Tiểu luận: Quy trình thu hoạch, bảo quản hạt lúa nhằm giảm tối đa tổn thất sau thu hoạch

Tiểu luận Quy trình thu hoạch, bảo quản hạt lúa nhằm giảm tối đa tổn thất sau thu hoạch trình bày các nội dung sau: Tổng quan về hạt lúa, khát quát quy trình trồng lúa, quy trình thu hoạch lúa, bảo quản thóc sau thu hoạch,...

CH  Đ Ủ Ề : QUY TRÌNH THU HO CH, B O QU N H T LÚA Ạ Ả Ả Ạ  

NH M GI M T I ĐA T N TH T SAU THU HO CH Ằ Ả Ố Ổ Ấ Ạ

      Giáo viên h ướ ng d n ẫ  : HOÀNG TH  TRÚC QU NH Ị Ỳ

Nhóm th c hi n ự ệ :   Nhóm 13

1 Nguy n Chi B o Hân      2005140134ễ ả

2 Nguy n Qu c B o       2005140021ễ ố ả

3 Đ  Nh  Hi n       2005140156ỗ ư ề

4 Phan Chánh Hi p       2005140164ệ

5 Phan Tr n Anh Huy       2005140215ầ

TP.H  Chí Minh, Tháng 10 Năm 2016 ồ

M C L C Ụ Ụ

LỜI MỞ ĐẦU 3

A.TỔNG QUAN VỀ HẠT LÚA 4

I.Nguồn gốc và lịch sử phát triển 4

II.Cấu tạo của hạt lúa 6

1.Vỏ lúa 6

2.Hạt lúa 6

3.Sự nảy mầm của hạt lúa 7

III.Vai trò của hạt lúa 8

B.KHÁT QUÁT QUY TRÌNH TRỒNG LÚA 9

I.Quy trình 9

1.Chuẩn bị đất 9

2.Gieo sạ 9

3 Bón phân 10

4 Quản lý nước 10

5 Phòng trừ cỏ dại và sâu, bệnh hại 10

II.Các yếu tố ảnh hưởng đến đời sống cây lúa 11

1.Nước 11

2 Nhiệt độ 12

3 Ánh sáng 13

C.QUY TRÌNH THU HOẠCH 14

I.Xác định các thời kì chín của lúa 15

1.Xác định thời kì chín sữa 15

2.Xác định thời kì chín sáp 16

3.Xác định thời kì chín hoàn toàn 18

II.Xác định độ chín của lúa 18

III.Xác định thời tiết, khí hậu 18

IV.Xác định ngày thu hoạch 18

V.Xác định phương thức thu hoạch 19

VI.Thu hoạch lúa 19

1.Cắt lúa 19

2 Gom lúa bông 21

3 Tuốt lúa 22

4.Vận chuyển về sân để phơi hay máy sấy 23

D.BẢO QUẢN THÓC SAU THU HOẠCH 26

I Bảo quản bằng phương pháp làm khô 27

1 Phơi nắng tự nhiên 27

2 Sử dụng phương pháp sấy 29

3.Ảnh hưởng của quá trình làm khô đến chất lượng hạt 30

II Điều kiện an toàn trong bảo quản thóc 31

1.Thủy phần an toàn của thóc 31

2.Nhiệt độ an toàn của đống thóc 31

3.Tạp chất an toàn của thóc 32

III.Kho bảo quản lúa thóc 32

1.Kho bằng 32

2.Kho silo 33

IV.Những yêu cầu đối với việc theo dõi, kiểm tra định kì việc bảo quản lúa thóc 34

TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

L I M  Đ U Ờ Ở Ầ

Lúa là m t trong năm lo i cây lộ ạ ương th c chính c a th  gi i. Đ i v i ngự ủ ế ớ ố ớ ười Vi tệ   chúng ta cây lúa không ch  là m t lo i cây lỉ ộ ạ ương th c quý mà còn là m t bi u tr ng trongự ộ ể ư   văn chương  n dẩ ưới “bát c m”, “h t g o”ơ ạ ạ

Vi t Nam, m t nệ ộ ước có n n kinh t  nông nghi p t  hàng ngàn năm nay. T  m tề ế ệ ừ ừ ộ  

nước thi u lế ương th c tr m tr ng trong nh ng năm chi n tranh nh ng hi n nay, n nự ầ ọ ữ ế ư ệ ề   nông nghi p c a nệ ủ ước ta không ch  s n xu t ra đ  m t lỉ ả ấ ủ ộ ượng l n lớ ương th c đáp  ngự ứ   nhu c u trong nầ ước mà còn xu t kh u sang nhi u th  trấ ẩ ề ị ường l n trên th  gi i. Trong đóớ ế ớ   ngành tr ng lúa   nồ ở ước ta là m t trong nh ng ngành s n xu t lộ ữ ả ấ ương th c vô cùng quanự  

tr ng và đ t đọ ạ ược nh ng thành t u đáng k , đ a Vi t Nam tr  thành nữ ự ể ư ệ ở ước xu t kh uấ ẩ  

g o l n th  hai th  gi i. Nạ ớ ứ ế ớ ước ta không th  đ ng đ u th  gi i, không ph i thi u di nể ứ ầ ế ớ ả ế ệ  

tích đ t tr ng mà do không k p th i n m b t khoa h c k  thu t hi n đ i. Cùng v i vi cấ ồ ị ờ ắ ắ ọ ỹ ậ ệ ạ ớ ệ  

s n xu t và b o qu n lúa sau thu ho ch ch  d a vào kinh nghi m c a cha ông đ  l i nênả ấ ả ả ạ ỉ ự ệ ủ ể ạ  

đã gây nh ng t n th t đáng k , d n đ n s  lữ ổ ấ ể ẫ ế ố ượng và ch t lấ ượng không được đ m b oả ả

V i nh ng tài li u, thông tin trên sách báo và internet, nhóm chúng em đã t ng h pớ ữ ệ ổ ợ  

được “QUY TRÌNH THU HO CH, B O QU N H T LÚA NH M GI M T I ĐAẠ Ả Ả Ạ Ằ Ả Ố  

T N TH T SAU THU HO CH”Ổ Ấ Ạ  N u có thi u sót gì mong cô và các b n góp ýế ế ạ

lúa tr ng ngày nay. T n t i r t nhi u nh ng ý ki n, nh ng h c thuy t khác nhau v  sồ ổ ạ ấ ề ữ ế ữ ọ ế ề ự 

xu t hi n khác nhau v  ngu n g c cây lúa. Nhi u ý ki n cho r ng cây lúa có ngu n g cấ ệ ề ồ ố ề ế ằ ồ ố  

t  Ch u Á và xu t hi n cách đây kho ng 8000 năm. Ngừ ấ ấ ệ ả ười ta tìm th y d u v t c aấ ấ ế ủ  

gi ng lúa c  t i ba đ a đi m là Đông Nam Á; vùng Assam( n Đ ); vùng biên gi i Tháiố ổ ạ ị ể Ấ ộ ớ  Lan – Myanma và vùng trung du Tây B c Vi t Nam. Tuy nhiên, g n đây các nhà kh o cắ ệ ầ ả ổ Trung Qu c đã tìm th y nh ng h t lúa nguyên th y cùng các nông c  c  có niên đ iố ấ ữ ạ ủ ụ ổ ạ  kho ng 9000 năm. Đ u tiên, lúa đả ầ ược tr ng   Châu Á. Sau đó nh ng ngồ ở ữ ười du m c ụ Ả 

R p mang chúng đ n Hy L p c  đ i, t  đây Alexender đ i đ  mang chúng đ n  n Đ  vàậ ế ạ ổ ạ ừ ạ ế ế Ấ ộ  

b t đ u đi kh p th  gi i. Có m t s  ý ki n khác v  ngu n g c cây lúa châu Á, xu t tắ ầ ắ ế ớ ộ ố ế ề ồ ố ấ ừ vùng Assam ( n Đ ), gi ng lúa O. sativa d n ti n hóa thành gi ng O. sativa India thíchẤ ộ ố ầ ế ố  

ng v i khí h u khô h n đ c tr ng c a khí h u vùng này. Sau này, gi ng này phát tán

d n v  phía Đông B c qua Nepal, Myanma di chuy n theo b  bi n lên h  l u songầ ề ắ ể ờ ể ạ ư  

Dương T  và ti n hóa thành gi ng lúa O. sativa Japoinica.ử ế ố

Cây lúa tr ng phát tri n   Châu Á đồ ề ở ược phát tán trên kh p th  gi i b ng nhi uắ ế ớ ắ ề  con đường khác nhau. Lúa O.sativa Indica t   n Đ  phát tán trên kh p th  gi i qua cácừ Ấ ộ ắ ế ớ  

nước nước Trung Đông, B c Phi và phát tri n t i Châu Âu( th i đi m kho ng 1000 nămắ ể ạ ờ ể ả  

trước công nguyên). T  m t con đừ ộ ường khác, lúa Châu Á t   n Đ  đừ Ấ ộ ược phát tán đ nế  vùng Đông Phi. Cây lúa tr ng   Tây Phi ngày nay l i không xu t phát t  Châu Á mà l iồ ở ạ ấ ừ ạ  

nh n t  các gi ng lúa phát tri n   t  Châu Âu. Cây láu đ n vùng Nam M  nh  ngậ ừ ố ể ở ừ ế ỹ ờ ườ  iChâu Âu, nh ng ngữ ười Tây Ban Nha và B  Đào Nha đã đem các gi ng lúa   Châu Âuồ ố ở  

đ n cho ngế ười Nam M  Sau đó, cây láu đỹ ược du nh p vào nậ ước M  m t cách có ch nỹ ộ ọ  

l c t  các nọ ừ ước thu c vùng Nam Á và Đông Á. Ngày nay các nộ ước phát tri n trên m tể ộ  bình di n r ng kh p th  gi i v i kho ng 100 qu c gia tr ng lúa. Vùng trong và tiêu thệ ộ ắ ế ớ ớ ả ố ồ ụ lúa chính v n là Châu Á, là n i mà g o đóng m t vai trò không th  thay th  trong đ iẫ ơ ạ ộ ể ế ờ  

s ng hàng ngày. Ba nố ước xu t kh u g o l n nh t trên th  gi i là Thái Lan, Vi t Nam vàấ ẩ ạ ớ ấ ế ớ ệ  Trung Qu c.   Vi t Nam lúa đố Ở ệ ược tr ng   c  ba mi n v i nhi u gi ng khác nhau, phồ ở ả ề ớ ề ố ổ 

bi n nh t là gi ng lai năng su t cao, kháng sâu b nh t t. Vùng tr ng lúa l n nh t Vi tế ấ ố ấ ệ ố ồ ớ ấ ệ  Nam là đ ng b ng Sông H ng và đ ng b ng Sông C u Longồ ằ ồ ồ ằ ử

II C u t o c a h t lúaấ ạ ủ ạ

Bên trong v  lúa là h t g o. H t g o g m 2 ph n: ỏ ạ ạ ạ ạ ồ ầ

­ Ph n phôi hay m m (embryo): n m   góc dầ ầ ằ ở ướ ạ ại h t g o, ch  đính vào đ  hoa, ổ ế ở 

v  phía tr u l n.ề ấ ớ

­ Phôi nhũ: chi m ph n l n h t g o ch a ch t d  tr , ch  y u là tinh b t (ph nế ầ ớ ạ ạ ứ ấ ự ữ ủ ế ộ ầ  

g o chúng ta ăn hàng ngày). Bên ngoài h t g o đạ ạ ạ ược bao b c b i m t l p v  l a m ngọ ở ộ ớ ỏ ụ ỏ  

ch a nhi u vitamin, nh t là vitamin nhóm B. Khi xay xát (giai đo n chà tr ng) l p n yứ ề ấ ạ ắ ớ ầ  tróc ra thành cám m n.ị

Hình: C u t o h t lúa ấ ạ ạ

3 S  n y m m c a h t lúaự ả ầ ủ ạ

H t lúa trong khi b o qu n v n còn ch a m t lạ ả ả ẫ ứ ộ ượng nước nh t đ nh t  12­14%ấ ị ừ  

tr ng lọ ượng khô. Khi ngâm trong nước, h t hút nạ ước và trương lên,  m đ  trong h t giaẩ ộ ạ  tăng đ n 25% thì có th  n y m m đế ể ẩ ầ ược. Khi  y tinh b t trong phôi nhũ b  phân gi iấ ộ ị ả  thành nh ng ch t đ n gi n đ  cung c p cho m m phát tri n. Th i gian hút nữ ấ ơ ả ể ấ ầ ể ờ ước nhanh hay ch m tùy theo h t gi ng cũ hay m i, v  tr u m ng hay d y, nhi t đ  nậ ạ ố ớ ỏ ấ ỏ ầ ệ ộ ước ngâm cao hay th p. Nói chung, nhi t đ  không khí cao, nấ ệ ộ ướ ấc  m, h t gi ng cũ hay v  h t m ng dạ ố ỏ ạ ỏ ễ 

th m nấ ước thì h t hút nạ ước nhanh, mau đ t t i  m đ  c n thi t. Ngâm quá lâu, h t hútạ ớ ẩ ộ ầ ế ạ  nhi u nề ước, các ch t dinh dấ ưỡng hòa tan và khuy ch tán ra ngoài môi trế ường làm tiêu hao 

ch t d  tr  trong phôi nhũ, đ ng th i làm cho nấ ự ữ ồ ờ ước ngâm b  chua, h t b  th i và n yị ạ ị ố ẩ  

m m y u. Hàm lầ ế ượng nước trong h t thích h p cho quá trình n y m m bi n thiên t  30­ạ ợ ẩ ầ ế ừ40% tùy đi u ki n nhi t đ  Nhi t đ  thích h p cho h t lúa n y m m t  27­37ề ệ ệ ộ ệ ộ ợ ạ ẩ ầ ừ 0C. Nhi tệ  

đ  th p ho c cao h n kho ng nhi t đ  này, h t lúa s  n y m m y u và th i gian n yộ ấ ặ ơ ả ệ ộ ạ ẽ ẩ ầ ế ờ ẩ  

m m kéo dài. ầ

Trong đi u ki n nhi t đ  và  m đ  thích h p thì m m lúa s  phát tri n xuyên quaề ệ ệ ộ ẩ ộ ợ ầ ẽ ể  

v  tr u và xu t hi n ra ngoài: h t n y m m (germination). So v i nhi u h t gi ng khácỏ ấ ấ ệ ạ ẩ ầ ớ ề ạ ố  thì h t lúa n y m m c n ít oxy h n. Trong đi u ki n bình thạ ẩ ầ ầ ơ ề ệ ường, sau khi m m h t pháầ ạ  

v  v  tr u thì r  m m s  m c ra trở ỏ ấ ễ ầ ẽ ọ ước, r i m i đ n thân m m. Tuy nhiên, n u b  ng pồ ớ ế ầ ế ị ậ  

nước (môi trường y m khí) thì thân m m s  phát tri n trế ầ ẽ ể ước. Khi lá đ u tiên xu t hi n,ầ ấ ệ  

thì các r  th  c p s  b t đ u xu t hi n đ  giúp cây lúa bám ch t vào đ t, hút nễ ứ ấ ẽ ắ ầ ấ ệ ể ặ ấ ước và dinh dưỡng

       Hình: Các th i k  n y m m c a h t lúa ờ ỳ ả ầ ủ ạ

III Vai trò c a h t lúa ủ ạ

Trên th  gi i, cây lúa đế ớ ược 250 tri u nông dân tr ng, là lệ ồ ương th c chính c a 1,3ự ủ  

t  ngỉ ười nghèo nh t trên th  gi i, là sinh k  ch  y u c a nông dân. Là ngu n cung c pấ ế ớ ế ủ ế ủ ồ ấ  năng lượng l n nh t cho con ngớ ấ ười, bình quân 180 – 200 kg g o/ ngạ ười/ năm t i cácạ  

nước châu á, kho ng 10 kg/ ngả ười/ năm t i các nạ ước châu M ỹ

 Vi t Nam, dân s  trên 80 tri u và 100% ng i Vi t Nam s  d ng lúa g o làm

lương th c chính.ự

S n ph m chính c a cây lúa ả ẩ ủ

S n ph m chính c a cây lúa là g o làm lả ẩ ủ ạ ương th c. T  g o có th  n u c m, chự ừ ạ ể ấ ơ ế 

bi n thành các lo i món ăn khác nh  bánh đa nem, ph , bánh đa, bánh ch ng, bún, rế ạ ư ở ư ượ  u.Ngoài ra còn bánh rán, bánh tét, bánh giò và hàng ch c lo i th c ph m khác t  g oụ ạ ự ẩ ừ ạ

S n ph m ph  c a cây lúa ả ẩ ụ ủ

­ T m: s n xu t tinh b t, rấ ả ấ ộ ượu c n, Aceton, ph n m n và thu c ch a b nh.ồ ấ ị ố ữ ệ

­ Cám : Dùng đ  s n xu t th c ăn t ng h p; s n xu t vitamin B1 đ  ch a b nh têể ả ấ ứ ổ ợ ả ấ ể ữ ệ  phù, ch  t o s n cao c p ho c làm nguyên li u xà phòng.ế ạ ơ ấ ặ ệ

­ Tr u: s n xu t n m men làm th c ăn gia súc, v t li u đóng lót hàng, v t li u đ nấ ả ấ ấ ứ ậ ệ ậ ệ ộ  cho phân chu ng, ho c làm ch t đ t.ồ ặ ấ ố

­ R m r : đơ ạ ượ ử ục s  d ng cho công ngh  s n su t giày, các tông xây d ng, đ  giaệ ả ấ ự ồ  

d ng( th ng, chão, mũ, giày dép, ho c làm th c ăn cho gia súc, s n xu t n m…ụ ừ ặ ứ ả ấ ấ

Nh  v y, ngoài h t lúa là b  ph n chính làm lư ậ ạ ộ ậ ương th c, t t c  các b  ph n khácự ấ ả ộ ậ  

c a cây lúa đ u đủ ề ược con ngườ ử ụi s  d ng ph c v  cho nhu c u c n thi t, th m chí bụ ụ ầ ầ ế ậ ộ 

ph n r  lúa còn n m trong đ t sau khi thu ho ch cũng đậ ễ ằ ấ ạ ược cày b a vùi l p làm cho đ từ ấ ấ  

t i x p, đơ ố ược vi sinh v t phân gi i thành ngu n dinh dậ ả ồ ưỡng b  sung cho cây tr ng vổ ồ ụ sau

­ Tr c đánh bùn và san b ng m t ru ng b ng máy cày bánh l ng.ụ ằ ặ ộ ằ ồ

•     Đ i v i v  Hè thu:   ố ớ ụ  

­ Cày đ t b ng máy v i đ  sâu t  15­20 cm.ấ ằ ớ ộ ừ

­ Ph i  i trong th i gian 1 tháng.ơ ả ờ

­ B a, tr c và san b ng m t ru ng b ng máy kéo bánh l ng có công c  trangừ ụ ằ ặ ộ ằ ồ ụ  

ph ng m t ru ng kèm theo.ẳ ặ ộ

­ S  d ng máy kéo liên h p v i máy phay ho c bánh l ng và tr c bùn. Tu  theoử ụ ợ ớ ặ ồ ụ ỳ  

di n tích ru ng l n hay nh  mà dùng máy kéo l n, trung bình ho c nh ệ ộ ớ ỏ ớ ặ ỏ

Chú ý: Ru ng ph i b ng ph ng, có h  th ng thoát nộ ả ằ ẳ ệ ố ướ ốc t t và không đ ng nọ ước

­ R a b ng nử ằ ướ ạc s ch, đ  ráo nể ướ ủc,   trong 24 gi  đ m b o h t v a nhú m m.ờ ả ả ạ ừ ầ

­ X  lý h t gi ng trử ạ ố ước khi gieo b ng Regent ho c Carban 3%.ằ ặ

Chú ý: Trước khi gieo s  6 gi , không nên tạ ờ ướ ưới n c cho h t gi ng đ  d  gieo s ạ ố ể ễ ạ

•     Bi n pháp gieo s   ệ ạ  

­  Gieo hàng b ng công c  gieo hàng kéo tay ho c liên h p v i máy kéo.ằ ụ ặ ợ ớ

­ Lượng h t gi ng gieo: 100­120 kg/ha.ạ ố

­ Kho ng cách gieo: hàng cách hàng 20 cm.ả

Chú ý: Lượng h t gi ng cho vào tr ng c a công c  gieo hàng ch  b ng 2/3 th  tíchạ ố ố ủ ụ ỉ ằ ể  

tr ng và trách làm ố ướt bên trong tr ng đ  h t ra đ u.ố ể ạ ề

3. Bón phân

­ Bón phân cân đ i gi a đ m, lân và kali.ố ữ ạ

­   giai đo n đ  nhánh và làm đòng, s  d ng b ng so màu lá đ  đi u ch nh lỞ ạ ể ử ụ ả ể ề ỉ ượ  ngphân đ m c n bón.ạ ầ

4. Qu n lý nả ước

­ Giai đo n cây con: rút c n nạ ạ ước trước khi s  và gi  khô m t ru ng trong vòng 3ạ ữ ặ ộ  ngày sau khi s , ngày th  4 cho nạ ứ ước láng m t ru ng 1 ngày sau đó rút c n đ  đ m b oặ ộ ạ ể ả ả  

đ   m b  m t ru ng.ủ ẩ ề ặ ộ

­ Giai đo n sinh trạ ưởng sinh dưỡng: Sau khi s  đạ ược 7­10 ngày, b t đ u cho nắ ầ ướ  c

t  t  vào ru ng và gi  nừ ừ ộ ữ ước trên m t ru ng   m c 5­7 cm. Trong giai đo n này, thayặ ộ ở ứ ạ  

nước trong ru ng lúa t  2­3 l n, sau m i l n thay nộ ừ ầ ỗ ầ ước gi  c n trong 2­3 ngày.ữ ạ

­ Giai đo n sinh trạ ưởng sinh th c: Gi  nự ữ ước trong ru ng   m c 3­5 cm.ộ ở ứ

­ Giai đo n chín: Gi  nạ ữ ước trong ru ng   m c 2­3 cm cho đ n giai đo n chín vàngộ ở ứ ế ạ  (7­10 ngày trước khi thu ho ch) tháo c n nạ ạ ước trong ru ng.ộ

5. Phòng tr  c  d i và sâu, b nh h iừ ỏ ạ ệ ạ

Tùy t ng giai đo n thích h p mà s  d ng các bi n pháp hóa h c, sinh hoc,… đừ ạ ợ ử ụ ệ ọ ể tiêu di t các lo i c  d i và sâu bênh h iệ ạ ỏ ạ ạ

II Các y u t   nh h ế ố ả ưở ng đ n đ i s ng cây lúa ế ờ ố

1 Nước

Cây lúa s ng trong ru ng nố ộ ước, là cây c n và  a nầ ư ước đi n hình nên t  “lúaể ừ  

nước” bao gi  cũng g n li n v i cây lúa.   nờ ắ ề ớ Ở ước ta đ i b  ph n ru ng lúa đ u tạ ộ ậ ộ ề ướ  i

ng p nậ ước, tuy nhiên cũng có nh ng gi ng lúa có kh  năng ch u h n (lúa c n, lúaữ ố ả ị ạ ạ  

nương ) sinh trưởng hoàn toàn ph  thu c vào nụ ộ ước tr i, nh ng năng su t không caoờ ư ấ  

b ng lúa nằ ước. L i có nh ng gi ng lúa ch u đạ ữ ố ị ược nước sâu,   vùng Ð ng Tháp Mở ồ ườ  i

nh ng gi ng lúa c  truy n có th  ch u ng p sâu đ n 3 mét. Nữ ố ổ ề ể ị ậ ế ước là thành ph n ch  y uầ ủ ế  

c a cây lúa, n u l y 100g lá lúa tủ ế ấ ươi đem s y thì lấ ượng lá khô ch  còn l i 12g (còn 88g làỉ ạ  

lượng nước b c h i), đem ph n lá khô đ t cháy hoàn toàn thì lố ơ ầ ố ượng tro còn l i là 1,5g.ạ  

V i 88% tr ng lớ ọ ượng cây lúa, nước là thành ph n ch  y u và c c k  quan tr ng đ i v iầ ủ ế ự ỳ ọ ố ớ  

đ i s ng cây lúa. Nờ ố ước là đi u ki n đ  th c hi n các quá trình sinh lý trong cây lúa, đ ngề ệ ể ự ệ ồ  

th i cũng là môi trờ ường s ng c a cây lúa, là đi u ki n ngo i c nh không th  thi u đố ủ ề ệ ạ ả ể ế ượ  c

đ i v i cây lúa. Nố ớ ước là m t trong nh ng ngu n v t li u thô đ  ch  t o th c ăn, v nộ ữ ồ ậ ệ ể ế ạ ứ ậ  chuy n th c ăn lên xu ng trong cây, đ n nh ng b  ph n khác nhau c a cây lúa. Bênể ứ ố ế ữ ộ ậ ủ  

c nh đó lạ ượng nước trong cây lúa và nước ru ng lúa là y u t  đi u hòa nhi t đ  cho câyộ ế ố ề ệ ộ  lúa cũng nh  qu n th , không gian ru ng lúa. Nư ầ ể ộ ước cũng góp ph n làm c ng thân và láầ ứ  lúa, n u thi u nế ế ước thân lá lúa s  khô, lá lúa b  cu n l i và r  xu ng, còn n u cây lúaẽ ị ộ ạ ủ ố ế  

đ y đ  nẩ ủ ước thì thân lá lúa s  đ ng, b n lá m  r ng. Nhu c u v  nẽ ứ ả ở ộ ầ ề ước qua các th i kờ ỳ sinh trưởng phát tri n c a cây lúa cũng khác nhau: ể ủ

­ Th i k  n y m m: ờ ỳ ả ầ  h t lúa khi b o qu n thạ ả ả ường ph i gi  đ   m 13%, khi ngâmả ữ ộ ẩ  

 h t thóc hút n c đ t 22% thì có th  ho t đ ng và n y m m t t khi đ   m ð t 25­

28%. Nh ng gi ng lúa c n l i đữ ố ạ ạ ược gieo khô khi đ t đ   m ho c tr i m a có nấ ủ ẩ ặ ờ ư ước m iớ  

n y m m và m c đả ầ ọ ược. 

­ Th i k  m : ờ ỳ ạ  t  sau gieo đ n m  mũi chông thì ch  c n gi  ru ng đ   m. Trongừ ế ạ ỉ ầ ữ ộ ủ ẩ  

đi u ki n nh  v y r  lúa đề ệ ư ậ ễ ược cung c p nhi u oxy đ  phát tri n và n i nhũ cũng phânấ ề ể ể ộ  

gi i thu n l i h n. Khi cây m  đả ậ ợ ơ ạ ược 3­4 lá thì có th  gi   m ho c đ  m t l p nể ữ ẩ ặ ể ộ ớ ướ  cnông cho đ n khi nh  c y. ế ổ ấ

­ Th i k  ru ng c y: ờ ỳ ộ ấ  t  sau c y đ n khi lúa chín là th i k  cây lúa r t c n nừ ấ ế ờ ỳ ấ ầ ướ  c.

N u ru ng khô h n thì các quá trình sinh trế ộ ạ ưởng g p tr  ng i rõ r t. Ngặ ở ạ ệ ượ ạ ếc l i n u m cứ  

nước trong ru ng quá cao, ng p úng cũng không có l i: cây lúa đ  nhánh khó, cây vộ ậ ợ ẻ ươ  ndài, y u  t, d  b  đ  và sâu b nh. Ngế ớ ễ ị ổ ệ ười ta còn dùng nước đ  đi u ti t s  ð  nhánh h uể ề ế ự ẻ ữ  

hi u c a ru ng lúa.ệ ủ ộ

2. Nhi t đệ ộ

Cây lúa xu t x  t  vùng nhi t đ i nên đi u ki n khí h u nóng  m là đi u ki nấ ứ ừ ệ ớ ề ệ ậ ẩ ề ệ  thu n l i cho cây lúa phát tri n. Lúa là lo i cây  a nóng, đ  hoàn thành chu k  s ng, câyậ ợ ể ạ ư ể ỳ ố  lúa c n m t lầ ộ ượng nhi t nh t ð nh. Trong đi u ki n tr ng lúa   nệ ấ ị ề ệ ồ ở ước ta, thường nh ngữ  

gi ng ng n ngày c n m t lố ắ ầ ộ ượng t ng tích ôn là 2.500­3.000ổ 0C, gi ng trung ngày t  3.000­ố ừ3.5000C, gi ng dài ngày t  3.500­4.500ố ừ 0C. Trong quá trình sinh trưởng, n u nhi t đ  caoế ệ ộ  cây lúa nhanh đ t đạ ượ ổc t ng nhi t đ  c n thi t thì s  ra hoa và chín s m h n, t c là rútệ ộ ầ ế ẽ ớ ơ ứ  

ng n th i gian sinh trắ ờ ưởng. N u nhi t đ  th p thì ngế ệ ộ ấ ượ ạc l i. Ð i v i v  chiêm xuân ố ớ ụ ở 

nước ta, các gi ng lúa ng n ngày là nh ng gi ng m n c m v i nhi t đ  (gi ng c m ôn)ố ắ ữ ố ẫ ả ớ ệ ộ ố ả  nên th i gian sinh trờ ưởng d  bi n đ ng theo nhi t đ  hàng năm và theo mùa v  c y s mễ ế ộ ệ ộ ụ ấ ớ  hay mu n, vì v y vi c d  báo khí tộ ậ ệ ự ượng trong v  chiêm xuân c n ph i đụ ầ ả ược coi tr ng vàọ  chú ý theo dõi đ  b  trí c  c u mùa v  cho thích h p, tránh đ  trể ố ơ ấ ụ ợ ể ường h p khi lúa trợ ỗ 

g p rét. V i v  mùa thì đi u ki n nhi t đ  tặ ớ ụ ề ệ ệ ộ ương đ i  n đ nh nên th i gian sinh trố ổ ị ờ ưở  ng

c a các gi ng lúa c y trong v  mùa ít thay đ i. Cây lúa yêu c u nhi t đ  khác nhau quaủ ố ấ ụ ổ ầ ệ ộ  các th i k  sinh trờ ỳ ưởng: 

­ Th i k  n y m m: ờ ỳ ả ầ  nhi t đ  thích h p nh t đ i v i quá trình n y m m là 30­ệ ộ ợ ấ ố ớ ả ầ

350C, ngưỡng nhi t đ  gi i h n th p nh t là 10­12ệ ộ ớ ạ ấ ấ 0C và cao nh t là 40ấ 0C không có l iợ  cho quá trình c y m m và phát tri n c a m m. ả ầ ể ủ ầ

­ Th i k  m : ờ ỳ ạ  nhi t đ  thích h p cho cây m  phát tri n là 25­30ệ ộ ợ ạ ể 0C. V i v  hè thuớ ụ  

và v  mùa nói chung nhi t đ  thích h p cho cây m  phát tri n. V i v  chiêm xuân ụ ệ ộ ợ ạ ể ớ ụ ở 

mi n B c nề ắ ước ta thì di n bi n th i ti t ph c t p, n u gieo m  s m ho c nh ng nămễ ế ờ ế ứ ạ ế ạ ớ ặ ữ  

tr i  m kéo dài thờ ấ ường có hi n tệ ượng m  già, m   ng; có nh ng năm giai đo n m  g pạ ạ ố ữ ạ ạ ặ  

tr i rét, cây m  có th  b  ch t rét. Ð  ch ng rét cho m , hi n nay ngờ ạ ể ị ế ể ố ạ ệ ười ta dùng bi nệ  pháp k  thu t che ph  nilông cho m  là bi n pháp ch ng rét h u hi u nh t. ỹ ậ ủ ạ ệ ố ữ ệ ấ

­ Th i k  đ  nhánh, làm đòng: ờ ỳ ẻ  nhi t đ  thích h p nh t là 25­32ệ ộ ợ ấ 0C. Nhi t đ  th pệ ộ ấ  

dưới 160C hay cao h n 38ơ 0C đ u không thu n l i cho vi c đ  nhánh, làm đòng c a câyề ậ ợ ệ ẻ ủ  lúa. Di n bi n ph c t p c a nhi t đ  trong v  chiêm xuân   mi n B c cũng có nhi uễ ế ứ ạ ủ ệ ộ ụ ở ề ắ ề  

b t thu n cho th i k  này. ấ ậ ờ ỳ

­ Th i k  tr  bông, làm h t: ờ ỳ ỗ ạ  đây là th i k  cây lúa m n c m nh t v i đi u ki nờ ỳ ẫ ả ấ ớ ề ệ  ngo i c nh, nh t là nhi t đ  Th i k  này yêu c u nhi t đ  t t nh t t  28­30ạ ả ấ ệ ộ ờ ỳ ầ ệ ộ ố ấ ừ 0C. V iớ  

ngưỡng nhi t đ  này, v  chiêm xuân   các t nh phía B c n u không b  trí c  c u mùa vệ ộ ụ ở ỉ ắ ế ố ơ ấ ụ thích h p thì th i gian tr  d  g p l nh. Trong ði u ki n cây lúa n  hoa, ph i màu, thợ ờ ỗ ễ ặ ạ ề ệ ở ơ ụ tinh n u g p nhi t đ  th p (dế ặ ệ ộ ấ ưới 170C) ho c quá cao (trên 40ặ 0C) đ u không có l i. Khiề ợ  

g p rét ho c nhi t đ  quá cao h t ph n m t s c n y m m, không th  ph n th  tinhặ ặ ệ ộ ạ ấ ấ ứ ả ầ ụ ấ ụ  

được làm t  l  lép cao. Th i k  làm h t n u g p rét, quá trình v n chuy n v t ch t vỉ ệ ờ ỳ ạ ế ặ ậ ể ậ ấ ề 

h t kém, tr ng lạ ọ ượng h t gi m cũng  nh hạ ả ả ưởng đ n năng su t lúa.ế ấ

3. Ánh sáng

Cũng gi ng nh  y u t  nhi t đ , cây lúa có ngu n g c nhi t đ i nên nó là cây  aố ư ế ố ệ ộ ồ ố ệ ớ ư  sáng và m n c m v i quang chu k  (đ  dài ngày). Gi ng nh  đ i đa s  các cây tr ngẫ ả ớ ỳ ộ ố ư ạ ố ồ  khác, cường đ  ánh sáng  nh hộ ả ưởng tr c ti p đ n ho t đ ng quang h p và t o năng su tự ế ế ạ ộ ợ ạ ấ  lúa. Ð c bi t v i m t s  gi ng lúa đ a phặ ệ ớ ộ ố ố ị ương trung và dài ngày, chu k  chi u sáng cóỳ ế  tác đ ng đ n quá trình làm đòng, ra hoa (g i là nh ng gi ng có ph n  ng quang chu kộ ế ọ ữ ố ả ứ ỳ hay là gi ng c m quang). V  cố ả ề ường ð  ánh sáng do b c x  m t tr i chi u xu ng m tộ ứ ạ ặ ờ ế ố ặ  

đ t thì ánh sáng mà ta nhìn th y đấ ấ ược là lo i ánh sáng có tác d ng cho quá trình quangạ ụ  

h p c a cây lúa. Cợ ủ ường đ  ánh sáng thay đ i theo vĩ đ  đ a lý, theo th i gian trong nămộ ổ ộ ị ờ  

và th i gian trong ngày. Trong ngày, cờ ường đ  ánh sáng đ t c c đ i vào kho ng 11­13ộ ạ ự ạ ả  

gi  tr a, còn   th i đi m 8­9 gi  sáng và 15­16 gi  chi u thì cờ ư ở ờ ể ờ ờ ề ường đ  ánh sáng ch  b ngộ ỉ ẳ  

½ th i đi m c c đ i trong ngày. Trong năm, v i các t nh phía Nam và Nam Trung b  thìờ ể ự ạ ớ ỉ ộ  

cường đ  ánh sáng phân b  đ ng đ u không có bi n đ i nhi u, riêng đ i v i các t nhộ ổ ồ ề ế ổ ề ố ớ ỉ  phía B c và B c Trung b  thì cắ ắ ộ ường ð  ánh sáng khá đ y đ  trong v  mùa, riêng vộ ầ ủ ụ ụ đông xuân thì giai đo n m , c y và đ  nhánh th i ti t thạ ạ ấ ẻ ờ ế ường âm u, rét kéo dài, cường độ ánh sáng không đ y đ , đ n tháng 4­5 tr  đi có n ng  m và ánh sáng tầ ủ ế ở ắ ấ ương đ i đ y đố ầ ủ nên lúa xuân b t đ u sinh trắ ầ ưởng thu n l i. V  th i gian chi u sáng (đ  dài ngày): th iậ ợ ề ờ ế ộ ờ  

gian chi u sáng và bóng t i trong m t ngày đêm (g i là quang chu k ) có tác d ng rõ r tế ố ộ ọ ỳ ụ ệ  

đ n quá trình phân hóa đòng và tr  bông. N u không có đi u ki n chi u sáng phù h p thìế ỗ ế ề ệ ế ợ  cây lúa không th  ra hoa k t qu  để ế ả ược. N u các cây tr ng hàng nãm phân chia làm 3 lo iế ồ ạ  theo đ c tính ph n  ng quang chu k  (lo i ph n  ng ánh sáng dài ngày, lo i ph n  ngặ ả ứ ỳ ạ ả ứ ạ ả ứ  ánh sáng ng n ngày và lo i ph n  ng trung tính v i ánh sáng) thì cây lúa thu c nhóm câyắ ạ ả ứ ớ ộ  ngày ng n, ch  đòi h i th i gian chi u sáng dắ ỉ ỏ ờ ế ưới 13 gi /ngày. V i th i gian chi u sáng tờ ớ ờ ế ừ 9­10 gi /ngày có tác d ng rõ r t đ i v i vi c xúc ti n quá trình làm đòng, tr  bông c aờ ụ ệ ố ớ ệ ế ỗ ủ  cây lúa. Tuy nhiên m c đ  ph n  ng v i quang chu k  còn ph  thu c vào gi ng và vùngứ ộ ả ứ ớ ỳ ụ ộ ố  

tr ng.   nồ Ở ước ta, m t s  gi ng lúa mùa đ a phộ ố ố ị ương có ph n  ng r t rõ v i quang chuả ứ ấ ớ  

k , đem các gi ng này c y vào c  chiêm xuân lúa s  không ra hoa. Thỳ ố ấ ụ ẽ ường các gi ng lúaố  

ng n ngày có ph n  ng y u ho c không ph n  ng v i quang chu k  thì có th  gieo c yắ ả ứ ế ặ ả ứ ớ ỳ ể ấ  vào m i th i v  trong năm.ọ ờ ụ

C QUY TRÌNH THU HO CHẠ

Thông thường trong ru ng lúa, toàn b  các bông lúa không th  chín hoàn toàn cùngộ ộ ể  

m t th i đi m, vì có bông lúa tr  trộ ờ ể ỗ ước thì chín trước, bông lúa tr  sau thì chín sau. Th mỗ ậ  chí trong cùng m t bông lúa, các h t   đ u bông chín trộ ạ ở ầ ước, các h t   cu i bông chín sau.ạ ở ố  

H t lúa   các nhánh gié c p I chín trạ ở ấ ước, h t lúa   nhánh giéo c p II chín sau… Vì th ,ạ ở ấ ế  không th  ch  t t c  các h t lúa c a bông lúa và các bông lúa trong ru ng lúa đ u chínể ờ ấ ả ạ ủ ộ ề  hoàn toàn m i thu ho ch, mà ch  c n kho ng 85% s  bông lúa có kho ng 80% s  h tớ ạ ỉ ầ ả ố ả ố ạ  

ch c trên bông đã chín (màu h t chín đ c tr ng c a gi ng lúa) và h u h t các h t ch c ắ ạ ặ ư ủ ố ầ ế ạ ắ ở 

c  bông lúa đã chín sáp là có th  thu ho ch đổ ể ạ ược. Thu ho ch lúa có hai phạ ương th c cứ ơ 

b n là thu th  công hay thu b ng máy móc. Thu th  công là phả ủ ằ ủ ương th c c  truy n vàứ ổ ề  thích h p v i m i tình tr ng c a ru ng lúa nh : Lúa đ ng, lúa ngã, di n tích ru ng l nợ ớ ọ ạ ủ ộ ư ứ ệ ộ ớ  hay nh , nh ng năng su t thu ho ch th p, hao h t nhi u và b  áp l c nhân công th i v ỏ ư ấ ạ ấ ụ ề ị ự ờ ụ  Thu ho ch b ng máy thì năng su t lao đ ng cao, nh ng ch  áp d ng đạ ằ ấ ộ ư ỉ ụ ượ ởc   nh ng chânữ  

ru ng đ t khô ho c không b  lún  Cho nên, tùy theo đi u ki n n i tr ng lúa, tùy theo tìnhộ ấ ặ ị ề ệ ơ ồ  

tr ng ru ng lúa, chúng ta l a ch n phạ ộ ự ọ ương th c thu ho ch lúa cho phù h p đ  tăng năngứ ạ ợ ể  

su t lao đ ng, góp ph n h  giá thành s n ph mấ ộ ầ ạ ả ẩ

lượng cu i cùng c a h t, đó là th i k  chín s a ố ủ ạ ờ ỳ ữ

Hình : H t lúa   giai đo n chín s a ạ ở ạ ữ

Toàn th  ru ng lúa lúc này đang   giai đo n chín s a. Th i k  chín s a k t thúcể ộ ở ạ ữ ờ ỳ ữ ế  thì lượng ch t khô trong h t là 25%, lấ ạ ượng nước trong h t là 75%ạ

       Hình : Ru ng lúa   giai đo n chín s a ộ ở ạ ữ

2 Xác đ nh th i kì chín sápị ờ

Th i k  chín sáp kéo dài 7­10 ngày, v  h t lúa v n có màu xanh  ờ ỳ ỏ ạ ẫ

         Hình : V  h t lúa v n có màu xanh ỏ ạ ẫ

Ch t d ch l ng trong h t g o d n d n đ c l i, h t g o c ng d n lên, v  h t g oấ ị ỏ ạ ạ ầ ầ ặ ạ ạ ạ ứ ầ ỏ ạ ạ  

v n có màu xanh, nh ng v    l ng h t g o chuy n sang màu nâu nh tẫ ư ỏ ở ư ạ ạ ể ạ

      Hình : H t g o c ng d n lên ạ ạ ứ ầ

Kh i lố ượng h t g o ti p t c tăng lên, lạ ạ ế ụ ượng ch t khô trong h t đ t 50%, lấ ạ ạ ượ  ng

nước trong h t gi m d n còn 50%. Đó là th i k  chín sápạ ả ầ ờ ỳ

   Hình : Kh i l ố ượ ng h t g o ti p t c tăng ạ ạ ế ụ

Ru ng lúa   giai đo n chín sáp. Cu i giai đo n chín sáp, các h t lúa   đ u b ngộ ở ạ ố ạ ạ ở ầ ố  lúa đã chuy n sang màu chín đ c tr ng c a gi ng lúa ể ặ ư ủ ố

        Hình : Ru ng lúa   th i k  chín sáp        ộ ở ờ ỳ