Bài viết trình bày đánh giá khả năng phẫu thuật tuyến giáp ở người cao tuổi tại Khoa Ngoại Tim mạch-Lồng ngực Bệnh viện Thống Nhất trong 10 năm (từ tháng 07 năm 2005 đến tháng 07 năm 2015).
Trang 1ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA BỆNH BƯỚU GIÁP NHÂN Ở NGƯỜI CAO TUỔI TẠI BỆNH VIỆN THỐNG NHẤT
(07/2005-07/2015)
Trần Văn Sơn*, Lý Kiều Chinh*, Lê Thị Hường*, Lương Thị Thanh Tâm*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá khả năng phẫu thuật tuyến giáp ở người cao tuổi tại Khoa Ngoại Tim mạch-Lồng ngực
Bệnh viện Thống Nhất trong 10 năm (từ tháng 07 năm 2005 đến tháng 07 năm 2015).
Phương pháp nghiên cứu: Hồi cứu, mô tả cắt ngang
Kết quả: Có tất cả 542 bệnh nhân bướu giáp nhân, được điều trị phẫu thuật tại khoa Ngoại Tim mạch-Lồng
ngực Bệnh viện Thống Nhất trong 10 năm, từ tháng 07 năm 2005 đến tháng 07 năm 2015, trong đó có 48 nam,
494 nữ, Cắt tồn bộ tuyến giáp 30 trường hợp, cắt bán phần tuyến giáp 504 trường hợp, không có tử vong Sau phẫu thuật tiếp tục bổ sung hormone tuyến giáp
Kết luận: Điều trị ngoại khoa bướu giáp nhân ở người cao tuổi đạt kết quả tốt, an toàn, hiệu quả
Từ khóa: Bướu tuyến giáp, Ngoại khoa
ABSTRACT
THYROID TUMOR SURGICAL REVIEW AT THONG NHAT HOSPITAL IN 10 YEAR
(07/ 2005– 07/ 2015)
Tran Van Son, Ly Kieu Chinh, Le Thi Huong, Luong Thi Thanh Tam
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement of Vol 19 - No 5 - 2015: 142 - 146
Objective: Thyroid tumor in ederly patients surgical review at The Department Thoracic and
Cardiovascular, Thong Nhat hospital in 10 years
Material and method: Retrospective and gross-sectional study
Results: 542 patients were treated by surgical for thyroid tumor, 48 male, and 494 female Lobectomy 30
cases, Subtotal thyroidectomy 504 cases, no cas was died Levothyroxin suppressive therapy made the larges diameter
Conclustions: The surgical treatment of thyroid tumor in ederly patients are very good
Keys word: Surgical, Thyroid tumor in ederly patients
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh bướu giáp nhân là bệnh lý thường gặp
trong các bệnh nội, ngoại khoa
Trong thời gian gần đây, bệnh lý tuyến giáp
có khuynh hướng gia tăng ở người cao tuổi, tỷ lệ
mắc bệnh ở người cao tuổi chiếm khoảng 4-5%
Hiện nay, có rất nhiều công trình nghiên cứu
về điều trị ngoại khoa bướu giáp nhân, nhưng
với người cao tuổ còn rất ít nghiên cứu đề cập
tới Việc nghiên cứu những vấn đề liên quan tới phẫu thuật ở người cao tuổi nói chung, phẫu thuật tuyến giáp nhân nói riêng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi
Trong thời gian từ tháng 07 năm 2005 đến tháng 07 năm 2015, tại khoa Ngoại Tim mạch-Lồng ngực Bệnh viện Thống Nhất, đã tiến hành phẫu thuật 542 trường hợp bướu giáp nhân, trong đó có 76 bệnh nhân > 60 tuổi đạt kết quả
* Khoa Ngoại Lồng ngực mạch máu Bệnh viện Thống Nhất, TP Hồ Chí Minh
Trang 2khá tốt
Công trình nghiên cứu này nhằm đánh giá
kết quả công tác chẩn đoán và điều trị ngoại
khoa bệnh bướu giáp nhân ở người cao tuổi Từ
đó rút ra bài học kinh nghiệm trong chẩn đoán,
chỉ định, và lựa chọn phương pháp phẫu thuật
thích hợp, đạt hiệu quả tốt nhất
Mục tiêu nghiên cứu
Đánh giá khả năng phẫu thuật ở người cao
tuổi
Rút ra bài học kinh nghiệm trong chẩn đoán,
điều trị phẫu thuật
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Loại hình nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả hồi cứu
Thiết kế nghiên cứu cắt ngang
Tiêu chuẩn chọn mẫu nghiên cứu
Tiêu chuẩn chọn bệnh: Bao gồm tất cả bệnh
nhân Bướu giáp nhân đã được phẫu thuật, và có
kết quả giải phẫu bệnh lý sau phẫu thuật
Tiêu chuẩn loại trừ
Tất cả các bướu giáp không thuộc diện
nghiên cứu trên
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Tuổi
Nhỏ nhất: 18 tuổi; Cao tuổi nhất: 92; Tuổi từ
60 đến 92 tuổi: 76 trường hợp; Tuổi trung bình:
47; Có 02 trường hợp cao tuổi: 92 tuổi (1 nam, 1
nữ)
Giới
Nữ: 494, chiếm 90%, Nam: 48 , chiếm 10%
Nữ gấp > 9 lần nam giới
Triệu chứng lâm sàng
Bảng 1:
Trong 266 trường hợp, không có trường hợp nào có lồi mắt, run tay, phù niêm trước xương chày Phần lớn bệnh nhân nhập viện vì lý do khó nuốt, nuốt nghẹn Có 02 trường hợp khàn giọng
do K xâm lấn vào dây thần kinh quặt ngược Bệnh nhân >60 tuổi, đa số nhập viện vì khó nuốt
Cận lâm sàng
Bảng 2:
Siêu âm tuyến giáp 76 466
X quang tim phổi qui ước được thực hiện cho tất cả các trường hợp, giúp biết được tình trạng khí quản bị đẩy lệch, và phát hiện bướu giáp thòng sau xương ức vào trung thất
Siêu âm giúp xác định chính xác vị trí, kích thước, nhân nhu mô hay nang, với máy siêu âm
có độ phân giải tốt có thể thấy được tổn thương
từ 3m.m trở lên, siêu âm cũng gợi ý tổn thương ung thư với hình ảnh tăng sinh mạch máu tại bướu rõ rệt và có rãi rác các đóm vôi hố dạng cát trong bướu cũng gợi ý ung thư tuyến giáp dạng nhú
Xét nghiệm T3, T4, TSH giúp xác định bình giáp hay cường giáp, để chỉ định điều trị
Chọc hút bằng kim nhỏ có độ chính xác cao,
là xét nghiệm thường qui, trước khi xem xét khả năng chỉ định phẫu thuật Đây là kỹ thuật đơn giản, trang bị không cần nhiều, và có độ chính xác cao
Wilems và Lowhagen tổng kết gần 4.000 cas phẫu thuật tuyến giáp có thực hiện chọc hút bằng kim nhỏ trước mổ, có 11,8% là ung thư, dương tính giả từ 0-2%, âm tính giả 6,6-27,5%
Trang 3Theo tác giả Lê văn Quang(4) dương tính giả
0%, âm tính giả 7,07%
Kết quả Giải phẫu bệnh
Theo nghiên cứu này, phình giáp cục chiếm
đa số 73% Bệnh nhân > 60 tuổi, phình giáp cục
chiếm đa số Có 30 trường hợp ung thư tuyến
giáp
Bảng 3:
Ung thư biểu mô dạng nhú 16 14
Ung thư biểu mô dạng nang 00 10
Theo tác giả Nguyễn Văn Hùng(Error! Reference
source not found.), ung thư biểu mô chiếm 86,7%
Theo Wartofsky Leonard(9), ung thư biểu mô chiếm 75%
Theo Nguyễn Hải Thủy(8), ung thư biểu mô chiếm 83%
Theo Roman S Udelsman R(1), ung thư tuyến giáp dạng nhú thường gặp mhat chiếm 83% Theo Hiệp hội quốc tế chống ung thư, ung thư tuyến giáp chiếm 0,5% đến 1% trong tổng số trường hợp ung thư được điều trị
Tại Mỹ ung thư tưyến giáp chiếm tỷ lệ 40 trường hợp/ triệu dân
Theo Nguyễn Bá Đức ung thư tuyến giáp chiếm 2% trong tổng số ung thư tại Hà Nội Tại trung tâm ung bướu ung thư tuyến giáp chiếm 1,4% trong tổng số các trường hợp ung thư (1990-1992)
Hình 1: K tuyến giáp, chèn ép khí quản
Phân loại
Bảng 4:
Bướu chìm trung thất 10 05
Hầu hết các bướu đa nhân là lành tính, kể cả
bệnh nhân là người cao tuổi
Một tổng kết của bệnh viện Mayo năm 1955
qua phẫu nghiệm 1000 tử thi cho thấy: 50% có
bướu giáp, trong đó 12% là bướu đơn nhân, và
tỷ lệ ung thư trong những bướu này là 12%
Theo Silverberg (1966) lại cho tỷ lệ 2% ung
thư tuyến giáp phát hiện tình cờ trên bệnh nhân
phẫu thuật hoặc tử vong vì các bệnh ung thư khác
Hoffman có 29% ung thư trong 202 bướu đơn nhân
Kích thước
Bảng 5:
Đa số có đường kính 3cm đến 5cm, kể cả bệnh nhân là người cao tuổi
Trang 4Theo Turn Bridge Giải phẫu tử thi 2.185 ca ở Boston có 8% bướu giáp có kích thước < 1cm
Hình 2: Bướu giáp đa nhân lớn ở thùy (P) tuyến giáp ở bệnh nhân 92 tuổi (A): Trước mổ (B): Sau mổ
Chỉ định phẫu thuật
Bảng 6:
Chỉ định phẫu
thuật
Chỉ định phẫu thuật bướu giáp nhân ở người
cao tuổi chủ yếu là do chèn ép vùng cổ gay khó
nuốt, khó thở
Phương pháp phẫu thuật
Phương pháp phẫu thuật ở người cao tuổi
chủ yếu là cắt bán phần tuyến giáp
Có 30 trường hợp cắt toàn bộ tuyến giáp kèm
nạo hạch do ung thư tuyến giáp
Theo Trần Ngọc Lương(10), trường hợp ung
thư nhưng u nhỏ , chua xâm lấn, cắt trọn thùy
tuyến giáp chúa khối u, và eo giáp
Bảng 7:
Cắt bán phần thuỳ giáp 03 23
Cắt bán phần tuyến giáp 60 418
Cắt toàn bộ tuyến giáp 08 22
Cắt nang tuyến giáp 05 03
Theo Sharman(9), cắt tron thùy được áp dụng trong những trường hợp bướu nhỏ hơn hay bằng 1,5cm, và có nguy cơ thấp
Hình 3: Bướu giáp đơn nhân
Hình 4: Bướu giáp đa nhân
Trang 5Vị trí bướu giáp
Bảng 8:
Thuỳ trái tuyến giáp 10 31
Thuỳ phải tuyến 08 30
Hai thuỳ tuyến giáp 58 405
Đa số bướu giáp ở 2 thùy tuyến giáp (kể cả
ngườ lớn tuổi) Đa số bướu nằm khu trú ở một
thuỳ tuyến giáp, chiếm 33%
Biến chứng
Bảng 9:
Xẹp khí quản sau mổ 01 00
Cơn bảo giáp trạng 00 00
Chảy máu trong mổ 13 trường hợp do ung
thư tuyến giáp, bướu quá lớn chèn vào khí quản,
gây suy hô hấp cấp, phải mở khí quản cấp cứu,
kèm cắt bướu giáp
Có 04 trường chảy máu sau mổ, gây máu tụ
chèn ép khí quản, phải mở lại cầm máu
Có 16 trường hợp khàn tiếng sau mổ, điều trị
sau 05 ngày ổn định
Có 11 trường có triệu chứng hạ canxi máu,
điều trị sau 05 ngày ổn định
Thời gian nằm viện sau phẫu thuật
Trung bình từ 4 ngày đến 6 ngày sau mổ
Đánh giá kết quả sớm sau mổ
Tất cả các trường hợp sau phẫu thuật đều
được theo dõi, và có bổ sung hormone tuyến
giáp (thyroxine) Thời gian theo dõi từ 2 tháng
đến 6 tháng
Chưa có trường hợp nào phát hiện tái phát
Theo tác giả Geerdsen JP(1) thấy tỷ lệ tái phát
bướu không khác nhau nếu không dùng
thyroxine, theo dõi 104 bệnh nhân trong 9 năm,
tái phát 9,5% nếu có dùng T4 và 11,3% tái phát của nhóm không dùng
KẾT LUẬN
Bệnh bướu giáp nhân ở người cao tuổi không hiếm gặp
Đa số bướu tuyến giáp ở người cao tuổi có đường kính > 3cm
Chỉ định phẫu thuật ở người cao tuổi chủ yếu do chèn ép
Phẫu thuật cắt bán phần tuyến giáp ở người cao tuổi thường thực hiện nhất
Biến chứng phẫu thuật ở người cao tuổi thấp
Điều trị phẫu thuật bệnh bướu giáp nhân ở người cao tuổi có kết quả tốt
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Geerdsen JP, Frolernd L (1984) Recurence of non-toxic goitre with and without postosperative thyroxine medication 1984: p 2-12
2 Greenspan FS and Dong BJ (1994) Thyroid and antithyroid
drugs Basic and clinical pharmacologie 1994: p 5-14
3 Kim LH (1997) The thyroid gland Texbook of surery vol I p 599-611
4 Lê Văn Quang, Hứa Thị Ngọc Hà, Đoàn Thị Phương Thảo (2003) Giá trị của xét nghiệm tế bào quang học chọc hút bằng
kim nhỏ trong chẩn đoán sớm các nhân giáp Chuyên đề ngoại
khoa, số 2- 3/2001: tr 264-270
5 Mai Thế Trạch, Nguyễn Thy Khuê (1972) Trong : GS Nguyễn Thy Khê (chủ biên) Bài giảng nội tiết học 1972, Nhà xuất bản Y học, TPHCM: tr 38- 150
6 Mai Văn Viện (2010) Đánh giá kết quả điều trị ngoại khoa bệnh
bướu giáp không nhiểm độc ở người cao tuổi Tạp chí y học Việt
Nam, số14- 3/2010: tr 5-12
7 Nguyễn Hải Thuỷ (2000) Chẩn đoán và điều trị bệnh bướu giáp Nhà xuất bản y học Hà nội: tr 240-267
8 Nguyễn Thanh Mai (1996) Nghiên cứu một số đặc điểm triệu chứng và điều trị ngoại khoa qua 43 trường hợp bệnh bướu cổ
đơn thuần ở người cao tuổi Luận văn thạc sỹ y học.- Hoc viện
Quân y./ 1996: tr 25-480
9 Sherman SI (2003): Thyroic carcinoma Lancet 2003 p 501-511
10 Trần Ngọc Lương, Mai Văn Sâm và cs (2004) Nhận xét về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và điều trị phẫu thuật của 249
trường hợp ung thư tuyến giáp tại Bệnh viện Trung ương Kỷ
yếu các đề tài nghiên cứu khoa học Hội nghị nội tiết đái tháo đường miền Trung mở rộng lần thu7, số 4- 3/2001: tr 510-520
11 Wartofsky L (1998) Disease of the thyroid Harrison principal of
internal medicine Vol II p 2012-2035
Ngày phản biện nhận xét bài báo: 15/07/2015