Tìm hiểu khả năng xác định từ loại cơ bản của học sinh lớp 4 qua các bài tập đọc (2017)

Các nhà ngữ pháp học của học phái Alêchxăngđri định nghĩa danh từ và động từ không phải theo các thành phần của phán đoán mà theo những khái niệm do chúng biểu hiện: “Danh từ là từ loại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Tiếng Việt

Người hướng dẫn khoa học

ThS ĐỖ THỊ HIÊN

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn tới các thầy cô giáo Trường ĐHSP Hà Nội

2, các thầy cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học đã tạo điều kiện giúp đỡ em trongsuốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo – Th.S Đỗ Thị

Hiên, người đã hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và giúp đỡ em hoàn thành khóa

luận này

Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể thầy cô giáo và các

em học sinh của trường Tiểu học Bắc Cường (thành phố Lào Cai – tỉnh LàoCai), trường Tiểu học Tự Nhiên (Thường Tín – Hà Nội) đã tạo điều kiện cho

em khảo sát thực tế Cảm ơn gia đình, bạn bè, những người luôn bên em,động viên, giúp đỡ em hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Lương Thị Tuyền

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những kếtquả và số liệu trong khóa luận là hoàn toàn trung thực Đề tài chưa được công

bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác

Hà Nội, tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Lương Thị Tuyền

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiêm cứu 5

6 Cấu trúc của khóa luận 6

PHẦN NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 7

1.1 Cơ sở lí luận 7

1.1.1 Khái niệm về từ loại 7

1.1.2 Vấn đề phân định từ loại 7

1.1.2.1 Mục đích phân định từ loại 7

1.1.2.2 Tiêu chí phân định từ loại 8

1.1.3 Hệ thống từ loại tiếng Việt 9

1.1.3.1 Danh từ 9

1.1.3.2 Động từ 14

1.1.3.3 Tính từ 17

1.1.4 Sự chuyển hóa từ loại 19

1.2 Cơ sở thực tiễn 21

1.2.1 Nội dung chương trình từ loại trong SGK tiếng Việt ở Tiểu học 21

1.2.1.1 Nội dung chương trình từ loại cơ bản ở Tiểu học 21

1.2.1.2 Phân bố nội dung chương trình từ loại trong SGK tiếng Việt 24

1.2.1.3 Nhận xét 27

1.2.2 Việc cần thiết dạy học từ loại cơ bản cho HSTH 28

CHƯƠNG 2: MIÊU TẢ VÀ PHÂN LOẠI KHẢ NĂNG XÁC ĐỊNH TỪ LOẠI CƠ BẢN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 29

2.1 Nhận diện phân định từ trong câu 30

2.1.1 Dựa vào cấu tạo từ 30

2.1.2 Dựa vào nghĩa của từ 31

2.1.3 Dựa vào ngữ điệu, cách ngắt nghỉ nhịp trong câu và trọng âm phân ranh giới từ 31

2.2 Nhận biết và phân loại từ loại cơ bản 33

2.2.1 Khả năng nhận biết danh từ 33

2.1.2 Khả năng nhận biết về động từ 40

2.1.3 Khả năng nhận biết về tính từ 45

2.3 Bài tập nhận biết hiện tượng chuyển loại giữa các từ loại cơ bản 53

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 60

1 Lý do chọn đề tài

PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Ngôn ngữ là một trong những nhân tố hợp thành quan trọng, gópphần làm nên nền tảng về giá trị, bản sắc, tinh hoa của nền văn hóa dân tộc.Tiếng Việt là ngôn ngữ chính thức và thống nhất của cộng đồng các dân tộcViệt Nam, là của cải vô giá và lâu đời được cha ông ta sáng tạo, giữ gìn vàbảo vệ trong suốt chiều dài lịch sử phát triển của đất nước Vì vậy tiếng Việt

có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống cộng đồng và đời sống mỗi conngười Việt Nam

Ngày nay, trong xu thế chung của thế giới, khi sự phát triển như vũbão của khoa học công nghệ đã tác động không hề nhỏ đến đời sống kinh tế

xã hội của đất nước ta Trước những thay đổi to lớn của đất nước, trách nhiệmcủa mỗi người dân Việt Nam, đặc biệt là đội ngũ tri thức là phải luôn luôn có

ý thức giữ gìn và bảo vệ sự giàu có và trong sáng của ngôn ngữ dân tộc, đểtiếng Việt mãi mãi xứng đáng với vai trò là phương tiện giao tiếp quan trọngnhất của cộng đồng người Việt Nam, là công cụ bảo tồn và phát triển nền vănhóa của dân tộc

Để làm được điều đó, trước hết phải đổi mới nội dung và phươngpháp dạy và học tiếng Việt trong nhà trường ở tất cả các bậc học đặc biệt làbậc học Tiểu học

1.2 Môn Tiếng Việt là một môn học vô cùng quan trọng trong hệ thốnggiáo dục của nước ta từ trước đến nay Ở tiểu học, từ năm 2001 Bộ Giáo dục– Đào tạo ban hành chương trình Tiểu học mới trong giai đoạn công nghiệphóa, hiện đại hóa; chương trình môn tiếng Việt được biên soạn mới nhấn

mạnh chủ trương: “Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng

tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong môi trường học tập của lứa tuổi” Đó chính là coi trọng tính thực hành, thực hành các kỹ

năng sử dụng tiếng Việt trong những môi trường giao tiếp cụ thể Từ đó giúpcác em phát triển tư duy, cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về tựnhiên, xã hội, con người đồng thời bồi dưỡng tâm hồn, tình yêu quê hươngđất nước cho các em

Trong chương trình tiếng Việt lớp 4 có các phân môn: Tập đọc, Kểchuyện, Tập làm văn, Chính tả, Luyện từ và câu.Trong đó phân môn Luyện từ

và câu giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp cho học sinh các kiến thức

về từ ngữ và ngữ pháp Dạy học về từ loại là một hoạt động không thể thiếutrong chương trình Tiếng Việt ở tiểu học nói riêng, trong chương trình TiếngViệt phổ thông nói chung

1.3 Xác định từ loại chính xác cho các từ trong văn bản tiếng Việt làvấn đề rất quan trọng Việc xác định này sẽ hỗ trợ cho việc phân tích cú phápcác văn bản góp phần giải quyết tính đa nghĩa của từ và trợ giúp các hệ thốngrút trích thông tin đến ngữ nghĩa Hệ thống bài tập về từ loại có số lượngkhông nhiều song vấn đề từ loại tiếng Việt được đưa ra vào bài giảng dạyngay từ cấp tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và lên đại học Cácbài tập trong sách giáo khoa là cơ bản, đa số học sinh đều làm được do đó khóphân loại học sinh khá giỏi Trong khi đó để dạy học đạt được kết quả caotránh đưa ra các bài tập gây nhàm chán hoặc quá khó đối với các em Quaquan sát thực tế xác định từ loại cơ bản của học sinh, chúng tôi còn nhận thấycòn nhiều những vấn đề tồn tại làm cho hiệu quả học từ loại tiếng Việt chưacao Là một giáo viên tiểu học tương lai, trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Việttrong nhà trường chúng tôi muốn tìm hiểu thực tế về khả năng xác định từ loạicủa học sinh tiểu học để từ đó đưa ra các biện pháp giúp học sinh học và biếtcách xác định chính xác nhất các từ loại đồng thời chúng tôi rút được kinhnghiệm để có phương pháp dạy các bài về từ loại được hiệu quả tốt Vì vậy

chúng tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề nghiên cứu “Tìm hiểu khả năng xác định

từ loại cơ bản của học sinh lớp 4 qua các bài tập đọc”.

Các nhà ngữ pháp học của học phái Alêchxăngđri định nghĩa danh từ

và động từ không phải theo các thành phần của phán đoán mà theo những

khái niệm do chúng biểu hiện: “Danh từ là từ loại biến cách chỉ vật thể, đồ

đạc, được phát ngôn cả cái chung và cái riêng” “Động từ là từ loại không biến cách và thể hiện các hoạt động chủ động và bị động”.

Thế kỉ XVI – XVII các nhà ngữ pháp duy lý lại đặt trở lại mối quan hệgiữa từ loại và các phạm trù của lôgic, cụ thể là mối quan hệ giữa động từ với

vị thế của phán đoán Danh từ và tính từ được giải thích như những từ chỉ sựvật không xác định nào đó qua một khái niệm đã xác định mà ngẫu nhiên đốivới bản chất sự vật

Trong nhiều năm, mối quan hệ giữa từ loại và các phạm trù của lôgicchưa được giải quyết một cách thỏa đáng Phải đến cuối thế kỉ XIX vấn đề từloại tiếng Việt mới được bàn lại, theo đó vấn đề từ loại được xem xét:

Năm 1986, tác giả Đinh Văn Đức trong cuốn Ngữ pháp tiếng Việt (Từ

loại) quan tâm đến các vấn đề:

1) Bản chất và các đặc trưng của từ loại, tiêu chuẩn phân định từ loại.2) Hệ thống các từ loại tiếng Việt

3) Từ loại là các phạm trù của tư duy

Năm 1999, tác giả Lê Biên trong cuốn Từ loại tiếng Việt hiện đại,

NXB Giáo dục nghiên cứu các vấn đề: khái niệm về từ loại, đối tượng, tiêuchí, mục đích phân định từ loại Đặc biệt tác giả đi sâu tìm hiểu hệ thống từloại cơ bản, ranh giới giữa từ loại cơ bản với từ loại không cơ bản

Đến năm 2004, trong cuốn Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Giáo dục, khi

nghiên cứu về từ loại tiếng Việt Diệp Quang Ban đã đưa ra ba tiêu chuẩn đểphân định từ loại tiếng Việt: ý nghĩa khái quát, khả năng kết hợp, chức vụ cúpháp Ngoài ra khi bàn về vấn đề các lớp từ tiếng Việt, tác giả phân thành hailớp lớn: thực từ và hư từ Trong đó tác giả tập trung nghiên cứu ba từ loạithuộc lớp thực từ: danh từ, động từ, tính từ

Và gần với vấn đề chúng tôi nghiên cứu là cuốn Ngữ pháp tiếng Việt,

NXB Giáo dục, 2006, tác giả Diệp Quang Ban – Hoàng Văn Thung đã dành

ra một chương nghiên cứu về từ loại tiếng Việt với trọng tâm là tiêu chuẩnphân định từ loại và hệ thống từ loại tiếng Việt Theo tác giả, hệ thống từ loạitiếng Việt có thể sắp xếp thành hai nhóm

Nhóm 1: danh từ, động từ, tính từ, số từ, đại từ

Nhóm 2: phụ từ (định từ, phó từ); kết từ; tiểu từ (trợ từ và tình thái từ).Đồng thời tác giả có sự lý giải cho các sắp xếp trên

Những cuốn sách trên chỉ viết trên cơ sở lý luận mà không được thựcnghiệm ở trường tiểu học Nhận thức được tầm quan trọng của việc gắn lýthuyết với thực tiễn, gắn việc tiếp thu tri thức và thực hành tri thức, chúng tôimạnh dạn tiến hành điều tra thực nghiệm về khả năng xác định từ loại cơ bảncủa học sinh tiểu học Từ đó, có cơ sở đề ra biện pháp tổ chức dạy học phùhợp nhằm giúp học sinh xác định từ loại đạt hiệu quả nhất

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu thực tế khả năng xác định từ loại cơ bản của học sinh Trên

cơ sở đó nhận định đúng thực trạng đối tượng học sinh thuộc các lớp khácnhau

- Đề xuất một số biện pháp giúp học sinh tiểu học phân định từ loạitiếng Việt Qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học tiếng Việt nóichung và dạy học từ loại (phân môn Luyện từ và câu) nói riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này chúng tôi thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Trình bày khái quát cơ sở lí thuyết về từ loại cơ bản và dạy học từ loạitrong chương trình Tiếng Việt ở tiểu học

- Trên cơ sở lý luận đã có, tiến hành tìm hiểu thực trạng khả năng phânđịnh từ loại tiếng Việt ở hai lớp 4 với đối tượng học sinh như nhau

- Đề xuất một số biện pháp giúp học sinh tiểu học phân định chính xác

từ loại tiếng Việt

4 Phương pháp nghiên cứu

Khi thực hiện đề tài này chúng tôi đã sử dụng những phương phápnghiên cứu sau:

- Phương pháp quan sát

+ Đọc và tra cứu tài liệu

+ Điều tra thống kê tư liệu thực

+ Mô tả, phân loại và so sánh tư liệu

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiêm cứu

5.1 Phạm vi nghiên cứu: Chúng tôi chỉ nghiên cứu khả năng phân định

từ loại của học sinh lớp 4 của hai trường tiểu học Bắc Cường (thành phố Lào

Cai, tỉnh Lào Cai) và trường tiểu học Tự Nhiên (huyện Thường Tín thành phố

Hà Nội)

5.2 Đối tượng nghiên cứu: Tìm hiểu khả năng xác định từ loại cơ bản

của học sinh tiểu học lớp 4

6 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Nội dungkhóa luận gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn

Chương 2: Miêu tả và phân loại khả năng xác định từ loại cơ bản của

học sinh tiểu học

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Khái niệm về từ loại

Theo tác giả Lê Biên: “Từ loại là khái niệm chỉ sự phân loại từ nhằm

mục đích ngữ pháp, theo bản chất ngữ pháp của từ” (dẫn theo 6, tr.8).

Theo tác giả Đinh Văn Đức, “Từ loại là những lớp từ có cùng bản chất

ngữ pháp được phân chia theo ý nghĩa khái quát, theo khả năng kết hợp với các từ ngữ khác và thực hiện những chức năng ngữ pháp nhất định ở trong câu Hệ thống từ loại có tính chất là cơ sở của cơ cấu ngữ pháp trong ngôn ngữ nhất định” (dẫn theo 10, tr.23).

Tác giả Lê Hữu Thỉnh, Trần Mạnh Hưởng đưa ra khái niệm về các từ

loại như sau: “Từ loại là các loại từ phân chia về mặt ngữ pháp Nói cách

khác, phân loại các từ về mặt ngữ pháp, ta được các từ loại” (dẫn theo 12, tr.

53)

Còn theo Diệp Quang Ban và Hoàng Thung: “Từ loại là kết quả nghiên

cứu vốn từ trên bình diện ngữ pháp Đó là những lớp từ có chung bản chất ngữ pháp, được biểu hiện trong các đặc trưng thống nhất làm tiêu chuẩn tập hợp và quy loại” (dẫn theo 3, tr.74)

Trong cuốn Từ điển tiếng Việt – 2008 (Nguyễn Văn Xô) định nghĩa:

“Từ loại là phạm trù ngữ pháp bao gồm các từ có chung đặc điểm ngữ pháp

và ý nghĩa khái quát như: danh từ, động từ, tính từ…” (dẫn theo 13, tr.1327)

1.1.2 Vấn đề phân định từ loại

1.1.2.1.Mục đích phân định từ loại

Kết quả của quá trình phân định từ loại là thiết lập được một danh sáchcác từ loại của một ngôn ngữ cụ thể Đương nhiên việc đó là cần thiết, nhưngmục đích của việc khảo sát từ loại không chỉ đừng lại ở đó

Mục đích của việc phân định từ loại là nhằm phát hiện bản chất ngữpháp, tính quy tắc trong hoạt động ngữ pháp và sự hành chức của các lớp từloại trong quá trình thực hiện những chức năng cơ bản của ngôn ngữ: làmcông cụ để giao tiếp, để tư duy trừu tượng Từ đó có thể sử dụng các lớp từcho đúng quy tắc, hợp với phong cách và chuẩn mực của tiếng Việt

1.1.2.2.Tiêu chí phân định từ loại

Trong tiếng Việt, người ta dựa vào ba tiêu chí sau đây để phân chia từloại:

a Ý nghĩa ngữ pháp khái quát của từ

Ý nghĩa khái quát là ý nghĩa phạm trù chung có tính chất khái quát hóacao, nó là kết quả của quá trình trừu tượng hóa nghĩa của hàng loạt cái cụ thể:danh từ chỉ sự vật; động từ chỉ hoạt động, trạng thái; còn tính từ chỉ đặc điểm,tính chất…

Ví dụ: Mọi quyển sách đều hay và ý nghĩa.

- Động từ có khả năng kết hợp với: hãy, đừng, chớ…

Ví dụ: Đừng ngủ nữa, hãy tập thể dục đi.

- Tính từ có khả năng kết hợp với: hơi, rất, lắm, quá…

Ví dụ: rất xinh, đỏ quá, hơi hồng

c Khả năng đảm nhận chức vụ cú pháp

(Khả năng đảm nhận các chức vụ ngữ pháp, chức năng của các thànhphần câu, chức năng nối tiếp các thành phần câu, chức năng tình thái hóa củacâu)

Khả năng giữ chức vụ cú pháp trong câu thường được sử dụng như mộttiêu chuẩn hỗ trợ Các từ thuộc một lớp nào đó có thể đảm đương không phảimột mà vài ba chức vụ cú pháp ở trong câu Trong số các chức vụ cú pháp đóthường có một hoặc vài chức vụ nổi lên rõ hơn có tính chất tiêu biểu cho lớp

từ đó

- Danh từ thường làm chủ ngữ Đôi khi làm vị ngữ, danh từ thường phải

kết hợp với từ “là”.

Ví dụ: Mây trôi bồng bềnh.

Lam là lớp trưởng lớp tôi.

- Động từ thường làm vị ngữ Khi đóng vai trò chủ ngữ, động từ mất khả

năng kết hợp với đã, sẽ, đang, cũng, vẫn, cứ, hãy, đừng, chớ…

- Tính từ thường làm vị ngữ Khi đóng vai trò chủ ngữ tính từ mất khả

năng kết hợp với đã, đang, sẽ, cũng, vẫn, cứ, rất, lắm, quá…

1.1.3 Hệ thống từ loại cơ bản tiếng Việt

Trong phạm vi khóa luận của chúng tôi chỉ đi nghiên cứu ba từ loại cơbản đó là Danh từ, Động từ và Tính từ

1.1.3.1 Danh từ

a Đặc điểm ngữ pháp

- Về ý nghĩa khái quát: Danh từ là những thực từ có ý nghĩa khái quát chỉ

sự vật (bao gồm các thực thể như người, động vật, cây cối, các vật thể tựnhiên, các hiện tượng xã hội và các khái niệm trừu tượng thuộc phạm trù tinhthần)

Ví dụ: con mèo, công nhân, tình yêu, hạnh phúc, chim, bàn, ghế, hoa…

- Về khả năng kết hợp: Danh từ có khả năng kết hợp với các số từ chỉ số,

chỉ lượng ở trước (những, các…) và các từ chỉ định ở sau (này, kia, ấy, nọ,

đó…) để tạo nên một cụm từ chính phụ mà nó là trung tâm Ngoài ra có thể

nhận diện danh từ căn cứ vào khả năng kết hợp với từ nghi vấn nào ở phía sau

để tạo thành câu hỏi Những từ không có khả năng đó không phải là danh từ

- Về chức vụ ngữ pháp: Danh từ thường làm chủ ngữ hoặc bổ ngữ trongcâu Ngoài ra, danh từ cũng có thể làm vị ngữ trong câu, không cần phụ từ

Khi làm vị ngữ thường cần có từ là đứng trước danh từ.

Ví dụ: Tôi là giáo viên.

b Các tiểu loại danh từ

Danh từ là một lớp từ lớn và đa dạng về ý nghĩa, về khả năng kết hợp…nên được phân thành nhiều lớp nhỏ theo những tiêu chuẩn khác nhau, cụ thể:

- Danh từ chung và danh từ riêng

- Danh từ tổng hợp và danh từ không tổng hợp

- Danh từ vật thể, danh từ chất thể, danh từ trừu tượng, danh từ tập thể,danh từ chỉ hiện tương thời tiết

- Danh từ đơn vị

- Danh từ đếm được và danh từ không đếm được

Chúng tôi chỉ đưa ra từng loại với các tiểu loại một cách ngắn gọn đủlàm cơ sở cho đề tài nghiên cứu của mình

Danh từ tiếng Việt được chia thành các tiểu loại sau:

 Danh từ riêng

Danh từ riêng là những từ dùng làm tên gọi cho một người, một sự vật,một hiện tượng tự nhiên (một vùng đất, dòng sông, ngọn núi…), riêng biệt đểphân biệt sự vật này với sự vật khác Nó là tên gọi riêng cho từng người, từng

sự vật cụ thể, từng địa danh

Danh từ chỉ tên người: Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi…

Danh từ chỉ sự vật: chó đốm, mèo mướp …

Danh từ chỉ địa danh: Tây Sơn, Trà Vinh …

Về nghĩa, danh từ riêng không mang nghĩa, chúng là tên gọi của từngngười, tên miền đất, tên sách báo… Về nguyên tắc, đây là mối quan hệ một –một giữa tên gọi và vật được gọi tên do đó yêu cầu của việc đặt tên riêng làphân biệt được từng vật cụ thể Trong việc phân tích nghĩa của câu, danh từriêng thuộc về kiểu nghĩa kinh nghiệm

Danh từ riêng có loại thuần Việt và Hán Việt, có loại phiên âm từ tiếngnước ngoài

Danh từ riêng kết hợp hạn chế với các từ chỉ số lượng và các từ chỉđịnh Khả năng kết hợp với các từ chỉ lượng nói chung chỉ xảy ra khi có một

số danh từ riêng trùng nhau, hoặc khi danh từ riêng được dùng theo phépchuyển nghĩa để chỉ những cái tương tự, hoặc khi gặp nhiều danh từ riêng gộplại thành khối chung

Danh từ riêng tên người thường đi sau danh từ chỉ chức vụ theo hệđồng vị tố hoặc đi sau loại từ, hoặc đi sau cả loại từ và danh từ chỉ chức vụ:

Ví dụ: Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng…

 Danh từ chung

Danh từ chung là những danh từ gọi tên chung tất cả các cá thể trongcùng một lớp sự vật Danh từ chung chiếm số lượng lớn, có thể phân táchthành các tiểu loại như sau:

o Danh từ tổng hợp

Danh từ tổng hợp là những danh từ chỉ gộp những sự vật cùng loại Về

mặt cấu tạo, chúng là những từ ghép đẳng lập hoặc từ láy Ví dụ: bàn ghế,

quần áo, giày dép, chăn màn, máy móc, cây cối, binh lính, bạn bè… Ở các

danh từ tổng hợp được cấu tạo theo kiểu đẳng lập, có tiếng, có thể gần nghĩahoặc cùng nghĩa nhưng đều tạo nên một nghĩa chung, chỉ gộp tất cả các sự

vật, không tách biệt các cá thể sự vật Còn ở các từ cấu tạo theo kiểu từ láy thìchỉ có một tiếng có nghĩa, một tiếng không có nghĩa Chúng kết hợp với nhau

để tạo nên ý nghĩa tổng hợp

Khả năng kết hợp của danh từ tổng hợp như sau:

- Không kết hợp trực tiếp với các số từ (chính xác) (không nói một bàn

ghế, hai máy móc, ba quần áo…)

- Không kết hợp với các từ chỉ đơn vị cá thể mà chỉ kết hợp với các từ

chỉ đơn vị tập thể ( bộ, đoàn, tốp, lũ, bọn…) và các phụ từ chỉ tổng thể (toàn

thể, tât cả, cả, hết thảy…): tất cả bàn ghế, đoàn binh lính…(không nói một bàn ghế, một binh lính…).

o Danh từ không tổng hợp

Là các danh từ chỉ các vật thể rồi theo cá thể Ví dụ: bàn, ghế, xe, đèn…

Danh từ không tổng hợp được chia thành các tiểu loại sau:

- Danh từ chỉ đơn vị: Là danh từ chỉ các đơn vị sự vật Chúng kết hợp

với các số từ Ví dụ: bốn quyển, hai chiếc … Có thể phân biệt các loại danh từ

chỉ đơn vị như sau:

+ Danh từ chỉ đơn vị tự nhiên: Là các danh từ chỉ rõ loại sự vật nên còn

gọi là danh từ chỉ loại hay loại từ: con, cái, chiếc, quyển, tờ, tấm, bức, cục,

hòn, cơn, cây, ngôi, căn… Các danh từ chỉ đơn vị tự nhiên mang màu sắc hình

tượng và biểu cảm Vì vậy, có nhiều danh từ chỉ đơn vị tự nhiên được dùng đểbiểu hiện cùng sự vật, tùy thuộc vào cách nhìn nhận sự vật trong từng tìnhhuống

Ví dụ: Căn nhà / ngôi nhà; cái bút / chiếc bút; cục đá / hòn đá; quả tim

/ trái tim…

+ Danh từ chỉ đơn vị đo lường: các danh từ này chỉ đơn vị quy ước để

đo đếm các loại vật liệu Có những danh từ chỉ đơn vị quy ước chính xác

kỉ…

+ Danh từ chỉ đơn vị sự việc như: trận (đánh), hiệp (đấu), lượt (chơi)…

- Danh từ chỉ đơn vị hành chính nghề nghiệp như: thôn, xóm, xã,

phường, huyện, tỉnh, nước, tiểu đội, đại đội …

- Danh từ chỉ vật thể: các danh từ này chiếm một số lượng lớn Về mặt ýnghĩa, chúng có thể chỉ người, chỉ thực vật, chỉ động vật, chỉ đồ vật Về khảnăng kết hợp, chúng thường kết hợp với số từ thông qua danh từ chỉ đơn vị

tự nhiên

Ví dụ: ba chiếc bút, vài căn nhà, dăm cây chanh, những con đường…

- Danh từ chỉ chất liệu: Là danh từ chỉ các chất như sắt, thép, đồng, bạc,

vàng, dầu, mỡ… Chúng thường kết hợp với số từ thông qua danh từ chỉ đơn

vị đo lường Đó là các từ như: ba tấn sắt, hai lít nước, một cân đường…

Trong thực tế sử dụng, cùng một danh từ có thể được dùng khi thì trong

tư cách danh từ chỉ vật thể (một giọt nước), khi thì được dùng trong tư cáchdanh từ chỉ chất liệu (thêm một lít nước); ở mỗi trường hợp chúng lại đượcdùng với một danh từ chỉ đơn vị thích hợp

- Danh từ có ý nghĩa trừu tượng: các danh từ này không chỉ các vật thể,các chất liệu hay các đơn vị sự vật cụ thể mà biểu hiện các khái niệm trừu

tượng như: đạo đức, tư tưởng, lí luận, trí tuệ, thái độ, quan hệ, hành chính, sự

nghiệp… hay các danh từ chỉ các vật thể tưởng tượng như: thần, thánh, ma, quỷ, tiên, bụt…

Thông thường, chúng ít kết hợp trực tiếp với các số từ (những tính xấu,

ba khả năng, hai quan hệ) nhưng cũng có trường hợp dùng từ chỉ đơn vị (một

tư tưởng, năm mối quan hệ, một nền giáo dục…).

c Danh từ trong chương trình tiểu học

Danh từ được chia làm hai nhóm: danh từ chung và danh từ riêng Danh

từ chung được các nhà biên soạn sách chia làm 5 nhóm để phù hợp với tư duynhận thức của học sinh tiểu học bao gồm: danh từ chỉ người, danh từ chỉ vật,danh từ chỉ hiện tượng, danh từ chỉ khái niệm, danh từ chỉ đơn vị

Khả năng kết hợp với “hãy, chớ, đừng” có tác dụng quy loại động từ vì tính

từ và danh từ không có khả năng này

- Về chức vụ ngữ pháp, cũng giống như danh từ động từ có khả năngđảm nhiệm nhiều chứa vụ cú pháp khác nhau nhưng chức năng phổ biến quantrọng nhất là làm vị ngữ Trong cấu tạo câu, nó có vị trí trực tiếp đứng sau chủngữ Do đó chức năng vị ngữ của động từ làm thành một tiêu chuẩn đối lậpđộng từ và danh từ trong tiếng Việt Khi làm chủ ngữ, động từ mất khả năng

kết hợp với các từ: đã, sẽ, đang, hãy, đừng, chớ, cũng, vẫn…

b Các tiểu loại động từ

Động từ được phân chia thành hai lớp con: lớp động từ không độc lập

và lớp động từ độc lập

 Động từ không độc lập

Động từ không độc lập là những động từ về ý nghĩa, biểu thị quá trìnhchưa đầy đủ, chưa trọn vẹn; chúng chỉ tình thái vận động ở lúc bắt đầu haykết thúc quá trình; hoặc ý nghĩa quá trình không trực tiếp gắn với hành độnghay trạng thái cụ thể (có thể nói là “trống” nghĩa)

Về khả năng kết hợp và đảm nhiệm chức năng cú pháp do đặc điểm ýnghĩa, lớp động từ này khi làm thành phần câu, thường đòi hỏi kết hợp vớithực từ hay tổ hợp thực từ để khỏi “trống” nghĩa

Lớp động từ không độc lập thường bao gồm một số nhóm sau đây:

o Nhóm động từ tình thái

Động từ tình thái thường biểu thị các ý nghĩa tình thái (có tính chất quátrình) khác nhau:

- Động từ chỉ sự cần thiết: cần, nên, phải, cần phải…

- Chỉ ý nghĩa tình thái về khả năng: có thể, chưa thể, không thể…

- Chỉ ý nghĩa tình thái về ý chí: toan, nỡ, dám, định…

- Chỉ ý nghĩa tình thái mong muốn: mong, muốn, ước, mong muốn, ước

mong, ước muốn…

- Chỉ ý nghĩa tình thái tiếp thụ, chịu đựng: bị, mắc, phải, được…

- Chỉ ý nghĩa tình thái đánh giá, nhận định: cho, xem, thấy…

o Nhóm động từ quan hệ

Động từ trong nhóm này biểu thị các ý nghĩa quan hệ (có tính chất quátrình) giữa các thực thể, quá trình hay đặc trưng, bao gồm:

- Quan hệ tồn tại: còn, có, biến, mất, sinh (ra)…

- Quan hệ diễn biến theo thời gian: bắt đầu, kết thúc, tiếp tục, thôi…

- Quan hệ so sánh, đối chiếu: giống, khác, như, tựa, in, hệt…

- Quan hệ diễn biến trong không gian: gần, xa, ở…

- Quan hệ biến hóa: thành, hóa, hóa thành, trở thành…

- Quan hệ đồng nhất hiểu rộng: là, làm, có, gồm, thuộc, thuộc về…

o Các nhóm động từ độc lập phân loại có thực từ đi kèm:

- Nhóm động từ không đời hỏi thực từ đi kèm (động từ nội động): nói,

cười, khóc, ngồi, đứng, bò, ngủ, càu nhàu, hậm hục… thường chỉ các hành

động cơ thể (vận động sinh lí) hoặc trạng thái tâm lý

- Nhóm động từ có thực từ đi kèm biểu thị đối tượng tác động như:

đánh (giặc), trồng (cây), xây (nhà), đá (bóng)… những động từ này được

gọi là động từ ngoại động

- Nhóm động từ có hai thực từ đi kèm biểu thị đối tượng phát – nhận vàđối tượng được lợi hay bị hại do tác động của hành động nêu ở động từ (động

từ ngoại động).Ví dụ: cho (em) (một quyển vở), gửi (bạn) (một bức thư)…

- Nhóm động từ có hai thực từ đi kèm biểu thị đối tượng sai khiến và nội

dung sai khiến (động từ khiên động, thuộc lớp động từ ngoại động): nhờ

(bạn) (mua bút), cử (người) (đi học), bảo (con) (học)…

- Nhóm động từ có thực từ đi kèm chỉ hướng dời chuyển hoặc hướng nốikết của hành động nêu ở động từ hoặc chỉ đích dời chuyển của hành

động hoặc nêu đối tượng bị tác động dời chuyển: lăn vào, chạy ra, đi

xuống; trói

vào, tháo ra; chạy ra đường, leo lên núi; buộc vào cột, kéo ghế ra; lên gác, đùn cát ra

o Các nhóm động từ độc lập phân loại theo phụ từ đi kèm

- Nhóm động từ chỉ hoạt động: gồm những động từ kết hợp được

với hãy, chớ, đừng và với lắm, quá và không kết hợp được với rất, hơi, khá:

viết, đánh, đi, làm…

Động từ chỉ hoạt động còn gồm những động từ kết hợp được với xong,

nói, nghe, suy nghĩ, sửa chữa…

- Nhóm động từ chỉ trạng thái, tâm lí:

Những động từ kết hợp được với hãy, chớ; với lắm, quá và với rất, hơi,

khá: yêu, ghét, thương, kính nể, giận…

Những động từ không kết hợp được với xong, thấy, hiểu, mỏi, biết…

Tóm tắt:

Động từ

ĐT không độc

ĐT tình

thái ĐT quan hệ Có phụ từ đikèm Có thực từ đikèm

Trên đây là một số tiểu loại động từ thường gặp trong lới nói Sự phânbiệt giữa các loại, các nhóm không có tính chất tuyệt đối Trong thực tế sửdụng, cùng một động từ có thể sử dụng theo các cách khác nhau và do

đó mang đặc điểm của những tiểu loại khác nhau Trong SGK Tiếng Việttiểu học hiện nay dạy cho học sinh học tiểu loại động từ: động từ chỉ hoạtđộng và động từ chỉ trạng thái

1.1.3.3 Tính từ

a Đặc điểm ngữ pháp

- Tính từ là những từ chỉ đặc điểm hay tính chất của sự vật, của hoạtđộng, trạng thái.

- Giống như động từ, tình từ kết hợp với các loại phụ từ So với động từ,tình từ dễ kết hợp với các phụ từ chỉ mức độ hơn nhưng hầu như khôngkết hợp được với các phụ từ chỉ mệnh lệnh Khả năng này cũng có thể coi làkhả năng là thành tố chính của cụm tính từ

- Tính từ có khả năng đảm nhiệm chức năng của các thành phần câu: khi

Ví dụ: đẹp, xinh, to, gầy, béo, thấp, cao…

 Căn cứ vào ý nghĩa và khả năng có các thành tố phụ đi sau có thể táchtính từ ra thành hai tiểu loại:

- Các tính từ chỉ đặc điểm “về chất” Ví dụ: đẹp, tốt, xấu, thông minh,

ngoan ngoãn, giỏi, ngu, đần, đỏ, xanh, vàng… Những tính từ này thường có

thành tố phụ đi sau với ý nghĩa phương diện thể hiện của phẩm chất: xấu

người, đẹp nết, giỏi về toán, đỏ lòng…

- Các tính từ chỉ đặc điểm “về lượng” Ví dụ: cao, thấp, nông, sâu, dài,

ngắn, nặng, nhẹ, to… Các tính từ này thường có thể có thành tố phụ định

thường đi sau (gồm số từ + từ chỉ đơn vị đo lường) Ví dụ: rộng tám thước,

dài mười phân, nặng ba tạ, sâu hai mét…

Một số lưu ý về việc phân tách hai loại động từ và tính từ

Trong ngôn ngữ Ấn – Âu, chỉ có động từ có khả năng làm vị ngữ còndanh từ và tính từ có khả năng làm chủ ngữ Còn tiếng Việt, tính từ vàđộng từ lại có nhiều điểm chung để đối lập với danh từ Trong thực tế tiếng

Việt không phải chỉ có tính từ mới có khả năng kết hợp với: Rất, qua, lắm,

cực kì, vô cùng… và không chỉ có động từ mới kết hợp với: hãy, đừng, chớ…

Nhập động từ và tính từ thành một từ loại là vị từ (theo một số tài liệucủa Cao Xuân Hạo, Lê Biên…) góp phần giải quyết khó khăn trong việc phânbiệt hai từ này về khả năng kết hợp Song chúng tôi không đưa ra hệthống từ loại tiếng Việt với sự gộp chung này khi mục đích đề tài chúng tôi

là hướng tới đối tượng học sinh tiểu học Với đối tượng học sinh này, cuốicùng vẫn phải phân loại và tách thành động từ và tính từ để các em có thể dễdàng hơn trong việc sử dụng từ; nhập rồi lại tách ra thêm một lần nữa gâykhó cho học sinh lứa tuổi này

1.1.4 Sự chuyển hóa từ loại

Sự phân chia các từ loại của tiếng Việt thành các từ loại như trên là sựphân loại, phân chia vạch ra những đường ranh giới chất lượng giữa các từloại

Trong thực tế sử dụng, các từ sẽ có sự chuyển loại hay ta gọi sự chuyểnhóa từ từ loại này sang từ loại khác (hiện tượng này chủ yếu xảy ra trong lờinói)

Trường hợp các từ có cùng một hình thức ngữ âm khi thì được dùngtrong tư cách từ loại này (tiểu loại này) khi thì dùng trong tư cách từ loại khác(tiểu loại khác), được gọi là hiện tượng chuyển loại của từ

Sự chuyển hóa của từ diễn ra ở hai phương diện:

- Ý nghĩa: khi chuyển loại, từ mang ý nghĩa khái quát của từ loại hoặctiểu loại khác Nghĩa là ý nghĩa ngữ pháp của từ bị biến đổi.

- Hình thức: khả năng kết hợp và chức năng ngữ pháp của từ cũngthay đổi (mang đặc điểm của từ loại hoặc tiểu loại khác)

Đối với từ tiếng Việt, do vỏ ngữ âm cố định và tính chất âm tiết rõràng, vì thế hiện tượng chuyển loại từ xảy ra theo cách chắp thêm một yếu tốvào các từ (có thể ở trước hoặc ở sau) Ví dụ:

 Một số động từ, tính từ chuyển sang danh từ bằng cách thêm các

yếu tố: sự, cái, cuộc, nỗi, niềm, trận, cơn… ở đằng trước: sự ăn uống, cuộc

chiến đấu, cú đánh, chuyến đi…

 Những trường hợp chuyển sang động từ và tính từ:

- Nếu là danh từ mà thêm các yếu tố mức độ sẽ trở thành tính từ: rất

Việt

Nam, rất sinh viên…

- Nếu là tính từ hoặc danh từ mà thêm các yếu tố “hóa” ở đằng sau sẽ trở thành các động từ: mềm hóa, cứng hóa, Việt Nam hóa, công nghiệp hóa…

Ngoài hiện tượng chuyển loại trên đây cần chú ý rằng các từ loại trongtiếng Việt không hoàn toàn đồng nhất, có thể có từ không đầy đủ đặc

điểm của một từ loại nào đó Ví dụ: Các danh từ: nhân loại, dương lịch,

âm lịch, đại hàn, nhật thực… không có đủ đặc điểm như danh từ khác hay từ

vừa làm chức năng vị ngữ, vừa làm chức năng từ nối, từ đệm trong câu…Gặp những trường hợp đó, chúng ta cần phải thấy rõ những đặc điểmriêng của chúng trong ngữ cảnh để sử dụng chúng cho đúng

Chúng ta cần phân biệt hiện tượng chuyển loại với hiện tượng đồng âm:

Do vỏ ngữ âm của từ tiếng Việt có tính cố định cho nên ở trong tiếng Việt córất nhiều từ cùng một vỏ ngữ âm nhưng lại hoạt động trong nhiều đặc điểm

ngữ pháp khác nhau nên nó sẽ thuộc từ loại khác nhau (ta gọi là hiện tượngnhiều nghĩa).

Ví dụ: vàng, đầm, cặp, cày, cuốc, bừa…

- Một bó củi này bao nhiêu tiền? (bó là danh từ đơn vị)

- Bó đống củi này lại cho chắc chắn! (bó là động từ)

- Cô Loan mua muối về để muối dưa (từ « muối » thứ nhất là danh

từ, từ « muối » thứ hai là động từ).

- Giá vàng hôm nay là bao nhiêu? (vàng là danh từ)

Chiếc áo này vàng quá! (vàng là tính từ)

Như vậy, có thể thấy rằng sự chuyển loại của từ trong tiếng Việt khônglàm mất đi tính hệ thống của tiếng Việt, không làm mất đi tính trongsáng trong diễn đạt mà làm cho diễn đạt thêm linh hoạt, uyển chuyển,tiết kiệm Chỉ có điều thật khó để tìm ra cho học sinh nhỏ nắm được hiệntượng đặc biệt và hết sức thú vị này

Những kết quả nghiên cứu về lí thuyết từ loại tiếng Việt nói trên chothấy có nhiều quan điểm nghiên cứu khác nhau nhưng số đông các nhà ngữpháp học tiếng Việt và người sử dụng tiếng Việt quan niệm :

Từ loại là kết quả nghiên cứu vốn từ trên bình diện ngữ pháp,được phân chia theo ngữ nghĩa, theo khả năng kết hợp với các từ ngữkhác trong ngữ lưu và thực hiện những chức năng nhất định ở trong câu Hệthống từ loại có tính chất là cơ sở của cơ cấu ngữ pháp trong một ngôn ngữnhất định

Những lí thuyết về từ loại nêu trên là cơ sở để chúng tôi thực hiện cácchương tiếp theo trong khóa luận của mình

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Nội dung chương trình từ loại trong SGK tiếng Việt ở Tiểu học

1.2.1.1 Nội dung chương trình từ loại cơ bản ở Tiểu học

Về từ loại, ở Tiểu học chỉ học các khái niệm danh từ, động từ, tính từ,danh từ chung, danh từ riêng, tính từ chỉ tính chất chung không có mức

độ, tính từ chỉ tính chất có xác định mức độ, đại từ chỉ ngôi, ở chươngtrình

CCGD nội dung kiến thức về từ loại nằm trong phân môn từ ngữ - ngữ pháphọc sinh được học ngay từ lớp 2 Đến chương trình tiếng Việt 2000, theo sựtăng dần độ khó của kiến thức, ở học kì I (lớp 4) học sinh mới chính thứcđược học các khái niệm về từ loại cơ bản Cụ thể:

Lớp 2: Các em có thể nhận biết các từ chỉ người, vật, hoạt động

Lớp 3: Các em nhận biết được từ chỉ tính chất, nhận biết cách dùngmột số cặp từ nối

Lớp 4: Hình thành khái niệm sơ giản về danh từ, động từ, tính

từ Lớp 5: Hình thành các khái niệm sơ giản về đại từ, quan hệ

từ

Cách phân loại dựa vào các tiêu chí: Ý nghĩa khái quát, khả năng kếthợp và khả năng đảm nhận các chức vụ ngữ pháp Tuy nhiên ở Tiểu học, sáchgiáo khoa Tiếng Việt 4 mới chỉ giới thiệu một số tiêu chí trong cách phân loạinêu trên

Cụ thể các từ loại tiếng Việt được dạy ở Tiểu học như sau:

Kiến CÁC TỪ LOẠI TIẾNG VIỆT ĐƯỢC DẠY Ở TIỂU HỌC

thức Danh từ Động từ Tính từ Đại từ Quan hệ cung (lớp 4) (lớp 4) (lớp 4) (lớp 5) từ (lớp 5) cấp

1 Khái Là từ chỉ Là từ chỉ Là từ miêu Là từ dùng Là từ nối các

niệm người, sự vật, hoạt động, tả đặc điểm, để xưng hô từ ngữ hoặc

hiện tượng, trạng thái tính chất của hay để thay các câu,khái niệm hoặc của sự vật sự vật, hoạt thế danh từ, nhằm thểđơn vị động, trạng động từ, tính hiện mối

thái… từ trong câu quan hệ giữa

cho khỏi lặp những từlại các từ ấy ngữ hoặc

câu ấy vớinhau

2 Phân 2 loại: 2 loại: Có một số 2 loại:  Một

loại  Danh từ  Động từ cách thể hiện  Đại từ số quan hệ

riêng: chỉ hoạt mức độ của xưng hô: Là từ: và, với,

Là tên riêng động đặc điểm, từ được hoặc,

của một sự vật Ví dụ: Ăn, tính chất: người nói nhưng, mà,

Danh từ riêng học, viết, - Tạo ra các dùng để tự thì…

luôn luôn được quét… từ ghép hoặc chỉ mình  Các cặpviết hoa Làm vị ngữ từ láy với hay chỉ quan hệ từ:

Ví dụ: Việt trong câu kể tính từ đã người khác - Biểu thị

Nam, Tuyền… Ai làm gì? cho khi giao quan hệLàm chủ ngữ  Động từ - Thêm các tiếp. nguyên nhântrong câu kể Ai chỉ trạng từ rất, quá, Ví dụ: tôi, – hệ quả

23

là gì? Ai thế thái lắm vào chúng tôi, - Biểu

nào? Ai làm Ví dụ: ngủ, trước hoặc mày, chúng thị quan hệ

gì? Làm vị ngữ khóc, cười, sau tính từ mày… giả thuyết trong câu kể Ai buồn… - Tạo ra  Đại từ kết quả

dụ: bàn, ghế, từ chỉ thời động từ, một tăng tiến

sách, vở, nỗi gian bổ sung tính từ,

buồn, niềm ý nghĩa cho người ta

vui… động từ: dùng các đại

sắp, sẽ, từ tương

thế

1.2.1.2 Phân bố nội dung chương trình từ loại trong SGK tiếng Việt

Về từ loại, ở tiểu học chỉ học các khái niệm danh từ, động từ, tính từ,danh từ riêng, danh từ chung, tính từ chỉ tính chất chung không có mức

độ, tính từ chỉ tính chất có xác định mức độ, đại từ chỉ ngôi Nội dung kiếnthức về từ loại nằm trong phân môn Luyện từ và câu học sinh được họcngay từ lớp 2 Phần kiến thức về từ loại được dạy ở phân môn Luyện từ vàcâu (Mỗi tuần có hai tiết Luyện từ và câu) và chủ yếu được học ở kì I các lớp.Lên lớp

4 các em mới chính thức được học các khái niệm cơ bản về một số từ loại.Các bài Luyện từ và câu đề cập đến cách phân loại các từ loại cơ bản

Ở lớp 4, tuần thứ 5, học sinh được học từ loại cơ bản bậc nhất củatiếng Việt – Danh từ: tìm các từ chỉ sự vật trong đoạn thơ, sau đó SGK yêucầu học sinh sắp xếp các từ mới vừa tìm được vào các nhóm thích hợp: từchỉ người, từ chỉ vật, từ chỉ hiện tượng, từ chỉ khái niệm, từ chỉ đơn vị

(mỗi tiểu loại SGK có xếp mẫu các từ) Các em ghi nhớ: danh từ là những từ

chỉ sự vật (người, vật, hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị) Ngay sau phần Ghi

nhớ là phần Luyện tập: tìm các danh từ chỉ khái niệm trong số các danh từđược in đậm trong đoạn văn; đặt câu với một danh từ khái niệm vừa tìmđược

Tuần thứ 6: học sinh được học hai tiểu loại danh từ: danh từ chung vàdanh từ riêng bằng yêu cầu tìm những từ có ý nghĩa cho sẵn, so sánh các cặp

từ, nêu cách viết các từ trên (các em đã được học: tên riêng phải viết hoa)

Phần Ghi nhớ: Danh từ chung là tên của một loại sự vật Danh từ riêng là tên

riêng của một sự vật Danh từ riêng luôn luôn được viết hoa.

Tuần thứ 7: trong Luyện từ và câu (tiết 1), học sinh được học cách viếttên người, địa lí Việt Nam Từ việc nhận xét cách viết hoa những tên riêng,

tên người, tên địa lí, SGK đi đến Ghi nhớ: Khi viết tên người, tên địa lí Việt

Nam cần viết hoa chữ cái đầu của mỗi tiếng tạo thành tên đó Phần Luyện

tập viết tên em và địa chỉ gia đình em; viết tên một xã (phường, thị trấn),huyện (quận, thị xã, thành phố) của em; viết tên và tìm trên bản đồ các quận,huyện, các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử ở tỉnh hoặc thành phố của

em Sang tiết 2, các em vẫn được luyện tập cách viết tên người, tên địa lí ViệtNam nhưng bằng cách sửa lỗi viết hoa danh từ riêng qua ngữ liệu là bài cadao về nhiều địa danh ở Hà Nội Đặc biệt, lần đầu tiên trong tiết Luyện từ

và câu phần từ loại lại xuất hiện kiểu bài tập trò chơi: trò chơi du lịch trênbản đồ Việt Nam

Tuần 8: Cách viết hoa tên người, tên địa lí nước ngoài; đọc các tên

người, địa lí nước ngoài, nêu nhận xét về cấu tạo và cách viết mỗi bộ phận

trong tên riêng nước ngoài; cách viết tên người, địa lí (ngữ liệu là những tênriêng được phiên âm theo tiếng Hán) có điểm gì đặc biệt, sau đó rút ra Ghi

nhớ: Khi viết tên người, tên địa lí nước ngoài, ta viết hoa chữ cái đầu của mỗi

bộ phận tạo thành tên đó Nếu bộ phận nào tạo thành tên gồm nhiều tiếng thì giữa các tiếng cần có dấu gạch nối Có một số tên người, tên địa lí nước ngoài viết giống như cách viết tên người, tên địa lí Việt Nam Đó là những tên riêng được phiên âm theo âm Hán Việt Luyện tập bằng cách chữa

lỗi viết các tên riêng và trò chơi du lịch: thi ghép đúng tên nước với tên thủ

đô của

nước ấy

Tuần 9: học sinh được học khái niệm về một từ loại cơ bản nữa đó làđộng từ Từ ngữ liệu đoạn văn, yêu cầu các em tìm các từ chỉ hoạt động củacác nhân vật trong đoạn, từ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật Sau đó đi

tới phần Ghi nhớ: Động từ là những từ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật.

Phần Luyện tập cho học sinh viết tên các hoạt động em thường làm ở nhà, ởtrường, gạch dưới động từ trong các cụm từ chỉ những hoạt động ấy; tìmnhững động từ trong các đoạn văn và có bài tập dưới hình thức trò chơi;xem kịch câm, nói tên các hoạt động, trạng thái được bạn thể hiện bằng

cử chỉ, động tác không lời

Tuần 11: Luyện từ và câu (tiết 1): Luyện tập về động từ học về ý nghĩa

và cách sử dụng của các từ (phụ từ) hay đứng trước động từ: đã, sẽ, đang.

Ở tiết Luyện từ và câu thứ hai trong tuần, SGK cung cấp khái niệm sơgiản về tính từ cho học sinh: qua ngữ liệu là một chuyện kể danh nhân nướcngoài, yêu cầu học sinh tìm các từ chỉ tính tình, tư chất của nhân vật; màusắc, hình dáng, kích thước và các đặc điểm khác của sự vật; tìm hiểu cả ý

nghĩa của tính từ đối với một ngữ động từ; Ghi nhớ: Tính từ là những từ

miêu tả đặc

điểm, tính chất của sự vật, hoạt động, trạng thái… Phần Luyện tập là bài

tập

nhận diện các tính từ và sử dụng tính từ để đặt câu nói về những sự vật quen

thuộc

Tuần 12: Tính từ (tiếp theo): so sánh sự khác nhau trong việc miêu

tả các sự vật, các thể hiện ý nghĩa mức độ sau đó cho học sinh Ghi nhớ: Có

một số cách thể hiện mức độ của đặc điểm, tính chất như sau: tạo ra các từ ghép hoặc từ láy với tính từ đã cho; thêm các từ rất, quá, lắm… vào trước hoặc sau tính từ, tạo ra phép so sánh Phần Luyện tập có các bài tập nhận

diện các từ ngữ biểu thị mức độ của tính từ; tìm những từ ngữ miêu tả mức

độ khác nhau của các tính từ chỉ màu sắc, hình dạng, trạng thái cho trước;đặt câu với mỗi từ vừa tìm được

Tuần 17: Trong bài Vị ngữ trong câu kể Ai làm gì? Học sinh thấy rõhơn vai trò vị ngữ của động từ; vị ngữ có thể là: động từ hay động từ đi kèmtheo một số từ ngữ phụ thuộc (cụm động từ)

Tuần 19: học sinh lại được nắm rõ hơn vai trò ngữ pháp của danh từ;chủ ngữ thường do danh từ (hoặc cụm danh từ) tạo thành

Tuần 21: Luyện từ và câu (tiết 2) – Vị ngữ trong câu kể Ai thế nào? lạicung cấp thêm chức năng của động từ và tính từ trong việc tạo câu Vị ngữtrong câu kể Ai thế nào? Chỉ đặc điểm, tính chất, trạng thái của sự vậtđược nói đến ở chủ ngữ Vị ngữ thường do tính từ, động từ (hoặc cụm tính

từ, cụm động từ) tạo thành

1.2.1.3 Nhận xét

Như vậy, ở tiểu học từ loại được dạy trong một tiết ở tất cả các tuần đãnêu ở trên (trừ các trường hợp chúng tôi đã chú thích số tiết như đã nêutrong phân bố nội dung chương trình)

Nội dung kiến thức về từ loại trong SGK tiếng Viêt tương đối đơn giản,

cơ bản và phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học; phần thực