ăD NGăTHU Că

ARVăVÀăTUÂNăTH ă I UăTR ăC AăB NHă

NHÂNăT IăPHọNGăKHỄMăNGO IăTRỎă I Uă

TR ăHIV/AIDSăTRUNGăTÂMăYăT ă

TR NăYểNă- YÊN BÁI

B Y T

NGUY NăNG CăQUụ

KH OăSỄTăTỊNHăHỊNHăS ăD NGăTHU Că

ARVăVÀăTUÂNăTH ă I UăTR ăC AăB NHă

NHÂNăT IăPHọNGăKHỄMăNGO IăTRỎă I Uă

TR ăHIV/AIDSăTRUNGăTÂMăYăT ă

TR NăYểNă- YÊN BÁI

CHUYÊN NGÀNH: D c lý - D c lơm sƠng

L IăC Mă N

Trong su t quá trình h c t p vƠ hoƠn thƠnh lu n v n t t nghi p, tôi đƣ nh n

đ c s ch b o, giúp đ quý báu c a các th y cô, đ ng nghi p, anh ch vƠ b n bè

V i lòng kính tr ng vƠ bi t n sơu s c, tôi xin bƠy t l i c m n chơn thƠnh t i: TS

V ă ìnhăHòaă- Gi ng viên Tr ng i h c D c HƠ N i, Phó giám đ c Trung tâm

Qu c gia v Thông tin thu c vƠ Theo dõi ph n ng có h i c a thu c; PGS.TS Nguy năHoƠngăAnh - Gi ng viên Tr ng i h c D c HƠ N i, Giám đ c Trung tơm Qu c gia v Thông tin thu c vƠ Theo dõi ph n ng có h i c a thu c; DS Nguy nă HoƠngă Anh - Chuyên viên Trung tơm Qu c gia v Thông tin thu c vƠ

Theo dõi ph n ng có h i c a thu c Nh ng ng i đƣ h ng d n, dìu d t tôi v t qua nh ng khó kh n vƠ t n tình ch b o cho tôi trong quá trình hoƠn thƠnh khóa

lu n nƠy

Tôi xin chơn thƠnh c m n chơn thƠnh t i Ban Giám hi u, các gi ng viên

tr ng i h c D c HƠ N i vƠ đ c bi t các các gi ng viên trong B môn D c Lý

ậ D c lơm sƠng - Tr ng i h c D c HƠ N i, nh ng ng i đƣ gi ng d y vƠ t o

đi u ki n thu n l i cho tôi trong su t th i gian h c t p vƠ nghiên c u t i tr ng

Tôi c ng trơn tr ng g i l i c m n t i Ban Giám đ c, các bác s , các anh ch

đi u d ng, t v n viên vƠ toƠn b nhơn viên c a Phòng khám ngo i trú ậ Trung tâm Y t Tr n Yên -Yên Bái đƣ t o đi u ki n t t nh t cho tôi trong th i gian th c

hi n khóa lu n t i đơy

Tôi c ng g i l i c m n vô h n t i gia đình, b n bè nh ng ng i đƣ luôn quan tơm đ ng viên vƠ lƠ ch d a tinh th n v ng ch c đ tôi hoƠn thƠnh t t nhi m v c a mình trong 2 n m h c v a qua

c đi m d ch t HIV/AIDS 31.1.1.

C ch b nh sinh 41.1.2

T ng quan v đi u tr ARV t i Vi t Nam 51.2

M c đích vƠ nguyên t c đi u tr 51.2.1

Tiêu chu n b t đ u đi u tr ARV 51.2.2

Phân lo i thu c ARV 71.2.3

Các phác đ đi u tr ARV cho ng i l n 91.2.4

Theo dõi đ c tính c a thu c ARV 101.2.5

T ng quan v tuân th đi u tr 131.3

Khái ni m, vai trò c a tuân th đi u tr đ i v i đi u tr ARV 131.3.1

Phân lo i tuân th c a b nh nhân v i đi u tr ARV 141.3.2

Các ph ng pháp đánh giá tuơn th đi u tr 141.3.3

T ng quan v m t s nghiên c u v tuân th đi u tr 191.4

T ng quan v m t s nghiên c u v tuân th đi u tr trên th gi i 191.4.1

T ng quan v m t s nghiên c u v tuân th đi u tr trên b nh nhơn ng i l n 1.4.2

t i Vi t Nam 20Các y u t nh h ng đ n tuân th đi u tr ARV 211.5

Các bi n pháp c i thi n tuân th đi u tr b nh nhân 221.6

M t s đ c đi m v tình hình nhi m HIV/AIDS vƠ đi u tr ARV t i t nh Yên

1.7

Bái và Trung tâm Y t huy n Tr n Yên: 23

c đi m d ch t HIV t i t nh Yên Bái 231.7.1

c đi m d ch t HIV t i huy n Tr n Yên 231.7.2

I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 25

CH NG 2

i t ng nghiên c u 252.1

Ph ng pháp nghiên c u 252.2

Thi t k nghiên c u 252.2.1

Quy trình nghiên c u 252.2.2.

Ch tiêu nghiên c u 262.3

X lý s li u 282.4

K T QU NGHIÊN C U 29

CH NG 3

Kh o sát tình hình s d ng thu c ARV 293.1

c đi m c a b nh nhân khi b t đ u đi u tr ARV 293.1.1

Tình hình s d ng thu c t i th i đi m b t đ u đi u tr ARV 313.1.2

Tình hình duy trì đi u tr 333.1.3

Kh o sát tình hình tuân th c a b nh nhơn đ i v i đi u tr ARV 333.2

c đi m b nh nhân có th nh h ng đ n tuân th đi u tr 333.2.1

Kh o sát tuân th đi u tr c a TNC 403.2.2

BÀN LU N 47

CH NG 4

Kh o sát tình hình s d ng thu c 474.1

c đi m chung c a b nh nhân 474.1.1

Tình hình s d ng thu c t i th i đi m b t đ u đi u tr 484.1.2

V tình hình duy trì đi u tr 504.1.3

Kh o sát tình hình tuân th đi u tr c a b nh nhơn đ i v i đi u tr ARV 504.2

T l tuân th đi u tr 514.2.1

Các y u t có th liên quan đ n tuân th đi u tr ARV 524.2.2

u đi m và h n ch c a nghiên c u 574.3

u đi m c a nghiên c u 574.3.1

H n ch c a nghiên c u 574.3.2

DANHăM CăKụăHI U,ăCH ăVI TăT T

G LS Giai đo n lơm sƠng

HBV Virus viêm gan B (Hepatitis B virus)

HCV Virus viêm gan C (Hepatitis C virus)

HIV Virus gơy suy gi m mi n d ch m c ph i ng i (Human

Immunodeficiency Virus) LPV/r Lopinavir/ritonavir

NNRTI Thu c c ch enzym sao chép ng c không nucleosid

(Non-nucleoside reverse-transcriptase inhibitor) NRTI Thu c c ch enzym sao chép ng c nucleosid (Nucleoside reverse-

transcriptase inhibitor) NTCH Nhi m trùng c h i

TCD4 T bƠo lympho T mang phơn t CD4

DANHăM CăB NG

B ng 1.1 Tiêu chu n b t đ u đi u tr ARV 6

B ng 1.2 Phân lo i thu c đi u tr HIV/AIDS 8

B ng 1.3 Phác đ đi u tr HIV/AIDS theo các “H ng d n ch n đoán vƠ đi u tr HIV/AIDS” c a B Y T 9

B ng 1.4 T ng tác c a thu c ARV và cách x trí 11

B ng 1.5 Tiêu chu n ch n đoán th t b i đi u tr ARV 12

B ng 1.6 Các y u t làm gi m t l tuân th đi u tr ARV 21

B ng 3.1 c đi m c a b nh nhân khi b t đ u đi u tr ARV 29

B ng 3.2 Các thu c dùng t i th i đi m b t đ u đi u tr 32

B ng 3.3 Các t ng tác thu c ghi nh n t i th i đi m b t đ u đi u tr 32

B ng 3.4 Tình hình duy trì đi u tr 33

B ng 3.5 Thông tin chung c a đ i t ng tham gia ph ng v n 33

B ng 3.6 c đi m đi u tr ARV c a đ i t ng tham gia ph ng v n 35

B ng 3.7 T l s d ng r u, bia và ma túy theo gi i c a TNC 36

B ng 3.8 Ki n th c c a TNC v đi u tr ARV 37

B ng 3.9 Thông tin v y u t cung c p d ch v t i PKNT 38

B ng 3.10 Thông tin v y u t h tr t i nhà c a TNC 39

B ng 3.11 K t qu đánh giá tuơn th u ng thu c 40

B ng 3.12 M i liên quan gi a đ c đi m nhân kh u h c vƠ TT T ARV 41

B ng 3.13 Các y u t v đ c đi m đi u tr liên quan đ n TT T 43

B ng 3.14 nh h ng c a s d ng r u, bia, ma túy liên quan đ n TT T 44

B ng 3.15 M i liên quan gi a ki n th c đi u tr ARV vƠ TT T ARV 45

B ng 3.16 nh h ng c a các y u t d ch v , h tr liên quan đ n TT T 45 T

TăV Nă

HIV là tên vi t t t c a virus gơy c ch h mi n d ch ng i - Human Immunodefficiency Virus Khi h th ng mi n nhi m b suy gi m n ng, các virus, vi khu n, n m vƠ ký sinh trùng s xơm nh p c th , gơy nhi m trùng c h i vƠ b nh nhân chuy n sang giai đo n AIDS (Acquired ImmunoDeficiency Syndrome)[46] Nhi m HIV ng i đ c T ch c Y t th gi i (WHO) xem nh lƠ đ i d ch Vi c

ch quan đ i v i HIV cƠng lƠm t ng nguy c lơy nhi m b nh Vi t Nam, ch a

t ng có d ch b nh nào lây lan r ng kh p vƠ kéo dƠi nh d ch HIV/AIDS Tính đ n 30/9/2017, c n c có 208.371 ng i nhi m HIV đang còn s ng đ c báo cáo, trong đó có 90.493 b nh nhơn AIDS còn s ng vƠ đƣ có 91.840 ng i ch t do AIDS Trong s ng i nhi m HIV đ c báo cáo ch có kho ng 80% s tr ng h p theo dõi vƠ qu n lý đ c [6]

NgƠy nay v i s không ng ng gia t ng s ng i nhi m HIV vƠ s ng i chuy n sang giai đo n AIDS, công tác ch m sóc và đi u tr ng i nhi m HIV/AIDS ngƠy cƠng tr nên c p thi t M c dù đƣ có nhi u c g ng nh ng tính đ n th i đi m

hi n t i y h c v n ch a tìm ra đ c ph ng thu c lo i b hoƠn toƠn HIV ra kh i

ng i b nh ch ng l i s nhơn lên c a HIV vƠ kéo dƠi cu c s ng cho ng i

b nh, v khí duy nh t hi n nay lƠ thu c kháng retro virus (ARV) Nh ng nghiên

c u g n đơy cho th y đi u tr ARV cho ng i nhi m HIV là li u pháp d phòng lây nhi m t t, làm gi m t vong do AIDS và c các b nh liên quan đ n AIDS trên toàn

c u t 1,5 tri u n m 2010 xu ng còn 1,1 tri u vƠo n m 2015 Cu i n m 2015, s

b nh nhân đ c đi u tr ARV lƠ 106.423 ng i, đ t 42% s nhi m HIV trong c ng

đ ng i u tr ARV lƠ quá trình liên t c kéo dƠi su t cu c đ i vƠ đòi h i s tuân th

đi u tr tuy t đ i [1] Qua đó giúp duy trì n ng đ thu c ARV trong máu nh m c

ch t i đa s nhân lên c a HIV, đ th i gian cho phép h mi n d ch đ c ph c h i,

t đó phòng ng a các b nh nhi m trùng c h i, c i thi n ch t l ng s ng cho ng i

b nh vƠ t ng t l s ng sót [1], [9]

T i Yên Bái tính đ n ngƠy 16/11/2017, s ng i nhi m HIV còn s ng c a t nh

đƣ lên t i 5.725 ng i, trong đó s b nh nhơn AIDS còn s ng lƠ 4.227 ng i, và đƣ

có 1.498 ng i t vong do AIDS T ng s b nh nhơn đang đi u tr ARV t i t nh lƠ

2.083 ng i [24] Tình hình s l ng b nh nhơn đi u tr ngƠy m t t ng vƠ nhi u

b nh nhơn th ng xuyên đi lao đ ng t nh ngoƠi gơy không ít tr ng i cho ng i

b nh trong vi c ti p c n đi u tr vƠ tuơn th đi u tr

Xu t phát t th c ti n trên, chúng tôi ti n hƠnh nghiên c u “Kh o sát tình

hình s d ng thu c ARV và tuân th đi u tr c a b nh nhân t i phòng khám

ngo i trú đi u tr HIV/AIDS, Trung tâm Y t Tr n Yên - Yên Bái” v i các m c

tiêu sau:

M c tiêu 1: Kh o sát tình hình s d ng thu c ARV trên b nh nhơn đi u tr HIV/AIDS t i phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS - Trung tơm Y t Tr n Yên

- Yên Bái

M c tiêu 2: ánh giá tình hình tuơn th c a b nh nhơn đ i v i đi u tr ARV

t i phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS ậ Trung tâm Y t Tr n Yên -Yên Bái

vƠ xác đ nh các y u t liên quan

n m 2017 lƠ 940.000 ng i (ng i l n kho ng 830.000 ng i, tr em d i 15 tu i kho ng 110.000 ng i) [54]

c đi m d ch t HIV t i Vi t Nam

1.1.1.2

- c đi m d ch t b nh HIV t i Vi t Nam [6]

Trong 9 tháng đ u n m 2017, trên c n c đƣ xét nghi m phát hi n m i 6.883 tr ng h p nhi m HIV, s b nh nhơn chuy n sang giai đo n AIDS lƠ 3.484

tr ng h p, s b nh nhơn t vong lƠ 1.260 tr ng h p So sánh v i s li u n m

2016, s tr ng h p nhi m HIV phát hi n m i gi m 1,1%, s b nh nhơn AIDS

gi m 39%, vƠ ng i nhi m HIV t vong gi m 15%

- Tình hình đi u tr HIV t i Vi t Nam [6]

i u tr ARV đ c tri n khai t t c 63 t nh/thƠnh ph , v i 401 phòng khám

đi u tr ngo i trú ARV, tri n khai c s c p phát thu c đi u tr ARV t i 562 tr m y

t , trong tr i giam Tính đ n h t tháng 9 n m 2017, đƣ đi u tr cho 122.439 b nh nhơn, t ng g n 6.000 b nh nhơn so v i cu i n m 2016 Tri n khai phát thu c t i TYT xƣ cho 10.499 b nh nhơn D ki n đ n h t n m 2017 s đi u tr cho kho ng 124.000 b nh nhơn

Tri n khai chuy n giao vƠ ki n toƠn các c s đi u tr ARV trên toƠn qu c

ti n t i kê đ n đi u tr ARV b ng thu c b o hi m y t t tháng 01 n m 2018 Cho

đ n tháng 12 n m 2017 đƣ có 271 phòng khám đi u tr ngo i trú đƣ ký h p đ ng

b o hi m y t (chi m 67,5%), trong đó 151 phòng khám đi u tr ngo i trú đƣ ti n hƠnh thanh toán các phí d ch v , thu c liên quan đi u tr ARV cho b nh nhơn (chi m 37,7%) Hi n 130 phòng khám đi u tr ngo i trú ch a ký đ c h p đ ng

B o hi m y t , trong đó 43 phòng khám t i trung tơm y t huy n 1 ch c n ng; 20 phòng khám t i Trung tơm Phòng, ch ng HIV/AIDS, 25 phòng khám t i trung tơm

y t huy n 2 ch c n ng; 17 phòng khám t i b nh vi n huy n; 19 phòng khám t i

b nh vi n t nh

i u tr d phòng lơy truy n HIV t m sang con: Trong 9 tháng đ u n m

2017, s ph n mang thai đ c xét nghi m lƠ 982.073 l t ng i vƠ phát hi n nhi m HIV cho 832 ph n mang thai, kho ng 53% ph n mang thai nhi m HIV

đ c xét nghi m trong th i k mang thai, 47% ph n mang thai phát hi n trong

th i k chuy n d i u tr d phòng HIV t m sang con cho kho ng 1.407 ph n mang thai nhi m HIV, trong s đó kho ng 844 ph n mang thai nhi m HIV đ c

đi u tr ARV tr c khi có thai T ng s tr đ s ng t m nhi m HIV lƠ 1.261 tr

đ c ti p t c đi u tr d phòng ARV Trong s 808 tr sinh ra t m nhi m HIV

đ c lƠm xét nghi m trong vòng 2 tháng sau sinh, có 15 tr đ c xét nghi m HIV

d ng tính, t l d ng tính lƠ 1,87%

i u tr d phòng Lao: Trong 9 tháng đ u n m 2017, s b nh nhơn nhi m HIV b t đ u đ c đi u tr d phòng Lao b ng INH lƠ 9.991 b nh nhơn Các ho t

đ ng ph i h p chuy n g i gi a đi u tr Lao vƠ i u tr ARV đ c ph i h p ch t

ch gi a các c s y t , đ m b o t t c b nh nhơn đi u tr ARV phát hi n m c Lao

đ c chuy n g i đi u tr Lao

- R i lo n mi n d ch d ch th : b nh nhơn nh y c m v i các lo i nhi m trùng

nh t c u, ph c u…

- R i lo n ch c n ng đ i th c bƠo vƠ b ch c u mono: lƠm gi m kh n ng

ch ng vi khu n, gi m ph n ng viêm lƠm cho các c quan có nhi u đ i th c bƠo

nh ph i, đ ng tiêu hóa, da d b nhi m trùng c h i

- T n th ng các c quan t o lympho: gơy suy t y x ng, lƠm gi m toƠn b

ho c t ng dòng h ng c u, b ch c u h t, ti u c u vƠ lympho

V i hƠng lo t r i lo n trên, h mi n d ch c a b nh nhơn s d n d n b suy

gi m Sau m t th i gian, ng i b nh s ti n tri n thƠnh giai đo n hình thƠnh h i

ch ng AIDS Khi đó, h mi n d ch c a c th b suy y u nghiêm tr ng, t o đi u

ki n cho nhi m trùng c h i phát tri n, cu i cùng d n t i t vong [16]

T ngăquanăv ăđi uătr ăARV t iăVi tăNam

+ Ph i h p thu c: dùng ph i h p ít nh t 3 lo i thu c ARV;

+ i u tr s m: đi u tr ngay khi ng i b nh đ tiêu chu n nh m ng n ch n kh

n ng nhơn lên c a HIV, gi m s l ng HIV trong máu và gi m phá h y t bào mi n

Tiêu chu n đi u tr cho b nh nhơn nhi m HIV t i Vi t Nam ngƠy cƠng đ c

m r ng, giúp ng i b nh đ c đi u tr s m, lƠm t ng m nh s l ng b nh nhơn

đ c ti p c n đi u tr b ng ARV n ngƠy 22/7/2015, B Y t đƣ có khuy n cáo

đi u tr ARV cho t t c các tr ng h p nhi m HIV, không ph thu c s l ng t

bƠo TCD4 vƠ giai đ an lơm sƠng [7] S thay đ i trong các khuy n cáo c a B Y t

v tiêu chu n b t đ u đi u tr đ c trình bƠy chi ti t trong b ng 1.1

B ng 1.1 Tiêu chu n b tăđ uăđi u tr ARV TƠiăli u Tiêuăchu năb tăđ uăđi uătr ăARV

Quy t đ nh s

3003/Q -BYT c a

B Y T ngƠy

19/8/2009 [1]

N u có xét nghi m CD4, ch đ nh đi u tr ARV khi:

- Ng i nhi m HIV giai đo n lơm sƠng 4, không ph thu c

Ph n mang thai vƠ ph n đang cho con bú nhi m HIV

- Ng i nhi m HIV có v /ch ng không b nhi m HIV

- Ng i nhi m HIV thu c các qu n th nguy c bao g m:

ng i tiêm chích ma túy, ph n bán dơm, nam quan h tình d c đ ng gi i

TƠiăli u Tiêuăchu năb tăđ uăđi uătr ăARV

núi, h i đ o, vùng sơu, vùng xa

đ ng th i lƠm xét nghi m kh ng đ nh nhi m HIV N u k t

qu xét nghi m kh ng đ nh nhi m HIV c a m ơm tính thì

ng ng đi u tr ARV

Phân lo i thu c ARV

1.2.3

Hi n nay trên th gi i có 5 nhóm thu c ARV đ c phơn chia theo tác đ ng

c a chúng lên nh ng b c khác nhau trong chu trình nhơn b n c a HIV trong t bƠo

v t ch , các nhóm thu c nƠy đ c t ng h p trong b ng 1.2 Thu c ARV đ c s n

B ng 1.2 Phân lo i thu căđi u tr HIV/AIDS

LPV/r

NFV

RTV

SQV TPV

Nhóm c ch enzym tích h p (INSTI) Raltegravir

Dolutegravir

Elvitegravir

RAL DTG EVG Nhóm c ch xơm nh p vƠ c ch hòa mƠng

(EI&FI)

Maraviroc

Enfuvirtid

MVC ENF

Ghi chú: Các thu c in nghiêng đ m đang đ c s d ng trong Ch ng trình phòng, ch ng HIV/AIDS t i Vi t Nam

Các phác đ đi u tr ARV cho ng i l n

l p th đƣ đ c bi t rõ [52] Ti p đó, l n l t trong các n m 2013 vƠ n m 2016, WHO đƣ chuy n đ i khuy n cáo phác đ u tiên sang TDF/ EFV/FTC ho c 3TC trong các h ng d n đi u tr Phác đ nƠy có u đi m đ n gi n, ít đ c tính vƠ thu n

ti n h n khi s d ng (m i ngƠy 1 l n) WHO c ng khuy n cáo nên ng ng s d ng các phác đ có ch a d4T ho c ch s d ng cho các ca không th s d ng các thu c ARV khác, vƠ th i gian đi u tr thu c nƠy nên gi i h n ng n nh t có th vƠ c n theo dõi ch t ch b nh nhơn [52]

T i Vi t Nam, các phác đ đi u tr HIV/AIDS c ng đƣ có các thay đ i t ng

ng v i khuy n cáo c a WHO, phác đ u tiên đ c chuy n đ i t AZT (ho c d4T)/3TC/NVP (n m 2009) sang phác đ TDF/3TC/EFV (ho c NVP) (n m 2011)

S thay đ i trong các khuy n cáo c a B Y t v phác đ đi u tr đ c trình bày chi

TDF + 3TC + NVP/ EFV

TDF + 3TC/FTC + NVP/ EFV

TDF + 3TC/FTC + EFV

Thay

th

TDF + 3TC + NVP/EFV

AZT + 3TC + NVP/ EFV

AZT + 3TC/FTC + NVP/ EFV

TDF + 3TC/FTC + DTG TDF + 3TC/FTC + NVP

AZT/ d4T + 3TC + TDF/ ABC

AZT + 3TC + EFV

AZT + 3TC + NVP

LPV/r ho c ATV/r

AZT + 3TC/FTC + LPV/r ho c ATV/r

AZT + 3TC/FTC + LPV/r ho c ATV/r

ddI + ABC + LVP/r

TDF + 3TC/FTC + LPV/r ho c ATV/r

TDF + 3TC/FTC + LPV/r ho c ATV/r

AZT + 3TC + LVP/r

EFV/NVP + ddI + LVP/r

Ghi chú: LPV/r: thu c k t h p lopinavir và ritonavir; ATV/r: thu c k t h p

đ c bi t cho ng i b nh có các y u t nguy c nh tu i cao, có ti n s b nh th n,

cao huy t áp ch a đ c ki m soát, m c đái tháo đ ng, s d ng thu c t ng c ng

PI (ví d ritonavir) ho c các thu c gơy đ c cho th n

+ c tính đ i v i x ng: TDF có th lƠm gi m m t đ x ng tr em m c

dù hi n v n ch a rõ tác đ ng c a gi m m t đ x ng t i s phát tri n c a tr vƠ nguy c gƣy x ng Vì v y c n theo dõi t ng tr ng c a tr khi dùng TDF

- c tính c a m t s ARV khác [8]

+ AZT: AZT có th gơy các đ c tính v máu vì th c n xét nghi m hemoglobin tr c khi đi u tr , đ c bi t ng i l n vƠ tr em có cơn n ng th p, s

l ng CD4 th p vƠ b nh HIV ti n tri n

+ NVP: NVP có th gơy phát ban vƠ đ c tính gan C n theo dõi ch t ch ph n

ng da vƠ đ c tính gan trong 18 tu n sau khi b t đ u đi u tr , đ c bi t trong vòng 6

tu n đ u

+ EFV: đ c tính ch y u c a EFV lƠ tác d ng lên th n kinh trung ng và

th ng m t đi sau vƠi tu n

Rifampicin Thay th rifampicin b ng rifabutin i u ch nh

li u PI ho c thay th b ng ba thu c NRTI (đ i

v i tr em) Lovastatin và

simvastatin

S d ng thu c đi u ch nh r i lo n lipid máu khác (ví d : pravastatin)

Thu c tránh thai hormon có estrogen

S d ng thu c tránh thai khác ho c dùng thêm các ph ng pháp tránh thai khác

i u ch nh li u methadon vƠ buprenophin

Astemizol và terfenadin

S d ng thu c kháng histamin khác thay th TDF Theo dõi ch c n ng th n

EFV

Amodiaquin S d ng thu c kháng s t rét khác đ thay th Methadon i u ch nh li u methadon phù h p

Thu c tránh thai hormon có estrogen

S d ng thu c tránh thai khác ho c dùng thêm các ph ng pháp tránh thai khác

Astemizol và terfenadin

S d ng thu c kháng histamin khác thay th

Methadon i u ch nh li u methadon phù h p

Th t b i đi u tr ARV

1.2.5.3

- Tiêu chu n ch n đoán th t b i đi u tr ARV [8]

B ng 1.5 Tiêu chu n ch năđoánăth t b iăđi u tr ARV Cácălo iă

th tăb i Tiêu chu năch năđoán

Th t b i vi

rút h c

Ng i b nh đi u tr ARV ít nh t 6 tháng có t i l ng HIV t 1000

b n sao/mL tr lên hai l n xét nghi m liên ti p cách nhau 3 tháng sau khi đƣ đ c t v n t ng c ng tuơn th đi u tr

- Ch n đoán vƠ x trí th t b i đi u tr ARV [8]

Th t b i đi u tr đ c xác đ nh khi ng i b nh có th t b i v vi rút h c

Tr ng h p t i l ng HIV l n m t trong kho ng t 200 b n sao/mL đ n d i 1000

b n sao/mL, xét nghi m t i l ng HIV l n hai sau 3 tháng v i tuơn th đi u tr mƠ

k t qu trên 1000 b n sao/mL thì coi nh th t b i đi u tr , chuy n phác đ b c hai

Theo T ch c Y t th gi i, tuơn th đi u tr đ c đ nh ngh a lƠ s d ng thu c,

áp d ng l i s ng vƠ ch đ n phù h p v i h ng d n c a nhơn viên y t [50] B Y

t c ng đ a ra đ nh ngh a tuơn th đi u tr thu c ARV lƠ vi c ng i b nh u ng đúng thu c, đúng li u, đúng gi , đúng cách theo ch đ nh c a th y thu c vƠ lƠm xét nghi m đúng h n [8]

Vi c tuơn th nghiêm ng t các li u pháp đi u tr kháng retrovirus lƠ chìa khoá

d n đ n gi m nguy c kháng thu c, c i thi n s c kho t ng th , ch t l ng cu c

s ng vƠ t l s ng còn, c ng nh gi m nguy c lơy truy n HIV Ng c l i, tuơn th kém lƠ nguyên nhơn chính c a th t b i đi u tr t tuơn th đi u tr ARV lƠ m t

y u t quan tr ng quy t đ nh k t c c lơu dƠi c a b nh nhơn nhi m HIV S m t

ki m soát virus h c do không tuơn th đi u tr ARV có th d n t i kháng thu c vƠ

m t các l a ch n đi u tr trong t ng lai, th m chí gơy t vong cho ng i b nh [20] kháng v i NNRTI vƠ 3TC ch c n m t đ t bi n đ n, ngoƠi ra có th x y ra kháng chéo gi a NVP, EFV Nghiêm tr ng h n, đ t bi n kháng thu c có th truy n

t ng i nƠy sang ng i khác thông qua các hƠnh vi có nguy c cao, d n t i h u

qu lƠ thu h p các l a ch n đi u tr [46]

Tuơn th đi u tr ARV lƠ tr ng tơm c a thƠnh công đi u tr Các thu c ARV không th lo i b hoƠn toƠn HIV ra kh i c th , mƠ ch có tác d ng c ch s nhơn

lên c a virus Do đó, ngay c khi n ng đ virus trong máu r t th p, d i ng ng phát hi n c a các k thu t xét nghi m hi n nay, s sao chép c a virus v n đ c di n

ra B nh nhơn c n tuơn th đ y đ vƠ liên t c đ duy trì tác d ng c ch virus ngay

c khi t i l ng virus r t th p Paterson vƠ c ng s th y r ng m c tuơn th th p h n 95% lƠm t ng nguy c nh p vi n, nhi m trùng c h i vƠ gi m tác d ng c ch virus [43]

Phân lo i tuân th c a b nh nhân v i đi u tr ARV

1.3.2

Hi n nay, trên lơm sƠng c ng nh trong các nghiên c u, ch a có s đ ng thu n v ch tiêu phơn lo i tuơn th đi u tr “t t” vƠ “kém” nƠo đ c đ a ra M t s nghiên c u cho r ng, do t c đ sao chép vƠ đ t bi n nhanh c a HIV, b nh nhơn c n

đ t m c đ tuơn th cao đ duy trì tác d ng c ch t i l ng virus [42], [43] Tuy

v y, cho t i nay các nghiên c u v n ch a đ a ra đ c đ y đ b ng ch ng v m c tuơn th m c tiêu b nh nhơn c n đ t đ c khi đi u tr ARV Các nghiên c u v tuơn

th đi u tr c a c a b nh nhơn HIV th ng s d ng m c 95% đ phơn lo i nhóm tuơn th “t t” vƠ “kém” ậ đơy lƠ con s đ c đ a ra theo theo k t qu thu đ c t nghiên c u c a Paterson vƠ c ng s Tuy nhiên, nghiên c u nƠy ch th c hi n trên phác đ ch a PI (không ph i h p ritonavir) K t qu t m t s nghiên c u khác cho

th y, các phác đ ch a NNRTI có th đ t hi u qu c ch virus m c đ tuơn th

t 70% tr lên [28], [49] B ng ch ng t các nghiên c u c ng cho th y, t l tuơn

th c n thi t đ ng n đ t bi n kháng thu c ph thu c vƠo giai đo n đi u tr , ch ng virus vƠ h gen c a b nh nhơn [28] M c dù các phác đ m i có hi u qu cao h n,

nh ng trong giai đo n 4 ậ 6 tháng đ u đi u tr , b nh nhân v n c n ph i đ t đ c

m c tuơn th g n nh tuy t đ i (95-100%) [47] Do đó, m c 95% nêu trên v n có ý ngh a trong đánh giá tuơn th đi u tr ARV

Các ph ng pháp đánh giá tuân th đi u tr

1.3.3

Tuơn th đi u tr lƠ m t hi n t ng ph c t p, và không có m t bi n pháp nào

là “tiêu chu n vƠng” đ theo dõi vƠ đo l ng nó M i ph ng pháp có u vƠ nh c

đi m nên c n ph i xem xét khía c nh khác nhau, gi a lý thuy t vƠ th c t đ s

d ng chúng theo t ng hoƠn c nh kinh t vƠ v n hóa xƣ h i khác nhau, đ c bi t lƠ các n c có ngu n l c h n ch

i u quan tr ng c n l u ý lƠ công tác giám sát vi c tuơn th ph i đ c s

d ng nh m t chi n l c đ h tr b nh nhơn thông qua vi c xác đ nh nh ng khó

kh n, t đó đ a ra các bi n pháp nh m nơng cao hi u qu đi u tr ch không ph i

đ l i cho b nh nhơn ánh giá tuơn th đi u tr lƠ v n đ c p bách do s phát tri n

c a kh n ng kháng virus vƠ tác đ ng c a đ i d ch trong t ng lai c a nhơn lo i,

đ c bi t lƠ các n c có ngu n l c h n ch [44]

Các ph ng pháp đánh giá hi n nay g m 2 nhóm: nhóm ph ng pháp ch quan vƠ nhóm ph ng pháp khách quan

- Vai trò c a b câu h i trong đánh giá tuơn th đi u tr ARV

ánh giá tuơn th đi u tr b ng b câu h i ph ng v n lƠ ph ng pháp đ c s

d ng r ng rãi nh t đ theo dõi và c trong nghiên c u vƠ trong ch m sóc y t

th ng quy Ph ng pháp nƠy có u đi m là chi phí th p, linh ho t, m t ít th i gian,

c n ít nhân viên, đ c bi t là trong b i c nh lâm sàng, t o m i quan h thân thi n

gi a nhân viên y t vƠ ng i b nh, giúp cán b y t có th l ng nghe và th o lu n v

nh ng nguyên nhân và nh ng khó kh n, ch ng i liên quan đ n quên li u và tìm các

gi i pháp kh thi [44]

Nh c đi m c a ph ng pháp nƠy là có th cho k t qu thi u chính xác v

m c đ tuơn th c a b nh nhơn, tuy nhiên ph ng pháp nƠy v n đóng m t vai trò

nh t đ nh trong quá trình theo dõi đi u tr c a b nh nhơn trên lơm sƠng, vƠ v n đ c

s d ng r ng rƣi trong nhi u nghiên c u

- M t s b cơu h i ph ng v n b nh nhơn

Trên th gi i đƣ có m t s b cơu h i đ c xơy d ng đ áp d ng trong nghiên

c u c ng nh th c hƠnh lơm sƠng, tuy nhiên ch a có b cơu h i nƠo đ c coi là b công c m u đ đánh giá tuơn th đi u tr Các b cơu h i đánh giá tuơn th th ng

có c u trúc g m 2 ph n chính: ph n cơu h i v tuơn th c a b nh nhơn vƠ ph n cơu

h i v m t s y u t có th nh h ng t i tuơn th

 Ph n cơu h i v tuơn th

Ph n nƠy th ng đ c các nghiên c u k th a t m t s b cơu h i s n có

M t s công c th ng g p trong các nghiên c u v tuơn th đi u tr ARV g m: Visual Analog Scale (VAS), Case Adherence Index Questionnaire (CASE), Swiss HIV, Cohort Study Adherence Questionnaire (SHCS-AQ), Adult AIDS Clinical Trials Group instrument (AACTG)

- VAS lƠ ph ng pháp đánh giá tuơn th đ n gi n d a trên thang đi m t 100%, b nh nhơn đ c yêu c u đánh d u vƠo m t đi m trên đ ng t l t ng ng

0-v i m c đ tuơn th c a mình trong m t kho ng th i gian nƠo đó (0-ví d 1 tháng

ho c th m chí lƠ t khi b t đ u đi u tr ) [37], [45]

- B cơu h i AACTG đ c xơy d ng b i Adult AIDS Clinical Trials Group đ

áp d ng trong các th nghi m lơm sƠng v đi u tr ARV Tuy nhiên hi n nay nhi u nhƠ khoa h c đƣ áp d ng công c đánh giá tuơn th đ c xơy d ng trong b cơu h i nƠy vƠo các nghiên c u d ch t [31], [37] Công c nƠy đánh giá vi c s d ng thu c

c a b nh nhơn trong kho ng th i gian 4 ngƠy, bao g m các cơu h i v s l n b nh nhơn đƣ b thu c trong t ng ngƠy, đ i v i t ng thu c (m t l n u ng thu c không

đ y đ nh h ng d n c ng đ c tính lƠ b thu c) [30]

- B công c SHCS-AQ b t ngu n t m t nghiên c u thu n t p l n ti n hƠnh

t i Th y S (Swiss HIV Cohort Study) Nghiên c u nƠy đƣ s d ng 2 cơu h i tr c nghi m: “anh (ch ) có th ng xuyên b l m t l n u ng thu c trong vòng 4 tu n qua không? Các l a ch n bao g m: hƠng ngƠy, nhi u h n 1 l n/tu n, 1 l n/tu n, 2

tu n m t l n, 1 l n/tháng, không bao gi ” vƠ “Trong vòng 4 tu n qua, anh (ch ) có

l n nƠo b thu c trong kho ng th i gian trên 24 gi không?” [35]

- CASE index g m 3 cơu h i: “Anh (ch ) có th ng xuyên g p khó kh n trong

vi c u ng thu c đúng gi hay không? Các l a ch n bao g m: không bao gi /hi m khi/ph n l n th i gian/luôn luôn”, “Trung bình bao nhiêu ngƠy trong m t tu n anh (ch ) l m t ít nh t m t l n u ng thu c? Các l a ch n bao g m: hƠng ngƠy, 4-6 ngƠy/tu n, 2-3 ngƠy/tu n, 1 l n/tu n, ít h n 1 l n/tu n, không bao gi ”; “L n cu i

anh (ch ) b l m t l n u ng thu c lƠ bao gi ? Trong tu n tr c, 1-2 tu n tr c, 3-4

tu n tr c, 1-3 tháng tr c, h n 3 tháng tr c, ch a bao gi ” M i đáp án l a ch n

s t ng ng v i m t s đi m Sau khi b nh nhơn tr l i 3 cơu h i, đi m s m i cơu s đ c c ng l i vƠ đánh giá: >10 đi m ậ tuơn th t t, ≤ 10 đi m ậ tuơn th kém [41]

Các b cơu h i đ u đ a ra nh ng cơu h i có c u trúc gi ng nhau i m khác

bi t gi a các b cơu h i nƠy n m th i gian h i c u Các nghiên c u có th áp

d ng th i gian h i c u ng n nh 1, 3, 4, 7 ngƠy, ho c th i gian h i c u dƠi nh 1 tháng [45] Th i gian h i c u ng n đ c cho r ng s lƠm gi m sai s nh l i c a

b nh nhơn, nh ng theo k t qu nghiên c u c a Lu vƠ c ng s , ph ng v n b nh nhơn

v m c đ tuơn th trong 1 tháng cho k t qu chính xác h n trong 3 vƠ 7 ngƠy [39]

M t s nghiên c u đƣ ti n hƠnh so sánh các b công c nƠy, k t qu cho th y

kh n ng đánh giá c a chúng t ng đ ng nhau, không có b công c nƠo có hi u

qu v t tr i [34], [41]

M t đi m khác bi t khác gi a các nghiên c u v tuơn th lƠ cách đ nh ngh a

m t li u thu c đ c u ng “đúng gi ” CASE index đ nh ngh a “đúng gi ” lƠ không

s m hay mu n h n 2 gi so v i l ch u ng thu c đ c nhơn viên y t h ng d n Các b công c còn l i không đ a ra tiêu chu n v m t th i gian cho vi c u ng thu c

 Ph n cơu h i v m t s y u t có th nh h ng t i tuơn th đi u tr

Các b cơu h i th ng ph i h p thu th p các thông tin đ đánh giá v s tuơn

th đi u tr vƠ thông tin đ phát hi n các y u t có th nh h ng t i hƠnh vi tuơn

th c a b nh nhơn M t s y u t th ng đ c đánh giá bao g m [32], [41]:

Nhóm ph ng pháp đánh giá khách quan bao g m các ph ng pháp nh sau:

- m thu c: Có th th c hi n t i th i đi m tái khám ho c t i th i đi m b t k

thông qua các bu i t i th m b nh nhơn t i nhƠ M c đ tuơn th đ c đánh giá d a vƠo s thu c còn d , s thu c đƣ l nh vƠ li u hƠng ngƠy i m y u c a ph ng pháp

lƠ k t qu thu đ c có th b nh h ng khi b nh nhơn không u ng thu c mƠ b thu c đi; gơy b t ti n cho b nh nhơn do ph i mang theo h p thu c m i l n tái khám;

t o tơm lý không tho i mái cho b nh nhơn; yêu c u nhơn l c, chi phí đi l i n u th c

hi n các bu i t i th m t i nhƠ; vƠ không đánh giá đ c th i đi m vƠ cách s d ng thu c c a b nh nhơn [44]

- Giám sát đi n t (MEMS) đƣ đ c s d ng đ đo l ng tuơn th trong các

b nh khác nhau, đ c bi t là trong nghiên c u v i nh ng ng i HIV, m t ví d lƠ s

d ng thi t b theo dõi đi n t trên n p h p thu c có th đ c s d ng v i hi u qu cao trong vi c d đoán di n bi n v t i l ng virus c a b nh nhơn S l n vƠ th i

đi m b nh nhơn m n p h p thu c s đ c ghi l i, vƠ đ c s d ng đ tính t l tuân th so v i li u dùng đ c h ng d n u đi m c a ph ng pháp nƠy lƠ t

đ ng có th báo cáo kho ng cách gi a các li u, s l n m chai vƠ u ng thu c, t o s tuơn th cho nh ng ng i tham gia do nó t o ra thói quen qu n lý vi c m chai [44].Tuy nhiên, k t qu có th không chính xác n u b nh nhơn th ng xuyên m

n p h p thu c v i m c đích khác (ví d : đ đ m s thu c còn l i), không u ng thu c nh ng v n m n p, ho c tr ng h p thi t b theo dõi b h ng M t khác, s

d ng ph ng pháp nƠy c ng đòi h i chi phí l n cho vi c trang b h p thu c có thi t

b theo dõi

- Giám sát n ng đ thu c ARV: vi c giám sát n ng đ thu c ARV trong máu

đƣ đ c coi lƠ m t bi n pháp tr c ti p vƠ khách quan đ đánh giá s tuơn th dùng thu c, có th đ c s d ng c trong phòng khám vƠ trong nghiên c u Các phân tích đ c th c hi n d a trên k t qu xét nghi m đ nh l ng n ng đ thu c trong máu N ng đ th p c a thu c ARV trong máu có liên quan ch t ch v i th t b i

đi u tr [44] M c dù lƠ m t bi n pháp khách quan, nh ng ph ng pháp nƠy có m t

s nh c đi m M t trong nh ng nh c đi m chính lƠ các xét nghi m máu ch có

th ph n ánh s h p th c a thu c trong vòng 24 gi qua vƠ k t qu có th thay đ i tùy theo các y u t nh t ng tác v i các thu c khác ho c v i các lo i th c ph m

nh t đ nh Tuy nhiên, y u t chính c n tr vi c áp d ng chúng trên quy mô l n lƠ chi phí cao, b nh nhơn ph i đ n c s y t h ng ngƠy [44]

- ánh giá tuơn th theo d li u v vi c l nh thu c c a b nh nhơn t i hi u thu c lƠ ph ng pháp đ n gi n, đòi h i chi phí th p M t s nghiên c u cho th y

k t qu v tuơn th đánh giá b ng ph ng pháp nƠy cho m c đ t ng quan khá cao

v i t i l ng virus Tuy v y c ng nh các ph ng pháp trên, nó không th giúp xác đ nh b nh nhơn có u ng thu c hay không vƠ không th theo dõi th i đi m u ng thu c c a b nh nhơn M t khác đ áp d ng ph ng pháp nƠy, các nhƠ thu c c n có

m t h th ng l u tr thông tin hi u qu Do đó, không ph i t t c các h th ng y t

mi n d ch h c nên ph ng pháp nƠy ít khi có th phát hi n s tuơn th kém c a

b nh nhơn t i th i đi m xét nghi m [44]

đánh giá chính xác tuơn th đi u tr c a b nh nhơn các nghiên c u r t ít khi

áp d ng m t ph ng pháp duy nh t mƠ th ng k t h p nhi u ph ng pháp C th ,

t i l ng virus th ng đ c s d ng nh lƠ k t qu đ đ i chi u v i k t qu thu

đ ng ý thu c ARV giúp nâng cao ch t l ng s ng c a h , 77% không đ ng tình v i

quan đi m “có th ch ng l i HIV mà không dùng thu c”, 80% đ ng ý r ng n u không u ng ARV đúng li u l ng vƠ đ >95% thì HIV có th kháng l i thu c[36] Hai tác gi Krain và Fitzgerald ti n hành nghiên c u t i Haiti (2005) đƣ tìm ra

m t s rào c n c a tuân th đi u tr ARV có liên quan đ n các d ch v y t , đó lƠ: h

th ng cung ng thu c ch a t t, nhi u nhân viên y t ch a đ c đƠo t o [38]

C ng v i gi thi t r ng nhân viên y t đóng vai trò chính trong tuơn th đi u

tr c a b nh nhơn, n m 2005, Malta vƠ c ng s ti n hành ph ng v n sâu 40 nhân viên y t làm vi c t i 6 trung tâm y t Rio de Janeiro (Brazil) đƣ th y r ng: nhân viên y t có nhi u kinh nghi m đi u tr b nh nhân HIV/AIDS, có m i quan h t t và

k n ng nói chuy n v i b nh nhân, phát hi n các rào c n c a b nh nhân, có k n ng

T i Vi t Nam nhi u tác gi đƣ ti n hƠnh đánh giá tuơn th đi u tr , trong đó:

Nghiên c u c a Võ Th N m vƠ c ng s (2009) t i thành ph C n Th cho k t

qu 77% b nh nhơn đƣ tuơn th đi u tr trong vòng m t tháng v a qua [17] V i cùng kho ng th i gian đánh giá, nghiên c u c a HoƠng c D ng (2017) t i t nh Yên Bái s tuân th đi u tr c a b nh nhân cho k t qu 91,47% b nh nhân đ t m c

đ tuân th t t, 4,65% b nh nhân đ t m c đ tuân th trung bình và 3,88% b nh nhân tuân th kém [11]

Nghiên c u c a Nguy n Th Xuyên (2017) t i B c Giang cho k t qu : T l tuơn th đi u tr trong vòng 7 ngƠy tr c th i đi m ph ng v n đ t 68,4% [27] V i cùng kho ng th i gian đánh giá, nghiên c u t i Ninh Bình (2012) cho k t qu t l

Cácăy uăt ă nhăh ngăđ nătuơnăth ăđi uătr ăARV

S thi u hi u bi t v thu c ARV và cách s

d ng thu c

[10], [12], [23], [44], [36]

Các y u t v thu c

Tác d ng ph c a thu c [12], [17], [23], [29]

Dùng phác đ u ng thu c 2 l n/ngày

ng i nhà

Không đ c s giúp đ tích c c c a ng i nhà [10], [23]

nâng cao hi u bi t cho b nh nhân, Wong IY và c ng s đƣ xơy d ng m t

ch ng trình giáo d c cho b nh nhân b ng cách s d ng b ng video nh m làm t ng

hi u bi t c a b nh nhân v nguy c kháng thu c ARV và vi c u ng thu c đúng cách, t đó b nh nhân có ý th c tuân th u ng thu c t t h n K t qu đánh giá sau khi xem b ng video, h u h t b nh nhơn đƣ n m đ c cách s d ng thu c và tác

d ng ph c a thu c Tác gi c ng kh ng đ nh đơy lƠ n n t ng đ giúp t ng c ng s tuân th c a ng i b nh [55]

Theo h ng d n qu n lý, đi u tr , ch m sóc c a B Y t n m 2015 đ h tr

b nh nhân tuân th c n [5]:

- Xây d ng và th c hi n k ho ch h tr tuân th đi u tr cho ng i b nh

- Cung c p thông tin c b n v HIV, các thu c ARV đang s d ng, các tác

d ng b t l i có th có, quy trình theo dõi đi u tr ARV và v n đ tuân th đi u tr ARV cho m i ng i b nh

- Th o lu n v i ng i b nh v cách th c h tr tuân th đi u tr và th c hi n các can thi p h tr tuân th đi u tr phù h p

- S d ng các công c nh c u ng thu c nh tin nh n đi n tho i, s theo dõi

- Ph n mang thai tr c khi sinh và sau khi sinh: thông báo cho ph n mang thai v các can thi p d phòng lây truy n HIV t m sang con, t m quan

tr ng c a t ng can thi p Th o lu n và th c hi n các bi n pháp h tr ph n mang thai ti p c n v i các can thi p tr c và sau khi sinh

M t s đ căđi m v tình hình nhi măHIV/AIDSăvƠăđi u tr ARV t i t nh

1.7.

Yên Bái và Trung tâm Y t huy n Tr n Yên:

c đi m d ch t HIV t i t nh Yên Bái

là 0,53%

D ch t HIV/AIDS đƣ l u hƠnh 9/9 huy n th , thƠnh ph (ThƠnh ph Yên bái, Yên Bình, Tr n Yên, V n Ch n, Ngh a L , V n Yên, L c Yên, Tr m T u, Mù

Cang Ch i): 164/180 xƣ, ph ng (chi m 91,1% t ng s xã, ph ng trên đ a bƠn

t nh) Phát hi n 4 xƣ nhi m m i: (Khánh Hòa - L c Yên, Ch T o - Mù Cang Ch i,

Su i GiƠng - V n Ch n, B n Mù - Tr m T u)

Tình hình đi u tr [24]

1.7.1.2

Tính đ n h t n m 2017, t nh Yên Bái đƣ có 11 c s đi u tr ARV vƠ 2 đi m

c p phát thu c l S b nh nhơn m i đ c đi u tr lƠ 159 ng i S b nh nhơn hi n đang đ c đi u tr lƠ 1.538 ng i S b nh nhơn đang đi u tr ARV t vong lƠ 42

T ng quan v phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS - Trung tâm Y t

1.7.2.2

Tr n Yên [24]

Phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS - Trung tơm Y t Tr n Yên đ c thƠnh l p n m 2009, v i nhơn l c: 1 bác s , 1 y s vƠ 1 đi u đ ng Phòng khám cung c p các d ch v nh : Xét nghi m HIV cho các đ i t ng có nguy c lơy nhi m cao; t v n, ch m sóc vƠ đi u tr cho ng i nhi m HIV trên đ a bƠn huy n Tr n Yên Phòng khám ngo i trú th ng c p thu c đ nh k cho b nh nhơn đi u tr HIV/AIDS vƠo hai ngƠy trong m t tháng

IăT NGăVÀăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

+ B nh nhơn không đ n ng l c, hƠnh vi

+ B nh nhơn tham gia m t nghiên c u lơm sƠng khác có liên quan đ n th nghi m thu c

+ V i m c tiêu đánh giá tuơn th , b nh nhơn b lo i tr n u không đ n khám

ho c không đ ng ý tham gia ph ng v n

B c 1: H i c u h s b nh án c a các b nh nhơn th a mƣn các tiêu chu n l a

ch n vƠ tiêu chu n lo i tr , ghi nh n các thông tin t b nh án vƠo m u phi u nghiên

c u (Ph l c 2)

B c 2: Các b nh nhơn t i khám trong th i gian t ngày 01/7/2018 đ n

31/7/2018 có mƣ b nh án trùng v i mƣ b nh nhơn đang theo dõi s đ c m i ph ng

v n v tình tr ng tuơn th đi u tr Ng i ph ng v n s thông tin v m c đích nghiên c u, n i dung ph ng v n cho b nh nhơn N u b nh nhơn đ ng ý tham gia nghiên c u thì b nh nhơn s đ c ph ng v n theo b cơu h i đƣ xơy d ng (Ph l c 1)

Quy trình ti p c n vƠ ph ng v n b nh nhơn đ thu th p s li u v tình tr ng tuơn th đi u tr đ c th hi n trong hình 2.1

Hình 2.1 Quyătrìnhăti păc năb nhănhơnăvƠăthuăth păs ăli u

Ch ătiêuănghiênăc u

2.3.

M c tiêu 1: Kh o sát tình hình s d ng thu c ARV trên b nh nhân đi u tr

HIV/AIDS t i phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS - Trung tâm Y t Tr n

Yên - Yên Bái

 c đi m b nh nhơn

+ Tu i, gi i

+Tình tr ng mang thai

+ ng lơy truy n

+ Giai đo n lơm sƠng, giai đo n mi n d ch

+ T l nhi m trùng c h i c a b nh nhơn lúc b t đ u đi u tr (lao, n m, khác

và không NTCH)

+ Tình tr ng đ ng nhi m HBV, HCV

+ Th i gian đi u tr b nh nhơn

 Tình hình s d ng thu c t i th i đi m b t đ u đi u tr

tr l i

ph ng

TV ghi mƣ s vƠo phi u ph ng v n vƠ

+ Các thu c dùng đ ng th i, thu c d phòng nhi m trùng c h i (cotrimoxazol, isoniazid), thu c đi u tr nhi m trùng c h i (đi u tr lao, n m, khác)

+ T ng tác thu c đ c tra c u trên ph n m m Micromedex 2.0 t i Trung tơm DI vƠ ADR Qu c gia

 Tình tr ng duy trì đi u tr

M c tiêu 2: ánh giá tình hình tuân th c a b nh nhân đ i v i đi u tr ARV t i phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS – Trung tâm Y t Tr n Yên - Yên Bái và xác đ nh các y u t liên quan

 Kh o sát v tuơn th đi u tr ARV vƠ các y u t có th nh h ng đ n tuơn

th đi u tr c a b nh nhơn

+ M t b nh nhơn đ c đánh giá lƠ tuơn th đi u tr trong 1 tu n v a qua khi

đ m b o c 3 tiêu chí: không b li u l n nƠo trong tu n qua, không u ng thu c

mu n quá 1 gi l n nƠo trong tu n qua vƠ không u ng sai cách ch d n l n nƠo trong

tu n qua [5]

+ T l tuơn th đi u tr đ c tính b ng công th c:

 c đi m b nh nhơn có th liên quan đ n tuơn th đi u tr

+ c đi m chung c a b nh nhơn: tu i, gi i, tình tr ng mang thai, đ ng lơy truy n, giai đo n lơm sƠng, giai đo n mi n d ch, tình tr ng NTCH, đ ng nhi m HBV/HCV, th i gian đi u tr

+ c đi m v đi u tr ARV: phác đ đi u tr , th i gian đi u tr , giai đo n lơm sƠng, giai đo n mi n d ch vƠ tác d ng ph c a thu c

+ c đi m v s d ng r u bia, ma túy

+ Ki n th c c a b nh nhơn v đi u tr ARV: m t b nh nhơn đ c đánh giá

lƠ có ki n th c đ t v đi u tr ARV khi tr l i các cơu h i ph n ki n th c đ t t 9/13

đi m tr lên (t ng ng v i m i ý tr l i đúng trong các cơu h i ph n ki n th c đ t

+ Y u t v d ch v y t vƠ s h tr : kho ng cách t i phòng khám, th i gian ch khám l y thu c, thông tin t v n t CBYT, s hƠi lòng v i thái đ vƠ thông tin t v n c a CBYT; ng i đi u tr h tr t i nhƠ, n i dung h tr vƠ bi n pháp nh c u ng thu c

đi u tr b nh nhơn b ng ph ng pháp h i quy logistic

K TăQU ăNGHIểNăC U

CH NGă3.

Nghiên c u đƣ th c hi n thu th p b nh án c a 106 b nh nhân đang đi u tr t i phòng khám ngo i trú đi u tr HIV/AIDS, Trung tâm Y t Tr n Yên - Yên Bái Trong s các b nh nhơn đ c thu th p theo phi u đi u tra đƣ ti n hƠnh ph ng v n

đ c 97 b nh nhơn đ n tái khám vƠ l nh thu c t i phòng khám (Hình 3.1) Nghiên

c u đƣ ti n hƠnh kh o sát vi c s d ng thu c ARV vƠ đánh giá tuơn th đi u tr c a

nh ng b nh nhơn trên

Hình 3.1 S ăb nhănhơnăthamăgiaăph ngăv n

Kh oăsátătìnhăhìnhăs ăd ngăthu căARVăă

3.1.

T ng s b nh nhơn th a mƣn tiêu chu n l a ch n vƠ tiêu chu n lo i tr lƠ 106

b nh nhơn Các đ c đi m c a nhóm nƠy bao g m: tu i, gi i, tình tr ng mang thai,

đ ng lơy nhi m, giai đo n lơm sƠng, giai đo n mi n d ch, nhi m trùng c h i,

đ ng nhi m HBV/HCV, vƠ th i gian theo đ c trình bƠy trong b ng 3.1

c đi m c a b nh nhân khi b t đ u đi u tr ARV

3.1.1

B ng 3.1 căđi m c a b nh nhân khi b tăđ uăđi u tr ARV

căđi m T năsu t T ăl ă(%)

căđi m T năsu t T ăl ă(%)

căđi m T năsu t T ăl ă(%) ngănhi măHBV/HCV Không có thông tin

Th i gian theo dõi b nh nhân (tháng): Th i gian theo dõi trung bình: Trung v (t

tu i vƠ giƠ nh t lƠ 60 tu i

Ph n l n b nh nhơn nhi m HIV do quan h tình d c (49%), ti p đ n lƠ nghi n chích ma túy (28%), ngoƠi ra v n còn m t t l cao b nh nhơn không rõ đ ng lơy (25%)

V giai đo n lơm sƠng, ph n l n các b nh nhơn b t đ u đi u tr giai đo n lâm sàng 2 vƠ 3, trong đó có 23 b nh nhơn giai đo n lơm sƠng 1 (21,7%), 43 b nh nhơn giai đo n lơm sƠng 2 (chi m 40,6%) và 35 b nh nhơn giai đo n lơm sƠng 3 (chi m 33%) vƠ ch có 5 b nh nhơn giai đo n lơm sƠng 4 (4,7%)

V giai đo n mi n d ch, ph n l n b nh nhơn đ c đi u tr giai đo n suy