Luận văn Thạc sĩ: Xây dựng bài tập thực nghiệm hóa học lớp 10 (ban cơ bản)

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn Xây dựng bài tập thực nghiệm hóa học lớp 10 (ban cơ bản) là nâng cao hiệu quả dạy học hóa học bằng cách thiết kế và sử dụng một số bài tập thực nghiệm. Mời các bạn tham khảo!

CHƯƠNG 1: C  S  LÍ LU N VÀ TH C TI N Ơ Ở Ậ Ự Ễ 81.1. M t s  xu hộ ố ướng đ i m i phổ ớ ương pháp d y h c hóa h c ạ ọ ọ ở 

1.1.1. Đ i m i ph ổ ớ ươ ng pháp d y h c – M t nhu c u t t y u c a xã h i h c ạ ọ ộ ầ ấ ế ủ ộ ọ  

1.2. Nh ng xu hữ ướng phát tri n c a bài t p hóa h c hi n nayể ủ ậ ọ ệ 9

1.2.1. N i dung bài t p g n li n v i th c ti n, đ i s ng, xã h i, c ng đ ng ộ ậ ắ ề ớ ự ễ ờ ố ộ ộ ồ        10

1.2.2. N i dung hóa h c g n li n v i các kĩ năng th c hành thí nghi m ộ ọ ắ ề ớ ự ệ 10

1.2.3. N i dung bài t p ph i ch a đ ng các y u t  phát tri n t  duy ộ ậ ả ứ ự ế ố ể ư 101.3. Phân lo i bài t p hóa h c th c nghi m và tác d ng c a nó trongạ ậ ọ ự ệ ụ ủ  

1.3.3. Tác d ng c a bài t p hóa h c th c nghi m trong d y h c hóa h c  ụ ủ ậ ọ ự ệ ạ ọ ọ ở  

1.4. M i quan h  gi a phát tri n t  duy và rèn luy n kĩ năng th cố ệ ữ ể ư ệ ự  

1.4.3. M i quan h  gi a phát tri n t  duy và rèn luy n kĩ năng th c hành ố ệ ữ ể ư ệ ự  

1.5. Th c tr ng vi c thi t k  và s  d ng bài t p hóa h c th c nghi mự ạ ệ ế ế ử ụ ậ ọ ự ệ  

2.1.1. C  s ơ ở 20

2.2.1. Xu t phát t  nh ng ki n th c và kĩ năng th c hành c n ki m tra ấ ừ ữ ế ứ ự ầ ể 20

2.2.2. Xu t phát t  nh ng sai l m th ấ ừ ữ ầ ườ ng g p th c hành thí nghi m ặ ự ệ 21

2.3. Thi t k  các d ng bài t p th c nghi m trong chế ế ạ ậ ự ệ ương trình hóa 

2.3.2. Bài t p hóa h c th c nghi m có tính ch t minh h a và mô ph ng ậ ọ ự ệ ấ ọ ỏ 40

2.4. S  d ng bài t p th c nghi m trong d y h c hóa h cử ụ ậ ự ệ ạ ọ ọ 63

2.4.2. S  d ng bài t p th c nghi m trong gi  th c hành thí nghi m ử ụ ậ ự ệ ờ ự ệ 65

2.4.3. S  d ng bài t p th c nghi m trong gi  ôn t p, luy n t p ử ụ ậ ự ệ ờ ậ ệ ậ 66

2.4.4. S  d ng bài t p th c nghi m trong ki m tra đánh giá k t qu  h c ử ụ ậ ự ệ ể ế ả ọ  

3.3.4.3. Phi u đi u tra h ng thú h c t p môn hóa h c c a h c sinh ế ề ứ ọ ậ ọ ủ ọ 75

t , là ph n  ng hóa h c di n ra   kích thử ả ứ ọ ễ ở ước vi mô nh ng l i là ki n th c cư ạ ế ứ ơ 

b n c n truy n đ t cho Hs, do đó trong gi ng d y hóa h c ta bu c ph i dùngả ầ ề ạ ả ạ ọ ộ ả  

nh ng mô hình   kích thữ ở ước vĩ mô, các thí nghi m đ  b ng quan sát nh ng bi uệ ể ằ ữ ể  

hi n bên ngoài mà t  duy ra tính ch t và c u t o. Vì th , có th  kh ng đ nh r ng,ệ ư ấ ấ ạ ế ể ẳ ị ằ  thí nghi m hóa h c là r t c n thi t cho d y h c hóa h c.ệ ọ ấ ầ ế ạ ọ ọ

M t trong nh ng m c tiêu d y h c hoá h c   trộ ữ ụ ạ ọ ọ ở ường ph  thông là ngoài vi cổ ệ  cung c p ki n th c lí thuy t còn ph i t o đi u ki n cho Hs phát tri n t  duy hoáấ ế ứ ế ả ạ ề ệ ể ư  

h c và kĩ năng th c hành hoá h c, đ  t  đó có kh  năng v n d ng ki n th c vàoọ ự ọ ể ừ ả ậ ụ ế ứ  

cu c s ng, đáp  ng yêu c u giáo d c kĩ thu t t ng h p, hộ ố ứ ầ ụ ậ ổ ợ ướng nghi p cho Hsệ  

ph  thông khi ra trổ ường. 

Th c t  d y h c   trự ế ạ ọ ở ường PT hi n nay, tuy các ki n th c th c hành đã đệ ế ứ ự ượ  cquan tâm nh ng còn r t h n ch  Nguyên nhân c a th c t  này thì có nhi u, trongư ấ ạ ế ủ ự ế ề  

đó quan tr ng là do c  s  v t ch t nhà trọ ơ ở ậ ấ ường ch a đáp  ng, Gv thư ứ ường ph iả  

d y nhi u ti t trong m t bu i nên không có th i gian chu n b  các TN, Gvạ ề ế ộ ổ ờ ẩ ị  

thường có tâm lí “ng i ” thí nghi m và có xu hạ ệ ướng ch  y u là “d y chay”. Vìủ ế ạ  

v y, h u nh  r t ít Gv th c hi n đ  các TN c n thi t trong toàn b  chậ ầ ư ấ ự ệ ủ ầ ế ộ ương trình, 

h u qu  d n đ n h n ch  phát tri n t  duy và kĩ năng th c hành c a Hs. Đậ ả ẫ ế ạ ế ể ư ự ủ ể 

kh c ph c tình tr ng này, bên c nh vi c tăng cắ ụ ạ ạ ệ ường s  d ng TN trong các giử ụ ờ 

h c, còn đòi h i Gv ph i thọ ỏ ả ường xuyên s  d ng và thi t k  các BTTN trong d yử ụ ế ế ạ  

h c đ  Hs có đi u ki n phát tri n t  duy và trau d i kĩ năng th c hành hoá h c,ọ ể ề ệ ể ư ồ ự ọ  

đ c bi t trong đi u ki n không ti n hành đặ ệ ề ệ ế ược nhi u TN.ề

Trong th c ti n d y h c, BTHH đóng vai trò r t quan tr ng, nó v a là m cự ễ ạ ọ ấ ọ ừ ụ  đích, v a là n i dung v a là phừ ộ ừ ương pháp d y h c hi u qu , nó không ch  cungạ ọ ệ ả ỉ  

c p cho Hs ki n th c, con đấ ế ứ ường dành l y ki n th c mà còn mang l i ni m vuiấ ế ứ ạ ề  

c a quá trình khám phá, tìm tòi, phát hi n, c a vi c tìm ra đáp s , mang l i choủ ệ ủ ệ ố ạ  

ngườ ọi h c m t tr ng thái h ng ph n, h ng thú nh n th c.ộ ạ ư ấ ứ ậ ứ

Xu hướng phát triể  bài t p hóa h c hi n nay là tăng cn ậ ọ ệ ường kh  năng t  duyả ư  cho h c sinh   c  ba phọ ở ả ương di n: lý thuy t, th c hành và  ng d ng và gi m điệ ế ự ứ ụ ả  các bài t p mang tính ch t h c thu c trong các câu h i lý thuy t hay là các phépậ ấ ọ ộ ỏ ế  tính toán h c ph c t p trong bài toán hóa h c làm gi m đi y u t  v n d ng r t ọ ứ ạ ọ ả ế ố ậ ụ ấ lý thú c a b  môn. ủ ộ       

Bài t p th c nghi m v a mang tính ch t lý thuy t v  mang tính ch t th cậ ự ệ ừ ấ ế ừ ấ ự  hành đáp  ng đứ ược yêu c u ầ xu hướng phát tri n bài t p trên, đ ng th i qua bàiể ậ ồ ờ  

t p th c hành Hs cũng đậ ự ược làm quen v i nhi u thí nghi m, hi n tớ ề ệ ệ ượng hóa h cọ  trong cu c s ngộ ố  Mu n gi i bài t p th c hành h c sinh ph i v a n m v ng lýố ả ậ ự ọ ả ừ ắ ữ  thuy t v a n m v ng các kĩ năng h c hành đế ừ ắ ữ ự ể tìm phương pháp gi i.ả

Tuy nhiên hi n nay, vi c s  d ng bài t p th c nghi mệ ệ ử ụ ậ ự ệ   trong d y h c ạ ọ ở 

trường PT, tuy đã được quan tâm nh ng ch a đư ư ược chú tr ng, m t ph n do c  sọ ộ ầ ơ ở 

v t ch t c a nhà trậ ấ ủ ường ph  thông còn h n ch , ch a thu n l i cho vi c th cổ ạ ế ư ậ ợ ệ ự  hành thí nghi m, m t ph n n a là do các tài li u vi t v  bài t p th c nghi mệ ộ ầ ữ ệ ế ề ậ ự ệ  

ch a nhi u.ư ề

Xu t phát t  nh ng lý do trên tôi ch n đ  tài:  ấ ừ ữ ọ ề “Xây d ng ự   bài t p th c ậ ự   nghi m hóa h c l p 10 ( ệ ọ ớ ban c  b n) ơ ả ”.

L p 10 là l p đ u tiên c a b c THPT, Hớ ớ ầ ủ ậ s b t đ u nghiên c u sâu h n v  hóaắ ầ ứ ơ ề  

h c, c n t o cho Họ ầ ạ s thói quen h c t p g n v i th c hành và t o h ng thú cho Họ ậ ắ ớ ự ạ ứ s khi g n ki n th c h c đắ ế ứ ọ ượ ở nhà trc    ườ  v i th c t  cu c s ng.ng ớ ự ế ộ ố

2.M c đích nghiên c uụ ứ

Nâng cao hi u qu  d y h c hóa h c b ng ệ ả ạ ọ ọ ằ cách thi t k  và s  d ng ế ế ử ụ m t sộ ố bài t p th c nghi mậ ự ệ

3. Nhi m v  nghiên c uệ ụ ứ

­ Nghiên c u c  s  lý lu n c a đ  tài v  bứ ơ ở ậ ủ ề ề ài t p hóaậ  h c   trọ ở ường THPT

­ Đi u tra th c tr ng vi c ề ự ạ ệ s  d ng bài t p th  ti n.ử ụ ậ ự ễ

­ H ng thú đ i v i môn hóa h c c a h c sinh trung h c ph  thông.ứ ố ớ ọ ủ ọ ọ ổ

­ Xây d ng m t s  bài t p hóa h c th c nghi m l p 10 ự ộ ố ậ ọ ự ệ ớ c  b n.ơ ả

­ Ti n hành th c nghi m.ế ự ệ  

4. Khách th  và đ i tể ố ượng nghiên c uứ

­ Khách th  nghiên c u: Quá trình d y h c môn hóa   tr ng THPT.ể ứ ạ ọ ở ườ

­ Đ i tố ượng nghiên c u: ứ Bài t p th c nghi m trong chậ ự ệ ương trình hóa h c 10ọ  

c  b nơ ả

5. Phương pháp nghiên c u:ứ    

+ Các ph ươ ng pháp nghiên c u lý thuy t ứ ế

­Phương pháp phân tích và t ng h p lý thuy t.ổ ợ ế

­Phương pháp phân lo i và h  th ng.ạ ệ ố

­Phương pháp l ch s ị ử

+ Các ph ươ ng pháp nghiên c u th c ti n ứ ự ễ

­ Phương pháp quan sát

­ Phương pháp đi u tra giáo d c.ề ụ

­ Phương pháp th c nghi m khoa h c.ự ệ ọ

­ Phương pháp phân tích, t ng k t kinh nghi m.ổ ế ệ

­ Phương pháp l y ý ki n chuyên gia.ấ ế

+ Các ph ươ ng pháp x  lý s  li u ử ố ệ

6. Đóng góp m i c a đ  tàiớ ủ ề

Xây d ng bài t p th c nghi m hóa h c 10  ng d ng trong d y h c hóa h c.ự ậ ự ệ ọ ứ ụ ạ ọ ọ  Góp ph n ầ hoàn thi n các d ng bài t p   b c THPT.ệ ạ ậ ở ậ

CHƯƠNG 1: C  S  LÍ LU N VÀ TH C TI N Ơ Ở Ậ Ự Ễ

1.1. M t s  xu hộ ố ướng đ i m i phổ ớ ương pháp d y h c hóa h c   trạ ọ ọ ở ường 

ph  thông hi n nayổ ệ

1.1.1. Đ i m i ph ổ ớ ươ ng pháp d y h c – M t nhu c u t t y u c a xã h i ạ ọ ộ ầ ấ ế ủ ộ  

h c t p ọ ậ

V i m c tiêu công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t nớ ụ ệ ệ ạ ấ ước, phát tri n kinh t  thể ế ị 

trường có đ nh hị ướng xã h i ch  nghĩa, m  c a h i nh p v i các nộ ủ ở ử ộ ậ ớ ước trong khu 

v c và trên th  gi i đòi h i giáo d c ph i đào t o nên nh ng con ngự ế ớ ỏ ụ ả ạ ữ ười Vi tệ  Nam đáp  ng nhu c u, ngoài nh ng nhu c u c  b n v  ki n th c, đ o đ c và kĩứ ầ ữ ầ ơ ả ề ế ứ ạ ứ  năng, l p ngớ ười lao đ ng m i trong giai đo n hi n nay c n đáp  ng các yêu c uộ ớ ạ ệ ầ ứ ầ  sau:

 ­  Ch  đ ng, năng đ ng sáng t o, dám nghĩ dám làm.ủ ộ ộ ạ

 ­ S n sàng ti p nh n thông tin và x  lý thông tin.ẵ ế ậ ử

 ­ Có năng l c t  h c, t  tìm hi u th c ti n, bi t đúc rút kinh nghi m.ự ự ọ ự ể ự ễ ế ệ

 ­ Có kh  năng giao ti p,  ng x , tham gia các ho t đ ng xã h i.ả ế ứ ử ạ ộ ộ

 ­ Có kh  năng h p tác, hi u bi t pháp lu t, có tính k  lu t.ả ợ ể ế ậ ỷ ậ

 Các phương pháp d y h c cũ tuy đã kh ng đ nh đạ ọ ẳ ị ược m t s   u đi m nh tộ ố ư ể ấ  

đ nh, nh ng ch  y u là truy n th  m t chi u, ch a đáp  ng đị ư ủ ế ề ụ ộ ề ư ứ ược h t các nhuế  

c u trên, h n n a, do s  phát tri n c a khoa h c, xã h i, lầ ơ ữ ự ể ủ ọ ộ ượng ki n th c ngàyế ứ  càng tăng nhanh, trong khi đó th i lờ ượng d y h c thì có gi i h n. Do đó, c n ph iạ ọ ớ ạ ầ ả  

đ i m i phổ ớ ương pháp d y h c theo hạ ọ ướng d y cách h c, cách suy nghĩ, cách tạ ọ ư duy. C  th  là:ụ ể

 ­ Phát huy tính ch  đ ng, sáng t o trong quá trình nh n th c, v n d ng.ủ ộ ạ ậ ứ ậ ụ

 ­ T o đi u ki n cho Hs t  l c phát hi n, tìm hi u, đ t v n đ  và gi i quy tạ ề ệ ự ự ệ ể ặ ấ ề ả ế  

v n đ ấ ề

 ­ Tăng cường ho t đ ng theo nhóm.ạ ộ

 ­ T o đi u ki n cho Hs đánh giá và t  đánh giá.ạ ề ệ ự

 ­ Liên h  v i th c t , t n d ng ki n th c th c t  c a Hs đ  xây d ng ki nệ ớ ự ế ậ ụ ế ứ ự ế ủ ể ự ế  

th c m i.ứ ớ

 Nh  v y, đ i m i phư ậ ổ ớ ương pháp d y h c nói chung và phạ ọ ương pháp d y h cạ ọ  hóa h c nói riêng là m t nhu c u khách quan và t t y u c a xã h i.ọ ộ ầ ấ ế ủ ộ

1.1.2. Nh ng xu h ữ ướ ng d y h c hóa h c hi n nay ạ ọ ọ ệ

1.1.2.1. S  d ng các ph ử ụ ươ ng ti n kĩ thu t hiên đ i và áp d ng các thành ệ ậ ạ ụ  

t u c a công ngh  thông tin trong d y h c ự ủ ệ ạ ọ

Trước s  phát tri n nhanh chóng c a khoa h c công ngh  đã làm xu t hi nự ể ủ ọ ệ ấ ệ  

nh ng phữ ương ti n d y h c hi n đ i v i nhi u ch c năng  h  tr  cho vi c d yệ ạ ọ ệ ạ ớ ề ứ ỗ ợ ệ ạ  

h c đ t k t qu  t t h n nh : Phòng đa ch c năng, giáo án đi n t , th  vi n đi nọ ạ ế ả ố ơ ư ứ ệ ử ư ệ ệ  

t , bài gi ng đi n t , bài gi ng tr c tuy n, ph n m m nghiên c u d y h c, ph nử ả ệ ử ả ự ế ầ ề ứ ạ ọ ầ  

m m thí nghi m  o, thí nghi m mô ph ng, ph n m m ki m tra tr c nghi m…ề ệ ả ệ ỏ ầ ề ể ắ ệKhai thác và s  d ng có hi u qu  các phử ụ ệ ả ương ti n kĩ thu t hi n đ i s  t oệ ậ ệ ạ ẽ ạ  nên phương pháp d y h c m i giúp vi c d y h c tr  nên d  dàng h n và đ tạ ọ ớ ệ ạ ọ ở ễ ơ ạ  

hi u qu  t t h n.ệ ả ố ơ

1.1.2.2. Khai thác đ c thù môn hoá h c t o ra các hình th c ho t đ ng đa ặ ọ ạ ứ ạ ộ  

d ng, phong phú giúp HS ch  đ ng chi m lĩnh ki n th c, kĩ năng ạ ủ ộ ế ế ứ

V i đ c tr ng là môn khoa h c th c nghi m, do đó trong d y h c hoá h cớ ặ ư ọ ự ệ ạ ọ ọ  

c n tăng cầ ường các phương ti n tr c quan, đ c bi t là thí nghi m hoá h c. Sệ ự ặ ệ ệ ọ ử 

d ng ph i h p nhi u hình th c ho t đ ng c a Hs, nhi u phụ ố ợ ề ứ ạ ộ ủ ề ương pháp d y h cạ ọ  

c a Gv trong đó chú trong phủ ương pháp tr c quan, s  d ng thự ử ụ ường xuyên t  h pổ ợ  các phương pháp d y h c ph c h p nh m giúp Hs h c t p ch  đ ng, tích c c,ạ ọ ứ ợ ằ ọ ậ ủ ộ ự  sáng t o.ạ

1.1.2.3. Khai thác tri t đ  các n i dung bài d y theo h ệ ể ộ ạ ướ ng liên h  v i ệ ớ  

th c t ự ế

Vi c khai thác n i dung h c t p theo hệ ộ ọ ậ ướng liên h  v i th c t  cu c s ng sệ ớ ự ế ộ ố ẽ làm cho bài h c có tính  ng d ng cao, kích thích h ng thú   Hs, đ c bi t v i mônọ ứ ụ ứ ở ặ ệ ớ  hoá h c là m t môn h c mà đ i v i nhi u Hs là quá khô khan và kém h p d n.ọ ộ ọ ố ớ ề ấ ẫ  

M t s  n i dung c n khai thác liên h  th c t  nh : Hoá h c v i  ng d ng trongộ ố ộ ầ ệ ự ế ư ọ ớ ứ ụ  

đ i s ng; hoá h c v i s n xu t nông nghi p, công nghi p; hoá h c v i môiờ ố ọ ớ ả ấ ệ ệ ọ ớ  

trường; hoá h c v i s c kho ; hoá h c v i phát tri n kinh t , du l ch, qu cọ ớ ứ ẻ ọ ớ ể ế ị ố  phòng… 

1.1.2.4. Tăng c ườ ng s  d ng các bài t p có tác d ng phát tri n t  duy và ử ụ ậ ụ ể ư   rèn luy n kĩ năng th c hành hoá h c ệ ự ọ

Bài t p là m t ph n không th  thi u trong d y h c nói chung và d y h c hoáậ ộ ầ ể ế ạ ọ ạ ọ  

h c nói riêng, vi c s  d ng bài t p trong d y h c có nhi u tác d ng to l n, hoáọ ệ ử ụ ậ ạ ọ ề ụ ớ  

h c là môn khoa h c th c nghi m do đó vi c s  d ng các bài t p hoá h c có tácọ ọ ự ệ ệ ử ụ ậ ọ  

d ng phát tri n t  duy và rèn luy n kĩ năng th c hành là m t xu hụ ể ư ệ ự ộ ướng d y h cạ ọ  

c n đầ ược quan tâm

Đ  phát tri n m t m nh c a bài t p hoá h c trong d y h c hoá h c, đòi h iể ể ặ ạ ủ ậ ọ ạ ọ ọ ỏ  

Gv ph i bi t thi t k  và s  d ng các lo i bài t p hoá h c có tác d ng phát tri nả ế ế ế ử ụ ạ ậ ọ ụ ể  

t  duy và rèn luy n kĩ năng th c hành hoá h c, đáp  ng yêu c u môn h c. ư ệ ự ọ ứ ầ ọ

1.2. Nh ng xu hữ ướng phát tri n c a bài t p hóa h c hi n nayể ủ ậ ọ ệ

Bài t p hoá h c là phậ ọ ương ti n đ  d y Hs t p v n d ng ki n th c. M tệ ể ạ ậ ậ ụ ế ứ ộ  trong nh ng tiêu chí đánh giá s  lĩnh h i tri th c hoá h c là kĩ năng áp d ng triữ ự ộ ứ ọ ụ  

th c đ  gi i quy t các bài t p hoá h c ch  không ph i là kĩ năng k  l i tài li uứ ể ả ế ậ ọ ứ ả ể ạ ệ  

đã h c. Bài t p hoá h c là m t trong nh ng phọ ậ ọ ộ ữ ương ti n có hi u qu  đ  gi ngệ ệ ả ể ả  

d y môn hoá, tăng cạ ường và đ nh hị ướng ho t d ng t  duy c a Hs. ạ ộ ư ủ

N i dung BTHH hi n nay c n đáp  ng các yêu c u sau:ộ ệ ầ ứ ầ

1.2.1. N i dung bài t p g n li n v i th c ti n, đ i s ng, xã h i, c ng ộ ậ ắ ề ớ ự ễ ờ ố ộ ộ  

ni m vui, h ng thú h c t p cho Hs ề ứ ọ ậ ”. Vi c v n d ng ki n th c lí thuy t vào th cệ ậ ụ ế ứ ế ự  

t  cu c s ng, vi c gi i các bài t p th c ti n s  làm phát tri n   Hs tính tích c c,ế ộ ố ệ ả ậ ự ễ ẽ ể ở ự  

ch  đ ng, t  l p, kích thích h ng thú, ni m say mê h c t p   Hs, đó là đi mủ ộ ự ậ ứ ề ọ ậ ở ể  

xu t phát c a s  vấ ủ ự ượt khó, c a kh  năng sáng t o.ủ ả ạ

Vi c s  d ng BTHH có n i dung g n v i th c ti n cũng góp ph n th c hi nệ ử ụ ộ ắ ớ ự ễ ầ ự ệ  nguyên lí giáo d c c a Đ ng: “ụ ủ ả H c đi đôi v i hành, giáo d c k t h p v i lao ọ ớ ụ ế ợ ớ  

đ ng s n xu t, lí lu n g n li n v i th c ti n ộ ả ấ ậ ắ ề ớ ự ễ ”.

1.2.2. N i dung hóa h c g n li n v i các kĩ năng th c hành thí nghi m ộ ọ ắ ề ớ ự ệ

Do yêu c u đ i m i đ t nầ ổ ớ ấ ước theo hướng hi n đ i, hoà nh p v i c ng đ ngệ ạ ậ ớ ộ ồ  

qu c t  nên m c tiêu giáo gi c cũng ph i thay đ i. Ngh  quy t đ i h i Đ ng l nố ế ụ ụ ả ổ ị ế ạ ộ ả ầ  

th  IX đã nêu : “ứ Đ i m i ph ổ ớ ươ ng pháp d y và h c, phát huy t  duy sáng t o và ạ ọ ư ạ   năng l c t  đào t o c a ng ự ự ạ ủ ườ i h c, coi tr ng th c hành, TN, làm ch  ki n ọ ọ ự ủ ế  

th c ứ …”

Trong trường PT, TN hoá h c là m t ph n không th  thi u, giúp Hs làm quenọ ộ ầ ể ế  

v i tác phong làm vi c khoa h c, rèn luy n đ c tính c n th n, kiên nh n, làmớ ệ ọ ệ ứ ẩ ậ ẫ  

vi c nguyên t c, TN hoá h c còn c ng c  ni m tin vào khoa h c. V i hoá h c,ệ ắ ọ ủ ố ề ọ ớ ọ  

TN gi  vai trò nh  m t b  ph n không th  tách r i. Vi c xây d ng BTHH g nữ ư ộ ộ ậ ể ờ ệ ự ắ  

li n v i TN s  cung c p, c ng c  kĩ năng, kĩ x o, các thao tác th c hành là đi uề ớ ẽ ấ ủ ố ả ự ề  

r t c n thi t.ấ ầ ế

1.2.3. N i dung bài t p ph i ch a đ ng các y u t  phát tri n t  duy ộ ậ ả ứ ự ế ố ể ư

Trong s  nghi p đ i m i đ t nự ệ ổ ớ ấ ước, yêu c u c p thi t v i giáo d c là ph iầ ấ ế ớ ụ ả  đào t o ra nh ng con ngạ ữ ười có ki n th c, trí tu  phát tri n, thông minh, năngế ứ ệ ể  

đ ng, sáng t o, đáp  ng nhu c u xã h i. BTHH không th  tách r i m c tiêu trên.ộ ạ ứ ầ ộ ể ờ ụ  BTHH theo đ nh hị ướng giáo d c hi n nay c n ng n g n, súc tích, không n ng nụ ệ ầ ắ ọ ặ ề thu t toán mà t p trung rèn luy n, phát tri n nh n th c, t  duy cho ngậ ậ ệ ể ậ ứ ư ườ ọi h c

Nh  v y, xu hư ậ ướng phát tri n c a BTHH hi n nay là tăng cể ủ ệ ường kh  năng tả ư duy cho Hs   c  3 phở ả ương di n: lí thuy t, th c hành và  ng d ng. H n ch  sệ ế ự ứ ụ ạ ế ử 

d ng nh ng BT có tính ch t h c thu c trong các câu h i lí thuy t ho c s  d ngụ ữ ấ ọ ộ ỏ ế ặ ử ụ  công c  toán h c ph c t p trong các BT tính toán.ụ ọ ứ ạ

 1.3. Phân lo i bài t p hóa h c th c nghi m và tác d ng c a nó trongạ ậ ọ ự ệ ụ ủ  

d y h c hóa h c   trạ ọ ọ ở ường ph  thôngổ

1.3.1.Khái ni m bài t p th c nghi m  ệ ậ ự ệ

Trong t  đi n ti ng Vi t, “bài t p” là nh ng bài đ  t p làm. ừ ể ế ệ ậ ữ ể ậ

Trong tài li u lí lu n d y h c tác gi  Nguy n Xuân Trinh phân lo i bài t pệ ậ ạ ọ ả ễ ạ ậ  hóa h c thành: Bài t p đ nh lọ ậ ị ượng (bài toán hoá h c), bài t p lý thuy t, bài t pọ ậ ế ậ  

th c nghi m và bài t p t ng h p. Còn các nhà lý lu n d y h c c a Liên Xô cũự ệ ậ ổ ợ ậ ạ ọ ủ  

l i cho r ng: Bài t p là m t d ng bài làm g m nh ng bài toán, nh ng câu h i hayạ ằ ậ ộ ạ ồ ữ ữ ỏ  

đ ng th i c  bài toán và câu h i, mà trong khi hoàn thành chúng, Hs n m đồ ờ ả ỏ ắ ượ  c

m t tri th c hay kĩ năng nh t đ nh ho c hoàn thi n chúng. Câu h i đó là nh ngộ ứ ấ ị ặ ệ ỏ ữ  bài làm mà khi hoàn thành chúng, Hs ph i ti n hành ho t đ ng tái hi n b t lu nả ế ạ ộ ệ ấ ậ  

tr  l i mi ng, tr  l i vi t hay kèm theo th c hành ho c xác minh b ng th cả ờ ệ ả ờ ế ự ặ ằ ự  nghi m. Bài toán đó là bài làm mà khi hoàn thành chúng Hs ph i ti n hành m tệ ả ế ộ  

ho t đ ng sáng t o, b t lu n hình th c hòan thành bài toán là tr  l i mi ng hayạ ộ ạ ấ ậ ứ ả ờ ệ  

vi t, th c hành, thí nghi m, b t c  bài toán nào cũng x p vào hai nhóm bài toánế ự ệ ấ ứ ế  

đ nh lị ượng (có tính toán) và đ nh tính.ị [18, tr.27]

 n c ta, theo cách dùng tên sách “Bài t p hóa h c 10”, “Bài t p hóa h c

11”…thì thu t ng  bài t p có s  tậ ữ ậ ự ương đ ng v i quan ni m trên.ồ ớ ệ

V y, bài t p hóa h c là khái ni m bao hàm t t c , gi i bài t p hóa h c Hsậ ậ ọ ệ ấ ả ả ậ ọ  không ch  đ n thu n là v n d ng ki n th c cũ mà còn tìm ki m ki n th c m i,ỉ ơ ầ ậ ụ ế ứ ế ế ứ ớ  

và v n d ng ki n th c cũ trong nh ng tình hu ng m i.ậ ụ ế ứ ữ ố ớ

Bài t p th c nghi m hóa h c là bài t p hóa h c g n li n v i các phậ ự ệ ọ ậ ọ ắ ề ớ ươ  ngpháp và kĩ năng làm thí nghi m, kh  năng quan sát và mô t  các hi n tệ ả ả ệ ượng x yả  

ra trong thí nghi m. Bao g m các bài t p v  t ng h p và đi u ch  các ch t, gi iệ ồ ậ ề ổ ợ ề ế ấ ả  thích và mô t  các hi n tả ệ ượng, phân bi t và nh n bi t các ch t, tách và tinh chệ ậ ế ấ ế các ch t,  M t s  n i dung trong các bài t p trên g n li n v i các v n đ  s nấ ộ ố ộ ậ ắ ề ớ ấ ề ả  

xu t, kinh t  và môi trấ ế ường

1.3.2. Phân lo i bài t p hóa h c th c nghi m ạ ậ ọ ự ệ

1.3.2.1. Bài t p hóa h c th c nghi mậ ọ ự ệ  được th c hi n b ng thí nghi mự ệ ằ ệ

Là d ng BTTN mà khi gi i ngạ ả ười gi i ph i ti n hành thí nghi m.ả ả ế ệ

Ví d  : ụ  

Rót vào  ng nghi m kho ng 1ml dung d ch NaBr, nh  ti p vào  ng vài gi tố ệ ả ị ỏ ế ố ọ  

nước clo m i đi u ch  đớ ề ế ược, l c nh , quan sát, nêu hi n tắ ẹ ệ ượng, gi i thích và k tả ế  

lu n v  tính oxi hoá c a brom so v i clo.ậ ề ủ ớ

Phân tích:

Hi n tệ ượng: Dd chuy n d n sang màu vàng.ể ầ

Gi i thích: Do brom t o thành làm vàng Dd:ả ạ

Cl2 + 2NaBr   2NaCl + Br→ 2

K t lu n: tính oxi hoá c a ế ậ ủ brom y u h n clo.ế ơ

Khi gi i BT này, h c sinh c n ph i tr c ti p ti n hành các thao tác thíả ọ ầ ả ự ế ế  nghi m, s  d ng các ki n th c đã h c đ  tr  l i các câu h i.ệ ử ụ ế ứ ọ ể ả ờ ỏ

1.3.2.2  Bài t p hóa h c th c nghi mậ ọ ự ệ   được th c hi n b ng thí nghi m môự ệ ằ ệ  

ph ng, qua các băng hình, máy vi tính v i nh ng thí nghi m ph c t p, khó th cỏ ớ ữ ệ ứ ạ ự  

hi n, th i gian ti n hành lâu, thí nghi m đ c h i.ệ ờ ế ệ ộ ạ

Là nh ng BTHH mà khi gi i ph i s  d ng băng hình, ph n m m đ  gi i.ữ ả ả ử ụ ầ ề ể ả  

Thường dùng v i nh ng quá trình x y ra ch m, c n nhi u th i gian ho c nh ngớ ữ ả ậ ầ ề ờ ặ ữ  thí nghi m mà đ  an toàn th p.ệ ộ ấ

Ví d  : ụ  

Hãy xem đo n video v  quy trình s n xu t axit sunfuric trong công nghi pạ ề ả ấ ệ  theo phương pháp ti p xúc kép sau (ế hình 1.1.)

      a. Vì sao giai đo n tinh ch  khí SOạ ế 2 là giai đo n quan tr ng nh t?ạ ọ ấ

b. Vì sao giai đo n oxi hoá SOạ 2 thành SO3 c n duy trì nhi t đ  450ầ ệ ộ 0C – 5000C?

c. Vì sao dùng axit sunfuric đ c đ  h p th  SOặ ể ấ ụ 3?

H ướ ng d n: ẫ

a. tinh ch  SOế 2 không ch  lo i b  t p ch t và b i mà còn lo i b  các ch t đ cỉ ạ ỏ ạ ấ ụ ạ ỏ ấ ộ  

có h i v i ch t xúc tác, đ c bi t lo i b  asen là ch t làm tê li t ch t xúc tác.ạ ớ ấ ặ ệ ạ ỏ ấ ệ ấ

b. Vì ph n  ng oxi hoá SOả ứ 2 thành SO3 là ph n  ng thu n ngh ch to  nhi t, ả ứ ậ ị ả ệ ở nhi t đ  th p ph n  ng x y ra ch m, còn   nhi t đ  cao ph n  ng chuy n d chệ ộ ấ ả ứ ả ậ ở ệ ộ ả ứ ể ị  theo chi u ngh ch, m c nhi t đ  phù h p là 450ề ị ứ ệ ộ ợ 0C – 5000C

c. Vì axit sunfuric đ c h p th  vô h n SOặ ấ ụ ạ 3 t o thành oleum, t  oleum có thạ ừ ể 

d  dàng thu đễ ược Dd axit sunfuric   nhi u m c n ng đ  khác nhau b ng cáchở ề ứ ồ ộ ằ  thêm lượng nước phù h p.ợ

Khi gi i BT này, Hs c n theo dõi đo n video và v n d ng ki n th c đã h cả ầ ạ ậ ụ ế ứ ọ  

đ  tr  l i, đ ng th i kh c sâu thêm ki n th c v  s n xu t axit sunfuric trongể ả ờ ồ ờ ắ ế ứ ề ả ấ  công nghi p theo phệ ương pháp ti p xúc.ế

1.3.2.3. Bài t p hóa h c th c nghi m ch  đậ ọ ự ệ ỉ ược mô ph ng b ng lý thuy t Hỏ ằ ế s 

ph i v n d ng nh ng ki n th c v  lý thuy t và hi n tả ậ ụ ữ ế ứ ề ế ệ ượng đã bi t đ  gi iế ể ả    Đây là BTTN mà người gi i ch  c n trình bày cách ti n hành các thao tác thíả ỉ ầ ế  nghi m mà không ph i làm thí nghi m.ệ ả ệ

Ví d  : ụ  

Trong PTN, có 4 l  hoá ch t m t nhãn làn lọ ấ ấ ượt ch a m t trong các  sau: NaCl,ứ ộ  NaBr, NaF, NaI. Hãy trình bày phương pháp hoá h c đ  nh n bi t các l  Dd trên.ọ ể ậ ế ọ

Phân tích:

Trích m u th  t  các l  vào các  ng nghi m riêng r ẫ ử ừ ọ ố ệ ẽ

Nh  vào các m u th  vài gi t Dd b c nitrat AgNOỏ ẫ ử ọ ạ 3 , quan sát hi n tệ ượng:

­ M u có xu t hi n k t t a màu tr ng thì l  Dd ch a m u là l  Dd NaCl.ẫ ấ ệ ế ủ ắ ọ ứ ẫ ọ

­ M u có k t t a màu vàng thì l  Dd ch a m u là l  Dd NaI ho c NaBr.ẫ ế ủ ọ ứ ẫ ọ ặ

­ M u không có hi n tẫ ệ ượng gì thì l  Dd ch a m u là l  Dd NaF.ọ ứ ẫ ọ

Ti p t c trích m u th    2 l  mà thí nghi m trên cho k t t a vàng  r i nhế ụ ẫ ử ở ọ ệ ế ủ ồ ỏ vào m u th  vài gi t brom và m t gi t h  tinh b t, l c nh ẫ ử ọ ộ ọ ồ ộ ắ ẹ

­ M u chuy n sang màu xanh thì l  Dd ch a m u là l  Dd NaI.ẫ ể ọ ứ ẫ ọ

­ Còn l i là Dd NaBr.ạ

Khi gi i bài t p d ng này, ngả ậ ạ ười gi i không ph i ti n hành thí nghi m nh ngả ả ế ệ ư  

c n s  d ng ki n th c đã h c các ki n th c kĩ năng th c hành đã có đ  tr  l i.ầ ử ụ ế ứ ọ ế ứ ự ể ả ờ

1.3.2.4. Bài t p hóa h c th c nghi m đậ ọ ự ệ ược ti n hành qua hình vế ẽ

Ví d  1 : ụ  Cho các hoá ch t: Cu, Hấ 2SO4 đ c nóng. Các d ng c  thí nghi m:ặ ụ ụ ệ  bình c u,  ng d n, ph u, giá thí nghi m, bình tam giác, bông t m dung d chầ ố ẫ ễ ệ ẩ ị  NaOH đ c. Hãy v  s  đ   thí nghi m đi u ch  khí SOặ ẽ ơ ồ ệ ề ế 2.

Cho hình v  mô t  thí nghi m đi u ch  khí Y t  dung d ch X (hình 1.3)ẽ ả ệ ề ế ừ ị

Ta th y đây là phấ ương pháp thu ch t b ng cách đ y nấ ằ ẩ ước nên ch t t o thànhấ ạ  

mu n thu l y không đố ấ ược tan cũng nh  ph n  ng đư ả ứ ược v i Hớ 2O. Ch  có đáp án Cỉ  sinh ra khí C2H4 th a mãn. Chú ý khí CHỏ 4 cũng th a mãn nh ng s  đ  đi u ch  tỏ ư ơ ồ ề ế ừ 

ch t l ng còn đáp án D là ch t r n.ấ ỏ ấ ắ

Khi gi i BT d ng này, Hs c n phân tích thí nghi m d a trên hình v  đ  gi i.ả ạ ầ ệ ự ẽ ể ả

1.3.3. Tác d ng c a bài t p hóa h c th c nghi m trong d y h c hóa h c ụ ủ ậ ọ ự ệ ạ ọ ọ  

Theo M.A. Đanhilop, nhà lí lu n d y h c Xô Vi t: “ậ ạ ọ ế Ki n th c s  đ ế ứ ẽ ượ c n m ắ  

v ng th t s  n u Hs có th  v n d ng thành th o chúng vào vi c hoàn thành ữ ậ ự ế ể ậ ụ ạ ệ  

nh ng bài t p lí thuy t và th c hành ữ ậ ế ự ” [15, tr.17]. Bài t p nói chung và bài t p hóaậ ậ  

h c nói riêng v a là m c đích, v a là n i dung, l i v a là phọ ừ ụ ừ ộ ạ ừ ương pháp d y h cạ ọ  

hi u nghi m, nó cung c p cho Hs không ch  ki n th c mà c  con đệ ệ ấ ỉ ế ứ ả ường dành l yấ  

ki n th c và mang l i ni m vui sế ứ ạ ề ướng c a s  phát hi n, v n d ng ki n th c,ủ ự ệ ậ ụ ế ứ  

c a vi c tìm ra đáp s  Do v y, vi c s  d ng bủ ệ ố ậ ệ ử ụ ài t p th c nghi m  ng d ngậ ự ệ ứ ụ  trong d y h c hóa h c có các tác d ng ạ ọ ọ ụ to l n ớ sau:

­ Phát tri n năng l c nh n th c, rèn luy n t  duy t  lí thuy t đ n th c hànhể ự ậ ứ ệ ư ừ ế ế ự  

và ngượ ạ ừc l i t  đó xác nh n nh ng thao tác kĩ năng th c hành h p lí.ậ ữ ự ợ

­ Rèn luy n kĩ năng s  d ng d ng c  hoá ch t, các d ng c  thí nghi m vàệ ử ụ ụ ụ ấ ụ ụ ệ  

phương pháp thi t k  thí nghi m.ế ế ệ

­ Rèn luy n các thao tác, kĩ năng th c hành c n thi t trong PTN (cân, đong,ệ ự ầ ế  nung, đun nóng, s y, hoà tan, l c, chi t,…) góp ph n vào vi c giáo d c kĩ thu tấ ọ ế ầ ệ ụ ậ  

t ng h p cho Hs.ổ ợ

­ Rèn luy n kh  năng  ng d ng ki n th c vào th c ti n đ i s ng, t o s  sayệ ả ứ ụ ế ứ ự ễ ờ ố ạ ự  

mê h c t p hoá h c cho Hs.ọ ậ ọ

­ Giáo d c t  tụ ư ưởng, đ o đ c, tác phong lao đ ng: rèn luy n tính kiên nh n,ạ ứ ộ ệ ẫ  trung th c, sáng t o, chính xác, khoa h c; rèn luy n tác phong lao đ ng có tự ạ ọ ệ ộ ổ 

ch c, có k  ho ch, có k  lu t, có văn hoá…ứ ế ạ ỉ ậ

1.4. M i quan h  gi a phát tri n t  duy và rèn luy n kĩ năng th c hànhố ệ ữ ể ư ệ ự  trong bài t p hóa h c th c nghi mậ ọ ự ệ

1.4.1. T  duy và t  duy hóa h c ư ư ọ

Theo tài li u tâm lí h c và giáo d c h c: ệ ọ ụ ọ T  duy là quá trình tâm lí ph n ánh ư ả   các thu c tính b n ch t, nh ng m i quan h  và liên h  mang tính quy lu t c a s ộ ả ấ ữ ố ệ ệ ậ ủ ự  

v t và hi n t ậ ệ ượ ng trong th  gi i khách quan ế ớ

Theo logic h c: ọ T  duy là quá trình ph n ánh hi n th c m t cách gián ti p và ư ả ệ ự ộ ế   khái quát. S  ph n ánh th  gi i xung quanh b ng t  duy là giai đo n nh n th c lí ự ả ế ớ ằ ư ạ ậ ứ   tính.

Cho dù xem xét   góc đ  nào thì v n th ng nh t v i nhau   nh ng nh n đ nhở ộ ẫ ố ấ ớ ở ữ ậ ị  

v  b n ch t: T  duy là ho t đ ng trí tu  giúp con ngề ả ấ ư ạ ộ ệ ườ ại t o ra ho c gi i quy tặ ả ế  

m t v n đ , đ a ra m t quy t đ nh ho c có thêm m t s  hi u bi t. Đó là tìmộ ấ ề ư ộ ế ị ặ ộ ự ể ế  

ki m cái m i t  nh ng ki n th c và kinh nghi m đã có.ế ớ ừ ữ ế ứ ệ

T  duy hoá h c là quá trình tâm lý ph n ánh các thu c tính b n ch t, các m iư ọ ả ộ ả ấ ố  quan h  và liên h  mang tính quy lu t c a các ch t và các hi n tệ ệ ậ ủ ấ ệ ượng hoá h cọ  

x y ra trong t  nhiên, ph n ánh thông qua các khái ni m hoá h c, các quá trìnhả ự ả ệ ọ  hoá h c và các đ nh lu t hoá h c. T  duy hoá h c giúp con ngọ ị ậ ọ ư ọ ườ ậi v n d ng cácụ  quy lu t hoá h c đ  c i t o th  gi i và ph c v  cu c s ng con ngậ ọ ể ả ạ ế ớ ụ ụ ộ ố ười.[15, tr.25]

 Kĩ năng th c hành hoá h c bao g m các kĩ năng thí nghi m và kĩ năng  ngự ọ ồ ệ ứ  

d ng hoá h c trong th c ti n.   b c ph  thông c n đ t đụ ọ ự ễ Ở ậ ổ ầ ạ ược cho HS nh ng kĩữ  năng c  b n sau:ơ ả

  ­ Kĩ năng th c hi n an toàn và khoa h c n i quy, quy t c phòng thí nghi m.ự ệ ọ ộ ắ ệ  ­ Kĩ năng s  d ng m t s  d ng c  thí nghi m đ n gi n.ử ụ ộ ố ụ ụ ệ ơ ả

  ­ Kĩ năng làm vi c v i m t s  hoá ch t thệ ớ ộ ố ấ ường g p.ặ

  ­ Kĩ năng th c hi n m t s  thao tác c  b n trong th c hành hoá h c.ự ệ ộ ố ơ ả ự ọ

  ­ Kĩ năng xác đ nh các đ i lị ạ ượng v t lí.ậ

Nh  v y, l i gi i c a các BTHHTN luôn ph i ch a đ ng các thao tác t  duyư ậ ờ ả ủ ả ứ ự ư  

và kĩ năng th c hành cho dù không nh t thi t ph i ti n hành th c nghi m. Đó láự ấ ế ả ế ự ệ  

k t qu  c a phế ả ủ ương pháp t  duy t  lí thuy t đ n th c hành và ngư ừ ế ế ự ượ ạc l i. M.A. Đanilop cũng đã nêu lên m i liên h  m t thi t gi a ki n th c và kĩ năng: “ố ệ ậ ế ữ ế ứ Ki n ế  

th c là c  s , là n n t ng đ  hình thành kĩ năng, nh ng ng ứ ơ ở ề ả ể ư ượ ạ c l i, vi c n m ệ ắ  

v ng kĩ năng s  có tác d ng tr  l i giúp ki n th c tr  nên s ng đ ng, linh ho t ữ ẽ ụ ở ạ ế ứ ở ố ộ ạ  

h n” ơ  [15, tr.34] . Trong d y h c hoá h c cũng đã kh ng đ nh: Không có tri th cạ ọ ọ ẳ ị ứ  

s  không có kĩ năng, không có vi c áp d ng tri th c s  không đ t đẽ ệ ụ ứ ẽ ạ ượ ực s  phát tri n kĩ năng. Ngể ượ ạc l i, n u ch  có tri th c mà không có kĩ năng, không bi t ápế ỉ ứ ế  

d ng tri th c thì nh ng kĩ năng đó cũng tr  thành vô d ng.ụ ứ ữ ở ụ

1.5. Th c tr ng vi c thi t k  và s  d ng bài t p hóa h c th c nghi mự ạ ệ ế ế ử ụ ậ ọ ự ệ  trong d y h c ạ ọ

1.5.1. Đi u tra ề

1.5.1.1. M c đích đi u tra ụ ề

­ Tìm hi u th c tr ng d y h c hoá h c   trể ự ạ ạ ọ ọ ở ường THPT

­ Tìm hi u v  th c tr ng s  d ng BTTNHH   trể ề ự ạ ử ụ ở ường THPT

1.5.1.2. N i dung đi u tra ộ ề

­ Đi u tra h ng thú h c t p hoá h c   trề ứ ọ ậ ọ ở ường THPT

­ Đi u tra v  vi c s  d ng BTHH có n i dung liên quan đ n th c nghi m ề ề ệ ử ụ ộ ế ự ệ ở 

trường THPT

1.5.1.3. Đ i t ố ượ ng đi u tra ề

 ­ Các Gv gi ng d y môn hoá h c   các trả ạ ọ ở ường THPT   huy n Nghi Xuânở ệ  

g m các trồ ường : THPT Nghi Xuân, THPT Nguy n Du.ễ

­ H c sinh thu c 2 trọ ộ ường   huy n Nghi Xuân.ở ệ

1.5.1.4.Ph ươ ng pháp đi u tra ề

­ G p g  tr c ti p và nói chuy n v i Gv, Hs và cán b  qu n lí thi t b ặ ỡ ự ế ệ ớ ộ ả ế ị

­ Phát phi u thăm dò cho Gv, Hs.ế

1.5.1.5.K t qu  đi u tra ế ả ề

T  tháng 9 đ n tháng 12 năm 2013 tôi đã g p g , trao đ i và phát phi u đi uừ ế ặ ỡ ổ ế ề  tra và thu được k t qu  nh  sau: ế ả ư

­ Đa s  Hs có h ng thú nh t v i môn hoá   n i dung liên quan đ n th cố ứ ấ ớ ở ộ ế ự  nghi m.ệ

­ Các Gv đ u đ ng tình r ng vi c s  d ng BTTN s  làm tăng h ng thú h cề ồ ằ ệ ử ụ ẽ ứ ọ  

t p   Hs.ậ ở

­ Các Gv ch  y u s  d ng các BT có s n trong các tài li u và thủ ế ử ụ ẵ ệ ường ch  sỉ ử 

d ng BTTN d ng trình bày, nghĩa là vi c ra đ  và gi i bài t p ch  y u ch  vi tụ ạ ệ ề ả ậ ủ ế ỉ ế  trên gi y.ấ

­ Đa s  Gv và Hs đ u nh n xét BTHH s  d ng ch  y u là ki m tra v  líố ề ậ ử ụ ủ ế ể ề  thuy t và BT tính toán, ít BT th c nghi m.ế ự ệ

1.5.2. Đánh giá – Nh n xét ậ

T  k t qu  đi u tra trên, tôi nh n th y r ng tuy BTHH d ng th c nghi m làừ ế ả ề ậ ấ ằ ạ ự ệ  

m t ph n quan tr ng khi d y h c b  môn hoá h c nh ng vi c s  d ng d ng BTộ ầ ọ ạ ọ ộ ọ ư ệ ử ụ ạ  này còn r t nhi u h n ch , mà lí do m t ph n là vì Gv ph  thu c nhi u vào tàiấ ề ạ ế ộ ầ ụ ộ ề  

li u có s n, do đó BT kém đa d ng, làm gi m h ng thú h c t p c a Hs.ệ ẵ ạ ả ứ ọ ậ ủ

TI U K T CHỂ Ế ƯƠNG 1

 Trong chương I, tôi đã trình bày v  các n i dung sau:ề ộ

1 Xu hướng đ i m i PPDH   trổ ớ ở ường PT

Trong ph n này, tôi tìm hi u v  yêu c u đ i m i, m c tiêu đ i m i, nh ng xuầ ể ề ầ ổ ớ ụ ổ ớ ữ  

hướng đ i m i PPDH hi n nay.ổ ớ ệ

2 Nh ng xu hữ ướng phát tri n c a BTHH hi n nay.ể ủ ệ

3 Phân lo i và ý nghĩa c a BTTN trong d y h c hoá h c.ạ ủ ạ ọ ọ

4 M i quan h  gi a rèn luy n kĩ năng th c hành và s  phát tri n t  duyố ệ ữ ệ ự ự ể ư  trong BTTN hoá h c.ọ

5 Th c tr ng vi c thi t k , s  d ng BTTN trong d y h c hoá h c   trự ạ ệ ế ế ử ụ ạ ọ ọ ở ườ  ngPT.

Các n i dung trên là c  s  đ  tôi đ  ra phộ ơ ở ể ề ương pháp th c nghi m, các bự ệ ướ  cnghiên c u ti p theo c a đ  tài.ứ ế ủ ề

CHƯƠNG 2: THI T K  VÀ S  D NGẾ Ế Ử Ụ  BÀI T P TH C NGHI M Ậ Ự Ệ

HÓA H C Ọ L P Ớ 10 2.1. C  s  và nguyên t c thi t k  bơ ở ắ ế ế ài t p hóa h c th c nghi mậ ọ ự ệ  

2.1.1. C  s ơ ở

M t BTHHTN có c u t o nh  sau:ộ ấ ạ ư

T  c u trúc trên có th  suy ra có hai c  s  quan tr ng đ  thi t k  BTHHTNừ ấ ể ơ ở ọ ể ế ế

­ C  s  lí thuy t: Bao g m các n i dung hoá h c c n ki m tra.ơ ở ế ồ ộ ọ ầ ể

­ C  s  th c nghi m: Bao g m các n i dung th c nghi m và các kĩ năng th cơ ở ự ệ ồ ộ ự ệ ự  hành c n ki m tra.ầ ể

Nh  v y đ  thi t k  BTHHTN có th  xu t phát t :ư ậ ể ế ế ể ấ ừ

­ Nh ng ki n th c và kĩ năng c n ki m tra.ữ ế ứ ầ ể

­ Nh ng sai l m v  lí thuy t và th c hành mà Hs thữ ầ ề ế ự ường m c ph i.ắ ả

­ M t s  BT c  b n có s n.ộ ố ơ ả ẵ

 2.1.2. Nguyên t c ắ

­ C n ph i bám sát m c đích, yêu c u c a ki n th c.ầ ả ụ ầ ủ ế ứ

­ Các bài t p đậ ượ ử ục s  d ng t  đ n gi n đ n ph c t p, t  d  đ n khó, chú ýừ ơ ả ế ứ ạ ừ ễ ế  

đ n hoàn c nh s ng c a Hs và c  s  v t ch t c a nhà trế ả ố ủ ơ ở ậ ấ ủ ường

­ H  th ng bài t p c n phù h p v i kh  năng, trình đ  nh n th c c a Hs.ệ ố ậ ầ ợ ớ ả ộ ậ ứ ủ

­ H  th ng bài t p ph i phát huy đệ ố ậ ả ược tính tích c c nh n th c và kh  năng tự ậ ứ ả ư duy c a Hs.ủ

­ Các bài t p đậ ược thi t k  d a trên ki n th c thế ế ự ế ứ ường g p ho c có th  xu tặ ặ ể ấ  phát t  nh ng bài t p có s n.ừ ữ ậ ẵ

2.2. Các áp d ng ụ

2.2.1. Xu t phát t  nh ng ki n th c và kĩ năng th c hành c n ki m tra ấ ừ ữ ế ứ ự ầ ể

Ví d  1:ụ  

Đ  ki m tra n i dung ki n th c v  cách pha loãng Dd Hể ể ộ ế ứ ề 2SO4 đ c có th  sặ ể ử 

d ng bài t p: Hụ ậ 2SO4  là m t hoá ch t quan tr ng trong công nghi p, nó cũngộ ấ ọ ệ  

thường được dùng trong PTN và thường   d ng Dd đ c. Hãy nêu cách ti n hànhở ạ ặ ế  

đ  pha loãng Dd Hể 2SO4 đ c.ặ

Phân tích:

Dùng m t lộ ượng nước c t và m t lấ ộ ượng Dd H2SO4  đ c v a đ , rót t  t  Ddặ ừ ủ ừ ừ  H2SO4 d c theo đũa thu  tinh xu ng c c nọ ỷ ố ố ước đ ng th i khu y đ u. Không đồ ờ ấ ề ượ  clàm ngượ ạc l i. 

Gi i thích: Quá trình hoà tan vào nả ước c a Hủ 2SO4 to  nhi t m nh do đó c nả ệ ạ ầ  

ti n hành nh  trên đ  lế ư ể ượng nhi t to  ra đệ ả ược trung hoà b t, tránh làm ngớ ượ ạ  c l igây sôi đ t ng t làm b n axi ra ngoài r t nguy hi m.ộ ộ ắ ấ ể

  Khi gi i BT này Hs s  nh  l i ki n th c đã đ c v  cách pha loãng Dd Hả ẽ ớ ạ ế ứ ọ ề 2SO4 trong sgk, t  đó kh c sâu, nh  lâu ki n th c này.ừ ắ ớ ế ứ

Ví d  2: ụ Đ  ki m tra ki n th c v  đ m b o an toàn khi làm thí nghi m ph nể ể ế ứ ề ả ả ệ ả  

ng gi a ch t r n và ch t khí trong  ng nghi m ho c bình, ta có th  ra bài t p

Vì khi  đ t nóng ho c đun nóng ch y (kim lo i ki m) sau đó cho vào bìnhố ặ ả ạ ề  

đ ng khí, các ph n  ng to  nhi t, s n ph m sinh ra r i xu ng bình có th  làm vự ả ứ ả ệ ả ẩ ơ ố ể ỡ bình

2.2.2. Xu t phát t  nh ng sai l m th ấ ừ ữ ầ ườ ng g p th c hành thí nghi m ặ ự ệ

Ví d  1:ụ  T  đ c đi m thừ ặ ể ường không chú ý đ n đ  nghiêng c a  ng nghi m,ế ộ ủ ố ệ  

ta có th  ra bài t p sau: ể ậ Trong các hình v  sau (hình 2.1, hình 2.1), hình v  nào môẽ ẽ  

t  đúng cách đi u ch  và thu khí oxi trong phòng thí nghi m, hãy gi i thích?ả ề ế ệ ả

Phân tích:

Hình 2.2 là cách l p đ t đúng đ  đi u ch  khí oxi và thu đắ ặ ể ề ế ược oxi tinh khi tế  

h n, do Oơ 2 n ng h n không khí nên l p nghiêng xu ng đ  khí d  thoát ra đ ngặ ơ ắ ố ể ễ ồ  

th i đ  phòng h i nờ ề ơ ướ ơc r i xu ng đáy  ng nghi m làm v  đáy, phố ố ệ ỡ ương pháp đ yẩ  

nước cũng tránh đượ ự ẫc s  l n không khí trong khí oxi t o thành.ạ

2.2.3. Xu t phát t  nh ng bài t p th c nghi m có s n ấ ừ ữ ậ ự ệ ẵ

Áp d ng phụ ương pháp grap k t h p v i ti p c n modul, chúng ta có th  bi nế ợ ớ ế ậ ể ế  

đ i n i dung BT có s n thành nhi u BT khác nhau theo 6 nguyên t c sau đây:ổ ộ ẵ ề ắ

1. Ngh ch đ o gi a các đi u ki n và yêu c u.ị ả ữ ề ệ ầ

2. Thay đ i đi u ki n. ổ ề ệ

V  n i dung lề ộ àm s ch khí clo sau khi đi u ch  Ta có bài t p sau:ạ ề ế ậ

Khi đi u ch  clo trong PTN (t  HClđ và KMnOề ế ừ 4 ho c MnOặ 2) s n ph m sinhả ẩ  

ra l n HCl d  và h i Hẫ ư ơ 2O đ  lo i b  HCl d  và h i Hể ạ ỏ ư ơ 2O người ta d n h n h pẫ ỗ ợ  

Ta có th  ra bài t p sau :ể ậ

M c đ  1 ứ ộ : Trong phòng thí nghi m ngệ ười ta thường ti n hành đi u ch  khíế ề ế  clo tinh khi t theo hình v  (hình 2.3). Hãy gi i thích t i sao l i ph i m c s  đế ẽ ả ạ ạ ả ắ ơ ồ thí nghi m nh  th ?ệ ư ế

Hình 2.3

Phân tích:

 Khí clo đi u ch  đề ế ược có l n khí HCl, h i nẫ ơ ước nên ph i d n qua dung d chả ẫ ị  NaCl đ  h p th  HCl và Hể ấ ụ 2SO4  đ c đ  h p th  h i nặ ể ấ ụ ơ ước. Khí clo n ng h nặ ơ  không khí và không tác d ng đụ ược v i không khí nên có th  thu tr c ti p, bôngớ ể ự ế  

t m dung d ch NaOH đ  h n ch  khí clo thoát ra ngoài không khí.ẩ ị ể ạ ế

M c đ  2 ứ ộ :

Khí clo được đi u ch  trong phòng thí nghi m b ng ph n  ng  c a axit HClề ế ệ ằ ả ứ ủ  

v i MnOớ 2 thường có l n t p ch t . Đ  thu đẫ ạ ấ ể ược khí clo tinh khi t, ngế ười ta d nẫ  khí clo không tinh khi t đi qua hai bình, m t bình đ ng ch t l ng X và m t bìnhế ộ ự ấ ỏ ộ  

đ ng ch t l ng Y. Hãy xác đ nh các ch t X, Y trong s  các ch t sau: KMnOự ấ ỏ ị ấ ố ấ 4, H2O, dung d ch NaCl, Ca(OH)ị 2, NaOH, H2SO4 đ c, dung d ch HCl. ặ ị

Sau khi đi u ch  oxi xong, ngề ế ười ta ph i tháo  ng d n khí ra kh i  ngả ố ẫ ỏ ố  nghi m r i m i t t đèn c n ( phệ ồ ớ ắ ồ ương pháp đ y nẩ ước).

2.3.1. Bài t p hóa h c th c nghi m có tính ch t trình bày ậ ọ ự ệ ấ

D ng BT này ch  y u phát tri n t  duy và kĩ năng phân tích, trình bày, gi iạ ủ ế ể ư ả  thích, suy lu n và ch ng minh các n i dung th c nghi m. Khi gi i BT, Hs khôngậ ứ ộ ự ệ ả  

ph i ti n hành TN mà ch  v n d ng ki n th c lí thuy t và các d  ki n th cả ế ỉ ậ ụ ế ứ ế ữ ệ ự  nghi m có s n đ  gi i. M c dù không ph i làm TN nh ng n i dung BT cũng nhệ ẵ ể ả ặ ả ư ộ ư 

phương pháp gi i BT ph i đ m b o tính, khoa h c v  m t lí thuy t, tho  mãnả ả ả ả ọ ề ặ ế ả  

v  m t th c nghi m. Trong lo i BT này có các d ng sau:ề ặ ự ệ ạ ạ

2.3.1.1. Gi i thích tính ch t lí hoá c a các ch t ả ấ ủ ấ

D a vào các đ c đi m c u t o phân t :ự ặ ể ấ ạ ử

­ C u hình electron nguyên t ấ ử

­ Đ  âm đi n c a các nguyên t ộ ệ ủ ố

­ D ng lai hoá c a các nguyên t  trung tâm.ạ ủ ử

­ D ng hình h c c a phân t ạ ọ ủ ử

­ Góc liên k t, đ  dài liên k t, đ  b i liên k t.ế ộ ế ộ ộ ế

­  S  phân c c c a liên k t, c a phân t ự ự ủ ế ủ ử

­ Các hi u  ng c u trúc.ệ ứ ấ

Suy ra tính ch t lí hoá c a phân tấ ủ ử

­ Đ  b n phân t , momen lộ ề ử ưỡng c c.ự

­ Nhi t đ  sôi, nhi t đ  nóng ch y. ệ ộ ệ ộ ả

­ Kh  năng hoà tan trong các lo i d ng môi.ả ạ ụ

­ Tr ng thái t p h p c a ch t.ạ ậ ợ ủ ấ

­ Màu s c, mùi v ắ ị

­ Các ph n  ng đ c tr ng.ả ứ ặ ư

Bài t p 1:ậ  Hãy gi i thích t i sao nguyên t  ả ạ ố oxi ho t đ ng h n nguyên t  cloạ ộ ơ ố  

nh ng   đi u ki n thư ở ề ệ ường l i t  ra kém ho t đ ng h n?ạ ỏ ạ ộ ơ

Phân tích:

Đ  tr  l i câu h i này Hs c n phân tích s  ph  thu c c a tính ch t hoá h cể ả ờ ỏ ầ ự ụ ộ ủ ấ ọ  

c a đ n ch t v i đ  b n liên k t, liên h  v i liên k t trong Oủ ơ ấ ớ ộ ề ế ệ ớ ế 2, Cl2 đ  gi i thíchể ả

­ Kho ng cách gi a 2 nguyên t  oxi nh  h n kho ng cách gi a 2 nguyên tả ữ ử ỏ ơ ả ữ ử clo

­ Liên k t trong phân t  oxi là liên k t đôi trong khi liên k t trong phân t  cloế ử ế ế ử  

là liên k t đ nế ơ

 Năng l ng đ  đ n ch t phân li cho nguyên t  oxi l n h n     đi u ki n

thường oxi kém ho t đ ng h n cloạ ộ ơ

Bài t p 2:ậ   Gi i thích quy lu t bi n thiên liên t c các tính ch t v t lí: Nhi tả ậ ế ụ ấ ậ ệ  

đ  sôi, nhi t đ  nóng ch y c a các đ n ch t halogen theo dãy Fộ ệ ộ ả ủ ơ ấ 2,Cl2, Br2, I2.

Phân tích:

Đ  gi i BT này, Hs c n phân tích các y u t  v  c u t o có  nh hể ả ầ ế ố ề ấ ạ ả ưởng đ nế  nhi t đ  sôi, nhi t đ  nóng ch y c a ch t, c  th    đây là đ  phân c c phân t ệ ộ ệ ộ ả ủ ấ ụ ể ở ộ ự ửTheo dãy F2,Cl2, Br2, I2  nhi t đ  sôi, nhi t đ  nóng ch y c a các đ n ch tệ ộ ệ ộ ả ủ ơ ấ  halogen tăng d n, s  bi n thiên này là do s  electron và s  l p electron c a cácầ ự ế ố ố ớ ủ  nguyên t  theo dãy trên tăng lên khi đi n tích h t nhân tăng làm cho các phân tử ệ ạ ử X2 càng d  bi n d ng đ  hình thành lễ ế ạ ể ưỡng c c t m th i nên l c liên k t gi a cácự ạ ờ ự ế ữ  phân t  tăng.ử

2.3.1.2. Mô t , gi i thích hi n t ả ả ệ ượ ng

Lo i BT này Hs có th  ti n hành thí nghi m, tuy nhiên cũng có th  b ng cáchạ ể ế ệ ể ằ  phân tích v  m t lí thuy t đ  d  đoán hi n tề ặ ế ể ự ệ ượng và gi i thích, khi ti n hànhả ế  

gi i, HS c n ph i:ả ầ ả

­ T  duy: Phân tích c u tao, tính ch t lí hoá c a các ch t.ư ấ ấ ủ ấ

­ Mô t  các hi n tả ệ ượng k t t a, màu s c, mùi v , hoà tan… x y ra theo đúngế ủ ắ ị ả  

m t ph n l n khí clo tan trong nộ ầ ớ ướ ạc t o thành dung d ch có màu vàng l c nh tị ụ ạ  

g i là nọ ước clo. Nước clo đ ng trong bình kín, d n d n b  m t màu theo th iự ầ ầ ị ấ ờ  

gian, không b o qu n đả ả ược lâu, v n d ng nh ng hi u bi t v  chuy n d ch cânậ ụ ữ ể ế ề ể ị  

b ng hóa h c hãy gi i thích hi n tằ ọ ả ệ ượng trên. 

Phân tích:

Đ  gi i thích hi n tể ả ệ ượng x y ra, Hs c n d a vào các tính ch t c a s n ph m,ả ầ ự ấ ủ ả ẩ  các y u t  chuy n d ch cân b ng, c  th    đây là đ  b n c a s n ph m t oế ố ể ị ằ ụ ể ở ộ ề ủ ả ả ạ  thành và y u t  n ng đ  ch t tham gia.ế ố ồ ộ ấ

Nước clo d n d n b  m t màu theo th i gian, không b o qu n đầ ầ ị ấ ờ ả ả ược lâu là do quá trình phân h y HClOủ

Cl2(k) + H2O(l) 

 HOCl + HCl      (1)2HClO   2HCl + O2        (2)

Ph n  ng (2) làm cho n ng đ  HClO gi m, cân b ng hóa h c c a ph n  ngả ứ ồ ộ ả ằ ọ ủ ả ứ  (1) chuy n d ch theo chi u thu n, clo s  ph n  ng v i nể ị ề ậ ẽ ả ứ ớ ước cho đ n h t, do đóế ế  

nước clo không b n.ề

Bài t p 4: ậ S c khí clo cho đ n d  vào Dd KI có nh  s n vài gi t h  tinh b t.ụ ế ư ỏ ẵ ọ ồ ộ  Nêu hi n tệ ượng x y ra, gi i thích.ả ả

Phân tích:

Khi làm BT này v  m t kĩ năng, Hs c n l u ý yêu c u đ  bài là “ề ặ ầ ư ầ ề cho đ n dế ư”. 

Hs c n ph i d a vào tính ch t lí hoá c a các halogen, c  th  đây là tính oxi hoáầ ả ự ấ ủ ụ ể  

kh  c a clo, iot và màu s c, kh  năng t o màu s c v i h  tinh b t.ử ủ ắ ả ạ ắ ớ ồ ộ

th y t o thành k t t a tr ng Aấ ạ ế ủ ắ 3 không tan trong axit d  Thêm lư ượng d  dungư  

d ch NHị 3 vào ph n 2, đ ng th i khu y đ u h n h p, thu đầ ồ ờ ấ ề ỗ ợ ược dung d ch Aị 4 có màu xanh lam đ m.ậ

a) Hãy ch  ra Aỉ 1, A2, A3, A4 là gì?

b) Vi t các ph ng trình ph n  ng trong cácquá trình hóa h c v a nêu trên.ế ươ ả ứ ọ ừ

         A4 là dung d ch ch a ion ph c [Cu(NHị ứ ứ 3)4] 2+

b) 3Cu2S + 22HNO3   6Cu(NO3)2 + 3H2SO4 + 10NO  + 8H2O

    2NO + O2    2NO2

      H2SO4 + BaCl2   BaSO4   +  2HCl

         NH3 + H+   NH4+

      Cu2+ + 4NH3   Cu(NH3)4)2+ 

2.2.1.4. Ph ươ ng pháp t ng h p và đi u ch  các ch t ổ ợ ề ế ấ

T ng h p và đi u ch  các ch t là BT không ch  có ý nghĩa v  m t lí thuy tổ ợ ề ế ấ ỉ ề ặ ế  

mà còn có ý nghĩa to l n c  v  m t th c ti n, đây là lo i BT c n đớ ả ề ặ ự ễ ạ ầ ược rèn luy nệ  nhi u đ  đ m b o m c tiêu đào t o ngu n nhân l c cho xã h i.ề ể ả ả ụ ạ ồ ự ộ

Bài t p 6:ậ  Trong phòng thí nghi m, ngệ ười ta đi u ch  ề ế hiđro halogenua b ngằ  cách cho H2SO4 đ c tác d ng v i mu i halogenua khan. ặ ụ ớ ố

   a) Hãy cho bi t phế ương pháp trên có th  đi u ch  ho c không th  đi u chể ề ế ặ ể ề ế 

đượ hiđro halogenua nào? Gi i thích.c  ả

   b) Cho bi t phế ương pháp đi u ch  các ề ế hiđro halogenua còn l i.ạ

Phân tích:

   a) Có th  đi u ch  ể ề ế hiđro clorua và hiđro florua theo ph n  ng:ả ứ

CaF2  + H2SO4    2HF + CaSO→ 4NaCl + H2SO4     → HCl + NaHSO4

HF, HCl sinh ra có tính kh  y u nên không ph n  ng ngử ế ả ứ ượ ạ ớc l i v i  H2SO4 

đ c. Không áp d ng phặ ụ ương pháp này cho HBr, HI được vì chúng là nh ng ch tữ ấ  

kh  m nh nên khi t o thành s  có ph n  ng:ử ạ ạ ẽ ả ứ

2HBr + H2SO4   Br→ 2↑ + SO2  +2H↑ 2O

8HI + H2SO4    4I→ 2 ↓+ H2S  + 4H↑ 2O  b) Có th  đi u ch  HF, HBr theo ph n  ng sau:ể ề ế ả ứ

PBr3 + 3H2O   H→ 3PO3 + HBr↑

PI3 + 3H2O   H→ 3PO3 + HI↑

Bài t p 7:ậ    Có th  đi u ch  l u hu nh t  khí sunfur  ho c ể ề ế ư ỳ ừ ơ ặ hiđro sunfur ơ  

Vi t PTHH và cho bi t cách thu h i l u hu nh nh  th  nào?ế ế ồ ư ỳ ư ế

Phân tích:

Đ  đi u ch  l u hu nh t  khí sunfur  ta c n dùng m t ch t kh , ngể ề ế ư ỳ ừ ơ ầ ộ ấ ử ượ  c

l i đi u ch  l u hu nh t  khí hiđro sunfurạ ề ế ư ỳ ừ ơ c n cho tác d ng v i ch t oxi hoá. ầ ụ ớ ấ

2H2S + O2 (kk)   2H→ 2O + 2SDùng than ho t tính đ  h p ph  S.ạ ể ấ ụ  

2.2.1.5. Nh n bi t và phân bi t các ch t ậ ế ệ ấ

Đây là lo i BTHHTN quen thu c, gi i BT d ng này Hs không ch  c n n mạ ộ ả ạ ỉ ầ ắ  

v ng tính ch t lí hoá c a các ch t mà còn c n có kĩ năng th c hành c  b n.ữ ấ ủ ấ ầ ự ơ ả

Yêu c u khi gi i BT: ầ ả

­ Ph i n m v ng tính ch t lí hoá c a ch t c n nh n bi t, phân bi t, k  cả ắ ữ ấ ủ ấ ầ ậ ế ệ ể ả 

Đ  nh n bi t các axit có th  d a vào tính ch t t o k t t a b n trong axit v iể ậ ế ể ự ấ ạ ế ủ ề ớ  

Ba c a SOủ 4 và t o k t tu  c a Clạ ế ả ủ  v i Ag.ớ

Cho Ba(CH3COO)2  vào  ng nghi m ch a các axit trên, k t t a xu t hi nố ệ ứ ế ủ ấ ệ  

ch ng t  trong Dd loãng có ch a Hứ ỏ ứ 2SO4.

      Ba(CH3COO)2 + H2SO4   BaSO4 + 2CH3COOH

Cho AgNO3 vào  ng nghi m s n ph m, k t t a xu t hi n ch ng t  trong Ddố ệ ả ẩ ế ủ ấ ệ ứ ỏ  

có HCl

HCl + AgNO3   AgCl + HNO3

Cho Cu vào  ng nghi m đ ng các axit trên và đun nóng có khí màu nâu bay raố ệ ự  

ch ng t  trong Dd có HNOứ ỏ 3.

Cu + 4HNO3   Cu(NO3)2 + 2NO2 + 2H2OBài t p 9:ậ   Dung d ch A ch a các ion : ị ứ SO4, SO3, CO3. B ng nh ng ph n  ngằ ữ ả ứ  hóa h c nào có th  nh n bi t t ng lo i anion có trong dung d ch.ọ ể ậ ế ừ ạ ị

Ch ng t  trong h n h p khí có SOứ ỏ ỗ ợ 2, suy ra dung d ch A có ị SO3

+ Dung d ch Ca(OH)ị 2 b  v n đ c ho c v n đ c r i tr  nên trong su t do cácị ẩ ụ ặ ẩ ụ ồ ở ố  

ph n  ng: ả ứ

CO2 + Ca(OH)2   CaCO3  + H2OCO2 + CaCO3 + H2O    Ca(HCO3)2

Ch ng t  trong h n h p có khí COứ ỏ ỗ ợ 2, suy ra trong dung d ch A có ị CO3

­ Dung d ch B tác d ng v i BaClị ụ ớ 2 th y có k t t a: ấ ế ủ

­ Cho k t t a C tác d ng v i axit HCl: ế ủ ụ ớ

+ Ch t không tan là BaSOấ 4, suy ra dung d ch A có ion ị SO4

­ T  s n ph m t o thành có kh  năng tái t o đừ ả ẩ ạ ả ạ ược ch t ban đ u.ấ ầ

Bài t p 10:ậ   M t lo i mu i ăn có l n t p ch t CaClộ ạ ố ẫ ạ ấ 2, MgCl2, Na2SO4, MgSO4, CaSO4. Hãy trình bày cách lo i các t p ch t đ  thu đạ ạ ấ ể ược mu i ăn tinh khi t.ố ế

Phân tích:

­ Hòa tan mu i ăn vào nố ướ ấc c t

­ Thêm BaCl2 d  đ  lo i ion ư ể ạ SO4   d ng BaSOở ạ 4 k t t a tr ng.ế ủ ắ

Phương trình ph n  ng: ả ứ

BaCl2 + Na2SO4   BaSO4  + 2NaClBaCl2 + MgSO4   BaSO4  + MgCl2BaCl2 + CaSO4    BaSO4  + CaCl2

­ L c b  k t t a BaSOọ ỏ ế ủ 4.

­ Thêm Na2CO3 d  đ  lo i ion Mg, Ca,  Baư ể ạ  dư

MgCl2 + Na2CO3    2NaCl + MgCO3CaCl2 + Na2CO3     2NaCl + CaCO3BaCl2 + Na2CO3     2NaCl + BaCO3

­ L c b  k t t a MgCOọ ỏ ế ủ 3, CaCO3, BaCO3.

­ Thêm dung d ch HCl đ  lo i b  Naị ể ạ ỏ 2CO3 d  ư

Na2CO3 + 2HCl   2NaCl + CO2  + H2O

­ Cô c n dung d ch ta thu đạ ị ược mu i ăn tinh khi t.ố ế

Bài t p 11:ậ   Trình bày cách tinh ch : Oế 2 có l n Clẫ 2, CO2.

Phân tích:

 Cl2, CO2 đ u có th  ph n  ng v i Dd ki m trong khi đó Oề ể ả ứ ớ ề 2 không ph n  ngả ứ  

và cũng ít tan trong nước. Có th  d n h n h p đi qua Dd ki m, khí Oể ẫ ỗ ợ ề 2 thu đượ  c

có l n h i nẫ ơ ước có th  làm khô b ng Hể ằ 2SO4 đ c.ặ

2.2.1.7. BTHHTN liên quan đ n th c t  cu c s ng ế ự ế ộ ố

Là lo i BTTN có n i dung liên quan đ n các  ng d ng c a hoá h c trongạ ộ ế ứ ụ ủ ọ  

th c t  cu c s ng bao g m:ự ế ộ ố ồ

­ Hoá h c v i đ i s ng thọ ớ ờ ố ường ngày

­ Hoá h c v i kinh t , du l ch, qu c phòng.ọ ớ ế ị ố

­ Hoá h c v i s n xu t nông nghi p, công nghi p.ọ ớ ả ấ ệ ệ

­ Hoá h c v i môi trọ ớ ường

­ Hoá h c v i chăm sóc và b o v  s c kho ọ ớ ả ệ ứ ẻ

Gi i các BTHHTN này đòi h i Hs ph i bi t v n d ng ki n th c hoá h c vàoả ỏ ả ế ậ ụ ế ứ ọ  

th c t , qua đó không ch  tăng h ng thú h c hoá mà còn giúp Hs t  tin h n trongự ế ỉ ứ ọ ự ơ  

cu c s ng.ộ ố

Bài t p 12:ậ  Khi b    chua, ngị ợ ười ta thường dung dung d ch thu c mu i ( ch aị ố ố ứ  

mu i natri hiđro cacbonat NaHCOố 3), hãy gi i thích cách làm này?ả

Phân tích:

Trong d  dày có m t thành ph n r t quan tr ng đó là axit clohidric HCl v iạ ộ ầ ấ ọ ớ  

n ng đ  bình thồ ộ ường kho ng t  0,0001 đ n 0,001 mol/l. Ngoài vi c hoà tan cácả ừ ế ệ  

mu i khó tan, axit này còn là ch t xúc tác cho các ph n  ng thu  phân các gluxitố ấ ả ứ ỷ  

và protein thành ch t đ n gi n h n đ  c  th  h p th  đấ ơ ả ơ ể ơ ể ấ ụ ược. Khi trong d  dày,ạ  

n ng đ  axit chidric nh  h n m c 0,0001 mol/l thì ngồ ộ ỏ ơ ứ ười đó m c b nh khó tiêu,ắ ệ  

ngượ ạ ế ớc l i n u l n h n 0,001 mol/l thì m c b nh   chua. Khi b    chua, có thơ ắ ệ ợ ị ợ ể dung thu c mu i đ  trung hoà b t HCl theo ph n  ng sau:ố ố ể ớ ả ứ

NaHCO3 + HCl   NaCl + CO2 + H2OBài t p 13:ậ  Vì sao khi s  d ng mu i iot không đử ụ ố ược cho mu i vào quá s mố ớ  

mà ph i ch  đ n sau khi th c ph m đã đả ờ ế ự ẩ ược n u chin m i cho mu i vào?ấ ớ ố

Phân tích:

       Iot là nguyên t  vi lố ượng r t c n thi t v i c  th  Theo các nhà khoa h c,ấ ầ ế ớ ơ ể ọ  mõi ngày con ngườ ầ ừi c n t  1.10­4   đ n  2.10ế ­4   gam iot. S  thi u h t iot trong c  thự ế ụ ơ ể 

gây ra h u qu  tai h i, thi u iot làm não b  h  h i nên ngậ ả ạ ế ị ư ạ ười ta tr  nên đ n đ n,ở ầ ộ  

ch m ch p, có th  đi c, câm, li t chi, lùn. Thi u iot còn gây b nh vàng da, bậ ạ ể ế ệ ế ệ ướ  u

c  và hang lo t r i lo n khác, đ c bi t nguy hi m v i bà m  và tr  em. ổ ạ ố ạ ặ ệ ể ớ ẹ ẻ

       Đ  kh c ph c thi u iot, ngể ắ ụ ế ười ta thêm h p ch t ch a iot vào k o, s a,ợ ấ ứ ẹ ữ  

nước m m, mu i…ắ ố

        Tuy nhiên, h p ch t ch a iot thợ ấ ứ ường kém b n nhi t, do đó, đ  tránhề ệ ể  

trường h p b  phân hu  h p ch t và thăng hoa iot, nên cho các s n ph m ch a iotợ ị ỷ ợ ấ ả ẩ ứ  vào th c ăn sau khi đã n u chin.ứ ấ

M t s  BTTNHH thu c d ng 1: ộ ố ộ ạ

         Bài t p 14:ậ    Hãy gi i thích vì sao nả ước đá l i n i trên b  m t nạ ổ ề ặ ướ  c

l ng?ỏ

  Phân tích:

M ng tinh th  nạ ể ước  đá thu c ki uộ ể  

m ng   tinh   th   phân   t   M i   phân   tạ ể ử ỗ ử 

nước liên k t v i 4 phân t  nế ớ ử ước khác 

g n nó nh t n m trên b n đ nh c a m tầ ấ ằ ố ỉ ủ ộ  

hình t  di n đ u (hình 2.4). ứ ệ ề

Nh  v y, trong m ng tinh th , m iư ậ ạ ể ỗ  

phân t  nử ước đ u   tâm c a m t hình tề ở ủ ộ ứ 

di n đ u và liên k t v i 4 phân t  nệ ề ế ớ ử ướ  c

trên 4 đ nh nh  t o thành 4 liên k t hiđro.ỉ ờ ạ ế

       Hình 2.4. 

 C u trúc tinh th  phân t  nấ ể ử ước đá là c u trúc t  di n, là c u trúc r ng nên cóấ ứ ệ ấ ỗ  

t  kh i nh  h n khi nỉ ố ỏ ơ ướ ở ạc   tr ng thái l ng, do v y nỏ ậ ước đá n i trên b  m t nổ ề ặ ướ  c

l ng. Th  tích nỏ ể ướ ủc c a đá khi đông đ c l n h n khi   tr ng thái l ng.ặ ớ ơ ở ạ ỏ

Bài t p 15:ậ   Trong t  nhiên oxi có 3 đ ng v  b n ;  và . Nguyên t  kh i c aự ồ ị ề ử ố ủ  oxi trong b ng tu n hoàn là 15,999. T i sao có s  mâu thu n này.ả ầ ạ ự ẫ

 Phân tích:

Trong t  nhiên oxi có 3 đ ng v  b n ,  và . Nguyên t  kh i c a oxi trong b ngự ồ ị ề ử ố ủ ả  

h  th ng tu n hoàn là 15,999. Đi u mâu thu n này x y ra do s  h t kh i. Khiệ ố ầ ề ẫ ả ự ụ ố  hình thành h t nhân nguyên t , m t ph n kh i lạ ử ộ ầ ố ượng c a các h t proton vàủ ạ  

n tron đã chuy n thành năng lơ ể ượng. Theo công th c c a Anhxtanh:ứ ủ

E = mc2, trong đó E là năng lượng, m là kh i lố ượng và c là t c đ  c a ánhố ộ ủ  sáng

Bài t p 16:ậ    Có 5 l  đ ng khí riêng bi t các khí sau: Oọ ự ệ 2, Cl2, HCl, O3, SO2. Làm th  nào đ  nh n ra t ng khí?ế ể ậ ừ

Phân tích:

Khí Cl2 có màu vàng l c nh t.ụ ạ

Dùng gi y t m h  tinh b t và dung d ch KI nh n bi t đấ ẩ ồ ộ ị ậ ế ược O3:

O3 + 2KI + H2O   O2 + I2 + 2KOHI2 làm h  tinh b t chuy n màu xanh.ồ ộ ể

Dùng qu  tím  m nh n bi t đỳ ẩ ậ ế ược HCl và SO2. Còn l i là khí Oạ 2.

­ Phân bi t l  khí HCl và SOệ ọ 2 b ng dung d ch nằ ị ước brom. SO2 làm m t màuấ  dung d ch brom.ị

SO2 + Br2 + 2H2O     2HBr + H2SO4Bài t p 17:ậ   Trong quá trình đ t cháy các nhiên li u nh  than đá, d u m  vàố ệ ư ầ ỏ  khí thiên nhiên, làm th  nào đ  nâng cao hi u su t cung c p nhi t?ế ể ệ ấ ấ ệ

Phân tích:

Đ  nâng cao hi u su t cung c p năng lể ệ ấ ấ ượng c n đ t các nhiên li u v i cácầ ố ệ ớ  

bi n pháp kĩ thu t sau:ệ ậ

­ Dùng d  không khí đ  cung c p oxi cho ph n  ng cháy hoàn toàn.ư ể ấ ả ứ

­ Đ p nh  than đá đ n kích th c thích h p đ  tăng di n tích ti p xúc gi aậ ỏ ế ứ ợ ể ệ ế ữ  than và khí oxi

­ S  d ng các đ ng c  đieden và các đ ng c  đ t trong đ  nâng cao hi u su tử ụ ộ ơ ộ ơ ố ể ệ ấ  

a. S  cháy di n ra nhanh và m nh h n khi các viên than t  ong đự ễ ạ ơ ổ ược ép v iớ  các hàng l  r ng.ỗ ỗ

b. Khi c n   b p than, ngầ ủ ế ười ta đ y n p b p lò làm cho ph n  ng cháy c aậ ắ ế ả ứ ủ  than ch m l i.ậ ạ

c. Ph n  ng oxi hóa l u hu nh đioxit t o thành l u hu nh trioxit di n raả ứ ư ỳ ạ ư ỳ ễ  nhanh h n khi có m t vanađi (V) oxit (Vơ ặ 2O5).

d. Đá vôi được đ p nh , chín nhanh và đ u h n khi nung đá vôi   d ng c cậ ỏ ề ơ ở ạ ụ  

l n.ớ

e. Th c ăn s  nhanh chín h n n u đứ ẽ ơ ế ược n u trong n i áp su t.ấ ồ ấ

Phân tích:

Các y u t   nh hế ố ả ưởng đ n t c đ  ph n  ng trong m i trế ố ộ ả ứ ỗ ường h p đã cho là:ợ

a. Tăng di n tích b  m t c a ch t r n tham gia ph n  ng (than đá) làm tăngệ ề ặ ủ ấ ắ ả ứ  

t c đ  ph n  ng.ố ộ ả ứ

b. Gi m n ng đ  ch t tham gia ph n  ng (khí oxi) làm gi m t c đ  ph n  ng.ả ồ ộ ấ ả ứ ả ố ộ ả ứ

c. V2O5 là ch t xúc tác, làm tăng t c đ  ph n  ng.ấ ố ộ ả ứ

d. Gi m kích thả ước h t đ  tăng t c đ  ph n  ng.ạ ể ố ộ ả ứ

e. Th c ăn s  nhanh chín h n n u đứ ẽ ơ ế ược n u trong n i áp su t, ngấ ồ ấ ười ta đã sử 

d ng y u t  nhi t đ  và áp su t cao đ  tăng t c đ  c a ph n  ng hóa h c.ụ ế ố ệ ộ ấ ể ố ộ ủ ả ứ ọ

Bài t p 19:ậ   Hãy cho bi t ngế ười ta đã s  d ng bi n pháp nào đ  tăng t c đử ụ ệ ể ố ộ 

ph n  ng hóa h c trong các trả ứ ọ ường h p sau đây:ợ

a. R c men vào tinh b t đã đ c n u chín (c m, ngô, khoai, s n ) đ    r u.ắ ộ ượ ấ ơ ắ ể ủ ượ

b. Dùng qu t thông gió trong b  lò rèn.ạ ễ

c. Nén h n h p khí nit  và hiđro   áp su t cao đ  t ng h p amoniac.ỗ ợ ơ ở ấ ể ổ ợ

d. Nung h n h p b t đá vôi, đ t sét và th ch cao   nhi t đ  cao đ  s n xu tỗ ợ ộ ấ ạ ở ệ ộ ể ả ấ  clinke, trong công nghi p s n xu t xi măng.ệ ả ấ

Phân tích:

a. Men rượu là m t lo i xúc tác sinh h c. Ch t xúc tác đã độ ạ ọ ấ ượ ử ục s  d ng để tăng t c đ  c a ph n  ng hóa h c.ố ộ ủ ả ứ ọ

b. B  lò rèn có m c đích tăng n ng đ  c a oxi không khí, do đó làm tăng t cễ ụ ồ ộ ủ ố  

đ  c a ph n  ng cháy c a than đá.ộ ủ ả ứ ủ

c. Nén h n h p khí nit  và hiđro   áp su t cao đ  tăng n ng đ  c a hai ch tỗ ợ ơ ở ấ ể ồ ộ ủ ấ  khí, làm tăng t c đ  c a ph n  ng hóa h c.ố ộ ủ ả ứ ọ

d. Dùng bi n pháp tăng nhi t đ  đ  tăng t c đ  c a ph n  ng hóa h c.ệ ệ ộ ể ố ộ ủ ả ứ ọ

Bài t p 20:ậ   S n xu t vôi trong công nghi p và th  công nghi p đ u d a trênả ấ ệ ủ ệ ề ự  

ph n  ng hóa h c:ả ứ ọ CaCO3(r)   CaO(r)  + CO2(k), H = 178kJ

a Hãy phân tích các đ c đi m c a ph n  ng hóa h c nung vôi.ặ ể ủ ả ứ ọ

b T  nh ng đ c đi m đó, hãy cho bi t nh ng bi n pháp kĩ thu t nào đừ ữ ặ ể ế ữ ệ ậ ượ  c

s  d ng đ  nâng cao hi u su t c a quá trình nung vôi.ử ụ ể ệ ấ ủ

- Ph n  ng thu n ngh ch.ả ứ ậ ị

- Ph n  ng thu n thu nhi t.ả ứ ậ ệ

- Ph n  ng thu n c a ch t r n có t o ra m t ch t khí.ả ứ ậ ủ ấ ắ ạ ộ ấ

b Nh ng bi n pháp kĩ thu t đ  nâng cao hi u su t nung vôi:ữ ệ ậ ể ệ ấ

- Ch n nhi t đ  thích h p.ọ ệ ộ ợ

- Tăng di n tích ti p xúc c a ch t r n (CaCOệ ế ủ ấ ắ 3) b ng cách đ p nh  đáằ ậ ỏ  vôi đ n kích thế ước thích h p.ợ

- Th i không khí nén (trong công nghi p) hay ch n hổ ệ ọ ướng gió thích h pợ  

đ  tăng n ng đ  khí oxi cung c p cho ph n  ng đ t cháy than, đ ngể ồ ộ ấ ả ứ ố ồ  

th i làm gi m n ng đ  khí cacbon đioxit.ờ ả ồ ộ

Bài t p 21:ậ   S  tăng áp su t  nh hự ấ ả ưởng nh  th  nào đ n tr ng thái cân b ngư ế ế ạ ằ  

c a các ph n  ng hóa h c sau: ủ ả ứ ọ

a) 3O2(k)  2O3(k)

b) H2(k)  +  Br2(k)   2HBr(k)

c) N2O4(k)   2NO2(k)

Phân tích:

Đ  đánh giá tác đ ng c a áp su t c n so sánh s  bi n đ i c a th  tích khíể ộ ủ ấ ầ ự ế ổ ủ ể  

trước và sau ph n  ng. N u sau ph n  ng có s  gi m th  tích thì áp su t tăngả ứ ế ả ứ ự ả ể ấ  làm cân b ng chuy n d ch theo chi u thu n và ngằ ể ị ề ậ ượ ạc l i, áp su t không có  nhấ ả  

hương t i cân b ng c a các ph n  ng không thay đ i th  tích khí. ớ ằ ủ ả ứ ổ ể

s c kho  c a con ngứ ẻ ủ ười. Đ  lo i b  Feể ạ ỏ 2+, trong m t phộ ương pháp đ n gi n, rơ ả ẻ 

ti n, ngu i ta dùng oxi không khí oxi hóa Feề ờ 2+ thành h p ch t Feợ ấ 3+ (có đ  tan trongộ  

nước nh ) r i l c đ  thu nỏ ồ ọ ể ướ ạc s ch. Đ  tăng t c đ  c a ph n  ng oxi hóa Feể ố ộ ủ ả ứ 2+ 

người ta s  d ng bi n pháp kĩ thu t nào? Gi i thích.ử ụ ệ ậ ả

Phân tích:

Đ  lo i b  Feể ạ ỏ 2+, trong m t phộ ương pháp đ n gi n, r  ti n, ngu i ta dùng oxiơ ả ẻ ề ờ  không khí oxi hóa Fe2+ thành h p ch t Feợ ấ 3+ (có đ  tan trong nộ ước nh ) r i l c đỏ ồ ọ ể thu nướ ạc s ch. Đ  tăng t c đ  c a ph n  ng oxi hóa Feể ố ộ ủ ả ứ 2+ người ta s  d ng giànử ụ  

m a. Nư ước ng m sau khi hút lên b  ch a đầ ể ứ ược qua giàn m a v i m c đích tăngư ớ ụ  

di n tích ti p xúc c a nệ ế ủ ước v i oxi không khí. ớ

Bài t p 23:ậ   Vì sao t  nh ng ý từ ữ ưởng đ u tiên v  nguyên t , cách đây 2500ầ ề ử  năm c a Democrit, mãi đ n cu i th  k  XIX ngủ ế ố ế ỉ ười ta m i chúng minh đớ ượ  cnguyên t  là có th t và có c u t o ph c t p? Mô t  thí nghi m tìm ra electron.ử ậ ấ ạ ứ ạ ả ệ   Phân tích:

Trong m t th i kì dài, ngộ ờ ười ta không có đ  các thi t b  khoa h c đ  ki mủ ế ị ọ ể ể  

ch ng ý tứ ưởng v  nguyên t  S  phát tri n c a khoa h c và kĩ thu t cu i th  kề ử ự ể ủ ọ ậ ố ế ỉ XIX cho phép ch  t o đế ạ ược thi t b  có đ  chân không cao (p = 0,001mmHg), cóế ị ộ  màn hu nh quang đ  quan sát đỳ ể ường đi c a các tia không nhìn th y b ng m tủ ấ ằ ắ  

thường và ngu n đi n có th  hi u r t cao (15000V).ồ ệ ế ệ ấ

Hình 2.5. Thí nghi m phát minh electron c a Tom­x n ệ ủ ơ  (1897)

Tom­x n đã cho phóng đi n v i th  hi u 15000 vôn qua hai đi n c c g n vàoơ ệ ớ ế ệ ệ ự ắ  hai đ u c a m t  ng th y tinh kín đã rút g n h t không khí, áp su t 0,001mmHg,ầ ủ ộ ố ủ ầ ế ấ  thì th y màn hu nh quang lóe sáng. Màn hu nh quang phát sáng do s  xu t hi nấ ỳ ỳ ự ấ ệ  

c a các tia không nhìn th y đủ ấ ược đi t  c c âm sang c c dừ ự ự ương, tia này được g iọ  

là tia âm c c. Tia âm c c b  hút l ch v  phía c c dự ự ị ệ ề ự ương khi đ t  ng th y tinhặ ố ủ  trong m t đi n trộ ệ ường. Thí nghi m này ch ng t  nguyên t  có c u t o ph c t p.ệ ứ ỏ ử ấ ạ ứ ạ  

M t trong nh ng thành ph n c u t o c a nguyên t  là các electron.ộ ữ ầ ấ ạ ủ ử

Bài t p 24:ậ  G n đây, khi thám hi m Nam c c, các nhà khoa h c đã tìm th yầ ể ự ọ ấ  

nh ng đ  h p do các đoàn thám hi m trữ ồ ộ ể ước đ  l i. M c dù đã qua hàng trămể ạ ặ  

năm, nh ng các th c ăn trong nh ng đ  h p đó v n trong tình tr ng t t, có th  ănư ứ ữ ồ ộ ẫ ạ ố ể  

được. Hãy gi i thích và liên h  v ivi c b o qu n th c ph m b ng cách ả ệ ớ ệ ả ả ự ẩ ằ ướp đá hay dùng t  l nh.ủ ạ

Phân tích:

Nam c c là n i l nh nh t Trái đ t. Nhi t đ    vùng này có th  xu ng hàngự ơ ạ ấ ấ ệ ộ ở ể ố  

ch c đ  dụ ộ ưới không.   nhi t đ  đó, các ph n  ng hóa h c phân h y th c ăn h uỞ ệ ộ ả ứ ọ ủ ứ ầ  

nh  không x y ra. Đi u này gi i thích vì sao đã qua hàng trăm năm, nh ng cácư ả ề ả ư  

th c ăn trong nh ng đ  h p đó v n trong tình tr ng t t, có th  ăn đứ ữ ồ ộ ẫ ạ ố ể ược. Đ  gi mể ả  

t c đ  ph n  ng phân h y th c ăn, ngố ộ ả ứ ủ ứ ười ta b o qu n th c ph m b ng cách ả ả ự ẩ ằ ướ  p

đá hay dùng t  l nh.ủ ạ

Bài t p 25:ậ  Trong phòng thí nghi m, đ  tăng t c đ  c a m t s  ph n  ngệ ể ố ộ ủ ộ ố ả ứ  hóa h c, ngoài các bi n pháp nh  tăng n ng đ , nhi t đ , ngọ ệ ư ồ ộ ệ ộ ười ta còn dùng máy khu y. Tác d ng c a máy khu y là gì?ấ ụ ủ ấ

Phân tích:

Trong phòng thí nghi m, đ  tăng t c đ  c a m t s  ph n  ng hóa h c, ngoàiệ ể ố ộ ủ ộ ố ả ứ ọ  các bi n pháp nh  tăng n ng đ , nhi t đ , s  d ng ch t xúc tác , ngệ ư ồ ộ ệ ộ ử ụ ấ ười ta còn dùng máy khu y. Máy khu y là m t thi t b  cho phép tăng t c đ  khu ch tán c aấ ấ ộ ế ị ố ộ ế ủ  các ch t tham gia ph n  ng, do đó tăng kh  năng ti p xúc c a các ch t và tăngấ ả ứ ả ế ủ ấ  

t c đ  ph n  ng hóa h c. Ngố ộ ả ứ ọ ười ta thường dùng máy khu y trong trấ ường h pợ  các ch t ph n  ng c n đấ ả ứ ầ ược tr n là các ch t l ng khác nhau, hay ch t l ng vàộ ấ ỏ ấ ỏ  

ch t r n.ấ ắ

Bài t p 26:ậ  Hãy trình bày thí nghi m đ t cháy dây s t m nh trong bình khíệ ố ắ ả  oxi. V n d ng lí thuy t ph n  ng hóa h c đ  gi i thích cách ti n hành thíậ ụ ế ả ứ ọ ể ả ế  nghi m trên.ệ

Phân tích: 

Dây thép được qu n thành hình lò xo đ  tăng b  m t ti p xúc c a dây thépấ ể ề ặ ế ủ  

v i oxi. M u than nóng đ  có tác d ng kh i mào ph n  ng. Than cháy cung c pớ ẫ ỏ ụ ơ ả ứ ấ  nhi t, nâng nhi t đ  c a dây thép đ n nhi t đ  cháy. Dây thép cháy trong oxi kèmệ ệ ộ ủ ế ệ ộ  theo hi n tệ ượng t a nhi t m nh, các h t s t t  oxit (Feỏ ệ ạ ạ ắ ừ 3O4) nóng đ  b n tung tóe.ỏ ắ  

Do đó, đáy bình c n có m t l p nầ ộ ớ ước m ng nh m b o v  bình th y tinh tránh bỏ ằ ả ệ ủ ị 

n t, v   ứ ỡ

Bài t p 27:ậ  Ph n  ng hóa h c sau, di n ra trong t  nhiên đang   tr ng tháiả ứ ọ ễ ự ở ạ  cân b ng:ằ

CO2  + H2O  +  CaCO3  Ca(HCO3)2

Khi tăng lượng CO2  cân b ng hóa h c s  chuy n d ch sang chi u nào?ằ ọ ẽ ể ị ề

Phân tích:

 Các ho t đ ng c a con ngạ ộ ủ ười đang làm tăng hàm lượng CO2 trong khí quy n.ể  

Nh  cân b ng này trong t  nhiên đi u ti t, chuy n sang chi u thu n cho nên đãờ ằ ự ề ế ể ề ậ  làm ch m quá trình nóng lên toàn c u. Ngoài quá trình này, quá trình quang h pậ ầ ợ  

c a cây xanh đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c làm gi m lủ ấ ọ ệ ả ượng khí CO2 trong khí quy n.ể

Bài t p 28:ậ  T i sao không dùng bình th y tinh đ ng dung d ch HF ?ạ ủ ự ị

Phân tích:

Tuy dung d ch axit HF là m t axit y u nh ng nó có kh  năng đ c bi t là ănị ộ ế ư ả ặ ệ  mòn th y tinh. Do thành ph n ch  y u c a th y tinh là silic đioxit SiOủ ầ ủ ế ủ ủ 2 nên khi cho dung d ch HF và thì có ph n  ng x y ra:ị ả ứ ả

SiO2 + 4HF   SiF→ 4↑ + 2H2OBài t p 29:ậ  Làm th  nào có th  kh c đế ể ắ ược th y tinhủ  ?

Phân tích:

Mu n kh c th y tinh ngố ắ ủ ười ta nhúng th y tinh vào sáp nóng ch y, nh c raủ ả ấ  cho ngu i, dùng v t nh n kh c hình  nh c n kh c nh  l p sáp m t đi, r i nhộ ậ ọ ắ ả ầ ắ ờ ớ ấ ồ ỏ dung d ch HF vào thì th y tinh s  b  ăn mòn   nh ng ch  l p sáp b  cào đi :   ị ủ ẽ ị ở ữ ổ ớ ị

 SiO2 + 4HF   SiF→ 4↑ + 2H2O

N u không có dung d ch HF thì thay b ng dung d ch Hế ị ằ ị 2SO4 đ c và b t CaFặ ộ 2. Làm tương t  nh  trên nh ng ta cho b t CaFự ư ư ộ 2 vào ch  c n kh c, sau đó cho thêmỗ ầ ắ  H2SO4 đ c vào và l y t m kính khác đ t lên trên. Sau m t th i gian, th y tinhặ ấ ấ ặ ộ ờ ủ  cũng s  b  ăn mòn   nh ng n i c o sáp.ẽ ị ở ữ ơ ạ

CaF2 + 2H2SO4   CaSO→ 4 + 2HF  ( dùng t m kính che l i)↑ ấ ạ

Sau đó SiO2 + 4HF   SiF→ 4↑ + 2H2O

Bài tập 30: Đi t  mu i ăn, nừ ố ước và s t kim lo i, vi t các PTP  đi u ch :ắ ạ ế Ư ề ế

       A. Na    B. FeCl2   C.  Fe(OH)3

C  T  FeClừ 2,  Cl2 và NaOH đã thu đượ ởc   trên, ta có các ph n  ng sau:ả ứ

Bài tập 33: Có nh ng ch t làm khô sau đây: Hữ ấ 2SO4 đ c, CaO, CaClặ 2 khan. Có 

th  dùng nh ng ch t nào nói trên đ  làm khô các khí nào sau đây: khí sunfur , khíể ữ ấ ể ơ  oxi, khí cacbonic. Hãy gi i thích s  l a ch n đó.ả ự ự ọ