Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khảo sát tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hóa ở bệnh nhân trầm cảm tới khám tại phòng khám tâm thần kinh bệnh viện Đại học Y Dược – thành phố Hồ Chí Minh.
Trang 1KHẢO SÁT TỶ LỆ VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA Ở BỆNH NHÂN TRẦM CẢM
Trần Mỹ Cung*, Bùi Thị Hương Quỳnh*
TÓM TẮT
Mở đầu: Rối loạn chuyển hoá là một trong những bệnh thường gặp ở những bệnh nhân mắc các bệnh lý
thần kinh
Mục tiêu: Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khảo sát tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển
hóa ở bệnh nhân trầm cảm tới khám tại phòng khám tâm thần kinh bệnh viện Đại học Y Dược – thành phố Hồ Chí Minh
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả thực hiện bằng cách phỏng vấn 299 BN trầm cảm
ngoại trú và ghi nhận các yếu tố của rối loạn chuyển hoá qua phiếu thu thập thông tin Tiêu chuẩn chọn mẫu là bệnh nhân đủ 18 tuổi trở lên, được chẩn đoán rối loạn trầm cảm chủ yếu, đồng ý tham gia vào nghiên cứu Bệnh nhân không đầy đủ thông tin được loại ra khỏi nghiên cứu Dùng phương pháp hồi quy logistic để xác định các yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hoá trong các yếu tố khảo sát của dân số nghiên cứu
Kết quả: Tỷ lệ rối loạn chuyển hoá trên bệnh nhân trầm cảm là 48,2% Các yếu tố liên quan đến rối loạn
chuyển hoá bao gồm: tuổi cao, nữ giới, hút thuốc lá, uống bia rượu nhiều hơn 1 đơn vị/tháng, thể dục ít hơn 3 ngày/tuần, thời gian mắc bệnh dài và chỉ số khối cơ thể cao (p < 0,05)
Kết luận: Gần một nửa bệnh nhân trầm cảm mắc rối loạn chuyển hoá Cần đánh giá thường xuyên rối loạn
chuyển hoá và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác trên bệnh nhân trầm cảm, đồng thời có những chiến lược kiểm soát tốt các yếu tố này
Từ khóa: Hội chứng chuyển hóa, rối loạn chuyển hóa, trầm cảm
ABSTRACT
PREVALENCE AND RELATED FACTORS OF METABOLIC SYNDROME AMONG PATIENTS WITH
MAJOR DEPRESSIVE DISORDER
Tran My Cung, Bui Thi Huong Quynh
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol 22 ‐ No 5‐ 2018: 51 – 56
Background: Metabolic syndrome (MS) is one of the common disease in patient with neurologic disorders Objectives: This study aimed to investigate the prevalence and related factors of MS among outpatients
with major depressive disorder (MDD) at Psychiatric clinic, University Medical Center Ho Chi Minh City
Methods: A cross sectional study was conducted, in which 299 adult outpatients with MDD were interviewed and recorded for all MS components We included patients aged 18 years or older, diagnosed with MDD and who agreed to participate in our study Patients who had insufficient information of the survey were excluded Related factors of MS were analyzed using binominal logistic regression
Results: The prevalence of MS in MDD patients was 48.2% Related factors of MS in patients with MDD
were greater age, female, smoking, drinking alcohol more than 1 unit per month, doing exercises less than 3 days per week, longer duration of MDD and higher body mass index (p < 0.05)
Conclusions: Approximately a half of depressed patients suffered from MS Consequently, patients with
* Bộ môn Dược Lâm sàng, Khoa Dược ‐ Đại học Y Dược TP HCM
Tác giả liên lạc: TS Bùi Thị Hương Quỳnh, ĐT: 0912261353, Email: huongquynhtn@gmail.com
Trang 2MDD should be periodically evaluated for the presence of MS and other cardiovascular risk factors Simultaneously, appropriate management strategies should be instituted for patients
Keywords: Metabolic syndrome, metabolic abnormalities, depressive disorder
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trầm cảm và rối loạn chuyển hoá (RLCH) là
các căn bệnh ngày càng phổ biến và có mối liên
hệ tương đối chặt chẽ với nhau(10), góp phần
đáng kể vào gánh nặng bệnh tật cho xã hội Các
tài liệu y văn cho thấy bệnh nhân (BN) trầm cảm
có nguy cơ RLCH cao hơn 1,5 ‐ 2,5 lần so với
nhóm không bệnh, từ đó, làm tăng nguy cơ tử
vong do bệnh tim mạch vành ở BN trầm cảm lên
4 lần(8,9,14); ngược lại RLCH làm tăng khả năng
mắc trầm cảm 2 lần Các nghiên cứu cho thấy tỷ
lệ RLCH trên BN trầm cảm chiếm đến 20 ‐
48,1%(2,5,8,10,12,14) và cũng chỉ ra rằng BN trầm
cảm mắc RLCH có nguy cơ tử vong tim mạch 10
năm cao hơn 2 lần so với người khỏe mạnh(3)
Đã có nhiều nghiên cứu nhằm xác định các
yếu tố liên quan đến RLCH trên BN trầm cảm
Có nghiên cứu cho thấy tuổi, nữ giới và tình
trạng hút thuốc là yếu tố liên quan, lại có những
nghiên cứu cho kết quả ngược lại(8,13) Một số
yếu tố khác được xem là yếu tố liên quan bao
gồm, thời gian mắc bệnh dài, chỉ số khối cơ thể
cao, uống nhiều rượu, kết hôn, trình độ văn hóa
thấp, đông con và không có tiền sử nhập
viện(2,5,8,13,14) Tuy nhiên, các kết quả này vẫn
chưa nhất quán và phụ thuộc nhiều vào đặc
điểm của dân số nghiên cứu
Đến nay, vẫn còn thiếu các công trình nghiên
cứu về RLCH trên BN trầm cảm Việt Nam giúp
xây dựng chiến lược điều trị rối loạn trầm cảm
hiệu quả hơn Do đó, chúng tôi tiến hành nghiên
cứu nhằm xác định tỷ lệ và các yếu tố liên quan
đến RLCH ở BN trầm cảm
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Tiêu chuẩn chọn mẫu
BN rối loạn trầm cảm chủ yếu có mã phân
loại theo ICD‐10(15) là F32, F33 được điều trị
09/12/2017 đến 31/05/2018, đồng ý tham gia vào nghiên cứu
Tiêu chuẩn loại trừ
BN không đủ thông tin khảo sát
Phương pháp nghiên cứu
Cắt ngang mô tả
Cỡ mẫu
Với hệ số tin cậy Z = 1,96, độ tin cậy 95%, sai
số tuyệt đối d = 0,05, tỷ lệ RLCH trên BN trầm cảm theo một nghiên cứu của Silarova là 20,02%(12), thay vào công thức tính cỡ mẫu n =
Z21‐α/2.p.(1‐p)/d2, chúng tôi tính được cỡ mẫu tối thiểu là 246 BN
Trên thực tế, chúng tôi chọn được 299 BN tham gia nghiên cứu
Chẩn đoán RLCH
Bệnh nhân trong nghiên cứu được xem là
có RLCH khi thoả mãn các tiêu chuẩn của khuyến cáo NCEP ATPIII – là những BN có từ
3 trong 5 đặc điểm sau đây: Đường huyết đói ≥
100 mg/dL (hoặc đang sử dụng thuốc hạ đường huyết), huyết áp ≥ 130/85 mmHg (hoặc đang sử dụng thuốc hạ huyết áp), nồng độ triglycerid ≥ 150 mg/dL (1,69 mmol/L), HDL‐C
≤ 40 mg/dL (1,03 mmol/L) ở nam hay ≤ 50 mg/dL (1,29 mmol/L) ở nữ, vòng bụng ≥ 90 cm
ở nam hay ≥ 80 cm ở nữ(1)
Phân tích số liệu
Dùng phần mềm SPSS 24 và Excel 2010 Biểu diễn biến phân loại qua tần suất và tỷ
lệ, biến liên tục qua trung bình và độ lệch chuẩn
So sánh 2 tỷ lệ bằng phép kiểm chi bình phương,
so sánh 2 trung bình bằng phép kiểm t‐test hoặc Mann‐Whitney U Các yếu tố liên quan đến RLCH được xác định bằng phân tích hồi quy logistic Biến phụ thuộc là RLCH (có/không) Biến độc lập bao gồm: loại trầm cảm, tuổi, giới
Trang 3lá, uống rượu, tập thể dục, thời gian mắc bệnh,
BMI Khác biệt được xem là có ý nghĩa thống kê
khi p < 0,05
KẾT QUẢ
Tỷ lệ RLCH và đặc điểm của BN
Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ BN bị
RLCH là 144/299 BN (48,2%) Đa số BN ở nhóm trầm cảm tái diễn có RLCH Tỷ lệ RLCH tăng dần theo đội tuổi của BN Phân bố BN theo các nhóm có và không có RLCH được trình bày
trong bảng 1
Bảng 1 Đặc điểm của dân số nghiên cứu
(n=299)
Hội chứng chuyển hóa
Giá trị p Không (n=155) Có (n=144)
Chẩn đoán Trầm cảm 264 (88,3%) 149 (56,4%) 115 (43,6%) < 0,001 Trầm cảm tái diễn 35 (11,7%) 6 (17,1%) 29 (82,9%)
< 40 tuổi 128 (42,8%) 93 (72,7%) 35 (27,3%) < 0,001
40 - 59 tuổi 128 (42,8%) 49 (38,3%) 79 (61,7%)
≥ 60 tuổi 43 (14,4%) 13 (30,2%) 30 (69,8%)
Giới tính
Nơi cư trú Nông thôn 117 (39,1%) 60 (51,3%) 57 (48,7%) 0,877 Thành thị 182 (60,1%) 95 (52,2%) 87 (47,8%)
Trình độ học vấn
≤ Cấp I 60 (20,1%) 23 (38,3%) 37 (61,7%) < 0,001 Cấp II 82 (27,4%) 30 (36,6%) 52 (63,4%)
Cấp III 56 (18,7%) 36 (64,3%) 20 (35,7%)
Sau cấp III 101 (33,8%) 66 (65,3%) 35 (34,7%)
Tình trạng hôn nhân Độc thân 64 (21,4%) 51 (79,7%) 13 (20,3%) < 0,001
Đã kết hôn 211 (70,6%) 94 (44,5%) 117 (55,5%)
Tiền sử gia đình
Hút thuốc lá Không 261 (87,3%) 145 (55,6%) 116 (44,4%) 0,001
Uống rượu
< 1 đơn vị/tháng 262 (87,6%) 143 (54,6%) 119 (45,4%) 0,012
≥ 1 đơn vị/tháng 37 (12,4%) 12 (32,4%) 25 (67,6%)
Thể dục
< 3 ngày/tuần 203 (67,9%) 70 (34,5%) 133 (65,5%) < 0,001
≥ 3 ngày/tuần 96 (32,1%) 85 (88,5%) 11 (11,5%)
Thời gian mắc bệnh, năm 1,95±3,28 0,95±1,44 3,02±4,24 < 0,001 Chỉ số khối cơ thể (BMI), kg/m2 22,3±3,1 22,3±3,1 23,7±2,8 < 0,001
Trang 4Các yếu tố liên quan đến RLCH
Kết quả phân tích hồi quy logistics cho thấy
các yếu tố có liên quan có ý nghĩa thống kê đến
RLCH bao gồm tuổi của BN, giới tính nữ, BN có
hút thuốc lá, uống rượu nhiều hơn 1 đơn
vị/tháng, ít tập thể dục, thời gian mắc bệnh và
chỉ số khối cơ thể Kết quả cụ thể được trình bày
trong bảng 2
Bảng 2 Các yếu tố liên quan đến RLCH
Tuổi 1,128 1,086-1,171 <0,001
Giới, nữ 16,312 3,98-66,861 <0,001
Có hút thuốc lá 24,852 4,953-124,693 <0,001
Có uống rượu (≥1 đơn
vị/tháng) 5,137 1,352-19,519 0,016
Tập thể dục (<3 ngày/tuần) 73,715 21,557-252,067<0,001
Thời gian mắc bệnh 1,574 1,235-2,005 <0,001
Chỉ số khối cơ thể 1,511 1,287-1,775 <0,001
BÀN LUẬN
Tỷ lệ RLCH trong nghiên cứu chiếm đến
48,2% Kết quả này cao hơn so với tỷ lệ RLCH
trên BN trầm cảm tổng hợp từ hai phân tích gộp
của Vancampfort vào năm 2015 và 2013 (lần lượt
là 31,3% và 26,7‐38,8%)(13,14) Kết quả nghiên cứu
của chúng tôi tương tự so với nghiên cứu của
Grover thực hiện tại Ấn Độ năm 2017(5) và
Alosaimi tại Ả Rập Xê Út năm 2017(2) ghi nhận tỷ
lệ RLCH trên BN trầm cảm lần lượt là 44,3% và
47,5% Sự phổ biến của RLCH trên BN trầm cảm
có thể được giải thích bởi một số giả thiết Trước
tiên, trạng thái trầm cảm có thể làm tăng hoạt
động của trục hạ đồi‐tuyến yên‐tuyến thượng
thận, từ đó làm tăng cortisol máu, gây bất
thường cân bằng nội môi, gia tăng đường huyết
và các thành phần mỡ máu Một hậu quả điển
hình của tăng cortisol máu là sự tái phân bố mô
mỡ, gây tích trữ mỡ bụng và béo phì bụng Một
vài cơ chế khác liên quan đến hệ thần kinh tự
động, tình trạng viêm mạn tính cấp thấp sinh ra
các cytokin kháng glucocorticoid, stress oxy và
nitơ cũng đã được chứng minh Một nguyên
nhân quan trọng khác dẫn đến RLCH là BN
trầm cảm thường có lối sống kém lành mạnh, ít
hữu ích(9,10) Nói chung, trầm cảm tái diễn chiếm tỷ lệ nhỏ trong dân số nghiên cứu (11,7%), tuy nhiên, tỷ lệ RLCH trong nhóm BN này (82,9%) cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm trầm cảm mới mắc (43,6%), p < 0,001 Điều này phù hợp với nghiên cứu của Grover thực hiện tại Ấn Độ năm 2017 với tỷ lệ trầm cảm tái diễn chỉ chiếm 36,7% dân
số nhưng tỷ lệ RLCH trong nhóm BN này lại cao hơn một có ý nghĩa thống kê so với nhóm trầm cảm mới mắc (tỷ lệ lần lượt là 61% và 34%, p = 0,001)(5) Bên cạnh đó, nghiên cứu của nhóm Goldbacher tại Mỹ năm 2009 cũng cho thấy BN trầm cảm tái diễn có nguy cơ RLCH cao hơn 1,66 lần BN trầm cảm mới mắc(4) Tuy nhiên, trong một bài tổng quan của Kozumplik năm 2011 lại cho thấy trầm cảm tái diễn chỉ làm tăng tỷ lệ RLCH ở nữ giới, còn nam thì không(8) Thời gian mắc bệnh lâu và ảnh hưởng của các thuốc tâm thần kinh có thể là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ RLCH cao hơn ở BN trầm cảm tái diễn
Dân số khảo sát có độ tuổi dao động trong khoảng rộng, từ 18 đến 82, tuổi trung bình là 43 tuổi Tỷ lệ RLCH tăng dần một cách có ý nghĩa theo độ tăng của các nhóm tuổi (p < 0,001), phù hợp với kết quả nghiên cứu của nhóm Alosaimi tại Ả Rập Xê Út năm 2017(2) Độ tuổi trung bình khoảng 42 tuổi và lứa tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là
từ dưới 60 tuổi BN là nữ nhiều hơn khoảng 2,5 lần so với số BN nam BN sống chủ yếu ở thành thị và có trình độ chủ yếu là từ cấp 3 trở lên (52,5%) Trong dân số nghiên cứu, BN chủ yếu là
đã kết hôn (70,6%) và không có tiền sử gia đình mắc bệnh RLCH (82,3%) Đa số BN không hút thuốc lá và ít uống rượu BN chủ yếu mới được chẩn đoán bệnh với thời gian mắc bệnh khoảng gần 2 năm
Các yếu tố liên quan đến RLCH khảo sát được trong nghiên cứu bao gồm: tuổi cao, nữ giới, hút thuốc lá, thể dục ít hơn 3 ngày/tuần, thời gian mắc bệnh dài, chỉ số khối cơ thể cao (p
< 0,001), uống bia rượu nhiều hơn 1 đơn vị/tháng
Trang 5hưởng nhiều nhất
Sự gia tăng tuổi làm tăng nguy cơ RLCH
trên BN trầm cảm, điều này đã được khẳng
định trong nhiều nghiên cứu trước đây như
nghiên cứu của nhóm Grover thực hiện tại Ấn
Độ năm 2017 (OR = 1,03, p = 0,002)(5) và nghiên
cứu của Hung tại Đài Loan năm 2014(6) (OR =
1,05, p = 0,04), nghiên cứu của Marazziti năm
2014(9) vàVancampfort năm 2015 (OR = 1,06, p
= 0,04)(13) Tuy nhiên, nghiên cứu của
Kozumplik năm 2011 lại chỉ ra rằng tuổi
không phải yếu tố nguy cơ của RLCH(8) Sự gia
tăng tỷ lệ RLCH theo độ tuổi có thể được giải
thích do hoạt động thể chất giảm theo độ tuổi,
có thể do giảm hoạt động thể thao, thiếu hứng
thú hoặc động lực, hay thay đổi thói quen sinh
hoạt gia đình(9)
Về giới tính, kết quả nghiên cứu cho thấy
nữ giới có nguy cơ mắc RLCH cao hơn nam
giới 16 lần Marazziti cũng chỉ ra nữ giới có
nguy cơ mắc RLCH cao hơn nam giới(9) Ngược
lại, nghiên cứu của Kozumplik năm 2011 lại
không cho kết quả tương tự(8) Đã có một số lời
giải thích được đưa ra cho vấn đề phụ nữ trầm
cảm có nguy cơ mắc RLCH cao hơn nam Một
là, trong các giai đoạn mãn kinh, testosteron
dần chiếm ưu thế trong các hormon sinh dục,
hormon này có liên quan đến đề kháng insulin,
giảm HDL cholesterol, tăng nồng độ glucose,
triglycerid trong máu và tăng nguy cơ đái tháo
đường, đồng thời androgen còn liên quan đến
các dấu hiệu đông máu và viêm(7) Hai là, sự mất
điều độ trong ăn uống, tăng cảm giác thèm ăn
và ăn vặt gây tăng cân là hậu quả phổ biến ở
phụ nữ hơn nam giới Ba là sự giảm hoạt động
thể chất theo độ tuổi ảnh hưởng trên nữ nhiều
hơn nam(9)
Bên cạnh đó, nghiên cứu của chúng tôi cho
thấy hút thuốc lá, uống bia rượu từ 1 đơn
vị/tháng trở lên và tập thể dục ít hơn 3
ngày/tuần là các yếu tố liên quan làm tăng nguy
cơ RLCH, kết quả này phù hợp với nghiên cứu
của Kozumplik năm 2011(8) Tuy nhiên, trong bài
phân tích gộp của Vancampfort vào năm 2015 lại
cho thấy hút thuốc lá không phải là yếu tố liên quan đến RLCH (p = 0,49)(13) Nguy cơ RLCH từ hút thuốc lá có thể được giải thích dựa trên thành phần có hại chính của thuốc lá là nicotin, làm gia tăng sự phóng thích của một số hormon
và chất dẫn truyền thần kinh quan trọng như: dopamin, serotonin, glutamat và acid γ‐ aminobutyric trong hệ thần kinh trung ương, acetylcholin trong hệ thần kinh trung ương và ngoại vi, epinephrin và norepinephrin bởi tủy thượng thận, cortisol bởi vỏ thượng thận, dẫn đến kích hoạt trục hạ đồi‐tuyến yên‐tuyến thượng thận và hệ renin‐angiotensin‐aldosteron gây RLCH(11)
Trên dân số nghiên cứu, nếu thời gian mắc bệnh của BN tăng lên 1 năm, khả năng mắc RLCH của BN tăng thêm 1,57 lần Kết quả nghiên cứu tưng tự nhiều nghiên cứu trước đó chứng minh BN trầm cảm dễ mắc RLCH hơn khi thời gian mắc trầm cảm tăng lên, như nghiên cứu của giả Alosaimi F.D tại Ả Rập Xê Út năm
2017 (OR = 1,06, p < 0,001)(2) và phân tích của Vancampfort năm 2015 (OR=1,03, p = 0,003)(13,14) Ngoài ra, từ kết quả nghiên cứu, có thể thấy, khi chỉ số khối cơ thể tăng lên 1kg/m2 thì nguy
cơ mắc RLCH sẽ tăng lên 1,5 lần Chỉ số khối cơ thể cao được khẳng định là yếu tố liên quan gây RLCH trong nhiều nghiên cứu trước đây như nghiên cứu của Grover tại Ấn Độ năm 2017 (OR
= 1,23, p < 0,001)(5), phân tích gộp của Vancampfort năm 2015 (OR = 1,15, p = 0,004)(13), nghiên cứu của nhóm Hung tại Đài Loan năm
2014 (OR = 1,55, p < 0,001)(6) và của Kozumplik năm 2011(8)
Từ các kết quả trên, có thể thấy việc duy trì lối sống lành mạnh như: tập thể dục đều đặn, không hút thuốc lá, hạn chế bia rượu, chế độ ăn khoa học, duy trì cân nặng lí tưởng có thể giúp
BN trầm cảm kiểm soát bệnh tốt và đẩy lùi nguy
cơ RLCH đáng kể
KẾT LUẬN
Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ RLCH cao trên BN trầm cảm, trong đó, một số yếu tố liên quan đến
Trang 6RLCH có thể kiểm soát được Đánh giá thường
xuyên tình trạng RLCH trên BN trầm cảm là
điều cần thiết, đồng thời cần giáo dục BN từ sớm
và có chiến lược điều trị hợp lí Ngoài ra, cần tiến
hành thêm các nghiên cứu để theo dõi và làm rõ
các mối liên quan này
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Alberti KGMM et al (2009), “Harmonizing the Metabolic
Syndrome”, Circulation, 120 (16), 1640
2 Alosaimi FD et al (2017), “Prevalence of metabolic syndrome
and its components among patients with various psychiatric
diagnoses and treatments: A cross‐sectional study”, General
Hospital Psychiatry, 45, 62‐69
3 Butnoriene J et al (2015), “Metabolic syndrome, major
depression, generalized anxiety disorder, and ten‐year all‐cause
and cardiovascular mortality in middle aged and elderly
patients”, International Journal of Cardiology, 190, 360‐366
4 Goldbacher EM, Bromberger J, Matthews KA (2009), “Lifetime
history of major depression predicts the development of the
metabolic syndrome in middle‐aged women”, Psychosom Med,
71, 266‐272
5 Grover S et al (2017), “Prevalence of metabolic syndrome
among patients with depressive disorder admitted to a
psychiatric inpatient unit: A comparison with healthy controls”,
Asian Journal of Psychiatry, 27, 139‐144
6 Hung CI et al (2014), “Metabolic syndrome among psychiatric
outpatients with mood and anxiety disorders”, BMC Psychiatry,
14 (1), 185
7 Janssen I et al (2008), “Menopause and the Metabolic Syndrome‐
The Study of Women’s Health Across the Nation”, Arch Intern
Med, 168 (14), 1568–1575
8 Kozumplik O, Uzun S (2011), “Metabolic syndrome in patients
with depressive disorder‐features of comorbidity”, Psychiatr
Danub, 23, 84‐88
9 Marazziti D et al (2013), “Metabolic syndrome and major
depression”, CNS Spectrums, 19 (4), 293‐304
10 Pan A et al (2012), “Bidirectional Association Between
Depression and Metabolic Syndrome”, Diabetes Care, 35 (5),
1171
11 Ping WJ (2013), “The Impact of Cigarette Smoking on Metabolic
Syndrome”, Biomed Environ Sci, 26 (12), 947‐952
12 Silarova B et al (2015), “Metabolic syndrome in patients with bipolar disorder: Comparison with major depressive disorder
and non‐psychiatric controls”, Journal of Psychosomatic Research,
78 (4), 391‐398
13 Vancampfort D et al (2015), “Risk of metabolic syndrome and its components in people with schizophrenia and related psychotic disorders, bipolar disorder and major depressive disorder: a
systematic review and meta‐analysis”, World Psychiatry, 14 (3),
339‐347
14 Vancampfort D et al (2013), “Metabolic syndrome and metabolic abnormalities in patients with major depressive disorder: a meta‐analysis of prevalences and moderating
variables”, Psychological Medicine, 44 (10), 2017‐2028
15 World Health Organization (1992), “ The ICD‐10 classification of mental and behavioural disorders: clinical descriptions and
diagnostic guidelines”, Geneva, WHO
Ngày nhận bài báo: 31/07/2018 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 31/08/2018 Ngày bài báo được đăng: 20/10/2018