Bài thuyết trình: Quản lý an toàn sinh vật biến đổi gen ở Việt Nam

Giới thiệu về GMO, định nghĩa quản lý an toàn GMO và thực trạng, các văn bản pháp luật có đề cập về vấn đề quản lý an toàn GMO ở Việt Nam, các quy trình quản lý GMO ở Việt Nam,... là những nội dung chính trong bài thuyết trình Quản lý an toàn sinh vật biến đổi gen ở Việt Nam. Mời các bạn cùng tham khảo.

Trường đ i h c Bách khoa Hà N iạ ọ ộ

Vi n công ngh  sinh h c và công ngh  th c ph mệ ệ ọ ệ ự ẩ

Ph m Th  Tạ ị ươi 20123707Đào Th  Kim Hu  20123149ị ệBùi Th  H i Y n 20123731ị ả ếNguy n Th  Phễ ị ương 20113560Nguy n Th  Hoàng Y n 20123743ễ ị ếNguy n Th  Hễ ị ương 20123192

N I DUNG Ộ

I. Gi i thi u v  GMO ớ ệ ề

Sinh  v t  bi n  đ i  gen(GMO)  là  các  sinh  v t  có  gen  b   bi n ậ ế ổ ậ ị ế

đ i(thay  đ i  nhân  t o  c u  trúc  b   gen(DNA)),  ho c  ti p  nh n ổ ổ ạ ấ ộ ặ ế ậ

nh ng đo n GMO m i(các đo n DNA) t  các sinh v t khác nh  ữ ạ ớ ạ ừ ậ ờtác đ ng c a con ngộ ủ ười

 Hi n nay, trên th  gi i đã có 28 qu c gia đ a cây tr ng bi n ệ ế ớ ố ư ồ ế

 Ở Vi t Nam GMO đang nghiên c u phòng thí nghi m, và ệ ứ ệ

th  nghi m quy mô nh , ch a có cây GMO đử ệ ỏ ư ượ ảc s n xu t ấ

đ i trà.ạ

 M c tiêu nụ ước ta, đ n năm 2020, di n tích ngô, bông, đ u ế ệ ậ

tương bi n đ i gen   Vi t Nam đ t t  30 – 50%.ế ổ ở ệ ạ ừ

• T i Vi t Nam, cây tr ng bi n đ i gen đã đạ ệ ồ ế ổ ược đ u t  ầ ư

nghiên c u và kh o nghi m t  năm 2006 sau khi “Chứ ả ệ ừ ương trình tr ng đi m phát tri n và  ng d ng công ngh  sinh h c ọ ể ể ứ ụ ệ ọtrong lĩnh v c nông nghi p và phát tri n nông thôn đ n năm ự ệ ể ế2020” được phê duy t t i Quy t đ nh s  11/2006/QĐ­TTg.ệ ạ ế ị ố

• Đ n 2013, B  NN&PTNT đã công nh n k t qu  kh o ế ộ ậ ế ả ả

nghi m 5 gi ng ngô bi n đ i gen đ  trình B  Tài nguyên ­ ệ ố ế ổ ể ộMôi trường c p phép an toàn sinh h c.ấ ọ

• S  li u c a T ng C c H i Quan cũng cho bi t, ch  trong ố ệ ủ ổ ụ ả ế ỉtháng đ u tiên c a năm 2014, c  nầ ủ ả ước nh p kh u 580 nghìn ậ ẩ

t n ngô, tăng g p h n 5 l n so v i tháng 01/2013.ấ ấ ơ ầ ớ

L i ích c a sinh v t bi n đ i gen ợ ủ ậ ế ổ

1 Cung c p ngu n lấ ồ ương th c c n thi t cho tự ầ ế ương lai,

2 Tăng cường ch t lấ ượng th c ph m,ự ẩ

3 Ứng d ng trong công nghi p nh  : c n sinh h c, d u th c ụ ệ ư ồ ọ ầ ự

v t,… t  các sinh v t bi n đ i gen,ậ ừ ậ ế ổ

4 S n xu t ra các dả ấ ược ph m giúp phòng ch ng m t s  b nh ẩ ố ộ ố ệ

nh  : ti u đư ế ường, ung th , đ t qu … tăng kh  năng chăm ư ộ ỵ ảsóc s c kh e,ứ ỏ

5 T o ra các ch t hóa h c ít gây ô nhi m môi trạ ấ ọ ễ ường, d  ễ

ki m soátể

6 Làm thay đ i l i nhu n thu đổ ợ ậ ượ ừct  các ho t đ ng nông và ạ ộ

công nghi p, gi m b t s  ô nhi m môi trệ ả ớ ự ễ ường…

Nh ng v n đ  tranh cãi v  GMO ữ ấ ề ề

1 Ảnh hưởng t i s c kh e con ngớ ứ ỏ ười : gây d   ng, gi m kh  ị ứ ả ả

năng mi n d ch c a c  th , gây kháng kháng sinh…ễ ị ủ ơ ể

2 Ảnh hưởng đ n môi trế ường sinh thái : t o ra cây tr ng ạ ồ

chuy n gen kháng thu c di t c , sâu b nh, t o nên siêu c  ể ố ệ ỏ ệ ạ ỏ

d i, tao nên ch ng vi sinh v t kháng ch t kháng sinhạ ủ ậ ấ

3 V n đ  s  h u trí tuấ ề ở ữ ệ

4 Đ o đ c: trái v i t  nhiên, t o loài vi sinh v t m i có s  ạ ứ ớ ự ạ ậ ớ ự

pha tr n gi a các loàiộ ữ

5 V n đ  ghi nhãnấ ề

6 V n đ  xã h i.ấ ề ộ

II. Đ nh nghĩa và th c tr ng qu n lý an  ị ự ạ ả toàn sinh v t bi n đ i gen(GMO) ậ ế ổ

• Tháng 12/2002 C c B o v  Môi trụ ả ệ ường b t đ u th c hi n ắ ầ ự ệ

d  án “Xây d ng khung an toàn sinh h c qu c gia” do ự ự ọ ố

UNEP/GEF tài tr ợ

• Ngày 17/10/2003 Th  tủ ướng Chính ph  chính th c đ ng ý ủ ứ ồ

Vi t Nam tham gia Ngh  đ nh th  Cartagena v  An toàn sinh ệ ị ị ư ề

h c. Ngày 19/1/2004 Chính ph  đã phê chu n và tr  thành ọ ủ ẩ ởthành viên chính th c c a Ngh  đ nh th  Cartagena v  An ứ ủ ị ị ư ề

toàn sinh h c. B  Tài nguyên và Môi trọ ộ ường được Chính ph  ủgiao làm c  quan đ u m i qu c gia th c thi ngh  đ nh th ơ ầ ố ố ự ị ị ư

• Ngày 26/8/2005 Chính ph  Vi t Nam đã ban hành Quy ch  ủ ệ ế

Qu n lý an toàn sinh h c đ i v i các sinh v t bi n đ i gen, ả ọ ố ớ ậ ế ổ

s n ph m, hàng hóa có ngu n g c t  sinh v t bi n đ i gen .ả ẩ ồ ố ừ ậ ế ổ

2. Th c tr ng qu n lý GMO   Vi t Nam ự ạ ả ở ệ

N i dung c a ngh  đ nh th  Cartagena h ộ ủ ị ị ư ướ ng đ n : ế

Đ m b o m c đ  b o v  th a đáng trong lĩnh v c chuy n ả ả ứ ộ ả ệ ỏ ự ểgiao, x  lý và s  d ng các sinh v t bi n đ i gen,ử ử ụ ậ ế ổ

S  d ng b n v ng đa d ng sinh h c,ử ụ ề ữ ạ ọ

Các r i ro đ i v i s c  kh e con ngủ ố ớ ứ ỏ ười và đ c bi t chú ặ ế

tr ng đ n các v n chuy n xuyên bi n gi i,ọ ế ậ ể ế ớ

Thi t l p nguyên t c và quy trình qu c t  v  trách nhi m ế ậ ắ ố ế ề ệpháp lý và b i thồ ường liên quan đ n sinh v t s ng bi n đ i ế ậ ố ế ổgen

• Nghi đ nh s  69/2010/NĐ­CP ngày 21 tháng 6 năm 2010 ị ố

c a chính ph  v  an toàn sinh h c đ i v i sinh v t bi n ủ ủ ề ọ ố ớ ậ ế

đ i gen, m u v t di truy n và s n ph m c a sinh v t ổ ẫ ậ ề ả ẩ ủ ậ

bi n đ i gen.ế ổ

• Ngày 30­11­2011 ngh  đ nh trên đị ị ượ ửc s a đ i và b  ổ ổ

sung thêm vào là công tác qu n lý nhà nả ước v  an toàn ềsinh h c đ i v i sinh v t bi n đ i gen đọ ố ớ ậ ế ổ ược phân chia cho các b ộ

• Cây tr ng bi n đ i gen, B  NN&PTNT ban hành thông ồ ế ổ ộ

t  72/2009/TT­BNNPTNT ngày 17 tháng 11 năm 2009 ưquy đ nh danh m c lo i cây tr ng bi n đ i gen đị ụ ạ ồ ế ổ ược 

phép kh o nghi m đánh giá r  do đ i v i đa d ng sinh ả ệ ủ ố ớ ạ

h c và môi trọ ường cho m c đích làm gi ng cây tr ng   ụ ố ồ ở

Vi t Nam: ngô, đ u tệ ậ ương, bông

• T  năm 2011 đ n nay B  Tài Nguyên và Môi Tr ừ ế ộ ườ ng đã c p phép  ấ cho kh o nghi m h n ch  và di n r ng cho các s  ki n ngô bi n  ả ệ ạ ế ệ ộ ự ệ ế

đ i gen ch ng ch u thu c tr  c  và kháng sâu đ c thân g m:  ổ ố ị ố ừ ỏ ụ ồ

MON890345, NK603, GA21, Bt11, TC1507.

• Trong năm 2014­2015 B  Tài Nguyên và Môi Tr ộ ườ ng đã ti n hành  ế

th m đ nh và c p gi y ch ng nh n an toàn sinh h c cho 4 s  ki n  ẩ ị ấ ấ ứ ậ ọ ự ệ ngô bi n đ i gen. Cùng th i gian đó b  cũng c p gi y xác nh n  ế ổ ờ ộ ấ ấ ậ

th c v t bi n đ i gen đ  đi u ki n làm th c ph m, th c ăn chăn  ự ậ ế ổ ủ ề ệ ự ẩ ứ nuôi.

• 12­3­2015 C c Tr ng tr t (B  NNPTNT) ban hành quy t đ nh s   ụ ồ ọ ộ ế ị ố 69/QĐ­ TT­ CLT v  vi c công nh n đ c tính cách gi ng cây tr ng  ề ệ ậ ặ ố ồ

bi n đ i gen. 3 gi ng đ ế ổ ố ượ c  công nh n: NK66 BT –mang s  ki n  ậ ự ệ chuy n gen Bt 11, NK66 GT­ mang s  ki n chuy n gen GA21,  ể ự ệ ể

NK66Bt/GT – mang s  ki n chuy n gen Bt 11 và GA21) c a công  ự ệ ể ủ

ty Syngenta Vi t Nam ệ

III. Các văn b n pháp lu t đ  c p đ n v n đ   ả ậ ề ậ ế ấ ề

qu n lý an toàn GMO   Vi t Nam ả ở ệ

a.  Lu t ậ

b. Ngh  đ nh  ị ị

Ngh  đ nh s  69/2010/NĐ­ ị ị ố

CP ngày 21/6/2010 Ngh  đ nh s  

ị ị ố 108/2011/NĐ­CP ngày 

30/11/2011

Ngh  đ nh s   ị ị ố 38/2012 c a Chính  ủ

ph , liên B  Nông  ủ ộ nghi p và Phát  ệ tri n Nông thôn ­  ể Khoa h c Công  ọ

nghệ Quy đ nh toàn di n các n i  ị ệ ộ

dung qu n lý an toàn sinh  ả

h c đ i v i sinh v t bi n  ọ ố ớ ậ ế

đ i gen, m u v t di truy n  ổ ẫ ậ ề

và s n ph m c a sinh v t  ả ẩ ủ ậ

bi n đ i gen t  nghiên c u  ế ổ ừ ứ

khoa h c và phát tri n công  ọ ể

ngh  đ n kh o nghi m,  ệ ế ả ệ

gi i phóng ra môi tr ả ườ ng và 

s  d ng làm th c ph m,  ử ụ ự ẩ

th c ăn chăn nuôi ứ

Ngh  đ nh này s a đ i  ị ị ử ổ

m t s  Đi u c a Ngh   ộ ố ề ủ ị

đ nh s  69/2010/NĐ­CP  ị ố ngày 21/06/2010 c a  ủ Chính ph  v  an toàn sinh  ủ ề

h c đ i v i sinh v t bi n  ọ ố ớ ậ ế

đ i gen, m u v t di  ổ ẫ ậ truy n và s n ph m c a  ề ả ẩ ủ sinh v t bi n đ i gen ậ ế ổ

Quy đ nh chi ti t  ị ế thi hành m t s   ộ ố

đi u c a Lu t an  ề ủ ậ toàn th c ph m ự ẩ hoàn thi n d   ệ ự

th o Thông t   ả ư

h ướ ng d n ghi  ẫ nhãn v i th c  ớ ự

ph m có t  l   ẩ ỷ ệ thành ph n nguyên  ầ

li u bi n đ i gen  ệ ế ổ

l n h n 5% ớ ơ

c. Thông tư

d. Quy t đ nh ế ị

Công tác qu n lý an toàn sinh v t bi n đ i gen  ả ậ ế ổ

B  Khoa h c và ộ ọCông nghệ

IV. Các quy trình qu n lý GMO   Vi t nam ả ở ệ

1. Quy trình đăng ký công nh n phòng thí  ậ

nghi m nghiên c u GMO ệ ứ

Quy trình công nh n phòng thí nghi m nghiên c u sinh  ậ ệ ứ

v t bi n đ i gen ậ ế ổ

 Yêu c u v  phòng thí nghi m nghiên c u nghiên c u v  sinh ầ ề ệ ứ ứ ề

v t bi n đ i gen :ậ ế ổ

­ Có cán b  chuyên môn phù h p v i ho t đ ng nghiên c u ộ ợ ớ ạ ộ ứ

khoa h c, phát tri n công ngh  v  sinh v t bi n đ i gen, s n ọ ể ệ ề ậ ể ổ ả

ph m c a sinh v t bi n đ i gen.ẩ ủ ậ ế ổ

­ Có trang thi t b  phù h p v i ho t đ ng nghiên c u khoa ế ị ợ ớ ạ ộ ứ

h c, phát tri n công ngh  v  sinh v t bi n đ i gen, s n ọ ể ệ ề ậ ế ổ ả

ph m c a sinh v t bi n đ i gen.ẩ ủ ậ ể ổ

­ Có quy trình v n hành phòng thí nghi m b o đ m các yêu ậ ệ ả ả

c u v  an toàn sinh h c.ầ ề ọ

2. Quy trình đăng ký c  s  kh o nghi m GMO ơ ở ả ệ

 M c đích kh o nghi m sinh v t bi n đ i gen : ụ ả ệ ậ ế ổ

­ Đánh giá  nh h ng c a GMO đ i v i môi tr ng, đa d ng ả ưở ủ ố ớ ườ ạsinh h c trong đi u ki n Vi t Nam.ọ ề ệ ệ

 N i dung kh o nghi m :ộ ả ệ

­ Nguy c  tr  thành c  d i, d ch h i,ơ ở ỏ ạ ị ạ

­ Nguy c   nh h ng x u đ n sinh v t không ch  đích,ơ ả ưở ấ ế ậ ủ

­ Nguy c  làm thay đ i b t l i đ n h  sinh thái xung quanh,ơ ổ ấ ợ ế ệ

­ Các tác đ ng b t l i khác.ộ ấ ợ

 Yêu c u đ i v i vi c kh o nghi m :ầ ổ ớ ệ ả ệ

­ Kh o nghi m h n ch  và di n r ng,ả ệ ạ ế ệ ộ

­ N u s n ph m bi n đ i gen gây  nh h ng đ n s c kh e con ế ả ẩ ế ổ ả ưở ế ứ ỏ

ngườ ậi v t nuôi, h  sinh thái, an toàn sinh h c mà không ki m ệ ọ ểsoát được thì ph i ng ng kh o nghi m.ả ừ ả ệ

 T  ch c đổ ứ ược công nh n là c  s  kh o nghi m sinh v t bi n ậ ơ ở ả ệ ậ ế

đ i gen ph i đáp  ng các đi u ki n :ổ ả ứ ề ệ

­ Có c  s  v t ch t, k  thu t và trang thi t b  phù h p cho kh o ơ ở ậ ấ ỹ ậ ế ị ợ ảnghi m GMO,ệ

­ Có cán b  chuyên môn phù h p v i ho t đ ng kh o nghi m ộ ợ ớ ạ ộ ả ệ

GMO,

­ Có quy trình kh o nghi m đ m b o các yêu c u v  an toàn sinh ả ệ ả ả ầ ề

h c.ọ

3. Quy trình c p gi y kh o nghi m sinh v t  ấ ấ ả ệ ậ

bi n đ i gen ế ổ

4. Quy trình c p gi y ch ng nh n GMO đ   ấ ấ ứ ậ ủ

đi u ki n làm th c ph m, th c ăn chăn nuôi ề ệ ự ẩ ứ

   Báo cáo đánh giá r i roủ

­     Thông tin v  sinh v t nh nề ậ ậ

­     Thông tin v  GMO: trình t , ngu n g c gen chuy n vào, quá ề ự ồ ố ểtrình bi n đ i gen, tính  n đ nh di truy n c a GMO, thay đ i v  ế ổ ổ ị ề ủ ổ ề

ki u hình c a GMO so v i sinh v t nh n,ể ủ ớ ậ ậ

­ Đánh giá nguy c   nh h ng c a GMO đ n s c kh e con ng i:ơ ả ưở ủ ế ứ ỏ ườ

­ S  khác bi t v  thành ph n dinh d ng gi a GMO và sinh v t ự ệ ề ầ ưỡ ữ ậ

nh nậ

­ Kh  năng gây ng  đ c, gây d   ng c a GMO đ i v i con ng iả ộ ộ ị ứ ủ ố ớ ườ

­ Kh  năng GMO có th  gây b nh, ho c tác đ ng b t l i khác cho ả ể ệ ặ ộ ấ ợcon người

­ Đánh giá kh  năng chuy n hóa các thành ph n c a GMOả ể ầ ủ

­ Các r i ro khác có th  có n u s  d ng GMO làm th c ph mủ ể ế ử ụ ự ẩ

5. Quy trình đăng ký c p gi y ch ng nh n an  ấ ấ ứ ậ

th  c a Vi t Nam. K t qu  kh o nghi m sinh v t bi n đ i gen ể ủ ệ ế ả ả ệ ậ ế ổ

đã được B  Nông nghi p và Phát tri n nông thôn công nh n đ t ộ ệ ể ậ ạ

yêu c u.ầ

 Sinh v t bi n đ i gen đậ ế ổ ược H i đ ng an toàn sinh h c k t lu n là ộ ồ ọ ế ậ

an toàn đ i v i môi trố ớ ường và đa d ng sinh h c.ạ ọ

   N i ộ   dung c a Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c ( theo  ủ ấ ứ ậ ọ

Đi u 25 NĐ  ề S : 69/2010/NĐ­CP )  ố

1  Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c g m nh ng n i dung  ấ ứ ậ ọ ồ ữ ộ

chính sau đây:

a ) Tên c a sinh v t bi n đ i gen: tên khoa h c, tên thông  ủ ậ ế ổ ọ

th ườ ng, s  ki n chuy n gen và mã nh n d ng duy nh t, n u  ự ệ ể ậ ạ ấ ế

có;

b ) Thông tin chi ti t v  t  ch c, cá nhân đăng ký c p Gi y  ế ề ổ ứ ấ ấ

ch ng nh n an toàn sinh h c; ứ ậ ọ

c ) Các yêu c u c  th  đ  b o đ m an toàn sinh h c trong quá  ầ ụ ể ể ả ả ọ

trình s  d ng sinh v t bi n đ i gen ử ụ ậ ế ổ

2  B  Tài nguyên và Môi tr ộ ườ ng quy đ nh m u Gi y ch ng  ị ẫ ấ ứ

nh n an toàn sinh h c ậ ọ

 Danh m c sinh v t bi n đ i gen đụ ậ ế ổ ượ ấc c p Gi y ấ

ch ng nh n ATSH ( theo Đi u 26 NĐ ứ ậ ề S : ố

69/2010/NĐ­CP ) 

1.B Tài nguyên và Môi tr ng l p Danh m c sinh v t bi n 

đ i gen đổ ượ ấc c p Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c và ấ ứ ậ ọ

công b  Danh m c trên trang thông tin đi n t  v  an toàn ố ụ ệ ử ề

sinh h c c a B  Tài nguyên và Môi trọ ủ ộ ường

2. Trong th i h n 10 ngày, k  t  ngày c p ho c thu h i ờ ạ ể ừ ấ ặ ồ

Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c, B  Tài nguyên và Môi ấ ứ ậ ọ ộ

trường b  sung ho c xóa tên sinh v t bi n đ i gen trong ổ ặ ậ ế ổ

Danh m c.ụ

   Thu h i Gi y ch ng nh n ATSH ( theo Đi u 24 NĐ  ồ ấ ứ ậ ề S : 69/2010/NĐ­ ố

CP ) 

1  Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c b  xem xét thu h i trong các tr ấ ứ ậ ọ ị ồ ườ ng 

h p sau đây: ợ

a ) Có b ng ch ng khoa h c m i v  r i ro c a sinh v t bi n đ i gen đã  ằ ứ ọ ớ ề ủ ủ ậ ế ổ

đ ượ ấ c c p Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c; ấ ứ ậ ọ

b ) T  ch c, cá nhân c  tình cung c p sai thông tin có tính ch t quy t đ nh  ổ ứ ố ấ ấ ế ị

cho vi c c p Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c; ệ ấ ấ ứ ậ ọ

c ) Có b ng ch ng ch ng minh k t lu n c a H i đ ng an toàn sinh h c là  ằ ứ ứ ế ậ ủ ộ ồ ọ

thi u c  s  khoa h c ế ơ ở ọ

2  B  Tài nguyên và Môi tr ộ ườ ng quy t đ nh thu h i Gi y ch ng nh n an  ế ị ồ ấ ứ ậ

toàn sinh h c; thông báo b ng văn b n cho t  ch c, cá nhân b  thu h i  ọ ằ ả ổ ứ ị ồ

Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c và thông tin trên các ph ấ ứ ậ ọ ươ ng ti n  ệ

thông tin đ i chúng ạ

3  K  t  ngày có quy t đ nh thu h i Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c,  ể ừ ế ị ồ ấ ứ ậ ọ

t  ch c, cá nhân không đ ổ ứ ượ c phóng thích ra môi tr ườ ng sinh v t bi n  ậ ế

đ i gen đã b  thu h i Gi y ch ng nh n an toàn sinh h c ổ ị ồ ấ ứ ậ ọ

6. Quy đ nh v  ghi và dán nhãn ị ề

bi n pháp ki m soát, qu n lý ch t ch  và ngăn ng a nh ng r i ro ệ ể ả ặ ẽ ừ ữ ủ

có th  x y ra trong quá trình trên, nh m m c đích b o v  an toàn ể ả ằ ụ ả ệcho s c kh e con ngứ ỏ ười, môi trường s ng và đa d ng sinh h c, ố ạ ọ

ph c v  m c tiêu phát tri n b n v ng đ t nụ ụ ụ ể ề ữ ấ ước

CẢM ƠN THẦY VÀ CÁC BẠN ĐÃ LẮNG NGHE!