Đề tài: Tìm hiểu về Game và cách xây dựng Game đa nền tảng với UnityEngine

Đề tài: Tìm hiểu về Game và cách xây dựng Game đa nền tảng với Unity Engine được nghiên cứu với các nội dung: Giới thiệu chung, làm quen với môi trường Unity, làm quen với môi trường Unity Engine, kết luận. Để hiểu rõ hơn về đề tài mời các bạn cùng tham khảo tài liệu.

M C L C Ụ Ụ

L i m  đ uờ ở ầ 2

Chương 1. Gi i thi u chungớ ệ 3

1.1. Gi i thi u v  Unity ớ ệ ề 3

  1.2. Tính năng c a Unityủ 3

1.3. Các khái ni m c  b n trong Unityệ ơ ả 4­6 Chương 2. Làm quen v i môi trớ ường Unity 7

2.1. Tìm hi u và kh i t o các đ i tể ở ạ ố ượng c  b n trong Unitơ ả 7­29 2.2. Thành ph n v t lý và x  lý va ch mầ ậ ử ạ 29­31 2.3. X  lý Text,ử  hi u  ng trong game vàệ ứ  chuy n màn ch iể ơ 32­35 2.4. M t s  c  s  d  li u trong game Unityộ ố ơ ở ữ ệ 36­40 Chương 3. Làm game v i Unity Engineớ 41

3.1. Gi i thi u game đang th c hi nớ ệ ự ệ 41­43 3.2. M c tiêu đ  tàiụ ề 44

3.3. Tài li u tham kh oệ ả 44

K t Lu nế ậ 45

L i m  đ u ờ ở ầ

Ngày nay, Công ngh  thông tin đang là nghành đệ ược đ u t  phát tri n ầ ư ể

r ng rãi nh t, ta có th  th y máy tính, laptop xu t hi n   kh p n i nh   t i ộ ấ ể ấ ấ ệ ở ắ ơ ư ạdoanh nghi p, công ty, nhà trệ ường.  Công ngh  thông tin không ch  giúp ta hoàn ệ ỉthành công vi c 1 cách nhanh chóng, chính xác mà còn là th  có th  đáp  ng nhu ệ ứ ể ứ

c u gi i trí cho m i ngầ ả ọ ười sau m t ngày làm vi c m t m i. ộ ệ ệ ỏ

Ch  v i m t cái laptop hay 1 cái máy tính đ  bàn ta có th  s  d ng đ  xemỉ ớ ộ ể ể ử ụ ể  phim, nghe nh c và ch i game. H n n a s  bùng n  c a CNTT cũng kéo theo ạ ơ ơ ữ ự ổ ủ

nh ng chi c PC, laptop, đi n tho i có c u hình kh ng giúp chúng ta có th  làm ữ ế ệ ạ ấ ủ ể

m i vi c trên 1 chi c máy tính. Đ c bi t ọ ệ ế ặ ệ

Chính vì v y, n i dung lu n văn mà em s  th c hi n là tìm hi u v  Game ậ ộ ậ ẽ ự ệ ể ề

và cách xây d ng game đa n n t ng v i Unity Engine.  ự ề ả ớ

Chương 1. Gi i thi u chungớ ệ

1.1. Gi i thi u v  Unity.ớ ệ ề

­ Unity3D là m t môi trộ ường phát tri n tích h p, m nh m , h  tr  thao tác kéo ể ợ ạ ẽ ỗ ợ

th , tu  bi n giao di n nhanh chóng, tr c quan.ả ỳ ế ệ ự

­ Cung c p các công c  x  lý đ  ho , tích h p s n th  vi n v t lý, tính toán va ấ ụ ử ồ ạ ợ ẵ ư ệ ậ

 Ngày nay r t nhi u nhà phát tri n game l a ch n Unity3D đ  phát tri n ấ ề ể ự ọ ể ể

b i kh  năng h  tr  đa n n t ng và s  m nh m  ti n d ng c a Unity3D.ở ả ỗ ợ ề ả ự ạ ẽ ệ ụ ủ

 Đ n v i Unity, các b n s  không c n ph i băng khoăn v  các v n đ  x  ế ớ ạ ẽ ầ ả ề ấ ề ử

lý, các khái ni m đ  ho  ph c t p  t t c  đ u tr  nên d  dàng và nhanh ệ ồ ạ ứ ạ ấ ả ề ở ễchóng v i Unityớ

­ Là m t hình  nh 2D c a m t game object có th  là hình  nh đ y đ , ho c có ộ ả ủ ộ ể ả ầ ủ ặ

th  là m t b  ph n nào đó.ể ộ ộ ậ  

­ Là t p m t hình  nh đ ng d a trên s  thay đ i liên t c c a nhi u sprite khác ậ ộ ả ộ ự ự ổ ụ ủ ềnhau.

1.3.5. Key Frame

­ Key Frame hay Frame là m t tr ng thái c a m t animation. Có th  độ ạ ủ ộ ể ượ ạc t o nên t  1 sprite hay nhi u sprite khác nhau.ừ ề

1.3.6. Prefabs

­ Là m t khái ni m trong Unity, dùng đ  s  d ng l i các đ i tộ ệ ể ử ụ ạ ố ượng gi ng nhau ố

có trong game mà ch  c n kh i t o l i các giá tr  v  trí, t  l  bi n d ng và góc ỉ ầ ở ạ ạ ị ị ỉ ệ ế ạquay t  môt đ i từ ố ượng ban đ u.ầ

Ví d : Các đ i tụ ố ượng là đ ng tiên trong game Mario đ u có x  lý gi ng nhau, ồ ề ử ốnên ta ch  vi c t o ra m t đ i tỉ ệ ạ ộ ố ượng ban đ u, các đ ng ti n còn l i s  s  d ng ầ ồ ề ạ ẽ ử ụprefabs. Ho c khi ta lát g ch cho m t cái n n nhà, các viên g ch cũng đặ ạ ộ ề ạ ượ ửc s  

­ Là m t game object đ c bi t trong scene, dùng đ  xác đ nh t m nhìn, quan sát ộ ặ ệ ể ị ầcác đ i tố ượng khác trong game.

1.3.12. Transform

­ Là 3 phép bi n đ i t nh ti n, quay theo các tr c, và phóng to thu nh  m t đ i ế ổ ị ế ụ ỏ ộ ố

tượ  ng

Chương 2. Làm quen v i môi trớ ường Unity

2.1. Tìm hi u và kh i t o các đ i tể ở ạ ố ượng c  b n trong Unityơ ả

nh minh h a b  trí c a Unity

2.1.1. Các thành ph n và b  tríầ ố

a. Scene

­ Ph n màu đ  s  1.ầ ỏ ố

­ Ph n này ph n hi n th  các đ i tầ ầ ể ị ố ượng trong scenes m t cách tr c quan, có th  ộ ự ể

l a ch n các đ i tự ọ ố ượng, kéo th , phóng to, thu nh , xoay các đ i tả ỏ ố ượng 

­ Ph n này có đ  thi t l p m t s  thông s  nh  hi n th  ánh sáng, âm anh, cách ầ ể ế ậ ộ ố ố ư ể ịnhìn 2D hay 3D 

­ Ph n này hi n th  th  m c Assets, ch a t t c  các tài nguyên c a d  án game.ầ ể ị ư ụ ứ ấ ả ủ ự

­   ph n này, bên c nh tab khác, có ph n Console đ  hi n th  các log trong quá Ở ầ ạ ầ ể ể ịtrình debug

­ Ph n đóng khung màu đàầ  

­ Ph n này ch a các nút chuyên d ng:ầ ứ ụ

+ B n nút bên trái: (1) tu  ch n cho phép dùng chu t kéo toàn b  scenes, phóng ố ỳ ọ ộ ộ

to, thu nh , l a ch n các đ i tỏ ự ọ ố ượng trong scenes  (2) cho phép dùng chu t di ộchuy n các đ i tể ố ượng trong scenes, (3) cho phép dùng chu t quay các đ i tộ ố ượng (4) cho phép dùng chu t phóng to, thu nh  các đ i tộ ỏ ố ượ  ng

+ Ba nút   gi a: (1) cho phép ch y demo game, (2) cho phép d ng game t i m t ở ữ ạ ừ ạ ộframe nào đó, (3) cho phép ch y t ng frame.ạ ừ

+ Hai drop list bên ph i: (1) cho phép tu  ch n hi n th  các layer, (2) cho phép ả ỳ ọ ể ị

ch n và l u các b  trí do ngọ ư ố ười dùng thi t l p.ế ậ

Ngoài ra còn có các c a s  khác c a Unity, nh  Sprite Editor, Animation, ử ổ ủ ư

Animator, Console  và các b n có th  t  tu  bi n cho mình m t b  c c sao cho ạ ể ự ỳ ế ộ ố ụthu n ti n v i mình nh t  ậ ệ ớ ấ

2.1.2. T o và c u hình v i d  án 2Dạ ấ ớ ự

­ B t Unity lên, vào menu File/New Projectậ

nh minh h a

Ch n lo i project là 2D sau đó gõ tên project xong nh n Create Project. K t qu  ọ ạ ấ ế ả

nh  sau:ư

Ch n phép chi u vuông gócọ ế

Ti p theo,   c a s  Project, ta s  t o s n các th  m c đ  ch a t t c  các tài ế ở ử ổ ẽ ạ ẵ ư ụ ể ứ ấ ảnguyên có s  d ng trong game sau này l n lử ụ ầ ượt là: Animations, Prefabs, Scripts, Sprites, Sounds, Scenes

Right­Click vào th  m c Assets   c a s  Project, ta ch n Create, ch n Folder.ư ụ ở ử ổ ọ ọ  

K t qu  nh  hình sau:ế ả ư

2.1.3. Kh i t o các đ i tở ạ ố ượng c  b nơ ả

a. GameObject

a1. Empty Object

­   menu ta ch n GameObject, ch n Create Empty.Ở ọ ọ  

­ Ho c click chu t ph i   ph n Hierarchy => Create Emptyặ ộ ả ở ầ

Ta có th  đ i tên, sao chép hay xoá các đ i tể ổ ố ượng thông qua c a s  này.ử ổ

­ Empty game object là m t đ i tộ ố ượng đ n gi n nh t, khi m i t o ra, ch  ch a ơ ả ấ ớ ạ ỉ ứcác thông s  bi n đ i (transform) ngoài ra nó s  không ch a b t k  m t ố ế ổ ẽ ứ ấ ỳ ộ

component nào c ả  

Chúng ta có th  thêm các component ho c đ  nhóm các đ i tể ặ ể ố ượng khác l i v i ạ ớ

Parent object : là m t đ i tộ ố ượng ch a các đ i tứ ố ượng con khác, g n li n v i nhau.ắ ề ớChild object: là m t đ i tộ ố ượng n m trong m t đ i tằ ộ ố ượng khác, g n li n v i ắ ề ớnhau

­ Đ  t o các đ i tể ạ ố ượng parent và child, ta ch  vi c kéo th  m t đ i tỉ ệ ả ộ ố ượng có s n ẵvào trong đ i tố ượng đã có trong c a s  Hierarchy. Khi thay đ i các đ i tử ổ ổ ố ượng con thì ch  có tác đ ng trên đ i tỉ ộ ố ượng con đó

­ Khi thay đ i đ i tổ ố ượng cha thì các đ i tố ượng con s  thay đ i theo.ẽ ổ

Đ i tố ượng Girl có các đ i tố ượng con là Bag, Hat

­ Ti n hành tế ương t , Import New Assets, ch n đ n m t t p tin  nh ch a nhi u ự ọ ế ộ ậ ả ứ ềSprite nh    ví d  trên, sau đó   c a s  Inspector ch n Texture Type là Sprite, ư ở ụ ở ử ổ ọSprite Model là Multiple. Xong nh n Apply.ấ

Ti p theo ta c n xác đ nh các vùng bao, đ  xác đ nh các sprite con thu c Multipleế ầ ị ể ị ộ  sprite v a import vào đó b ng cách   b ng Inspector ch n Sprite Editor.ừ ằ ở ả ọ

 c a s  Sprite Editor, ta ch n Slice, sau đó đ  m c đ nh các thông s , ch n nút 

Slice, Unity s  t  đ ng xác đ nh vùng bao nh  nh t cho các sprite cho chúng ta. ẽ ự ộ ị ỏ ấ

Ho c chúng ta có th  t  dùng chu t đ  xác đ nh các vùng bao này.ặ ể ự ộ ể ị

Sau đó nh n nút Apply   c a s  Sprite Editor đ  áp d ng.ấ ở ử ổ ể ụ

V y là ta đã t o xong hai lo i sprite b ng Unity.ậ ạ ạ ằ

b3. Thêm Sprite render cho Empty GameObject 

­ T o m t Empty GameObject, đ t tên là Ground. Sau đó ch n đ i tạ ộ ặ ọ ố ượng này,   ở

c a s  Inspector ta ch nử ổ ọ  Add Component sau đó ch nọ  Rendering, ch nọ  Sprite Render

Ti p theo,   m c Sprite Render   c a s  Inspector, ta ch n Sprite đ  hi n th  ế ở ụ ở ử ổ ọ ể ể ị(Nút khoan tròn đ )ỏ

M t animation là m t hình  nh đ ng mô t  m t đ i tộ ộ ả ộ ả ộ ố ượng nào đó trong game. 

Ví d : có th  là m t chi c xe đang ch y, hay m t nhân v t đang đi ụ ể ộ ế ạ ộ ậ

M t animation trong Unity có th  bao g m nhi u hành đ ng, m t hành đ ng nhộ ể ồ ề ộ ộ ộ ư 

v y g i là m t clip.ậ ọ ộ

Ví d : m t nhân v t có th  có các hành đ ng đi, đ ng, nh y ụ ộ ậ ể ộ ứ ả

Có hai k  thu t đ  t o animation (c  2D và 3D): đó là k  thu t key frame và k  ỹ ậ ể ạ ả ỹ ậ ỹthu t skeletal hay spine.ậ

Đ  t o ra chuy n đ ng, ta s  v  m t key frame t i th i đi m đ u và thay đ i ể ạ ể ộ ẽ ẽ ộ ạ ờ ể ầ ổ

tu n t  các key frame sau, chúng ta s  có đầ ự ẽ ược m t animation.ộ

Đây là phương pháp đ n gi n nh t đ  t o chuy n đ ng, nh ng l i t n kém v  ơ ả ấ ể ạ ể ộ ư ạ ố ề

b  nh , vì ta ph i t n nhi u sprite cho nhi u chuy n đ ng khác nhau.ộ ớ ả ố ề ề ể ộ

*K  thu t ỹ ậ skeletal hay spine hay b  xộ ương

Đ i v i k  thu t này, ngố ớ ỹ ậ ười ta chia đ i tố ượng ra thành nhi u sprite, m i ề ỗsprite là m t b  ph n c a đ i tộ ộ ậ ủ ố ượng (gi ng nh  1 khúc xố ư ương c a b  xủ ộ ương). 

Đ  t o ra m t key frame m i, ta s  thay đ i các sprite v  v  trí, đ  l n, xoay c aể ạ ộ ớ ẽ ổ ề ị ộ ớ ủ  các sprite thành ph n có liên quan đ n chuy n đ ng. Sau đó k t h p các key ầ ế ể ộ ế ợframe l i v i nhau nh  k  thu t key frame đ  t o thành các animation.ạ ớ ư ỹ ậ ể ạ

Chúng ta có th  xem các sprite c u t o nên m t key frame    nh dể ấ ạ ộ ở ả ưới

Cách này có v  t n th i gian h n, nh ng l i r t là hi u qu , đ c bi t là ti t ẻ ố ờ ơ ư ạ ấ ệ ả ặ ệ ế

ki m đệ ược nhi u b  nh ề ộ ớ

c3. Đi u khi n các hành đ ng nhân v t – Animatorề ể ộ ậ

 ph n trên chúng ta đã tìm hi u cách t o các clip hay các hành đ ng c a m t 

animation. V i m t animation nh  v y ta s  có m t Controller.ớ ộ ư ậ ẽ ộ

Ph n này s  bi u di n cách chuy n qua l i gi a các hành đ ng b ng máy tr ng ầ ẽ ể ễ ể ạ ữ ộ ằ ạthái

 c a s  Hierarchy ch n đ i t ng MainCharacter, ch n Menu, ch n Window, 

ch n Animator, c a s  Animator s  xu t hi n nh  sau:ọ ử ổ ẽ ấ ệ ư

Danh sách các state, m i state tỗ ương  ng v i m t clipứ ớ ộ

Click chu t ph i vào state Idle, ch n Set Default đ  thi t l p state m c đ nh cho ộ ả ọ ể ế ậ ặ ị

đ i tố ượng

Ch n Make Transition, sau đó đ a chu t đ n tr ng thái đích. V i m i transitionọ ư ộ ế ạ ớ ỗ  

v a t o, có nghĩa r ng nhân v t t  tr ng thái hi n t i có th  chuy n đ i tr cừ ạ ằ ậ ừ ạ ệ ạ ể ể ổ ự  

ti p qua tr ng thái đích. K t qu  thu đế ạ ế ả ược ta g i là máy tr ng thái hay s  đọ ạ ơ ồ 

chuy n đ i tr ng thái.ể ổ ạ

Khi đ i tố ượng được load lên, tr ng thái m c đ nh s  đạ ặ ị ẽ ược thi t l p, v y lúc nàoế ậ ậ  thì s  chuy n qua tr ng thái khác ?? Chúng ta s  t o thêm các tham s , và d a ẽ ể ạ ẽ ạ ố ựvào giá tr  các tham s  này đ  chuy n đ i các tr ng thái.ị ố ể ể ổ ạ

Ta s  t o ra 3 tham s  ki u bool là isJump, isIdle, isRunning đ  đi u khi n.ẽ ạ ố ể ể ề ể

Đ  thi t l p đi u ki n cho m t transition, ta click ch n transition đó (transition ể ế ậ ề ệ ộ ọ

được ch n chuy n qua màu xanh),   c a s  Inspector, m c thu c tính ọ ể ở ử ổ ụ ộ

Conditions (đi u ki n) ta s  thi t l p giá tr  c a các tham s , đ  xác đ nh lúc nàoề ệ ẽ ế ậ ị ủ ố ể ị  thì chuy n tr ng thái.ể ạ

 đây, chúng ta ch n isRunning = true.

Ta có th  thêm các đi u ki n khác (trể ề ệ ường h p chuy n đ i ph  thu c nhi u ợ ể ổ ụ ộ ề

đi u ki n) b ng cách nh n d u c ng ho c d u tr  đ  b  b t m t đi u ki n.ề ệ ằ ấ ấ ộ ặ ấ ừ ể ỏ ớ ộ ề ệ

V y m i khi ta set giá tr  tham s  isRunning = true, tr ng thái nhân v t s  ậ ỗ ị ố ạ ậ ẽ

chuy n sang Running. Tể ương t  ta thi t l p isIdle, isJump cho các transition ự ế ậkhác

Cu i cùng,   c a s  Hierarchy, ta ch n MainCharacter,   c a s  Inspector, m c ố ở ử ổ ọ ở ử ổ ụ

Đ n đây, chúng ta đã bi t cách xây d ng m t animation cho các đ i tế ế ự ộ ố ượng trong game và đi u khi n qua l i các đ i tề ể ạ ố ượng đó.

d. Prefab

­ Prefab cho ta t o ra các b n sao nhanh c a m t đ i tạ ả ủ ộ ố ượng mà không c n thi t ầ ế

l p l i các giá tr  kh i t o c a m t đ i tậ ạ ị ở ạ ủ ộ ố ượngnào đó ngoài tr  các giá tr  ừ ị

transform (v  trí, t  l , quay).ị ỉ ệ

­ Đ  t o m t Prefab cho m t đ i tể ạ ộ ộ ố ượng nàođó, ta ch  c n kéo th  đ i tỉ ầ ả ố ượng đó ở 

c a s  Hierarchy xu ng th  m c Prefab (n u ch a có thì t o m i) trong c a s  ử ổ ố ư ụ ế ư ạ ớ ử ổProject c a chúng ta. Sau này mu n s  d ng ta ch  vi c kéo các Prefab này tr  ủ ố ử ụ ỉ ệ ở

l i c a s  Scene.ạ ử ổ

Prefab cho đ i tố ượng Ground

Bây gi  ta s  kéo th  Prefabs này t o thành m t đờ ẽ ả ạ ộ ường th ng, và đ t l i v  trí ẳ ặ ạ ị

đ i tố ượng MainCharacter   v  trí n m trên đở ị ằ ường th ng này nh  hình v ẳ ư ẽ

e. Script và đi u khi n máy tr ng tháiề ể ạ

e1. Script

Script là m t t p tin (cũng là Game Component) ch a các mã đi u khi n cho m tộ ậ ứ ề ể ộ  

Đ  t o script ta click chu t ph i   th  m c Scripts/Create/C# Script.ể ạ ộ ả ở ư ụ

V i m i script t o ra, ta c n ch  đ nh script này thu c v  đ i tớ ỗ ạ ầ ỉ ị ộ ề ố ượng nào. Ta th c ự

hi n b ng cách:ệ ằ

Ch n đ i tọ ố ượng MainCharacter   c a s  Hierarchy,   c a s  Inspector ch n ở ử ổ ở ử ổ ọAdd Component/Scripts/Main Character Behaviour.cs   danh sách. Sau khi add:ở

Kích đúp đ  m  file script ta s  th y nh  sau:ể ở ẽ ấ ư

+ Start(): Được g i 1 l n đ u tiên sau khi kh i t o đ i tọ ầ ầ ở ạ ố ượng, trước khi vào Update.

+ Update(): Được g i liên t c sau m i frame, sau Start.ọ ụ ỗ

+ OnWillRenderObject():  Được g i liên t c sau m t frame sau Update. Thọ ụ ộ ường thì ta s  ít đ ng đ n hàm này.ẽ ụ ế

+ OnDestroy(): Được g i khi đ i tọ ố ượng b  hu ị ỷ

Bi u đ :ể ồ

­ Ta có th  khai báo các thu c tính trong file script, các thu c tính này s  để ộ ộ ẽ ược 

hi n th    c a s  Inspectorể ị ở ử ổ  

Đ i v i thu c tính là GameObject chúng ta có th  nh n vào nút đ , sau đó ch n ố ớ ộ ể ấ ỏ ọprefabs cho đ i tố ượng   b ng m i hi n ra.ở ả ớ ệ

e2. M t s  x  lý c  b nộ ố ử ơ ả

­ Truy c p vào đ i tậ ố ượng game hi n t i thông qua this.gameObjectệ ạ

­ Thay đ i v  trí, t  l , quay đ i tổ ị ỉ ệ ố ượng thông qua 

gameObject.transform(.position, .scale, .rotate)

­ Đ  hu  m t đ i tể ỷ ộ ố ượng game Destroy(GameObject) (*)

­ Đ  t o m t prefab trong quá trình th c thi game:ể ạ ộ ự  Instantiate(gameObject, 

Vector3, Quaternion) 

­ Input.GetKeyDown(keyCode), GetKey(keyCode), GetKeyUp(keyCode) ki m traể  xem m t key độ ược b m, đấ ược gi , đữ ược th  ra hay không ?ả

­ Input.GetAxis ("Horizontal") tr  v  giá tr  s  th c trong kho ng ­1 1 n u có s  ả ề ị ố ự ả ế ự

ki n các key right ho c left đệ ặ ược b m (key ngang).ấ  

­ Input.GetAxis ("Vertical") tr  v  giá tr  s  th c trong kho ng ­1 1 n u có s  ả ề ị ố ự ả ế ự

ki n các key up ho c down đệ ặ ược b m (key d c).ấ ọ  

­ OnMouseDown, OnMouseUp, OnMouseDrag các hàm x  lý chu t.ử ộ

2.2. Thành ph n v t lý và x  lý va ch mầ ậ ử ạ

2.2.1. Thêm thành ph n v t lýầ ậ

­ Thành ph n v t lý h  tr  các thao tác v  v t lý nh : tác d ng l c, tr ng l c ầ ậ ỗ ợ ề ậ ư ụ ự ọ ựtrái đ t, ma sát ấ

Đ  thêm thành ph n v t lý ta làm nh  sau:   Hierarchy, ch n đ i tể ầ ậ ư ở ọ ố ượng 

MainCharacter (đ i tố ượng c n thêm)ầ  / Menu /Component / Physics 2D / 

Mass: là kh i lố ượng c a đ i tủ ố ượ  ng

Linear Drag: H  s  ma sát c a v t đ i v i chuy n đ ng kéo.ệ ố ủ ậ ố ớ ể ộ

Angular Drag: H  s  ma sát c a v t đ i v i chuy n đ ng quayệ ố ủ ậ ố ớ ể ộ

Gravity scale: gi ng nh  h  s  G trong v t lý (~ 9.81), ch  s   nh hố ư ệ ố ậ ỉ ự ả ưởng c a l củ ự  hút trái đ t. Ta có th  đ t = 0, t c là không  nh hấ ể ặ ứ ả ưởng b i l c hút trái đ t.ở ự ấ