Khóa luận tốt nghiệp: Đánh giá hiệu quả kinh tế và khả năng áp dụng của mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel với các loài cá truyền thống khác theo hướng an toàn trong nông hộ ở

Trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel với các loài cá truyền thống khác theo hướng an toàn, từ đó khóa luận đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và đưa ra khả năng áp dụng mô hình tại địa bàn xã Hưng Đạo, Huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương. Mời các bạn cùng tham khảo.

H C VI N NÔNG NGHI P VI T NAMỌ Ệ Ệ Ệ

KHOA KINH T  VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔNẾ Ể

HÀ N I 2015Ộ

ii

L I CAM ĐOANỜ

Tôi xin cam đoan r ng s  li u và k t qu  nghiên c u trong khóa lu nằ ố ệ ế ả ứ ậ  này là hoàn toàn trung th c, ch a t ng đự ư ừ ược ai s  d ng đ  công b  trongử ụ ể ố  công trình nào khác. Các thông tin, tài li u trích d n trong khóa lu n đãệ ẫ ậ  

L I C M  NỜ Ả Ơ

Trong quá trình h c t p, nghiên c u và hoàn thành khóa lu n t tọ ậ ứ ậ ố  nghi p, tôi xin chân thành c m  n  các th y, cô giáo H c vi n Nông nghi pệ ả ơ ầ ọ ệ ệ  

Vi t nam đã truy n đ t cho tôi nh ng ki n th c quý báu và kinh nghi mệ ề ạ ữ ế ứ ệ  

th c ti n đ  tôi có th  hoàn thành khóa lu n t t nghi p m t cách t t nh t.ự ễ ể ể ậ ố ệ ộ ố ấ  

Đ c bi t, tôi xin chân thành c m  n cô giáo PGS.TS Nguy n Th  Minhặ ệ ả ơ ễ ị  

Hi n, b  môn phát tri n nông thôn – ngề ộ ể ười đã tr c ti p truy n đ t vàự ế ề ạ  

hướng d n tôi hoàn thành khóa lu n này.ẫ ậ

Tôi xin c m  n s  giúp đ  nhi t tình c a ban lãnh đ o, các phòngả ơ ự ỡ ệ ủ ạ  ban, cán b  thôn xã và nh ng h  gia đình trên đ a bàn xã H ng Đ o, huy nộ ữ ộ ị ư ạ ệ  

T  K , t nh H i Dứ ỳ ỉ ả ương đã t o đi u ki n, giúp đ , cung c p sô li u kháchạ ề ệ ỡ ấ ệ  quan và nói lên nh ng suy nghĩ c a mình đ  giúp tôi hoàn thành khóa lu n.ữ ủ ể ậ

Cu i cùng, tôi xin chân thành c m  n gia đình và b n bè đã đ ng viênố ả ơ ạ ộ  khuy n khích và giúp đ  tôi trong su t quá trình h c t p, nghiên c u vàế ỡ ố ọ ậ ứ  hoàn thành khóa lu n.ậ

Do th i gian có h n, kinh nghi m th c ti n ch a nhi u nên khôngờ ạ ệ ự ễ ư ề  

th  tránh kh i nh ng thi u sót. R t mong để ỏ ữ ế ấ ượ ực s  góp ý c a quý th y côủ ầ  

và b n bè đ  khóa lu n đạ ể ậ ược hoàn thi n h n.ệ ơ

M t l n n a tôi xin chân thành c m  n ! ộ ầ ữ ả ơ

Hà N i, ngày 02 tháng 06 năm 2015 ộ

      Sinh viên

ii

       Ph m Th  Hàạ ị

iii

TOM TĂT KHOA KHOA LUÂŃ ́ ́ ́ ̣

Phát tri n cá rô phi đã để ược nuôi ph  bi n   r t nhi u n i trong cổ ế ở ấ ề ơ ả 

nước, đ c bi t đặ ệ ược đ a vào nuôi tr ng phát tri n nh t trong nông hư ồ ể ấ ộ thu c đ a bàn t nh H i Dộ ị ỉ ả ương. Trung tâm  ng d ng ti n b  khoa h c (SỨ ụ ế ộ ọ ở Khoa h c và công ngh  H i Dọ ệ ả ương) đã tri n khai d  án  ng d ng ti n bể ự ứ ụ ế ộ 

k  thu t xây d ng mô hình nuôi th y s n theo hỹ ậ ự ủ ả ướng an toàn trên đ a bànị  

t nh H i Dỉ ả ương thu c chộ ương trình  ng d ng ti n b  khoa h c và côngứ ự ế ộ ọ  ngh  phát tri n s n xu t nông s n hàng hóa góp ph n xây d ng nông thônệ ể ả ấ ả ầ ự  

m i t nh H i Dớ ỉ ả ương giai đo n 2012­2015. ạ

C  th  d  án đã đ a gi ng cá rô phi lai xa dòng Isarel vào nuôi ghépụ ể ự ư ố  

v i các loài cá truy n th ng theo hớ ề ố ướng an toàn. D  án đự ược th  nghi mử ệ  

t i xã H ng Đ o, huy n T  K , t nh H i Dạ ư ạ ệ ứ ỳ ỉ ả ương và đem l i hi u qu  kinhạ ệ ả  

t  cao đ i v i các h  nuôi tr ng. Ngoài ra d  án còn đem l i ngu n th cế ố ớ ộ ồ ự ạ ồ ự  

ph m s ch đáp  ng đẩ ạ ứ ược nhu c u và đ m b o s c kh e cho ngầ ả ả ứ ỏ ườ ử i s

d ng.ụ

Đ  tìm hi u k  h n v  hi u qu  kinh t  c a mô hình nuôi ghép cá rôể ể ỹ ơ ề ệ ả ế ủ  phi lai xa dòng Isarel và kh  năng áp d ng c a mô hình này đ n các nông h ,ả ụ ủ ế ộ  tôi xin nghiên c u đ  tài: ứ ề “ Đánh giá hi u qu  kinh t  và kh  năng áp d ng ệ ả ế ả ụ  

c a mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel v i các loài cá truy n ủ ớ ề  

th ng khác theo h ố ướ ng an toàn trong nông h    xã H ng Đ o, huy n T ộ ở ư ạ ệ ứ  

Kỳ, t nh H i D ỉ ả ươ ” v i muc tiêu c  ban  ng ớ ̣ ơ ̉ trên c  s  ơ ở đánh giá mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel v i các loài cá truy n th ng khác theo h ngớ ề ố ướ  

an toàn, t  đó đ a ra m t s  gi i pháp nh m nâng cao hi u qu  kinh t  và đ aừ ư ộ ố ả ằ ệ ả ế ư  

ra kh  năng áp d ng mô hình đó t i đ a bàn xã H ng Đ o, Huy n T  Kả ụ ạ ị ư ạ ệ ứ ỳ, t nhỉ  

H i D ng.ả ươ

iv

Đê đat đ c muc tiêu chung cua đê tai tôi đ a ra cac muc tiêu cu thể ̣ ượ ̣ ̉ ̀ ̀ ư ́ ̣ ̣ ̉ 

nh : H  th ng hóa c  s  lý lu n và th c ti n v  đánh giá hi u qu  kinh t  vàư ệ ố ơ ở ậ ự ễ ề ệ ả ế  

kh  năng áp d ng c a mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa. Đánh giá th c trangả ụ ủ ự ̣  

ap dung va hiêu qua c a mô hình ́ ̣ ̀ ̣ ̉ ủ nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel v i cácớ  loài cá truy n th ng khác theo h ng an toàn trên đ a bàn xã H ng Đ o,ề ố ướ ị ư ạ  huy n T  K , t nh H i D ng. ệ ứ ỳ ỉ ả ươ Phân tích m t s  y u t   nh h ng t i hi uộ ố ế ố ả ưở ớ ệ  

qu  kinh t  và kh  năng áp d ng c a mô hình ả ế ả ụ ủ nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel v i các loài cá truy n th ng khác theo h ng an toàn đ a bàn xã H ngớ ề ố ướ ị ư  

Đ o, huy n T  K , t nh H i D ng.ạ ệ ứ ỳ ỉ ả ươ  Đ  xu t m t s  gi i pháp đ  nâng caoề ấ ộ ố ả ể  

hi u qu  khi th c hi n mô hình.ệ ả ự ệ

Đ i tố ượng nghiên c u cua đê tai hứ ̉ ̀ ̀ ương đên là v n đ  kinh tê tuý ́ ấ ề ́ ̀ thuôc trong ap dung mô hinh va hiêu qua kinh tê cua mô hình nuôi ghép cá rộ ́ ̣ ̀ ̀ ̣ ̉ ́ ̉  phi lai xa dòng Isarel v i các loài cá truy n th ng khác theo hớ ề ố ướng an toàn. 

Đ  n m để ắ ược c  s  lý lu n c a đ  tài, trong nghiên c u tôi đã đ a ra m tơ ở ậ ủ ể ứ ư ộ  

s  khái ni m liên quan bao g m: ố ệ ồ Cá Rô Phi; Lai xa; Cá rô phi lai xa dòng Isarel theo hướng an toàn; Mô hình; An toàn th c ph mự ẩ ; S  cân thiêt phatự ̀ ́ ́ triên nuôi thuy san theo h̉ ̉ ̉ ương bên v nǵ ̀ ư ; Điêu kiên phat triên nuôi thuy sañ ̀ ̣ ́ ̉ ̉ ̉  theo hương bên v nǵ ̀ ư ; M t s  đ c đi m c a con cá rô phĩ ộ ố ặ ể ủ  

Trong quá  trình nghiên c u đ  tài tôi đã áp d ng các phứ ề ụ ương pháp nghiên 

c u nh  thu th p thông tin qua các tài li u đã đăng trên sách báo, đ  tàiứ ư ậ ệ ề  khoa h c,  n ph m, internet, các báo cáo c a đ a phọ ấ ẩ ủ ị ương k t h p v i thuế ợ ớ  

th p s  li u tr c ti p qua đi u tra b ng b  phi u câu h i chu n b  s nậ ố ệ ự ế ề ằ ộ ế ỏ ẩ ị ẵ  Các 

s  li u thu th p đố ệ ậ ược x  lý và ti n hành phân tích b ng phử ế ằ ương pháp 

th ng kê mô t , phố ả ương pháp so sánh

         Qua quá tình nghiên c u th c t  t i đ a phứ ự ế ạ ị ương tôi thu được m t sộ ố 

k t qu  c  th  nh  sau: ế ả ụ ể ư (1) Nghiên c u đa gop phân h  th ng hóa c  s  lýứ ̃ ́ ̀ ệ ố ơ ở  

v

lu n và th c ti n v  đánh giá hi u qu  kinh t  và kh  năng áp d ng c aậ ự ễ ề ệ ả ế ả ụ ủ  

mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa. (2) Đ  tu i trung bình c a nh ng ngộ ổ ủ ữ ườ  itham gia ph ng v n là 45,22 tu i, ngỏ ấ ổ ười cao tu i nh t là 63 và ngổ ấ ười trẻ 

tu i nh t là 28ổ ấ  Trung bình m i h  có t i trên ỗ ộ ớ 6.875 năm kinh nghiêm nuôi 

cá, h  có ít năm kinh nghiêm nh t là 2 năm và cao nh t là 12 năm.ộ ấ ấ  Theo tra 

ph ng v n ta th y 100% nông h  đ u tr ng lúaỏ ấ ấ ộ ề ồ . Di n tích đ t tr ng lúa c aệ ấ ồ ủ  

m i nông h  dao đ ng trong kho ng 3 sào đ n 15 sào. Trong 2 năm 2014 vàỗ ộ ộ ả ế  

2015, di n tích đ t canh tác nông nghi p h u nh  không có s  thay đ i.ệ ấ ệ ầ ư ự ổ  Nghiên c u cho thây răng chi phi trung binh cua cac hô sau khi ap dung môứ ́ ̀ ́ ̀ ̉ ́ ̣ ́ ̣  hinh thâp h n so v i tr̀ ́ ơ ớ ươc khi ch a co mô hinh 6,21%. ́ ư ́ ̀ (3) Doanh thu binh̀  quân cua cac hô sau khi ap dung mô hinh cao h n so v i tr̉ ́ ̣ ́ ̣ ̀ ơ ớ ươc khi ch a có ư ́ 

mô hinh 28,85%. L i nhuân binh quân đat đ̀ ợ ̣ ̀ ̣ ược sau khi ap dung mô hinh caó ̣ ̀  

h n trơ ươc khi ap dung mô hinh 77,98% nh  vây co thê thây răng l i nhuâń ́ ̣ ̀ ư ̣ ́ ̉ ́ ̀ ợ ̣  thu được sau khi ap dung mô hinh cao h n rât nhiêu so v i tŕ ̣ ̀ ơ ́ ̀ ớ ươc khi aṕ ́ dung mô hinh.̣ ̀  Cac chi tiêu hiêu qua cho thây chi tiêu l i nhuân/doanh thú ̉ ̣ ̉ ́ ̉ ợ ̣  cua cac hô sau khi ap dung mô hinh cao h n 89,77% so v i tr̉ ́ ̣ ́ ̣ ̀ ơ ớ ươc khi aṕ ́ dung mô hinh, cu thê sau khi ap dung mô hinh chi tiêu l i nhuân/chi phi đaṭ ̀ ̣ ̉ ́ ̣ ̀ ̉ ợ ̣ ́ ̣  1,35 lân nh  vây v i 1 đông chi phi bo ra ng̀ ư ̣ ớ ̀ ́ ̉ ươi chăn nuôi se thu lai đ̀ ̃ ̣ ượ  c1,35 đông l i nhuân. Chi tiêu doanh thu/chi phi cua cac hô sau khi ap dung̀ ợ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ̣ ́ ̣  

mô hinh cung cao h n 37,38% so v i tr̀ ̃ ơ ớ ươc khi ap dung mô hinh. Nh  vâý ́ ̣ ̀ ư ̣  

co thê thây đ́ ̉ ́ ược mô hinh nuôi ghep ca rô phi lai xa dong Isarel đem lai hiêù ́ ́ ̀ ̣ ̣  qua kinh tê cao h n so v i tr̉ ́ ơ ớ ươc khi ch a co mô hinh.́ ư ́ ̀  (4) Qua nghiên c áư  cung tim ra đ̃ ̀ ược môt sô cac yêu tô anh ḥ ́ ́ ́ ́ ̉ ưởng đên hiêu qua cua mô hinh́ ̣ ̉ ̉ ̀  

nh : Th i ti t , Đ a hình và th y văn, Ngu n v n, ư ờ ế ị ủ ồ ố C  s  v t ch t, D chơ ở ậ ấ ị  

b nh, Th  trệ ị ườ , M c đ  thích nghi c a gi ng cá, ng ứ ộ ủ ố Lao đ ngộ , Th  trị ườ  ngtiêu th  T  cac yêu tô anh hụ ừ ́ ́ ́ ̉ ưởng nay đê tai đa đê xuât môt sô giai phap̀ ̀ ̀ ̃ ̀ ́ ̣ ́ ̉ ́ 

vi

nâng cao hiêu qua mô hinh nh :  ̣ ̉ ̀ ư Gi i pháp vê v n cho s n xu t,  ả ̀ ố ả ấ V  thề ị 

trường, Gi i pháp v  đào t o ngu n nhân l cả ề ạ ồ ự

vii

                 100     PHI U ĐI U TRA NÔNG H Ế Ề Ộ

                102    

DANH M C B NGỤ Ả

1.1 Tính c p thi t c a đ  tài nghiên c u ấ ế ủ ề ứ

                 6   1.2. M c tiêu nghiên c u ụ ứ

                7   2.1. C  s  lý lu n ơ ở ậ

                11    

B ng2.1.Phân bi t cá đ c, cá cái qua các đ c đi m hình thái ả ệ ự ặ ể

                 22     3.1. Đ c đi m đ a bàn ặ ể ị

                 41     3.2 Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

                 62     Hinh 4.3 Di n tích ao nuôi cá cua cac hô co tham gia mô hinh̀ ệ ̉ ́ ̣ ́ ̀

                 78     ĐVT: kg/saò

                81    

B ng 4.21 Doanh thu nuôi cá cua cac hô điêu tra ả ̉ ́ ̣ ̀

                82     ĐVT: 1000đ/sao/vù ̣

                97     5.2.1 Ki n ngh ế ị

                98    

DANH M C HÌNHỤ

Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề

                6   Hình 2.1: Cá rô phi

                11     Hình 2.2 Cá rô phi lai xa dòng Isarel

                 13     Hình 2.3: Th c ăn t  nhiên c a cá rô phi ứ ự ủ

                20     Hình 2.5 C  ch  đ  c  s  h  t ng thúc đ y phát tri n nông nghi p ơ ế ể ơ ở ạ ầ ẩ ể ệ

Hình 2.6

      : S n l   ả ượ ng cá rô phi                 33     Hình 2.7 Tình hình nuôi cá rô phi trong n ướ c

và trong khi th c hi n mô hình. ự ệ

                67           

                 100     PHI U ĐI U TRA NÔNG H Ế Ề Ộ

                102    

PH N IẦ

Đ T V N ĐẶ Ấ Ề

1.1 Tính c p thi t c a đ  tài nghiên c uấ ế ủ ề ứ

 Nước ta có ngh  nuôi cá truy n th ng t  lâu đ i và có nhi u ti mề ề ố ừ ờ ề ề  năng đ  phát tri n ngh  nuôi tr ng thu  s n. Trong 10 năm g n đây, nghể ể ề ổ ỷ ả ầ ề nuôi tr ng thu  s n nổ ỷ ả ước ta đã có nh ng bữ ước ti n đáng k  trong vi c sế ể ệ ử 

d ng di n tích m t nụ ệ ặ ước, nâng cao năng su t và s n lấ ả ượng cá nuôi, góp 

ph n quan tr ng trong vi c cung c p th c ph m có ngu n đ m đông v tầ ọ ệ ấ ự ẩ ồ ạ ậ  cho con người và bước đ u t o ra ngu n nguyên li u cho ch  bi n xu tầ ạ ồ ệ ế ế ấ  

kh u. Tuy nhiên, trẩ ước nh ng thành t u m i c a khoa h c công ngh  thữ ự ớ ủ ọ ệ ế 

gi i và yêu c u ti p t c phát tri n c a n n kinh t  Vi c đa d ng hoá lo iớ ầ ế ụ ể ủ ề ế ệ ạ ạ  hình cá nuôi đã và s  là m t yêu c u c n thi t đ  phát tri n nuôi tr ng thuẽ ộ ầ ầ ế ể ể ổ ỷ 

s n m t cách b n v ng. Bên c nh vi c nâng cao ch t lả ộ ề ữ ạ ệ ấ ượng gi ng c aố ủ  

nh ng loài cá nuôi đã có, b o v  và phát tri n các gi ng cá kinh t , các loàiữ ả ệ ể ố ế  

cá b n đ a quý hi m, chúng ta đã nh p nuôi nh ng gi ng cá m i cho năngả ị ế ậ ữ ố ớ  

su t cao, phù h p v i đi u ki n nấ ợ ớ ề ệ ước ta. H n n a c n t p trung cho lĩnhơ ữ ầ ậ  

v c công ngh  sinh h c – m t lĩnh v c còn m i m  v i Vi t Nam, đự ệ ọ ộ ự ớ ẻ ớ ệ ể nhanh chóng hoàn thi n đệ ược nh ng đàn cá nuôi đáp  ng v i nh ng yêuữ ứ ớ ữ  

c u c n phát tri n m i c a ngh  nuôi trầ ầ ể ớ ủ ề ồng thu  s n.ỷ ả

Song song v i vi c phát tri n nuôi các loài cá truy n th ng, thì vi cớ ệ ể ề ố ệ  phát tri n nuôi cá rô phi đang ngày càng để ược m  r ng quy mô v i nhi uở ộ ớ ề  hình th c nuôi khác nhau, góp ph n tăng thu nh p và c i thi n kinh t  hứ ầ ậ ả ệ ế ộ gia đình. V i  u th  ít b nh d ch, th c ăn không đòi h i ch t lớ ư ế ệ ị ứ ỏ ấ ượng cao…nuôi cá rô phi đang ngày càng nh n đậ ược s  quan tâm c a ngự ủ ười nuôi và 

di n tích th  nuôi tăng h ng năm.ệ ả ằ

Phát tri n cá rô phi đã để ược nuôi ph  bi n   r t nhi u n i trong cổ ế ở ấ ề ơ ả 

nước, đ c bi t đặ ệ ược đ a vào nuôi tr ng phát tri n nh t trong nông hư ồ ể ấ ộ thu c đ a bàn t nh H i Dộ ị ỉ ả ương. Trung tâm  ng d ng ti n b  khoa h c (SỨ ụ ế ộ ọ ở Khoa h c và công ngh  H i Dọ ệ ả ương) đã tri n khai d  án  ng d ng ti n bể ự ứ ụ ế ộ 

k  thu t xây d ng mô hình nuôiỹ ậ ự  tr ng ồ th y s n theo hủ ả ướng an toàn trên đ aị  bàn t nh H i Dỉ ả ương thu c chộ ương trình  ng d ng ti n b  khoa h c vàứ ự ế ộ ọ  công ngh  phát tri n s n xu t nông s n hàng hóa góp ph n xây d ng nôngệ ể ả ấ ả ầ ự  thôn m i t nh H i Dớ ỉ ả ương giai đo n 2012­2015. ạ

C  th  d  án đã đ a gi ng cá rô phi lai xa dòng Isarel vào nuôi ghépụ ể ự ư ố  

v i các loài cá truy n th ng theo hớ ề ố ướng an toàn. D  án đự ược th  nghi mử ệ  

t i xã H ng Đ o, huy n T  K , t nh H i Dạ ư ạ ệ ứ ỳ ỉ ả ương và đem l i hi u qu  kinhạ ệ ả  

t  cao đ i v i các h  nuôi tr ngế ố ớ ộ ồ  Ngoài ra d  án còn đem l i ngu n th cự ạ ồ ự  

ph m s ch đáp  ng đẩ ạ ứ ược nhu c u và đ m b o s c kh e cho ngầ ả ả ứ ỏ ườ ử i s

Đ  tài này s  d a vào d  án c a t nh đ  phân tích đánh giá kĩ h nề ẽ ự ự ủ ỉ ể ơ  

v  mô hình và đ a ra kh  năng áp d ng t i đ a phề ư ả ụ ạ ị ương. Nh m đ a raằ ư  

gi i pháp nâng cao hi u qu  kinh t , phát tri n nông thôn m i, gópả ệ ả ế ể ớ  

ph n xóa đói gi m nghèo.ầ ả

1.2. M c tiêu nghiên c uụ ứ

1.2.1 M c tiêu ụ  chung

Trên c  s  ơ ở đánh giá hi u qu  kinh tệ ả ế mô hình nuôi ghép cá rô phi lai 

xa dòng Isarel v i các loài cá truy n th ng khác theo hớ ề ố ướng an toàn, t  đóừ  

đ a ra m t s  gi i pháp nh m nâng cao hi u qu  kinh t  và đ a ra khư ộ ố ả ằ ệ ả ế ư ả năng áp d ng mô hìnhụ  t i đ a bàn xã H ng Đ o, Huy n T  Kạ ị ư ạ ệ ứ ỳ, t nh H iỉ ả  

Dương

1.2.2 M c tiêu c  th ụ ụ ể

­  H  th ng hóa c  s  lý lu n và th c ti n v  đánh giá hi u quệ ố ơ ở ậ ự ễ ề ệ ả kinh t  và kh  năng áp d ng c a mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xa. ế ả ụ ủ

­  Đánh giá th c trang ap dung va hiêu qua c a mô hình ự ̣ ́ ̣ ̀ ̣ ̉ ủ nuôi ghép 

cá rô phi lai xa dòng Isarel v i các loài cá truy n th ng khác theo hớ ề ố ướng an toàn trên đ a bàn xã H ng Đ o, huy n T  K , t nh H i D ng.ị ư ạ ệ ứ ỳ ỉ ả ươ

­  Phân tích m t s  y u t   nh hộ ố ế ố ả ưởng t i hi u qu  kinh t  vàớ ệ ả ế  

kh  năng áp d ng c a mô hình ả ụ ủ nuôi ghép cá rô phi lai xa dòng Isarel v i cácớ  loài cá truy n th ng khác theo hề ố ướng an toàn đ a bàn xã H ng Đ o, huy nị ư ạ ệ  

T  K , t nh H i Dứ ỳ ỉ ả ương

­  Đ  xu t m t s  gi i pháp đ  nâng cao hi u qu  khi th c hi nề ấ ộ ố ả ể ệ ả ự ệ  

mô hình

1.3 Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

1.3.1 Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

Đ i tố ượng nghiên c u là v n đ  kinh tê tuy thuôc trong vi c đánh giáứ ấ ề ́ ̀ ̣ ệ  hiêu qua kinh tê và kh  năng áp d ng cua mô hình nuôi ghép cá rô phi lai xạ ̉ ́ ả ụ ̉  dòng Isarel v i các loài cá truy n th ng khác theo hớ ề ố ướng an toàn

1.3.2 Ph m vi nghiên c u ạ ứ

­  Ph m vi không gian: các thôn có h  nông dân tham gia mô hình trênạ ộ  

đ a bàn xã H ng Đ o, huy n T  K , t nh H i Dị ư ạ ệ ứ ỳ ỉ ả ương

­  Ph m vi th i gian: Các s  li u v  đi u ki n t  nhiên, kinh t  ­ xãạ ờ ố ệ ề ề ệ ự ế  

h i thu th p ch  y u t  năm 2007 đ n năm 2015. S  li u s  c p đi u traộ ậ ủ ế ừ ế ố ệ ơ ấ ề  

ph ng v n t  1/2013 ­ 4/2015ỏ ấ ừ

­ Đ a đi m nghiên c u ị ể ứ

T i xã H ng Đ o, huy n T  K , t nh H i Dạ ư ạ ệ ứ ỳ ỉ ả ương

­ Ph m vi n i dung nghiên c u: ạ ộ ứ

  Đi u traề  mô hình nuôi ghép các rô phi lai xa dòng Isarel v i các loàiớ  

cá truy n th ng khác theo hề ố ướng an toàn trên đ a bàn xã H ng Đ o,ị ư ạ  huy n T  K , t nh H i Dệ ứ ỳ ỉ ả ương

  Phân tích nh ng y u t   nh hữ ế ố ả ưởng đ n s  phát tri n c a cá rô phi laiế ự ể ủ  

xa khi th c hi n mô hình nuôi ghépự ệ

  Phân tích đánh giá hi u qu  kinh t  c a mô hình ệ ả ế ủ

  Phân tích đánh giá kh  năng áp d ng c a mô hìnhả ụ ủ

  Đ  xu t m t s  gi i pháp nh m phát tri n mô hìnhề ấ ộ ố ả ằ ể

Cá rô phi là loài cá nước ng t thu c h  Cichlyde. Cá rô phi là loài ănọ ộ ọ  

t p nghiêng v  ăn th c v t, chu i th c ăn c a cá rô phi tạ ề ự ậ ỗ ứ ủ ương t i ng n. Cáố ắ  

rô phi được phát hi n   Trung Đông. Các loài khác c a cá rô phi có xu t xệ ở ủ ấ ứ 

t  h  Kinnet (bi n Galilee) và đừ ồ ể ược xem nh  là ngu n th c ăn đư ồ ứ ượ ư  c  athích   Isarel.ở

(ngu n: ồ T p chí Th y s n VN) ạ ủ ả

Hình 2.1: Cá rô phi

Vi c du nh p cá rô phi đ n nh ng nệ ậ ế ữ ước châu Á b t đ u t  th p kắ ầ ừ ậ ỷ 

30, khi đó được coi nh  m t loài cá c nh. Trong th  chi n th  2, ngư ộ ả ế ế ứ ườ  i

Nh t đã du nh p cá rô phi vào các nậ ậ ước châu Á, cá rô phi du nh p đ uậ ầ  tiên vào các nước Caribe   th p k  40 sau đó sang các nở ậ ỷ ước M  la tinhỹ  

và M  Cu i th p k  50 cá rô phi tr  thành đ i tỹ ố ậ ỷ ở ố ượng nghiên c u chứ ủ 

y u   đ i h c Aubrn­ Hoa K ế ở ạ ọ ỳ

Cá rô phi không được xem là ngu n th c ph m.   Califolia, cá rô phiồ ự ẩ Ở  

là lo i đạ ược nuôi   kênh đ  ki m soát th c v t th y sinh. Vài loài cá rô phiở ể ể ự ậ ủ  

có màu s c s  xem nh  m t loài cá c nh.ặ ỡ ư ộ ả

M t s  loài cá rô phi và con gi ng có th  ch u đ ng độ ố ố ể ị ự ược đ  m nộ ặ   các vùng Duyên h i. Vi c nuôi cá rô phi trong n c m n phát tri n 

2.1.1.3 Cá rô phi lai xa dòng Isarel theo h ướ ng an toàn

Là m t loài cá rô phi độ ược nhân gi ng b ng phố ằ ương pháp lai xa. Loài   cá   này   được   sử   d ng   cá   đ c  ụ ự O.aureus Israel   lai   v i   cáớ  

cái O.niloticus Israel   có   cùng   kh i   đi m   vây   l ng   sau   đi m   cu i   n pở ể ư ể ố ắ  mang lai v i nhau. Cá b  m  sau khi đớ ố ẹ ược ch n l a thì đọ ự ược nuôi ghép trong ao đ  cá th  tinh t  nhiên mà không ph i tiêm b t k  ch t kíchể ụ ự ả ấ ỳ ấ  thích nào. Có th  kích thích cá đ  b ng cách phun m a, c p thêm nể ẻ ằ ư ấ ướ  c

m i vào ao. Cá b  m  đớ ố ẹ ược ghép đ c cái theo t  lự ỷ ệ 1:1,6 và 1:2. Sau khi ghép kho ng 15 ­ 20 ngày thì cho thu cá b t. ả ộ (Tilapia Culture, 1994)

(ngu n: ồ T p chí Th y s n VN) ạ ủ ả

Hình 2.2 Cá rô phi lai xa dòng Isarel

G i dòng cá rô phi này là an toàn b i vì khi t o ra gi ng cá này khôngọ ở ạ ố  

c n ph i dùng b t kì ch t kích thích nào nh  lo i cá rô phi đ n tính khácầ ả ấ ấ ư ạ ơ  

c n ph i s  d ng hocmon x  lý gi i tính chuy n t  cái sang đ c. Đi u nàyầ ả ử ụ ử ớ ể ừ ự ề  

an toàn cho ngườ ử ụi s  d ng và rút g n đọ ược chi phí cũng nh  ti n gi ngư ề ố  nuôi cá

2.1.1.5 An toàn th c ph m ự ẩ

An toàn th c ph m là vi c b o đ m đ  th c ph m không gây h i đ nự ẩ ệ ả ả ể ự ẩ ạ ế  

s c kh e, tính m ng con ngứ ỏ ạ ười

Th c ph m an toàn là lo i th c ph m:ự ẩ ạ ự ẩ

  ­ Không ch a t n d  thu c BVTV, hoá ch t, kháng sinh c mứ ồ ư ố ấ ấ  

ho c vặ ượt quá gi i h n cho phép.ớ ạ

­ Không ch a t p ch t (kim lo i, thu  tinh, v t c ng …)ứ ạ ấ ạ ỷ ậ ứ

­ Không ch a tác nhân sinh h c gây b nh (vi rút, vi sinh v t, kýứ ọ ệ ậ  sinh trùng)

Bên c nh đó th c ph m c n ph i:ạ ự ẩ ầ ả

­ Có ngu n g c, xu t x  đ y đ , rõ ràng;ồ ố ấ ứ ầ ủ

­ Được ki m tra, đánh giá ch ng nh n v  ATTP.ể ứ ậ ề

2.1.2 S  c n thi t va điêu kiên đ  phát tri n nuôi tr ng th y s n theo ự ầ ế ̀ ̀ ̣ ể ể ồ ủ ả  

h ướ ng an toàn

2.1.2.1 S  cân thiêt phat triên nuôi thuy san theo h ự ̀ ́ ́ ̉ ̉ ̉ ươ ng bên v nǵ ̀ ữ

Theo thông t  s  51/2014/TT­BNNPTN, đư ố i u ki n b o đ m an toànề ệ ả ả  

th c ph m áp d ng đ i v i c  s  nuôi tr ng th y s n nh  l  g m có: B oự ẩ ụ ố ớ ơ ở ồ ủ ả ỏ ẻ ồ ả  

đ m các đi u ki n v  đ a đi m, ngu n nả ề ệ ề ị ể ồ ước đ  nuôi tr ng th y s n anể ồ ủ ả  toàn th c ph m; S  d ng gi ng th y s n kh e m nh, có ngu n g c rõự ẩ ử ụ ố ủ ả ỏ ạ ồ ố  ràng. Th c ăn dùng cho nuôi tr ng th y s n ph i b o đ m không gây h iứ ồ ủ ả ả ả ả ạ  cho th y s n nuôi và ngủ ả ườ ử ụi s  d ng s n ph m th y s n. Không s  d ngả ẩ ủ ả ử ụ  

ch t th i c a đ ng v t và c a con ngấ ả ủ ộ ậ ủ ườ ểi đ  nuôi th y s n. Thu c thú y,ủ ả ố  hóa ch t, ch  ph m sinh h c, ch t x  lý c i t o môi trấ ế ẩ ọ ấ ử ả ạ ường dùng trong nuôi tr ng th y s n ph i theo hồ ủ ả ả ướng d n s  d ng ghi trên bao bì, tài li uẫ ử ụ ệ  

hướng d n s  d ng ho c hẫ ử ụ ặ ướng d n c a cán b  k  thu t nuôi tr ng th yẫ ủ ộ ỹ ậ ồ ủ  

s n, cán b  khuy n nông. Bên c nh đó, nả ộ ế ạ ước ao nuôi ph i đả ược x  lýử  

trước khi x  th i ra môi trả ả ường xung quanh n u th y s n b  b nh trong quáế ủ ả ị ệ  trình nuôi. Bùn th i t  ao nuôi ph i đả ừ ả ược thu gom, x  lý không  nh hử ả ưở  ng

đ n môi trế ường xung quanh. Ngoài ra, th y s n nuôi sau khi thu ho ch ph iủ ả ạ ả  

được b o qu n, v n chuy n b ng thi t b , d ng c  phù h p, b o đ mả ả ậ ể ằ ế ị ụ ụ ợ ả ả  không gây đ c h i, không gây ô nhi m cho th c ph m. Ngộ ạ ễ ự ẩ ười nuôi tr ngồ  

th y s n đủ ả ược ph  bi n, hổ ế ướng d n v  th c hành s n xu t th c ph m anẫ ề ự ả ấ ự ẩ  toàn, và c n duy trì các đi u ki n b o đ m an toàn th c ph m và cung c pầ ề ệ ả ả ự ẩ ấ  

được thông tin liên quan đ n vi c mua bán s n ph m.ế ệ ả ẩ

Bên c nh đó, Thông t  cũng quy đ nh v  đi u ki n b o đ m an toànạ ư ị ề ề ệ ả ả  

th c ph m đ i v i c  s  thu hái, đánh b t, khai thác nông lâm th y s n nhự ẩ ố ớ ơ ở ắ ủ ả ỏ 

l  nh : C n có trang thi t b , d ng c , v t li u bao gói, ch a đ ng, phẻ ư ầ ế ị ụ ụ ậ ệ ứ ự ươ  ng

ti n phù h p đ  thu hái, đánh b t, khai thác, b o qu n và v n chuy n s nệ ợ ể ắ ả ả ậ ể ả  

ph m, đ m b o không gây đ c h i, không gây ô nhi m cho th c ph m. S nẩ ả ả ộ ạ ễ ự ẩ ả  

ph m thu hái, đánh b t, khai thác ph i đẩ ắ ả ược b o qu n phù h p v i tính ch tả ả ợ ớ ấ  

c a t ng lo i s n ph m: tủ ừ ạ ả ẩ ươi, s ng, s  ch , đông l nh, s n ph m khô.ố ơ ế ạ ả ẩ  

Trường h p có s  d ng ph  gia, hóa ch t trong b o qu n, x  lý s n ph mợ ử ụ ụ ấ ả ả ử ả ẩ  

ph i theo đúng hả ướng d n lo i dùng cho th c ph m, có bao bì, nhãn mác,ẫ ạ ự ẩ  ngu n g c xu t x  rõ ràng (quy đ nh t i Thông t  27/2012/TT­BYT). Ngoàiồ ố ấ ứ ị ạ ư  

ra, người thu hái, đánh b t, khai thác, b o qu n, v n chuy n s n ph m đắ ả ả ậ ể ả ẩ ượ  c

ph  bi n, hổ ế ướng d n v  th c hành s n xu t th c ph m an toàn và c n ph iẫ ề ự ả ấ ự ẩ ầ ả  duy trì các đi u ki n b o đ m an toàn th c ph m và cung c p đề ệ ả ả ự ẩ ấ ược thông tin liên quan đ n vi c mua bán s n ph m.ế ệ ả ẩ

Vi cệ  áp d ng nuôi tr ng th y s n theo hụ ồ ủ ả ướng an toàn giúp cho bà con nông dân qu n lý c  s  nuôi m t cách khoa h c, t o ra đả ơ ở ộ ọ ạ ược s n ph m s ch,ả ẩ ạ  

h n ch  ô nhi m môi trạ ế ễ ường, gi m thi u nguy c  d ch b nh, ti t ki m chiả ể ơ ị ệ ế ệ  phí s n xu t, tăng năng su t, ch ng minh đả ấ ấ ứ ược ch t lấ ượng s n ph m vàả ẩ  

t o d ng đạ ự ược m i quan h  t t v i ngố ệ ố ớ ười lao đ ng, còn nhà phân ph i vàộ ố  

người tiêu dùng s  có đẽ ược ngu n s n ph m đ m b o ch t lồ ả ẩ ả ả ấ ượng, gi mả  chi phí ki m tra, nh n bi t s n ph m thông qua mã s  ch ng nh n và cóể ậ ế ả ẩ ố ứ ậ  

th  truy xu t để ấ ược ngu n g c s n ph m…ồ ố ả ẩ

­ Đ i v i ng ố ớ ườ i lao đ ng: ộ  Là nh ng ngữ ười tr c ti p s n xu t ra cácự ế ả ấ  

s n ph m ph c v  cho ngả ẩ ụ ụ ười tiêu dùng. Áp d ng ụ nuôi tr ng th y s n theoồ ủ ả  

hướng an toàn trước tiên b o v  an toàn s c kh e cho chính b n thân h  vàả ệ ứ ỏ ả ọ  

t o c  h i, bi n pháp đ  nâng cao trình đ  s n xu t thông qua các l p t pạ ơ ộ ệ ể ộ ả ấ ớ ậ  

hu n k  thu t và vi c thấ ỹ ậ ệ ường xuyên ghi chép s  sách, t o đi u ki n thíchổ ạ ề ệ  

h p v i yêu c u ngày càng cao c a ngợ ớ ầ ủ ười tiêu dùng. M t khi s n ph mộ ả ẩ  

th y s n c a h  làm ra đủ ả ủ ọ ược nhi u ngề ười tiêu dùng ch p nh n thì l iấ ậ ợ  nhu n mang l i ngày càng nhi u h n. Do đó l i càng khuy n khích h  hăngậ ạ ề ơ ạ ế ọ  hái đ u t  vào công ngh  và c i ti n phầ ư ệ ả ế ương th c làm vi c, góp ph n thúcứ ệ ầ  

đ y s  ti n b  chung c a n n s n xu t.ẩ ự ế ộ ủ ề ả ấ

­ L i ích c a doanh nghi p ch  bi n, xu t kh u ợ ủ ệ ế ế ấ ẩ : Các doanh nghi p cóệ  ngu n nguyên li u đ m b o ch t lồ ệ ả ả ấ ượng nên s  b o đ m ch t lẽ ả ả ấ ượng đ u raầ  

c a s n ph m, vì th  gi  đủ ả ẩ ế ữ ược uy tín v i khách hàng và nâng cao doanhớ  thu. Do ngu n nguyên li u đ u vào đã đồ ệ ầ ược b o đ m, các doanh nghi p cóả ả ệ  

th  gi m b t chi phí và th i gian cho vi c ki m tra m u th y s n đ u vào.ể ả ớ ờ ệ ể ẫ ủ ả ầ  

Gi m nguy c  s n ph m b  c m nh p kh u ho c b  ki m tra 100% khiả ơ ả ẩ ị ấ ậ ẩ ặ ị ể  

nh p do không đ m b o yêu c u v  d  lậ ả ả ầ ề ư ượng hóa ch t.ấ

­ Đ i v i ng ố ớ ườ i tiêu dùng: Người tiêu dùng s  đẽ ược s  d ng nh ngử ụ ữ  

s n ph m th y s n ch t lả ẩ ủ ả ấ ượng an toàn v  sinh th c ph m, đó cũng là m cệ ự ẩ ụ  tiêu chính và l i ích l n nh t mà vi c ợ ớ ấ ệ nuôi tr ng th y s n theo hồ ủ ả ướng an toàn mang l i. Vi c làm này đã kh i d y và khuy n khích quy n đạ ệ ơ ậ ế ề ược đòi 

h i c a ngỏ ủ ười tiêu dùng, t  đó góp ph n t o lên m t th  h  nh ng ngừ ầ ạ ộ ế ệ ữ ườ  i

tiêu dùng d  dàng nh n bi t đễ ậ ế ượ ảc s n ph m b o đ m v  sinh an toàn th cẩ ả ả ệ ự  

ph m trên th  trẩ ị ường khi th y có ch ng nh n ho c d u ch ng nh n s nấ ứ ậ ặ ấ ứ ậ ả  

ph m, đây cũng là đ ng l c chính thúc đ y ngẩ ộ ự ẩ ười dân và các nhà s n xu tả ấ  

ph i c i ti n đ  s n xu t và cung  ng các s n ph m th y s n t t cho xãả ả ế ể ả ấ ứ ả ẩ ủ ả ố  

h i.ộ

­ L i ích c a xã h i ợ ủ ộ : Đây chính là b ng ch ng đ  ch ng l i vi c bôiằ ứ ể ố ạ ệ  

nh  tên tu i c a các s n ph m th y s n Vi t Nam. Tăng kim ng ch xu tọ ổ ủ ả ẩ ủ ả ệ ạ ấ  

kh u do các s n ph m th y s n vẩ ả ẩ ủ ả ượt qua được các rào c n k  thu t, khôngả ỹ ậ  

vi ph m các quy đ nh v  các ch t t n d  trong th y s n. Áp d ng  ạ ị ề ấ ồ ư ủ ả ụ nuôi 

tr ng th y s n theo hồ ủ ả ướng an toàn  làm thay đ i t p quán s n xu t hi nổ ậ ả ấ ệ  nay, xã h i gi m b t độ ả ớ ược chi phí y t , ngế ười dân đượ ử ục s  d ng s n ph mả ẩ  

an toàn v  sinh th c ph m nghĩa là đã nâng cao ch t lệ ự ẩ ấ ượng cu c s ng c aộ ố ủ  

c ng đ ng. Giúp gi m thi u mâu thu n ho c gi i quy t s m các mâuộ ồ ả ể ẫ ặ ả ế ớ  thu n trong c ng đ ng, đ m b o s  bình đ ng, công b ng,  n đ nh tr t tẫ ộ ồ ả ả ự ẳ ằ ổ ị ậ ự 

xã h i và s  phát tri n b n v ng.ộ ự ể ề ữ

An toàn v  sinh ph c ph m là yêu c u c a phát tri n đ t nệ ự ẩ ầ ủ ể ấ ước hi nệ  nay cũng nh  xu th  hòa nh p toàn c u, do đó m c đích c a ngành th yư ế ậ ầ ụ ủ ủ  

s n là tuyên truy n, nhân r ng các mô hình ả ề ộ nuôi tr ng th y s n theo hồ ủ ả ướ  ng

an toàn góp ph n t o ra s n ph m th y s n đ t an toàn v  sinh th c ph mầ ạ ả ẩ ủ ả ạ ệ ự ẩ  

và truy xu t đấ ược ngu n g c, gi m thi u tác đ ng đ n môi trồ ố ả ể ộ ế ường sinh thái, qu n lý t t s c kh e đ ng v t th y s n, th c hi n các trách nhi m vả ố ứ ỏ ộ ậ ủ ả ự ệ ệ ề phúc l i xã h i và an toàn cho ngợ ộ ười lao đ ng. ộ (Ngu n: T ng c c th y s n)ồ ổ ụ ủ ả

2.1.2.2 Điêu kiên phat triên nuôi thuy san theo h̀ ̣ ́ ̉ ̉ ̉ ươ ng bên v nǵ ̀ ữ

­   Kh  năng là  ả cái có th  xu t hi n và có th  x y ra trongể ấ ệ ể ả  

đi u ki n nh t đ nh.ề ệ ấ ị  

­   Áp d ng là ụ đ a nh ng đi u đã nghiên c u, tìm hi u vào v nư ư ề ứ ể ậ  

d ng trong th c t ụ ự ế

­  Kh  năng áp d ng nghĩa là có th  đ a nh ng th  đã đả ụ ể ư ữ ứ ược tìm 

hi u, nghiên c u vào v n d ng th c t  trong m t đi u ki n môi trể ứ ậ ụ ự ế ộ ề ệ ường, không gian, đ a đi m, con ngị ể ườ ụ ểi c  th  

2.1.3  M t s  đ c đi m c a con cá rô phi  ộ ố ặ ể ủ

M t s  đ c đi m quan tr ng c n bi t v  cá rô phi:ộ ố ặ ể ọ ầ ế ề

­ Nhi t đ  là m t trong nh ng y u t  môi trệ ộ ộ ữ ế ố ường quan tr ng nh t  nhọ ấ ả  

hưởng đ n sinh trế ưởng và phát tri n c a cá. Cá rô phi có ngu n g c tể ủ ồ ố ừ Châu Phi nên kh  năng ch u l nh kém h n kh  năng thích  ng v i nhi t đả ị ạ ơ ả ứ ớ ệ ộ cao. Cá rô phi có th  ch u đ ng để ị ự ượ ởc   nhi t đ  40ệ ộ 0C và ch t nhi u   nhi tế ề ở ệ  

đ  dộ ưới 100C. Khi nhi t đ  nệ ộ ước dưới 200C kéo dài thì cá tăng trưở  ng

ch m, nhi t đ  thích  ng cho s  sinh trậ ệ ộ ứ ự ưởng và phát tri n c a cá rô phi làể ủ  

20 ­ 350C. Chính vì nh ng đ c đi m ch u nhi t nh  v y nên ch  nh ng vùngữ ặ ể ị ệ ư ậ ỉ ữ  xích đ o, nhi t đ i và c n nhi t đ i m i có kh  năng phát tri n nuôi m tạ ệ ớ ậ ệ ớ ớ ả ể ộ  cách kinh t  loài cá này và nế ước ta là m t nộ ước có khí h u thu n l i đậ ậ ợ ể phát tri n loài cá nàyể  (Chervinski, 1982)

­   Cá rô phi là loài cá kh e, có kh  năng thích nghi v i kho ng  ỏ ả ớ ả pH 

r ng, song  ộ pH  thích h p cho s  phát tri n là môi trợ ự ể ưởng trung tính, h iơ  

ki m  ề (pH  = 6,5 ­ 8,5) và ch t   ế ở pH  = 3,5 hay l n h n 12 sau 2 ­ 3 gi ớ ơ ờ  (Philipart và Ruwet, 1982)

­  Cá rô phi là nhóm cá thích  ng v i đô mu i r ng, chúng có th  s ngứ ớ ố ộ ể ố  

được c    nả ở ước ng t, nọ ướ ợc l  và nước m n. Cá rô phi có kh  năng ch uặ ả ị  

được đ  m n t i 32%. Cá rô phi độ ặ ớ ược nuôi trong nướ ợc l  có ch t lấ ượ  ng

th t th m ngon h n trong nị ơ ơ ước ng t, đi u này r t đáng chú ý trong vi c t oọ ề ấ ệ ạ  

ra s n ph m nả ẩ ướ ợc l  xu t kh u có giá tr ấ ẩ ị  (Nguy n Duy Khoát, 1997)ễ

Có nhi u loài cá rô phi có th  s ng và sinh s n trong nề ể ố ả ước bi n có để ộ 

m n cao. Các loài khác nhau có ngặ ưỡng đ  mu i khác nhau. Loài ộ ố O. zillii, 

O. aureus và O. spilurus là nh ng loài r ng mu i sau đó là ữ ộ ố O. mossambicus,  sau cùng là O. Niloticus. (Philipart và Ruwet, 1982)

­ Cá rô phi có kh  năng s ng trong môi trả ố ường nước b n nh  ao tù,ẩ ư  môi trường nước th i  mà   đó hàm lả ở ượng ôxy hoà tan th p. Magid vàấ  Babiker (1995) ch  ra r ngỉ ằ  cá rô phi có th  ch u đ ng để ị ự ượ ởc   hàm lượ  ngôxy hoà tan trong nước 0,1 mg/lít. Trong đi u ki n thí nghi m cá rô phi cóề ệ ệ  

th  ch u đ ng để ị ự ược n ng đ  ôxy hoà tan 0,5 mg/lít. Song hàm lồ ộ ượng ôxy hoà tan trong nước th p kéo dài s   nh hấ ẽ ả ưởng đ n t c đ  sinh trế ố ộ ưởng c aủ  

cá. Trong nuôi thâm canh cá rô phi c n h t s c chú tr ng đ n hàm lầ ế ứ ọ ế ượ  ngôxy hoà tan, đây là y u t  có  nh hế ố ả ưởng l n đ n kh  năng ki m m i, h pớ ế ả ế ồ ấ  

th  th c ăn và sinh trụ ứ ưởng c a cá rô phi.ủ  (Tilapia Culture, 1994)

­ Cá rô phi là loài cá ăn t p, th c ăn c a chúng bao g m: đ ng v tạ ứ ủ ồ ộ ậ  phù du, giun, côn trùng trong nướ ấc,  u trùng c a các loài chân đ t s ngủ ố ố  trong nước nh   u trùng mu i,  u trùng chu n chu n , mùn bã h u c ư ấ ỗ ấ ồ ồ ữ ơ  Ngoài ra m t s  loài cá rô phi còn ăn c  th c v t nh  bèo t m, rauộ ố ả ự ậ ư ấ  

mu ng ố

Ta th y tính ăn c a cá có liên quan ch t ch  đ n c u t o c a c  quanấ ủ ặ ẽ ế ấ ạ ủ ơ  tiêu hoá. C  quan tiêu hoá c a cá rô phi có th c qu n ng n, d  dày nh ,ơ ủ ự ả ắ ạ ỏ  

ru t dài và xo n nhi u, r t phù h p v i tính ăn t p c a cá rô phi.ộ ắ ề ấ ợ ớ ạ ủ  Khi nuôi 

cá rô phi b ng hình th c thâm canh, nuôi l ng, bè ngằ ứ ồ ười ta còn cho cá ăn 

b ng th c ăn nhân t o. Nguyên li u ch  bi n th c ăn cho cá rô phi g mằ ứ ạ ệ ế ế ứ ồ  

b t mì, cám g o, b t cá và các ph  ph m nông nghi p cùng các lo iộ ạ ộ ế ẩ ệ ạ  

mu i khoáng, mu i vi lố ố ượng. Ph n th c ăn c a cá rô phi thay đ i theo giaiầ ứ ủ ổ  

đo n phát tri n c a cá. Giai đo n cá còn nh  th c ăn c a chúng ch  y u làạ ể ủ ạ ỏ ứ ủ ủ ế  

sinh v t phù ậ du, sau khi n  20 ngày chúng chuy n sang ăn th c ăn nh  cáở ể ứ ư  

trưởng thành (Khoa thu  s n, Trỷ ả ường Đ i H c C n Th , 1994)ạ ọ ầ ơ

Hi n nay ngệ ười nuôi cá rô phi v i nhi u lo i th c ăn khác nhau, ớ ề ạ ứ bao 

g m các lo i nguyên li u r  ti n d  ki m nh  ph  ph  th i c a s n ph mồ ạ ệ ẻ ề ễ ế ư ụ ế ả ủ ả ẩ  nông nghi p, thu  s n ệ ỷ ả

Nguyên li u đu c s  d ng làm th c ăn b  sung cho cá g m: b t cá,ệ ợ ử ụ ứ ổ ồ ộ  cám g o, b t đ u tu ng, b t ngô và các ph  ph m nông nghi p khác ạ ộ ậ ơ ộ ụ ẩ ệ

Hình 2.3: Th c ăn t  nhiên c a cá rô phiứ ự ủ

­   T c đ  tăng tru ng c a cá rô phi mang đ c thù riêng c a loài, cácố ộ ở ủ ặ ủ  loài   cá  khác  nhau   thì  s   sinh  tru ng  và  phát   tri n  khác  nhau   Loài  ự ở ể O.  niloticus có t c đ  sinh tru ng, phát tri n nhanh và kích thu c l n h n h nố ộ ở ể ớ ớ ơ ẳ  

O. mossambicus (Khoa thu  s n, Tru ng Đ i H c C n Th , 1994) ỷ ả ờ ạ ọ ầ ơ

Trong cùng m t loài, các dòng cá khác nhau cũng có s  khác nhau vộ ự ề 

t c   đ   sinh   tru ng   Khater   &   Smitherman   (1988)   nghiên   c u   s   sinhố ộ ở ứ ự  tru ng c a 3 dòng  ở ủ O. niloticus,  đó là dòng  Egypt,  dòng  Ivory Coast  và 

dòng Ghana, cho th y dòng  ấ Egypt  có s c tăng tru ng nhanh nh t, dòngứ ở ấ  Ghana có s c l n ch m nh t trong cùng m t đi u ki n nuôi.   ứ ớ ậ ấ ộ ề ệ ở Philippine 

đã ti n hành nghiên c u so sánh t c đ  sinh tru ng cá ế ứ ố ộ ở O. niloticus dòng 

Israel, dòng Singapore và dòng Đài Loan. K t qu  nghiên c u cho th y cáế ả ứ ấ  

O. niloticus dòng Israel có t c đ  sinh trố ộ ưởng nhanh nh t, sau đó là dòngấ  Singapore và ch m nh t là dòng Đài Loan.ậ ấ

T c đ  tăng tru ng c a cá rô phi còn ph  thu c vào các y u t  môi tru ngố ộ ở ủ ụ ộ ế ố ờ  

nh  nhi t đ , ch  đ  dinh d ng, m t đ  cá th  trong ao  Khi nhi t đ  nu c 20ư ệ ộ ế ộ ưỡ ậ ộ ả ệ ộ ớ  

­ 220C kéo dài thì cá tăng tr ng ch m và ng ng sinh s n. Cá rô phi sinh tr ngưở ậ ừ ả ưở  

và phát tri n t t nh t   nhi t đ  nu c 20 ­ 35ể ố ấ ở ệ ộ ớ 0C. (Marcel Huet, 1994)

Nhi t đ  và đ  sâu nệ ộ ộ ước ao cũng có  nh hả ưởng t i t c đ  tăng trớ ố ộ ưở  ng

c a cá rô phi. Sayed và ctv (1996) đã ti n hành theo dõi t c đ  sinh trủ ế ố ộ ưở  ng

c a cá rô phi   4 đ  sâu khác nhau, có nhi t đ  nủ ở ộ ệ ộ ước dao đ ng t  5 ­ 33ộ ừ 0C sau 10 tháng nuôi. K t qu  cho th y,   đ  sâu 50 ế ả ấ ở ộ cm cá đ t 250 g/con,   đạ ở ộ sâu 100 ­ 200  cm  cá đ t 348 ­ 362 g/con   nhi t đ  nu c trên 21ạ ở ệ ộ ớ 0C. Khi nhi t đ  nu c du i 10ệ ộ ớ ớ 0C thì cá ng ng ăn, kém ho t đ ng và hay m c b nh.ừ ạ ộ ắ ệ

Do đ c đi m sinh h c v  sinh s n, cá cái ặ ể ọ ề ả O. niloticus ph i  p tr ng vàả ấ ứ  nuôi cá b t   giai đo n đ u trong mi ng nên t c đ  tăng trộ ở ạ ầ ệ ố ộ ưởng có s  saiự  khác gi a cá đ c và cá cái. Trong cùng m t đi u ki n nuôi, sau khi thànhữ ự ộ ề ệ  

th c sinh d c cá đ c thụ ụ ự ường có t cố  đô tăng trưởng nhanh h n cá cái. K tơ ế  

qu  nghiên c u c a Liu ả ứ ủ Jiazhao (1991) cho th y trong cùng môt đi u ki nấ ề ệ  nuôi dưỡng, môi trường nh  nhau, c  cá th  ban đ u 12,6 g/con, sau 36ư ỡ ả ầ  ngày nuôi, tr ng lọ ượng trung bình c a con đ c là 61,4 g, con cái là 43,6 g.ủ ự  Cũng theo Liu Jiazhao (1991), t c đ  tăng tr ng c a cá rô phi còn ph  thuôcố ộ ọ ủ ụ  vào giai đo n phát tri n c a cá. Cá b t có t c đ  tăng tr ng tạ ể ủ ộ ố ộ ọ ương đ iố  nhanh nh t, s  tăng tr ng tấ ự ọ ương đ i t  l  ngh ch v i tr ng lố ỷ ệ ị ớ ọ ượng và tu iổ  cá

­ Cá rô phi có tu i thành th c s m, sinh s n l n đ u khi c  cá còn r tổ ụ ớ ả ầ ầ ỡ ấ  

bé, m n đ  và đ  t  nhiên trong h  th ng nuôi. S  hình thành và phát tri nắ ẻ ẻ ự ệ ố ự ể  tuy n sinh d c cá rô phi ch u s  tác đ ng c a nhi u y u t  nh : tu i cá,ế ụ ị ự ộ ủ ề ế ố ư ổ  kích c  cá, ch  đ  dinh dỡ ế ộ ưỡng, nhi t đ  nệ ộ ước, ánh sáng và n ng đ  mu i.ồ ộ ố  

 Vi t Nam do có khí h u nhi t đ i gió mùa, nên cá rô phi có th  đ  g n

nh  quanh năm (tr  các tháng mùa đông   mi n b c và d i mi n trung).ư ừ ở ề ắ ả ề  Thông thường cá rô phi đ  khi nhi t đô nẻ ệ ước trên 200C. Các loài cá rô phi khác nhau có tu i thành th c khác nhau. ổ ụ Oreochromis niloticus tham gia sinh 

s n l n đ u khi 5 ­ 6 tháng tu i, chu k  sinh s n là 30 ­ 35 ngày. Còn ả ầ ầ ổ ỳ ả O.  mossambicus b t đ u đ  khi 3 ­ 4 tháng tu i, chu k  sinh s n là 30 ­ 35ắ ầ ẻ ổ ỳ ả  ngày

T p tính sinh s n c a cá rô phi có s  khác nhau gi a các gi ng. D aậ ả ủ ự ữ ố ự  vào đ c đi m sinh s n c a cá rô phi mà ặ ể ả ủ Trewavas (1983) đã chia cá rô phi ra làm 3 gi ng.ố

1. Gi ng Tilapia: ố  Cá làm t  b ng c  rác, cá đ  tr ng bám vào giá th ,ổ ằ ỏ ẻ ứ ể  sau khi đ  cá đ c và cá cái cùng tham gia b o v  t ẻ ự ả ệ ổ

2. Gi ng Sarotherodon: ố  Cá đào t  đ , cá đ c ho c cá cái cùng tham giaổ ẻ ự ặ  

p tr ng trong mi ng

3. Gi ngố  Oreochromis: Cá đ c đào t  đ , cá cái  p tr ng trong mi ng.ự ổ ẻ ấ ứ ệ

Đ  phân bi t đ c cái   cá rô phi có hai phể ệ ự ở ương pháp, đó là:

­ D a vào hình thái ngoài (khi cá 7 ­ 10 cm), b ng quan sát vùng l  huy t,ự ằ ỗ ệ  con đ c có hai l , phía trự ỗ ước là l  h u môn, phía sau là rãnh huy t (huy tỗ ậ ệ ệ  

ni u sinh d c). Còn con cái có ba l , phía trệ ụ ỗ ước là l  h u môn, phía ỗ ậ sau là 

l  ni u và gi a là l  ỗ ệ ữ ỗ sinh d c. Khi trụ ưởng thành c  th  cá đ c có màu s cơ ể ự ắ  

s c s  h n, vây b ng c a cá đ c có m u h ng tím đ n xanh đen. Cá cáiặ ỡ ơ ụ ủ ự ầ ổ ế  

h u nh  không có thay đ i v  m u s c bên ngoài.ầ ư ổ ề ầ ắ

B ng2.1.Phân bi t cá đ c, cá cái qua các đ c đi m hình tháiả ệ ự ặ ể

Đ c đi mặ ể Cá đ cự Cá cái

Đ uầ To và nhô cao Nh , hàm dỏ ướ ềi tr  do ng m ậ

tr ng và conứMàu s cắ Vây l ng và vây đuôi cá màu ư

D a vào phự ương pháp gi i ph u tuy n sinh d c: khi cá đ t c  2 ­ 4ả ẫ ế ụ ạ ỡ  

cm, m  cá l y ph n nh  c a gi i sinh d c đ a lên lam có s n thu c nhu mổ ấ ầ ỏ ủ ả ụ ư ẵ ố ộ  Aceto ­ carmine, dùng lam khác đ t lên ép nh  hai t m lam l i. Quan sátặ ẹ ấ ạ  

dưới kính hi n vi, th y có nh ng ch m nh  thì đó là cá đ c, còn n u nh ngể ấ ữ ấ ỏ ự ế ữ  vòng tròn nh  x p sít nhau thành t ng kh i thì đó là cá cái.ỏ ế ừ ố

Nuôi cá Oreochromis trong ao đ t, khi sinh s n cá đ c thấ ả ự ường làm tổ trên n n đáy ao và ch  cá cái đ n đ  Khi cá cái đ , cá đ c ti t s  đ  thề ờ ế ẻ ẻ ự ế ẹ ể ụ tinh cho tr ng. S  lứ ố ượng tr ng tu  thu c vào c  cá m , thứ ỳ ộ ỡ ẹ ường dao đ ngộ  

t  500 ­ 2.000 tr ng/cá m /l n đ  Sau khi đ  xong, đ ng th i tr ng cũngừ ứ ẹ ầ ẻ ẻ ổ ờ ứ  

đã được th  tinh, cá m  thu tr ng vào mi ng,  p tr ng trong khoang mi ng.ụ ẹ ứ ệ ấ ứ ệ  Trong su t th i gian  p tr ng, cá m  h u nh  không ăn,   nhi t đ  nố ờ ấ ứ ẹ ầ ư ở ệ ộ ướ  c

25 ­ 300C tr ng n  sau 4 ­ 6 ngày, cá b t đứ ở ộ ược m   p trong khoang mi ngẹ ấ ệ  cho t i khi h t noãn hoàng chúng đớ ế ược nh  ra kh i mi ng cá m  kho ng 2ả ỏ ệ ẹ ả  

­ 4 tu n cá m  l i có th  tham gia chu k  sinh s n ti p.ầ ẹ ạ ể ỳ ả ế

Do đ c đi m sinh s n c a cá rô phi nh  đã trình bày   trên (thành th cặ ể ả ủ ư ở ụ  

s m, đ  nhi u l n trong ao và cá đ  không đ ng lo t ) nên d n đ n tìnhớ ẻ ề ầ ẻ ổ ạ ẫ ế  

tr ng không ki m soát n i m t đ  cá nuôi trong ao, c  cá nh  và không đạ ể ổ ậ ộ ỡ ỏ ề khi thu ho ch. Vì v y năng su t cá thạ ậ ấ ường không cao, cá thương ph mẩ  

nh ỏ

Đ  ch  đ ng ki m soát m t đ  cá nuôi trong ao, h n ch   nh hể ủ ộ ể ậ ộ ạ ế ả ưở  ng

đ n sinh trế ưởng do sinh s n, nh m nâng cao năng su t và giá tr  s n ph mả ằ ấ ị ả ẩ  

cá rô phi trong thu  v c. Ngỷ ự ười ta áp d ng các bi n pháp khác nhau nh :ụ ệ ư  đánh t a b t cá con trong ao theo đ nh k  hàng tháng, th  ghép cá d  vàoỉ ớ ị ỳ ả ữ  trong ao nuôi, nuôi cá đ n tính. Hi n nay có nhi u phơ ệ ề ương pháp khác nhau 

đ  t o qu n đàn cá rô phi đ n tính đ c nh :ể ạ ầ ơ ự ư

­ Khi cá đ t c  7 ­ 10 cm có tr ng lạ ỡ ọ ượng > 30g, ta d a vào s  khácự ự  

bi t hình thái bên ngoài đ  tách nuôi riêng đ c cái, cá cái, phệ ể ự ương pháp này tuy đ n gi n, nh ng t n nhi u công lao đ ng và d  sai sót ngay c  v iơ ả ư ố ề ộ ễ ả ớ  

nh ng ngữ ườ  có kinh nghi m (kho ng 10%) tuy v y v n đi ệ ả ậ ẫ ượ ức  ng d ngụ  

k t h p v i m t s  phế ợ ớ ộ ố ương pháp khác

­ T o cá rô phi đ n tính ki u hình b ng x  lý hóc môn, đã và đangạ ơ ể ằ ử  

được nhi u nề ước trên th  gi i nh  Thái Lan, ế ớ ư Philippine, Đài Loan, Brazil 

và Vi t Nam  ng d ng. Phệ ứ ụ ương pháp này d  làm, công ngh  có s n, songễ ệ ẵ  

có nh ng h n ch  nh t đ nh. M t khác cá đ n tính x  lý b ng hóc mônữ ạ ế ấ ị ặ ơ ử ằ  

thường đ t h n cá thắ ơ ường r t nhi u và môi trấ ề ường nước có nguy c  bi ôơ  nhi m b ng hóc môn c a nễ ằ ủ ước th i t  khu s n xu t cá chuy n đ i gi iả ừ ả ấ ể ổ ớ  tính

­   T o qu n đàn đ n tính đ c b ng lai gi a hai loài thu c gi ngạ ầ ơ ự ằ ữ ộ ố  

Oreochromis. M t s  nộ ố ước nh  Israel, Đài Loan đã và đang  ng d ng m tư ứ ụ ộ  

s  công th c lai cho qu n đàn đ n tính đ c. Tuy nhiên t  l  ph n trăm cáố ứ ầ ơ ự ỷ ệ ầ  

đ c   th  h  con lai F1 c a m t s  công th c lai không  n đ nh, ngay cự ở ế ệ ủ ộ ố ứ ổ ị ả cùng công th c lai t  l  cá đ c   con lai thay đ i theo ngu n g c đ a lý c aứ ỷ ệ ự ở ổ ồ ố ị ủ  

cá b  và m  Vi c lai khác loài yêu c u ph i l u gi  đố ẹ ệ ầ ả ư ữ ược dòng b , mố ẹ thu n m t cách nghiêm ng t.ầ ộ ặ

­ T o cá đ n tính đ c b ng cá siêu đ c (YY) cho sinh s n v i cá cáiạ ơ ự ằ ự ả ớ  

thường cho phép t o đạ ược m t lộ ượng l n cá gi ng trong cùng m t th iớ ố ộ ờ  gian. Song t  l  gi i tính   th  h  con c a cá siêu đ c   m t s  dòng cáỷ ệ ớ ở ế ệ ủ ự ở ộ ố  

không th t  n đ nh và th i ậ ổ ị ờ gian đ  t o ra con siêu đ c (YY) dài m t 3 ­ 4ể ạ ự ấ  năm và ph i áp d ng các bi n pháp k  thu t ph c t p.ả ụ ệ ỹ ậ ứ ạ

2.1.4  Hi u qu  kinh t  va ph ệ ả ế ̀ ươ ng phap xac đinh́ ́ ̣

2.1.4.1  Hi u qu  kinh t ệ ả ế

Trên bình di n xã h i, các chi phí b  ra đ  đ t m t k t qu  nào đóệ ộ ỏ ể ạ ộ ế ả  chính là hao phí lao đ ng xã h i. Cho nên thộ ộ ước đo c a hi u qu  là m c đủ ệ ả ứ ộ 

t i đa hóa trên m t đ n v  hao phí lao đ ng xã h i t i thi u. Nói cách khác,ố ộ ơ ị ộ ộ ố ể  

hi u qu  chính là s  ti t ki m t i đa các ngu n l c c n có. Th c ch t, kháiệ ả ự ế ệ ố ồ ự ầ ự ấ  

ni m hi u qu  kinh t  đã kh ng đ nh b n ch t c a hi u qu  kinh t  trongệ ệ ả ế ẳ ị ả ấ ủ ệ ả ế  

ho t đ ng s n xu t kinh doanh. Đó là ph n ánh m t ch t lạ ộ ả ấ ả ặ ấ ượng c a cácủ  

ho t đ ng kinh doanh, ph n ánh trình đ  s  d ng ngu n l c nh m đ tạ ộ ả ộ ử ụ ồ ự ằ ạ  

được m c tiêu mà doanh nghi p đ  ra.ụ ệ ề

Nghiên c u v  b n ch t kinh t , các nhà kinh t  h c đã d a raứ ề ả ấ ế ế ọ ư  

nh ng quan đi m khác nhau nh ng đ u th ng nh t v  b n ch t chung c aữ ể ư ề ố ấ ề ả ấ ủ  

nó. Nhà s n xu t mu n có l i nhu n thì ph i b  ra nh ng kho n chi phíả ấ ố ợ ậ ả ỏ ữ ả  

nh t đ nh nh : v n, lao đ ng, v t l c… Chúng ta ti n hành so sánh k t quấ ị ư ố ộ ậ ự ế ế ả 

đ t đạ ược sau m i quá trình s n xu t kinh doanh v i chi phí b  ra thì cóỗ ả ấ ớ ỏ  

được hi u qu  kinh t  S  chênh l ch này càng cao thì hi u qu  kinh tệ ả ế ự ệ ệ ả ế càng l n và ngớ ượ ạc l i

B n ch t c a hi u qu  kinh t  là nâng cao năng su t lao đ ng xã h iả ấ ủ ệ ả ế ấ ộ ộ  

và ti t ki m lao đ ng xã h i. Đây là hai m t c a m t v n đ  v  hi u quế ệ ộ ộ ặ ủ ộ ấ ề ề ệ ả kinh t  Hai m t này có quan h  m t thi t v i nhau, g n li n v i quy lu tế ặ ệ ậ ế ớ ắ ề ớ ậ  

tương  ng c a n n s n xu t xã h i, là quy lu t tăng năng su t và ti t ki mứ ủ ề ả ấ ộ ậ ấ ế ệ  

th i gian. Yêu c u c a vi c nâng cao hi u qu  kinh t  là đ t k t qu  t i đaờ ầ ủ ệ ệ ả ế ạ ế ả ố  

v  chi phí nh t đ nh và ngề ấ ị ượ ạc l i, đ t hi u qu  nh t đ nh v i chi phí t iạ ệ ả ấ ị ớ ố  thi u. Chi phí   đây để ở ược hi u theo nghĩa r ng bao g m c  chi phí đ  t oể ộ ồ ả ể ạ  

ra ngu n l c, đ ng th i ph i bao g m c  chi phí c  h i. Nói tóm l i, b nồ ự ồ ờ ả ồ ả ơ ộ ạ ả  

ch t c a hi u qu  kinh t  xã h i là hi u qu  c a lao đ ng xã h i và đấ ủ ệ ả ế ộ ệ ả ủ ộ ộ ượ  cxác đ nh b ng tị ằ ương quan so sánh gi a lữ ượng k t qu  thu đế ả ược v i lớ ượ  nghao phí lao đ ng xã h i b  ra.ộ ộ ỏ

2.1.4.2 Các ph ươ ng pháp xác đ nh hi u qu  kinh t ị ệ ả ế

a. Th  nh t, Hi u qu  kinh t  đ ứ ấ ệ ả ế ượ c xác đ nh b ng cách l y k t qu  thu đ ị ằ ấ ế ả ượ   c chia cho chi phí b  ra (d ng thu n) ho c l y chi phí b  ra chia cho k t qu ỏ ạ ậ ặ ấ ỏ ế ả   thu đ ượ c (d ng ngh ch) ạ ị

D ng thu n:ạ ậ  Hi u qu  kinh t  đệ ả ế ược xác đ nh b ng t  s  gi a k t qu  thuị ằ ỷ ố ữ ế ả  

được và chi phí b  ra:ỏ

C

Q H

Trong đó: 

H: Hi u qu  kinh t  (l n)ệ ả ế ầQ: K t qu  thu đế ả ược (nghìn đ ng, tri u đ ng…)ồ ệ ồC: Chi phí b  ra (nghìn đ ng, tri u đ ng…)ỏ ồ ệ ồCông th c này cho bi t n u b  ra m t đ n v  chi phí s  t o ra đứ ế ế ỏ ộ ơ ị ẽ ạ ược bao nhiêu đ n v  k t qu , nó ph n ánh trình đ  s  d ng các ngu n l c.ơ ị ế ả ả ộ ử ụ ồ ự

D ng ngh ch:ạ ị  Hi u qu  kinh t  đệ ả ế ược xác đ nh b ng t  s  gi a chi phí bị ằ ỷ ố ữ ỏ 

ra và k t qu  thu đế ả ược

Q

C h

Trong đó: 

h: Hi u qu  kinh t  (l n)ệ ả ế ầQ: K t qu  thu đế ả ược (nghìn đ ng, tri u đ ng…)ồ ệ ồC: Chi phí b  ra (nghìn đ ng, tri u đ ng…)ỏ ồ ệ ồCông th c này cho bi t đ  đ t đứ ế ể ạ ược m t đ n v  k t qu  c n tiêu t n baoộ ơ ị ế ả ầ ố  nhiêu đ n v  chi phí.ơ ị

Hai lo i ch  tiêu này mang ý nghĩa khác nhau nh ng có m i liên h  m tạ ỉ ư ố ệ ậ  thi t v i nhau, cùng đế ớ ượ ử ục s  d ng đ  ph n ánh hi u qu  kinh t  Các chể ả ệ ả ế ỉ tiêu trên còn được g i là ch  tiêu toàn ph n.ọ ỉ ầ

u đi m c a ph ng pháp này ph n ánh rõ nét trình đ  s  d ng các

ngu n l c, xem xét đồ ự ược m t đ n v  ngu n l c s  d ng đã mang l i baoộ ơ ị ồ ự ử ụ ạ  nhiêu đ n v  k t qu , ho c m t đ n v  k t qu  thu đơ ị ế ả ặ ộ ơ ị ế ả ược c n ph i chi phíầ ả  bao nhiêu đ n v  ngu n l c.ơ ị ồ ự

b. Th  hai, Hi u qu  kinh t  đ ứ ệ ả ế ượ c xác đ nh b ng ph ị ằ ươ ng pháp hi u qu ệ ả  

c n biên b ng cách so sánh ph n giá tr  tăng thêm và chi phí tăng thêm ậ ằ ầ ị

Hb : hi u qu  c n biên (l n)ệ ả ậ ầ

Q : lượng tăng gi m c a k t qu  (nghìn đ ng, tri u đ ng…)ả ủ ế ả ồ ệ ồ

C : lượng tăng gi m c a chi phí (nghìn đ ng, tri u đ ng…)ả ủ ồ ệ ồ

Phương pháp này s  d ng nghiên c u đ u t  theo chi u sâu, đ u t  choử ụ ứ ầ ư ề ầ ư  tái s n xu t m  r ng. Nó cho bi t đả ấ ở ộ ế ược m t đ n v  đ u t  tăng thêm baoộ ơ ị ầ ư  nhiêu đ n v  c a k t qu  tăng thêm. Hay nói cách khác, đ  tăng thêm m tơ ị ủ ế ả ể ộ  

đ n v  đ u ra c n b  sung thêm bao nhiêu đ n v  đ u vào.ơ ị ầ ầ ổ ơ ị ầ

Có nhi u phề ương pháp xác đ nh Hi u qu  kinh t , m i cách đ u ph nị ệ ả ế ỗ ề ả  ánh m t khía c nh nh t đ nh v  hi u qu  Vì v y, tùy vào m c đích nghiênộ ạ ấ ị ề ệ ả ậ ụ  

c u, phân tích và th c t  mà l a ch n phứ ự ế ự ọ ương pháp nào sao cho phù h p.ợ

2.1.5  Y u t   nh h ế ố ả ưở ng đ n vi c  ng d ng mô hình ế ệ ứ ụ

2.1.5.1 Đi u ki n t  nhiên ề ệ ự

       Các đi u ki n khí h u, môi tr ng đ c thù   đ a ph ng s   nh h ngề ệ ậ ườ ặ ở ị ươ ẽ ả ưở  

đ n vi c  ng d ng mô hình vì nó  nh h ng t i m c sinh l i và r i ro c aế ệ ứ ụ ả ưở ớ ứ ợ ủ ủ  

mô hình

2.1.5.2 Ngu n tài chính­ tín d ng (v n) ồ ụ ố

Ngu n tài chính –tín d ng đóng vai trò là công c  tài tr  đáp  ng các ồ ụ ụ ợ ứ   nhu c u v  v n đ  duy trì và m  r ng s n xu t kinh doanh: ầ ề ố ể ở ộ ả ấ

+ Tài chính –tín d ng góp ph n cho nông h  có th  t o đụ ầ ộ ể ạ ược ngu nồ  

v n ph c v  cho s n xu t kinh doanh, quá trình s n xu t di n ra liên t cố ụ ụ ả ấ ả ấ ễ ụ  không b  gián đo n khi nông h  t m th i thi u v n. ị ạ ộ ạ ờ ế ố

+ Tín d ng là m t trong nh ng công c  đáp  ng nhu c u v n m tụ ộ ữ ụ ứ ầ ố ộ  cách nhanh chóng và ti n l i nh t, đ  ph c v  m c tiêu s n xu t kinhệ ợ ấ ể ụ ụ ụ ả ấ  doanh c a nông h  mà không c n b  th i gian trông ch  vào ngu n v nủ ộ ầ ỏ ờ ờ ồ ố  tích lũy ho c v n t  có.ặ ố ự

Tài chính – tín d ng góp ph n  n đ nh ti n t ,  n đ nh giá c : ụ ầ ổ ị ề ế ổ ị ả

Thông qua các ch c năng t p trung và phân ph i l i v n trong n nứ ậ ố ạ ố ề  kinh t , th  trế ị ường nhàn r i trong xã h i đỗ ộ ượ ậc t n d ng và xác đ nh làmụ ị  

gi m kh i lả ố ượng ti n, gi m áp  ng l m phát, nh  v y góp ph n  n đ nhề ả ứ ạ ờ ậ ầ ổ ị  

ti n t ề ệ

Thông qua v n tín d ng, nông dân có th  đ y đố ụ ể ạ ược các m c tiêuụ  

s n xu t kinh doanh, làm đa d ng hóa s n ph m và d ch v  đáp  ng nhuả ấ ạ ả ẩ ị ụ ứ  

c u ngày càng tăng c a ngầ ủ ười tiêu dùng, nh  v y mà tín d ng góp ph nờ ậ ụ ầ  

n đ nh giá c  th  tr ng. ( Phát tri n th  tr ng tín d ng nông thôn, vai

trò và g i ý chính sách)ợ

2.1.5.3 C  s  h  t ngơ ở ạ ầ

Hình 2.5 C  ch  đ  c  s  h  t ng thúc đ y phát tri n nông nghi pơ ế ể ơ ở ạ ầ ẩ ể ệ

(Ngu n: Pinstrup – Andersen & Shimokawa)ồ

C  s  h  t ng góp ph n r t quan tr ng trong vi c phát tri n kinh t ơ ở ạ ầ ầ ấ ọ ệ ể ế  

C  s  h  t ng là y u t  không th  thi u trong vi c  ng d ng d ng môơ ở ạ ầ ế ố ể ế ệ ứ ụ ụ  hình. C  s  h  t ng kém phát tri n   khu v c nông thôn đi u này h n chơ ở ạ ầ ể ở ự ề ạ ế 

kh  năng áp d ng mô hình s n xu t trong nông nghi p. C  s  h  t ng kémả ụ ả ấ ệ ơ ở ạ ầ  

là nhân t  kìm hãm đ u t  vào nông nghi p cũng nh   ng d ng các môố ầ ư ệ ư ứ ụ  hình kĩ thu t m i vào s n xu t.ậ ớ ả ấ

2.1.5.4 Th  trị ường 

Th  trị ường là y u t  quy t đ nh s  s ng còn đ i v i ho t đ ng s nế ố ế ị ự ố ố ớ ạ ộ ả  

xu t kinh doanh cũng nh  vi c  ng d ng mô hình trong nuôi tr ng th yấ ư ệ ứ ụ ồ ủ  

s n. ả Trong n n kinh t  hàng hoá, m c đích c a các nhà s n xu t hàng hoáề ế ụ ủ ả ấ  

là s n xu t ra hàng hoá ra đ  bán, đ  tho  mãn nhu c u c a ngả ấ ể ể ả ầ ủ ười khác. 

C  th  vi c  ng d ng mô hình nuôi cá lai xa dòng Isarel cũng nh m m cụ ể ệ ứ ụ ằ ụ  đích t o ra s n ph m đ  đem đ n ngạ ả ẩ ể ế ười tiêu dùng, v i m c đích mongớ ụ  

người tiêu dùng đón nh n. Vì th  các nông h  khi th c hi n công vi c s nậ ế ộ ự ệ ệ ả  

xu t cũng nh  áp d ng mô hình nuôi cá không th  t n t i m t cách đ n lấ ư ụ ể ồ ạ ộ ơ ẻ 

mà m i ho t đ ng s n xu t kinh doanh đ u ph i g n v i th  trọ ạ ộ ả ấ ề ả ắ ớ ị ường. Quá trình đ a mô hình vào áp d ng di n ra không ng ng theo chu k  muaư ụ ễ ừ ỳ  nguyên v t li u, ngu n gi ng, thi t b … trên th  trậ ệ ồ ố ế ị ị ường đ u vào, ti n hànhầ ế  

s n xu t ra s n ph m, sau đó bán chúng trên th  trả ấ ả ẩ ị ường đ u ra.ầ

Nông h  ch u s  chi ph i c a th  trộ ị ự ố ủ ị ường hay nói cách khác th  trị ườ  ng

đã tác đ ng và có  nh hộ ả ưởng quy t đ nh t i m i khâu c a quá trình s nế ị ớ ọ ủ ả  

xu t  ng d ng mô hình nuôi ghép c a nông h  Th  trấ ứ ụ ủ ộ ị ường càng m  r ngở ộ  

và phát tri n thì lể ượng hàng hoá s n ph m tiêu th  đả ẩ ụ ược càng nhi u và khề ả năng phát tri n cũng nh  kh  năng  ng d ng c a mô hình ngày càng cao vàể ư ả ứ ụ ủ  

ngượ ạc l i. B i th  còn th  trở ế ị ường tiêu th  thì còn s n xu t, m t th  trụ ả ấ ấ ị ườ  ngthì s n xu t hay vi c th c hi n mô hình b   nh hả ấ ệ ự ệ ị ả ưởng và nông h  tìm cáchộ  

ti p c n th  trế ậ ị ường b ng các phằ ương th c s n xu t khác. Trong n n kinhứ ả ấ ề  

t  th  trế ị ường hi n đ i hi n nay, có th  kh ng đ nh r ng th  trệ ạ ệ ể ẳ ị ằ ị ường có vai trò quy t đ nh t i s  t n t i và phát tri n c a m i lo i hình s n xu t cũngế ị ớ ự ồ ạ ể ủ ọ ạ ả ấ  

nh  kh  năng áp d ng c a các mô hình s n xu t kinh doanh.ư ả ụ ủ ả ấ

2.2 C  s  th c ti n c a đ  tàiơ ở ự ễ ủ ề