Tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic và các yếu tố liên quan trong giai đoạn sớm thai kỳ tại Bệnh viện Từ Dũ

Bài viết xác định tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ, xác định các yếu tố liên quan đến bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ của thai phụ tại bệnh viện Từ Dũ.

TỶ LỆ THAI PHỤ BỔ SUNG AXIT FOLIC VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN TRONG GIAI ĐOẠN SỚM THAI KỲ TẠI BỆNH VIỆN TỪ DŨ

Nguyễn Hải Anh Vũ*, Lê Hồng Cẩm**

TÓM TẮT

Mở đầu: Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) 2006 khuyến cáo phụ nữ nên bổ sung 400μg axit folic mỗi

ngàyngay từ thời điểm họ dự định mang thai và liên tục trong 3 tháng đầu thai kỳ, giúp làm giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh (DTOTK) cho thai

Mục tiêu: Xác định tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ, xác định các yếu tố liên

quan đến bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ của thai phụ tại bệnh viện Từ Dũ

Phương pháp: Nghiên cứu cắt ngang trên 650 thai phụ có tuổi thai từ 11 đến 13 tuần 6 ngày khám thai tại

bệnh viện Từ Dũ, thực hiện phỏng vấn bằng bảng câu hỏi soạn sẵn, trong khoảng thời gian từ tháng 11 năm

2016 đến tháng 3 năm 2017 Số liệu thu thập được mã hóa, quản lý bằng chương trình Epidata, xử lý và phân tích số liệu bằng phần mềm thống kê Stata 13

Kết quả: Tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trước khi mang thai là 18% (KTC 95%: 0,15 – 0,21) Tỷ lệ thai

phụ bắt đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng đầu thai kỳ là 74,5% (KTC 95%: 0,70 – 0,77) Yếu tố liên quan đến tăng tỷ lệ bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ là: thu nhập trung bình trên 5 triệu đồng/tháng (RR= 13,35 KTC 95% 1,77 – 100,47), có khám sức khỏe trước khi mang thai (RR=7,83 KTC 95% 4,92 – 12,47), trình

độ học vấn trên cấp III (RR= 5,96 KTC 95% 1,33 – 26,61) Yếu tố liên quan làm giảm tỷ lệ bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ là có từ 2 con trở lên (RR=0,42 KTC 95% 0,18 – 0,98)

Kết luận: Tỷ lệ thai phụ có bổ sung axit folic trước khi mang thai thấp Truyền thông rộng rãi và hiệu quả

hơn cho các đối tượng phụ nữ trong độ tuổi sinh sản về tầm quan trọng của việc khám sức khỏe trước khi mang thai và uống bổ sung axit folic trước khi mang thai

Từ khóa: axit folic, dị tật ống thần kinh thai nhi, giai đoạn sớm thai kỳ

ABSTRACT

THE PREVALENCE OF FOLIC ACID SUPPLEMENTATION AND ASSOCIATED FACTORS DURING

THE EARLY PREGNANCY AT TU DU HOSPITAL

Nguyen Hai Anh Vu, Le Hong Cam

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement Vol 22 - No 1- 2018: 35 - 42

Background: WHO 2006 recommends that women get supplemented with 400 μg of folic acid on a daily

basis from the time they plan to get pregnant and continuously during the first trimester of pregnancy, to reduce the risk of NTDs

Objectives: To determine the prevalence of folic acid supplementation during early gestation and to

determine the associated factors with folic acid supplementation during the early pregnancy of pregnant women at

Tu Du hospital

Materials and Methods: A cross – sectional study was performed at Tu Du Hospital between November

2016 and March 2017 Data were obtained using a questionnaire from 650 women between 11 – 13 6/7 weeks

* Bệnh viện Từ Dũ ** Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

Tác giả liên lạc: PGS.TS Lê Hồng Cẩm ĐT: 0913645517 Email: lehongcam61@ump.edu.vn

gestation Data collection was coded, managed by Epidata program, processed and analyzed by Stata 13 statiscal software

Results: Only 18% (CI 95%: 0.15–0.21) women get supplemented with folic acid before their pregnancies

This rate of folic acid use rose to 74.5% (CI 95%: 0.70 – 0.77) in the first trimester Factors associated with an

increased taking folic acid were income > 5million (VND) (RR= 13.3 CI 95% 1.77 – 100.47), pre-pregnancy

checkup (RR=7.83 CI 95% 4.92 – 12.47), education level (RR= 5.96 CI 95% 1.33 – 26.61) Having two or more children was a factor associated with reducing the prevalence of folic acid supplementation (RR=0.42 CI 95% 0.18 – 0.98)

Conclusion: Only a small proportion of women have used folic acid before their pregnancies A public health

policy or media education on increasing the preconceptional use of folic acid is needed

Key words: folic acid, fetal neural tube defects, early pregnancy

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong hơn hai thập kỷ qua, bổ sung axit folic

đã trở thành một vấn đề thiết yếu của giai đoạn

trước khi mang thai và chăm sóc thai sớm trên

toàn thế giới Những tác dụng của axit folic đã

được công nhận rộng rãi, bổ sung axit folic là

một trong những biện pháp quan trọng để

phòng ngừa các biến chứng trong thai kỳ Từ

những năm 1990, hiệu quả của axit folic góp

phần giảm đáng kể nguy cơ khiếm khuyết ống

thần kinh, giảm thiểu các biến chứng trong thai

kỳ đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu,

do đó, việc bổ sung axit folic ở phụ nữ trong độ

tuổi sinh sản được đưa ra nhằm giải quyết hai

vấn đề chính: thiếu máu mẹ và dị tật ống thần

kinh thai nhi

Hiện nay đã có khuyến cáo phụ nữ trong độ

tuổi sinh sản nên bổ sung axit folic liều

400µg/ngày trước khi mang thai ít nhất 30 ngày

và tiếp tục dùng hằng ngày trong tam cá nguyệt

đầu (FIGO) Tuy nhiên qua nhiều nghiên cứu

nước ngoài cho thấy tỷ lệ thai phụ có bổ sung

axit folic trước khi mang thai còn thấp, và tỷ lệ

này bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố

Với câu hỏi nghiên cứu “Tỷ lệ thai phụ uống

bổ sung axit folic trong giai đoạn mang thai sớm là

bao nhiêu?”, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề

tài nghiên cứu về “Tỷ lệ thai phụ bổ sung axit

folic và các yếu tố liên quan trong giai đoạn sớm

thai kỳ tại bệnh viện Từ Dũ” nhằm đánh giá,

đưa ra những số liệu cụ thể tình trạng sử dụng

bổ sung axit folic trong giai đoạn mang thai sớm của thai phụ và tìm các yếu tố liên quan đến vấn

đề này Từ đó góp phần làm tốt hơn công tác tư vấn, theo dõi, điều trị, và có biện pháp giúp nâng cao ý thức bổ sung axit folic trong giai đoạn mang thai sớm với mục đích hạn chế các nguy cơ cho thai phụ và con, có thai kỳ khỏe mạnh

Mục tiêu nghiên cứu

Xác định tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ tại bệnh viện Từ Dũ Xác định các yếu tố liên quan đến bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ tại bệnh viện Từ Dũ

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang

Đối tượng

Dân số mục tiêu: Tất cả phụ nữ dự định có thai và thai phụ

Dân số nghiên cứu: Thai phụ có tuổi thai từ

11 đến 13 tuần 6 ngày khám thai tại phòng khám thai bệnh viện Từ Dũ

Dân số chọn mẫu: Thai phụ có tuổi thai từ 11 đến 13 tuần 6 ngày khám tại phòng khám thai bệnh viện Từ Dũ, hội đủ các tiêu chuẩn chọn mẫu trong thời gian nghiên cứu từ tháng 11 năm

2016 đến tháng 3 năm 2017

Tiêu chuẩn nhận vào nghiên cứu

Có tuổi thai 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày (theo kinh cuối hoặc siêu âm ba tháng đầu) và có sổ

khám thai

Có trạng thái tinh thần tỉnh táo, tình trạng

sức khỏe cho phép tiến hành phỏng vấn

Đồng ý tham gia sau khi được giải thích mục

đích của nghiên cứu

Tiêu chuẩn loại trừ

Thai phụ không thể trả lời như khiếm thính,

khiếm thị

Thai phụ có bệnh lý tâm thần

Cỡ mẫu

α = 5%; 2 )

2 1

( 

Z = 1,96; d=0,03

p: tỷ lệ thai phụ sử dụng axit folic trong giai

đoạn trước khi mang thai theo nghiên cứu của

Hei – Jen Jou công bố năm 2010 tại Đài Loan là

15,6% (lấy p = 15,6%)(3)

Vậy n = 562 Dự trù thông tin thu thập trên

bảng câu hỏi không đạt yêu cầu nên chúng tôi

tiến hành nghiên cứu thêm 10% cỡ mẫu, do đó

mẫu nghiên cứu tối thiểu sẽ là 620 thai phụ

Phương pháp chọn mẫu

Chúng tôi tiến hành chọn mẫu theo phương

pháp chọn mẫu thuận tiện đối với các thai phụ

thỏa đủ tiêu chuẩn nhận vào và đồng ý tham gia

nghiên cứu tại phòng khám thai thường của

khoa Chăm sóc trước sinh – bệnh viện Từ Dũ,

trong thời gian nghiên cứu đến khi đủ cỡ mẫu

thì dừng lại

Địa điểm phỏng vấn: phòng khám thai

thường của khoa Chăm sóc trước sinh - bệnh

viện Từ Dũ

Thời gian tiến hành phỏng vấn: 8g – 11g, thứ

2 – thứ 6, từ tháng 11 năm 2016 đến tháng 3 năm

2017 Dựkiến thời gian phỏng vấn, thu thập

thông tin khoảng 10 phút cho mỗi đối tượng

tham gia phỏng vấn

Khu vực khám thai thường của khoa Chăm

sóc trước sinh có 5 phòng khám thai được đánh

số từ 1 đến 5 Thai phụ đến khám được phát số

khám tại quầy phát số, và được máy tính phân ngẫu nhiên vào các phòng khám thai từ 1 đến 5 Các thai phụ vào phòng khám thai, được nữ hộ sinh đo huyết áp và cân nặng, sau đó được bác sĩ xác định tuổi thai và tình trạng thai

Các thai phụ có tuổi thai từ 11 đến 13 tuần 6 ngày, thỏa tiêu chuẩn chọn mẫu, không nằm trong tiêu chuẩn loại trừ sẽ được mời tham gia vào nghiên cứu Các đối tượng tham gia nghiên cứu được phỏng vấn trực tiếp theo bảng câu hỏi

đã soạn sẵn, ghi nhận thông tin dựa vào sổ khám thai và toa thuốc (ghi nhận tên thuốc, hàm lượng thuốc)

Mỗi ngày nghiên cứu viên luân chuyển qua 1 phòng khám thai theo thứ tự, phỏng vấn tất cả thai phụ khám tại phòng thỏa tiêu chuẩn chọn mẫu và không nằm trong tiêu chuẩn loại trừ, cho đến khi đủ cỡ mẫu

Số liệu thu thập được mã hóa, quản lý bằng chương trình Epidata, xử lý và phân tích số liệu bằng phần mềm thống kê Stata 13

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Trong thời gian nghiên cứu từ 11/2016 đến 3/2017, chúng tôi tiến hành phỏng vấn 650 thai phụ với các đặc điểm như sau:

Đặc điểm dịch tễ

Tuổi trung bình trong nghiên cứu cuả chúng

tôi là 29,4 tuổi (Bảng 1) Đa số thai phụ trong

nghiên cứu của chúng tôi có độ tuổi tập trung từ

20 đến 29 tuổi (55,5%) Khoảng 1/3 thai phụ sống tại TP.HCM

Có 96,6% thai phụ đã lập gia đình Đa số thai phụ có trình độ học vấn từ cấp III trở lên (75,5%) Nghề nghiệp đa số là công nhân viên (68,3%) Về tình trạng kinh tế, chúng tôi nhận thấy hầu như thai phụ có mức thu nhập trung bình/tháng từ 3 – 5 triệu đồng

Tiền căn sản khoa của đối tượng tham gia nghiên cứu

Về tiền căn thai sản, chúng tôi ghi nhận thấy 49,5% thai phụ mang thai lần đầu, chỉ có 10,6%

thai phụ đã có 2 con Trong đó, tiền căn sinh con

bị DTOTK chiếm 0,8%, và chỉ có 1 thai phụ có

tiền căn gia đình bị DTOTK

Bảng 1 Những đặc điểm về dân số, văn hóa, xã hội

của đối tượng tham gia nghiên cứu

Đặc điểm thai kỳ lần này

Chúng tôi ghi nhận được 53,5% thai phụ có

nghén trong thai kỳ (Bảng 2) Phần lớn thai phụ

trong nghiên cứu này có chế độ dinh dưỡng đầy

đủ 4 nhóm thực phẩm (53,9%) Chỉ có 22,6% thai

phụ khám sức khoẻ trước khi mang thai, chủ

yếu khám tại bệnh viện (61,9%)

Các thai phụ trước khi mang thai đa phần có

thể trạng trung bình (60,8%)

74,3% thai phụ khám thai lần đầu trong

khoảng thời gian từ 5 đến 8 tuần tuổi thai Chỉ

có 5,1% thai phụ khám thai trước 5 tuần tuổi

thai Hơn 50% thai phụ khám thai lần đầu tại

bệnh viện

Bảng 2 Đặc điểm thai kỳ lần này (N = 650)

Đặc điểm Tần số Tỷ lệ (%)

Chỉ số khối cơ thể trước khi mang thai

Nhẹ cân Trung bình Thừa cân Béo phì

163

395

56

36

25,1 60,8 8,6 5,5 Thời điểm khám thai lần đầu

< 5 tuần

5 – 8 tuần

> 8 tuần

33

483

134

5,1 74,3 20,6 Nơi khám thai lần đầu

Bệnh viện Phòng khám tư

398

252

61,2 38,8 Nghén khi mang thai

Có Không

348

302

53,5 46,5 Dinh dưỡng khi mang thai

Đầy đủ 4 nhóm thực phẩm Không đầy đủ 4 nhóm thực phẩm

Ăn chay

Ăn kiêng

350

292

8

0

53,9 44,9 1,2

0 Khám sức khoẻ trước khi mang thai

Có Không

147

503

22,6 77,4 Nơi khám sức khỏe trước khi mang thai

Bệnh viện Phòng khám tư

n= 147

91

56

61,9 38,1 Được tư vấn bổ sung axit folic trước

mang thai

Có Không

n=147

66

81

44,9 55,1

Bổ sung axit folic

Trong 650 thai phụ tham gia nghiên cứu, có

601 thai phụ có uống bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ, chiếm 92,5% (KTC 95%: 90,2 – 94,2) (Bảng 3) Cụ thể, có 117 thai phụ bổ sung axit folic trước khi mang thai (chiếm 18%), và đa

số thai phụ bắt đầu uống bổ sung axit folic trong

3 tháng đầu thai kỳ (74,5%) Có 49 thai phụ không bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai

kỳ, chiếm (7,5%)

Đặc điểm dịch tễ học Tần số (n = 650) Tỷ lệ (%)

Tuổi trung bình 29,4 ± 5,1

< 20

20 – 29

30 – 39

≥ 40

6

361

256

27

0,9 55,5 39,4 4,2 Nơi cư ngụ

TP.HCM

Tỉnh thành khác

174

476

26,8 73,2 Tình trạng hôn nhân

Đã lập gia đình

Mẹ đơn thân

628

22

96,6 3,4 Trình độ học vấn

Cấp I

Cấp II

Cấp III

Trên cấp III

11

147

240

252

1,7 22,6 36,9 38,8 Nghề nghiệp

Nông dân

Công nhân viên

Buôn bán

Nội trợ

Lao động tự do

23

444

55

118

10

3,5 68,3 8,5 18,2 1,5 Thu nhập trung bình

< 3 triệu

3 triệu – 5 triệu

> 5 triệu

59

292

299

9,1 44,9

46

Bảng 3 Tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trong giai

đoạn sớm thai kỳ (N = 650)

Đặc điểm Tần số Tỷ lệ(%)

Bắt đầu bổ sung axit folic trước khi

mang thai

Bắt đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng

đầu thai kỳ

484 74,5 Không bổ sung axit folic trong giai đoạn

sớm thai kỳ

Thời điểm thai phụ bắt đầu bổ sung axit folic

trước khi mang thai

Có 117/650 (18%) thai phụ bổ sung axit folic

trước khi mang thai Về thời điểm thai phụ bắt

đầu bổ sung axit folic trước khi mang thai, 59%

trường hợp thai phụ uống trước khi mang thai 1

tháng

Thời điểm thai phụ bắt đầu bổ sung axit folic

trong 3 tháng đầu thai kỳ

Chúng tôi nhận thấy trong 484 thai phụ bổ

sung axit folic sau khi mang thai có 380 thai phụ

bắt đầu bổ sung từ thời điểm 5 đến 8 tuần tuổi

thai (78,5%), chỉ có 4 thai phụ (0,8%) bắt đầu

uống bổ sung axit folic trước 4 tuần tuổi thai

(Hình 1)

Hình 1 Tỷ lệ thai phụ bắt đầu bổ sung axit folic

Tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic

Có 67 thai phụ (11,1%) không tuân thủ uống

bổ sung axit folic hằng ngày (Bảng 4)

587 thai phụ (90,3%) vẫn còn tiếp tục bổ sung

axit folic trong thai kỳ

477 thai phụ (79,4%) không ghi nhận tác

dụng phụ nào khi bổ sung axit folic Tác dụng

không mong muốn được ghi nhận nhiều nhất là

táo bón, buồn nôn và nôn chiếm 10,1%

Bảng 4 Tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic hằng ngày

trong giai đoạn sớm thai kỳ:

Đặc điểm Tần số Tỷ lệ (%)

Bổ sung axit folic mỗi ngày

Có Không

n = 601

534

67

88,9 11,1 Còn tiếp tục bổ sung axit folic trong

thai kỳ

Có Không

n = 650

587

63

90,3 6,7 Tác dụng không mong muốn

Không ghi nhận Buồn nôn, nôn Tiêu chảy Táo bón Khác

n = 650

477

61

1

61

1

79,4 10,1 0,2 10,1 0,2

Nhận thức của thai phụ về axit folic

Chúng tôi nhận thấy chỉ có khoảng 1/3 trong

số 650 thai phụ tham gia nghiên cứu phản hồi đã từng nghe hoặc đọc về axit folic, trong đó thai phụ nhận thông tin từ 2 nguồn bác sĩ sản khoa

và phương tiện truyền thông (Bảng 5) 12% thai

phụ biết rằng nên bổ sung axit folic khi dự định mang thai (12%), 66,9% thai phụ cho rằng nên bổ sung axit folic hằng ngày khi mang thai, 83,9% không biết liều axit folic cần bổ sung trong thai

kỳ và 57,2% không biết bổ sung axit folic giúp ngăn ngừa DTOTK cho thai Chỉ có 16,1% có kiến thức về các loại thực phẩm giúp bổ sung folate

Các yếu tố liên quan đến bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ

Sau khi phân tích đơn biến các yếu tố liên quan đến bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ, chúng tôi đưa các yếu tố có P<0,25 vào

mô hình phân tích đa biến để tìm mối liên quan chính và loại trừ các yếu tố gây nhiễu

Các yếu tố liên quan đến tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trước khi mang thai

Nhóm thai phụ có thu nhập trung bình trên

5 triệu đồng/tháng có bổ sung axit folic trước khi mang thai cao gấp 13,35 lần so với nhóm thai phụ có thu nhập dưới 3 triệu đồng/tháng, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p = 0,012; RR(*) = 13,35; KTC 95% [1,77 – 100,47]

Nhóm thai phụ có khám sức khỏe trước khi

mang thai bổ sung axit folic trước khi mang thai

cao gấp 7,83 lần so với nhóm thai phụ không

khám sức khỏe trước khi mang thai Sự khác biệt

này có ý nghĩa thống kê với p < 0,01; RR(*) = 7,83;

KTC 95% [4,92 – 12,47]

Các yếu tố liên quan đến bổ sung axit folic

trong 3 tháng đầu thai kỳ

Tỷ lệ bắt đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng

đầu thai kỳ ở nhóm thai phụ có từ 2 con trở lên

thấp hơn nhiều so với thai phụ chưa có con,

giảm 58% Mối liên quan này có ý nghĩa thống

kê với p = 0,046; RR(*) = 0,42; KTC 95% [0,18 –

0,98]

Nhóm thai phụ có trình độ học vấn từ cấp III

trở lên bắt đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng

đầu thai kỳ cao hơn 5 lần so với nhóm thai phụ

có trình độ học vấn cấp I Sự khác biệt này có ý

nghĩa thống kê, với p = 0,019; RR(*) = 5,96; KTC

95% [1,33 – 26,61]

Bảng 5 Nhận thức của thai phụ về axit folic liên

quan thai kỳ:

Đặc điểm Tần số Tỷ lệ (%)

Từng nghe/ đọc về axit folic

Có

Không

233

417

35,9 64,1 Nguồn tiếp nhận thông tin

Bác sĩ sản khoa

Nhân viên y tế

Phương tiện truyền thông

Người thân/ gia đình/ bạn bè

116

0

118

77

49,8

0 50,6

33

Bổ sung axit folic giúp ngừa DTOTK

Có

Không

Không biết

262

15

373

40,3 2,3 57,4 Thời điểm nên bắt đầu bổ sung axit

folic

Khi dự định có thai

Trước khi mang thai ít nhất 1 tháng

Khi bắt đầu biết có thai

Không biết

78

40

251

281

12 6,2 38,6 43,2 Biết liều axit folic cần bổ sung trong

thai kỳ

Đúng

Sai

Không biết

93

12

545

14,3 1,8 83.9

Đặc điểm Tần số Tỷ lệ (%)

Cần bổ sung axit folic hằng ngày

Có Không Không biết

435

11

204

66,9 1,7 31,4 Biết nguồn thực phẩm cung cấp

folate

Có Không

105

545

16,1 83,9

BÀN LUẬN

Bổ sung axit folic trước khi mang thai

Chúng tôi ghi nhận có 117 thai phụ (18%) có uống bổ sung axit folic trước khi mang thai (KTC 95%: 0,15 – 0,21) So với nghiên cứu của Jou ghi nhận tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trước khi mang thai là 15,6%, thấp hơn kếtquả nghiên cứu của chúng tôi(3), có thể vì khác nhau về dân số nghiên cứu Tuy nhiên, so với các nghiên cứu trước đây ở các nước phát triển và đang phát triển, tỷ lệ phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có bổ sung axit folic quanh giai đoạn thụ thai từ 20,3 – 70%, cao hơn so với nghiên cứu của chúng tôi(4,5)

Tỷ lệ thấp bổ sung axit folic trước khi mang thai trong nghiên cứu của chúng tôi có thể do nhiều yếu tố Thứ nhất, nhận thức của thai phụ về tầm quan trọng của bổ sung axit trong thai kỳ còn kém, cụ thể chỉ có 35,9% thai phụ đã từng nghe/đọc về axit folic, có hơn 50% thai phụ không biết bổ sung axit folic giúp ngừa DTOTK, và có tỷ lệ rất thấp 6,2% thai phụ biết nên bổ sung axit folic ít nhất 1 tháng trước khi mang thai Thứ hai, số thai phụ khám sức khỏe trước khi mang thai không cao (22,6%), trong đó, số thai phụ được bác sĩ tư vấn bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai

kỳ là 44,9%, nhưng hơn 80% thai phụ có bổ sung axit folic trước khi mang không theo toa thuốc của bác sĩ Hơn nữa, bác sĩ sản khoa không phải là nguồn cung cấp thông tin về axit folic chủ yếu cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, mà chỉ chiếm vị trí thứ 2 sau phương tiện truyền thông Vì vậy, thai phụ không có được các thông tin cần thiết và đúng nhất về

bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ

Từ kết quả nghiên cứu, tỷ lệ thai phụ có bổ

sung axit folic trước khi mang thai trong nghiên

cứu của chúng tôi không cao hơn so với các

nghiên cứu ở các nước phát triển Điều đó cho

thấy vấn đề tuyên truyền, giáo dục cộng đồng

nhằm nâng cao nhận thức cho phụ nữ trong tuổi

sinh đẻ dự định có thai nên đi khám sức khỏe

trước khi mang thai, ngoài việc tầm soát các

bệnh để điều trị, tiêm ngừa các vắc xin cần thiết

còn được cho thuốc axit folic để ngừa dị tật ống

thần kinh (DTOTK) thai nhi

Bổ sung axit folic trong 3 tháng đầu thai kỳ

Chúng tôi ghi nhận có 484/650 thai phụ bắt

đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng đầu thai kỳ,

chiếm 74,5% (KTC 95%: 0,70 – 0,77) Đối tượng

thai phụ tham gia nghiên cứu của chúng tôi

giống với nghiên cứu của tác giả Jou, nhưng kết

quả tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trong 3 tháng

đầu thai kỳ trong nghiên cứu của chúng tôi cao

hơn với nghiên cứu của tác giả Jou và cộng sự

(70,9%), có thể do khác nhau về dân số nghiên

cứu So sánh với kết quả nghiên cứu của 2 tác giả

Hassan và Forster, tỷ lệ này cao hơn kết quả của

chúng tôi, cụ thể lần lượt có 88,7% và 79% thai

phụ trong 2 nghiên cứu bổ sung axit folic trong

thai kỳ (1,2) Tuy nhiên, do đối tượng tham gia

trong 2 nghiên cứu chủ yếu ở tam cá nguyệt 2 và

3, là khoảng thời gian thai phụ đã được bác sĩ tư

vấn và thực hành bổ sung axit folic trong thai kỳ,

không chỉ tập trung trong tam cá nguyệt 1 như

trong nghiên cứu của chúng tôi

Các yếu tố liên quan đến bổ sung axit folic

trong giai đoạn sớm thai kỳ

Nghiên cứu của chúng tôi tìm ra 2 yếu tố liên

quan đến tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic trước

khi mang thai là nhóm thai phụ có khám sức

khỏe trước mang thai và thu nhập trung bình

trên 5 triệu đồng/ tháng, với p<0,05 So sánh với

nghiên cứu của Nawapun (2007), tác giả ghi

nhận tỷ lệ bổ sung axit folic tăng gấp 4 lần ở phụ

nữ có trình độ đại học trở lên (KTC 95%: 2,03 –

9,78), và hơn 9 lần ở nhóm người có thu nhập

trên 1000$/tháng (KTC 95%: 3,65 – 26,77)(6)

Nghiên cứu của chúng tôi tìm ra được mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tỷ lệ thai phụ bắt đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng đầu thai

kỳ với 2 yếu tố: trình độ học vấn từ cấp III trở lên, số con hiện có, với p< 0,05 Kết quả này tương tự với nghiên cứu của Sharp tại Kannas (2009), tác giả cũng ghi nhận trình độ học vấn ảnh hưởng đến thực hành uống bổ sung axit folic trong thai kỳ (p <0,01)(7) Tác giả Hassan trong nghiên cứu tại Qatar (2008) chỉ ghi nhận yếu tố tuổi có mối liên quan với uống bổ sung axit folic trong 3 tháng đầu thai kỳ (p=0,03), và không có yếu tố liên quan với uống bổ sung axit folic trong giai đoạn trước mang thai 9 (2).

Tuy nhiên, nghiên cứu của tác giả Jou không tìm thấy mối liên quan nào giữa uống bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ với các yếu

tố trên(3).

Nghiên cứu của tác giả Forster (2009) ghi nhận tỷ lệ thấp bổ sung axit folic trong thai kỳ có liên quan đến tình trạng kinh tế thấp hơn 30.000 AUD/năm với OR=2,85 (KTC 95%: 1,84 – 4,40) và phụ nữ có nhiều hơn 1 con với OR=1,89 (KTC 95%: 1,22 – 2,93)(1).

Với kết quả nghiên cứu thu được, chúng tôi cho rằng nên chú ý đến các yếu tố trình độ học vấn, số con hiện có, thu nhập trung bình của phụ nữ trong độ tuổi sinh sản để có tư vấn hợp lý và hiệu quả về bổ sung axit folic trong giai đoạn sớm thai kỳ

Ưu nhược điểm của nghiên cứu

Ưu điểm

Thiết kế nghiên cứu phù hợp với mục tiêu nghiên cứu Xác định được tỷ lệ thai phụ bổ sung axit folic và các yếu tố liên quan trong giai đoạn sớm thai kỳ Nơi thực hiện nghiên cứu là bệnh viện Từ Dũ, là bệnh viện sản khoa đầu ngành của khu vực phía Nam, nơi tiếp nhận và quản lý thai kỳ cho các thai phụ không chỉ ở TP.HCM mà còn ở các tỉnh thành khác, nên nghiên cứu của chúng tôi có giá trị

Hạn chế

Thai phụ được tư vấn bổ sung các chế phẩm

chứa axit folic khác nhau qua mỗi lần khám thai

định kỳ Tuy đảm bảo về mặt chất lượng và liều

lượng nhưng không tránh khỏi sự thiếu đồng

nhất về nguồn thuốc sử dụng và tuân thủ thuốc

mỗi ngày Đây là hạn chế khách quan mà nghiên

cứu quan sát khó phân tích sự khác biệt này

KẾT LUẬN

Tỷ lệ thai phụ bắt đầu bổ sung axit folic

trong 3 tháng đầu thai kỳ là 74,5%, KTC 95%

[0,70 – 0,77]

Tỷ lệ thai phụ uống axit folic trong giai đoạn

trước mang thai là 18%, KTC 95% [0,15 – 0,21]

Nhóm thai phụ có thu nhập trung bình trên

5 triệu đồng/tháng có bổ sung axit folic trước khi

mang thai cao gấp 13,35 lần so với nhóm thai

phụ có thu nhập dưới 3 triệu đồng/tháng, p =

0,012; RR(*) = 13,35; KTC 95% [1,77 – 100,47]

Nhóm thai phụ có khám sức khỏe trước khi

mang thai bổ sung axit folic trước khi mang thai

cao gấp 7,83 lần so với nhóm thai phụ không

khám sức khỏe trước khi mang thai, p < 0,01;

RR(*) = 7,83; KTC 95% [4,92 – 12,47]

Nhóm thai phụ có từ 2 con trở lên bắt đầu bổ

sung axit folic trong 3 tháng đầu thai kỳ thấp

hơn nhiều so với thai phụ chưa có con, giảm

58%, p = 0,046; RR(*) = 0,42; KTC 95% [0,18 – 0,98]

Nhóm thai phụ có trình độ học vấn từ cấp III

trở lên bắt đầu bổ sung axit folic trong 3 tháng

đầu thai kỳ cao hơn 5 lần so với nhóm thai phụ

có trình độ học vấn cấp I, p = 0,019; RR(*) = 5,96;

KTC 95% [1,33 – 26,61]

Kiến nghị

Truyền thông rộng rãi và hiệu quả hơn cho các đối tượng phụ nữ trong độ tuổi sinh sản về tầm quan trọng của việc khám sức khỏe trước khi mang thai

Bác sĩ nên chú ý tư vấn cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản chế độ dinh dưỡng đặc biệt là thực phẩm giàu folate, và uống bổ sung axit folic từ 1 đến 3 tháng trước khi mang thai

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Forster DA, Wills G, Denning A, Bolger M (2009) "The use of folic acid and other vitamins before and during pregnancy in a

group of women in Melbourne, Australia" Midwifery,

25(2):pp.134-146

2 Hassan AS, Al-Kharusi BM (2008) "Knowledge and use of folic acid among pregnant Arabian women residing in Qatar and

Oman" International Journal of Food Sciences and Nutrition,

59(1):pp.70-79

3 Jou HJ, Hsu IP, Liu CY, et al (2010) "Awareness and use of folic acid among pregnant women in Taipei" Taiwanese Journal of

Obstetrics and Gynecology, 49(3):pp.306-310

4 McGovern E, Moss H, Grewal G, et al (1997) "Factors affecting

the use of folic acid supplements in pregnant women in

Glasgow" British Journal of General Practice, 47(423):pp.635-637

5 Morin P, De Wals P, St-Cyr-Tribble D, et al (2002) "Pregnancy

planning: a determinant of folic acid supplements use for the

primary prevention of neural tube defects" Canadian Journal of

Public Health/Revue Canadienne de Santee Publique, pp.259-263

6 Nawapun K, Phupong V, et al (2007) "Awareness of the benefits

of folic acid and prevalence of the use of folic acid supplements

to prevent neural tube defects among Thai women" Archives of

Gynecology and Obstetrics, 276(1):pp.53-57

7 Sharp GF, Naylor LA, Cai J, et al (2009) "Assessing awareness,

knowledge and use of folic acid in Kansas women between the

ages of 18 and 44 years" Maternal and Child Health Journal,

13(6):p.814

Ngày bài báo được đăng: 15/03/2018