Bài viết đánh giá mối liên quan của các kháng thể kháng nhân phát hiện bằng miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào Hep-2 và kháng thể kháng chuỗi kép DNA sử dụng kỹ thuật ELISA với mức độ nặng của bệnh nhân Lupus ban đỏ hệ thống.
Trang 1MỐI LIÊN QUAN GIỮA KHÁNG THỂ KHÁNG NHÂN VÀ KHÁNG CHUỖI KÉP DNA
VỚI MỨC ĐỘ NẶNG CỦA BỆNH LUPUS BAN ĐỎ HỆ THỐNG
Lê Hữu Doanh, Đào Thị Trang
Trư ng h Y H N
C t h ng th tr n tr ng tr ng h n n t n ư ng nh n h th ng Ngh n
nh g n n h ng th h ng nh n ( N ) h t h n ng n h h nh ng g n t tr n
t H - 2 ( H T H - 2) h ng th h ng h N ( N ) ụng th t
n ng nh nh n n h th ng Ngh n tr n 1 2 nh nh n ư h n n nh n
h th ng t h ng h nh n Tr ng ương N ương t nh 9 5 h ng th h ng N
5 nh nh n ương t nh N ng H T H - 2 t th n t h n h n n
n h th ng r 0 5 2 nh nh nh n t n thương th n n ng h ng th h ng N ương t nh hơn ngh th ng nh nh nh n h ng t n thương th n (1 1 0 0 5 94 2 45 2
0 0 ) Ngh n t n r ng h t h n N ng H T H - 2 h ng th h ng N ng
g tr t n ư ng n ng t n thương th n nh nh n n h th ng
Từ khóa: lupus ban đỏ hệ thống, ANA, dsDNA, miễn dịch huỳnh quang gián tiếp, HEp - 2
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Lupus ban đỏ hệ thống – lupus ban đỏ hệ thống
(Systemic Lupus Erythematosus) là một bệnh tự miễn,
trong đó các tế bào và tổ chức bị tổn thương do sự lắng
đọng các tự kháng thể bệnh lý và các phức hợp miễn
dịch Cho đến nay, nguyên nhân cụ thể của bệnh chưa
được biết rõ Tuy nhiên, các nghiên cứu đều chỉ ra vai
trò quan trọng của yếu tố gen, hormone sinh dục, môi
trường cùng với rối loạn đáp ứng miễn dịch trong cơ
chế bệnh sinh [1]
Biểu hiện lâm sàng của lupus ban đỏ hệ thống rất đa
dạng Triệu chứng hay gặp là đau khớp, ban đỏ cánh
bướm ở mặt, sốt, rụng tóc…kháng thể kháng nhân
dương tính, kháng thể kháng chuỗi kép DNA dương
tính Ở Việt Nam, lupus ban đỏ hệ thống được đề cập
từ những năm 70 Cho tới nay, lupus ban đỏ hệ thống
vẫn được đánh giá là bệnh hay gặp hàng đầu trong các
bệnh tổ chức liên kết tự miễn hệ thống Tổn thương da,
niêm mạc là biểu hiện hay gặp trong lupus ban đỏ hệ
thống và có tính chất đa dạng, phong phú [2; 3; 4] Do
đó, đánh giá và phân tích các tổn thương da kết hợp với
các biểu hiện lâm sàng khác có vai trò quan trọng, giúp
cho chẩn đoán, điều trị và theo dõi bệnh
Các tổn thương nội tạng trong lupus ban đỏ hệ thống
cũng đã được đề cập đến từ lâu, có tính chất quyết
h n h H nh n trư ng
h Y H N
nh h h
Ng nh n 24 2014
Ng h th n 1 11 2014
định đến mức độ nặng nhẹ của bệnh, việc theo dõi và đánh giá các chỉ số cận lâm sàng, các xét nghiệm miễn dịch là cần thiết giúp người thầy thuốc phân loại được thể bệnh lupus, mức độ hoạt động và đáp ứng điều trị của bệnh nhân [5] Nghiên cứu này nhằm mục tiêu: 1) Xác định mối tương quan kết quả phát hiện kháng thể kháng nhân (ANA) bằng miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp - 2 với mức độ nặng của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống; 2) Đánh giá mức độ dương tính của kháng thể kháng chuỗi kép DNA (dsDNA) với tổn thương thận trên bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống đến khám tại phòng khám ngoại trú bệnh viện Da liễu Trung ương từ tháng 5/2013 đến 11/2013
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
1 Đối tượng: 172 bệnh nhân được chẩn đoán xác định
lupus ban đỏ hệ thống khi có ≥ 4/11 tiêu chuẩn chẩn đoán theo ACR 1997 Bệnh nhân được điều trị ngoại trú tại bệnh viện Da Liễu Trung ương từ 01/05/2013 đến 30/11/2013
Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân: bệnh nhân được
chẩn đoán xác định là lupus ban đỏ hệ thống, không phân biệt tuổi, giới và đồng ý tham gia nghiên cứu
Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân: là bệnh nhân có
các biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm thể hiện phối hợp nhiều bệnh hệ thống
2 Phương pháp: tiến cứu, mô tả cắt ngang
- Xét nghiệm phát hiện ANA bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang trên tế bào HEp - 2 và ELISA Xét nghiệm phát hiện kháng thể kháng dsDNA bằng kỹ thuật ELISA
Trang 2Sinh phẩm xét nghiệm từ hãng MBL, Nhật Bản.
3 Xử lý số liệu: sử dụng phần mềm SPSS 16.0.
4 Đạo đức nghiên cứu: Bệnh nhân tự nguyện tham
gia và có quyền rút lui khỏi nghiên cứu bất kỳ thời điểm
nào và các thông tin bệnh nhân được mã hóa, giữ bí
mật
III KẾT QUẢ
1 Tỷ lệ tiểu chuẩn xuất hiện ANA cao nhất trong các tiêu chuẩn chẩn đoán của lupus ban đỏ hệ thống
Trong số 172 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống, có 108 (62,8%) bệnh nhân được làm ELISA và 172 (100%) bệnh nhân được làm miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp - 2 để phát hiện ANA
Bảng 1 Kết quả phát hiện kháng thể kháng nhân
Kết quả cho thấy 76,9% bệnh nhân dương tính với kháng thể kháng nhân bằng kỹ thuật ELISA và 95,3% bệnh nhân dương tính với kháng thể kháng nhân bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp - 2 Khi kết hợp cả 2 phương pháp có 166 bệnh nhân có ANA dương tính chiếm 96,5% số bệnh nhân nghiên cứu
2 Kháng thể kháng dsDNA xuất hiện cao ở bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống
Kháng thể kháng chuyển kép DNA (dsDNA) có giá trị trong chẩn đoán và mức độ nặng của bệnh Nghiên cứu tiến hành xét nghiệm phát hiện kháng thể kháng dsDNA cho 102 bệnh nhân bằng kỹ thuật ELISA
TT Phương pháp
phát hiện ANA
Kết quả (dương tính / tổng số) %
Bảng 2 Kết quả xét nghiệm kháng thể kháng dsDNA
TT Xét nghiệm kháng thể kháng dsDNA Kết quả
Trong số 102 bệnh nhân được làm xét nghiệm kháng thể kháng dsDNA có 60 bệnh nhân cho kết quả dương tính, chiếm 58,8% Giá trị kháng thể kháng dsDNA trung bình của nhóm bệnh nhân dương tính là 138,02 ± 64,32 UL/ml
3 Mức độ dương tính ANA có mối liên quan đồng biến với số tiêu chuẩn chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống
Biểu đồ 1 Sự tương quan tuyến tính giữa mức độ dương tính ANA và
số tiêu chuẩn chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống
Trang 3Khi xác định mối liên quan giữa mức độ dương tính ANA bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp - 2 với số tiêu chuẩn chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống, chúng tôi đánh giá trên 172 bệnh nhân được chẩn đoán là lupus ban đỏ hệ thống
Mức độ dương tính ANA (phương pháp miễn dịch huỳnh quang trên tế bào HEp - 2) có tương quan tuyến tính đồng biến chặt chẽ với r = 0,582 Phương trình tuyến tính:
Mức độ dương tính ANA = 0,69* số tiêu chuẩn chẩn đoán – 1,13
4 Kháng thể kháng dsDNA tăng cao ở bệnh nhân có tổn thương thận
Khi so sánh mối liên quan giữa tổn thương thận và kháng thể kháng dsDNA dương tính, kết quả chỉ ra rằng bệnh nhân có tổn thương thận ở nhóm có kháng thể kháng dsDNA dương tính là 30% cao hơn có ý nghĩa thống kê so với bệnh nhân có tổn thương thận ở nhóm âm tính với kháng thể kháng dsDNA là 14,3% với p = 0,047
Bảng 3 Giá trị trung bình kháng thể kháng dsDNA nhóm dương tính trên bệnh nhân có và
không có tổn thương thận
Giá trị kháng thể kháng dsDNA
(UI/ml)
Tổn thương thận
p
Có (n1 = 18) Không (n2 = 42)
Giá trị trung bình của kháng thể kháng dsDNA nhóm dương tính trên bệnh nhân có tổn thương thận cao hơn có
ý nghĩa thống kê so với bệnh nhân không có tổn thương thận
IV BÀN LUẬN
Trong nhiên cứu, ANA được phát hiện bằng kỹ thuật
ELISA và miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào
HEp - 2 Nghiên cứu phát hiện 96,5% bệnh nhân
lu-pus ban đỏ hệ thống có ANA dương tính, kết quả này
cũng tương tự với nghiên cứu của Cerovec năm 2012
là 95,7% [6] và Trần Thúy Hạnh (2006) là 94,3% [7] Độ
nhạy của phương pháp xét nghiệm ANA bằng miễn dịch
huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp - 2 là 95,3%, cao
hơn so với phương pháp phát hiện ANA bằng ELISA
(76,9%) Kết quả này phù hợp với nghiên cứu của các
tác giả Hoàng Thị Phượng (2014) [8] và El-Chennawi
(2009) [9] Độ nhạy của xét nghiệm ANA bằng phương
pháp MDHQ gián tiếp cho lupus ban đỏ hệ thống là rất
cao, trên 95%, vì vậy nếu ANA âm tính có giá trị rất tốt
để loại trừ lupus ban đỏ hệ thống và không cần thiết để
xét nghiệm các kháng thể kháng lại thành phần nhân
đặc hiệu như dsDNA, Sm,…Nhìn chung, nhiều bệnh lý
tự miễn có kháng thể kháng nhân nên độ đặc hiệu của
ANA không cao
Trong số 102 bệnh nhân được làm xét nghiệm kháng
thể kháng dsDNA có 60 bệnh nhân cho kết quả dương
tính, chiếm 58,8% Tỷ lệ này trong nghiên cứu của
Phạm Văn Thức là 60,92%, Nguyễn Quốc Tuấn là 60%,
Nguyễn Thị Vân là 41,8% [10] Kháng thể kháng dsDNA
xuất hiện ở lupus ban đỏ hệ thống (khoảng 60 - 80%) và
hiếm khi xuất hiện ở bệnh khác và người bình thường
khỏe mạnh, nếu có thì thường với hiệu giá thấp Độ đặc
hiệu của kháng thể kháng dsDNA cho lupus ban đỏ hệ thống là rất cao (97 - 100%), vì vậy kháng thể kháng dsDNA dương tính có vai trò quan trọng cho chẩn đoán lupus ban đỏ hệ thống Tuy nhiên, nồng độ kháng thể kháng dsDNA thay đổi theo thời gian, một vài nghiên cứu ở nhóm bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống chỉ ra rằng, nồng độ kháng thể kháng dsDNA có tương quan với biểu hiện lâm sàng trong đợt cấp tính của bệnh, hầu hết bệnh nhân có hiệu giá kháng thể cao thường đến trước hoặc xuất hiện đồng thời với đợt cấp của bệnh [11; 12]
Tổng số nghiên cứu cặp tương quan là 172 bệnh nhân, thấy rằng mức độ dương tính ANA và số tiêu chuẩn chẩn đoán có tương quan tuyến tính đồng biến chặt chẽ với r = 0,571 Giá trị trung bình của mức độ dương tính ANA (theo phương pháp MDHQ gián tiếp trên tế bào HEp - 2) trong nhóm bệnh nhân có trên 5 tiêu chuẩn chẩn đoán cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân có từ 5 tiêu chuẩn chẩn đoán trở xuống
Tỷ lệ tổn thương thận trong nhóm bệnh nhân có kháng thể kháng dsDNA dương tính cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân có kháng thể kháng dsDNA âm tính Giá trị trung bình của kháng thể kháng dsDNA nhóm dương tính trên bệnh nhân có tổn thương thận cao hơn có ý nghĩa thống kê so với bệnh nhân không có tổn thương thận Trong nghiên cứu của Nguyễn Quốc Tuấn (1991) và Kosaraju K (2010), 100% bệnh nhân có tổn thương thận có kháng thể kháng
Trang 4ds-DNA dương tính và hiệu giá kháng thể/ nồng độ kháng
thể kháng dsDNA ở bệnh nhân có protein niệu cũng
cao hơn nhiều so với bệnh nhân không có protein niệu
[13] Nghiên cứu của P Alba và cộng sự (2003) cũng
cho thấy được tỷ lệ cao hơn kháng thể kháng dsDNA
dương tính trong nhóm có viêm thận (với p = 0,002)
[14] Như vậy, kết quả trong nghiên cứu của chúng tôi
cũng phù hợp và góp phần khẳng định kháng thể kháng
chuỗi kép DNA đặc trưng và có mối liên quan chặt chẽ
với tổn thương thận
V KẾT LUẬN
Phát hiện kháng kháng thể kháng nhân bằng miễn
dịch huỳnh quang gián tiếp trên tế bào HEp - 2 có giá trị
tiên lượng mức độ nặng thông qua số tiêu chuẩn chẩn
đoán của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống Trong khi
đó, phát hiện kháng thể kháng dsDNA bằng kỹ thuật
ELISA giúp đánh giá mức độ tổn thương thận trên bệnh
nhân này
Lời cảm ơn
Chúng tôi cám ơn phòng khám và khoa xét nghiệm
bệnh viện Da liễu Trung ương đã hỗ trợ hoàn thành đề
tài này
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Kalden J.R (1996) Pathhogenic aspects of
system-ic lupus erythematosus 32, 3 - 6.
2 Marc CH (2000) The history of lupus
erythemato-sus 9, 3 - 10.
3 Obermoser, G., Sontheimer, R.D., and Zelger, B
(2010) Overview of common, rare and atypical
mani-festations of cutaneous lupus erythematosus and
histo-pathological correlates 19, 1050 - 1070.
4 Kole, A.K., and Ghosh, A (2009) Cutaneous
mani-festations of systemic lupus erythematosus in a tertiary
referral center n n r t 54, 132 - 136.
5 Kaposi MH (1872) Neue Beitrage zur Keantiss des
lupus erythematosus r h r t h 4, 36.
6 Cerovec, M., Anic, B., Padjen, I., and Cikes, N (2012) Prevalence of the American College of
Rheu-matology classification criteria in a group of 162
sys-temic lupus erythematosus patients from Croatia Cr t
53, 149 - 154.
7 Trần Thúy Hạnh (2006) Tìm hiểu vai trò kháng thể
kháng chuỗi kép DNA và kháng thể kháng nhân trong
bệnh lupus ban đỏ hệ thống T h h h ng
85, 69 - 72.
8 Phuong, H.T., My, L.H., Minh, V.N., et al (2014)
Antinuclear antibody detection by hep-2 immunofluo-rescence test in diagnosis of systemic lupus erythema-tosus tn rn r t g n n r
-g 15, 67 - 72.
9 El-Chennawi F.A (2009) Comparative study of
nuclear antibody detection by indirect
immunofluorescence and enzyme immunoassay in lupus patients
-n -n t 38, 839 - 850.
10 Nguyễn Thị Vân (2004) Biểu hiện lâm sàng và xét
nghiệm của bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống T h
Y h t N 379, 51 - 54.
11 Nguyễn Văn Đĩnh, Nguyễn Hữu Trường (2013)
Một số tự kháng thể thường gặp trong bệnh hệ thống Y
h ng (70), 29 - 36.
12 Karsten Conrad, W.S (2007) Autoantibodies in
Systemic Autoimmune Diseases: A Diagnostic Refer-ence, 2 nd ed
13 Kosaraju K, and Shenoy S, S.U (2010) A
cross-sectional hospital-based study of autoantibody profile and clinical manifestations of systemic lupus
erythema-tosus in south Indian patients n n r
28, 245 - 247.
14 P Alba, L.B., M J Cuadrado, et al (2003)
Anti-ds-DNA, anti-Sm antibodies, and the lupus anticoagulant:
significant factors associated with lupus nephritis nn
h 62, 556 - 560.
Summary THE CORRELATION BETWEEN ANTI NUCLEAR ANTIBODIES (ANA) AND ANTI DOUBLE STRANDED DNA (dsDNA) ANTIBODIES WITH SEVERITY OF
SYSTEMIC LUPUS ERYTHEMATOSUS
Auto - antibodies have important roles in diagnosis and progress of systemic lupus erythematosus (SLE) The study investigated the correlation of anti-nuclear antibodies (ANA) detected by HEp-2 based indirect immunofluorence (HEp-2/IDF) and anti double-stranded DNA antibody (dsDNA) by ELISA with severity of SLE patients In 172 SLE
Trang 5out - patients from Vietnam National Hospital of Dermatology – Venereology, ANA positive and anti - dsDNA positive were 96.5% and 58.8%, respectively The degree of ANA positive detected by HEp-2/IDFhad positive relationship with numbers of SLE criteria with r=0,582 The level of anti-dsDNA antibodies in renal involved SLE group is significantly higher when compared with non-renal involved SLE group (131,03 ± 60,75 UI vesus 94,23 ± 45,62 UI, with p = 0.03) This study conclude that HEp-2/IDF positive ANA and ELISA positive anti-dsDNA have positively indicated the severity of SLE and renal involvement
Key words: SLE, ANA, dsDNA Indirect Immunofluorecence, HEp-2