Đánh giá hiệu quả giảm đau sau mổ lấy thai có phối hợp morphin tiêm tủy sống tại Bệnh viện Quốc tế Đồng Nai năm 2015

Bài viết trình bày đánh giá hiệu quả giảm đau sau mổ lấy thai có phối hợp morphin tiêm tủy sống tại Bệnh viện Quốc tế Đồng Nai năm 2015.

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU SAU MỔ LẤY THAI CÓ PHỐI HỢP MORPHIN TIÊM TỦY SỐNG TẠI BỆNH VIỆN QUỐC TẾ ĐỒNG NAI

NĂM 2015

Nguyễn Thị Hồng Vân*, Phan Thị Hồng Loan*

TÓM TẮT

Mục tiêu: Đánh giá hiệu quả giảm đau sau mổ lấy thai có phối hợp morphin tiêm tủy sống tại Bệnh

viện Quốc tế Đồng Nai năm 2015

Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tiền cứu ngẫu nhiên có đối chứng được tiến hành trên 60 bệnh

nhân mổ lấy thai tại Bệnh viện Quốc tế Đồng Nai từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2015 chia đều ngẫu nhiên thành 2 nhóm: nhóm M: Gây tê tủy sống bằng Marcain và Fentanyl phối hợp với Morphin, nhóm K: Gây tê tủy sống bằng Marcain và Fentanyl không phối hợp với Morphin

Kết quả: Thời gian tác dụng giảm đau sau mổ nhóm M (23,33 giờ) kéo dài hơn nhóm K (2,83 giờ)

Lượng Morphin sử dụng trong 24 giờ đầu sau mổ của nhóm M (0,33 mg) ít hơn nhóm K (19,53 mg) Điểm đau VAS giờ thứ 3 ở nhóm M là 1,43 khi nghỉ và 1,79 khi vận động, thấp hơn nhóm K 3,33 khi nghỉ và 3,53 khi vận động Tác dụng không mong muốn sau mổ: nôn, buồn nôn của nhóm M (0,33 %) ít hơn nhóm K (16,7%) với p< 0,05

Kết luận: Phối hợp Morphin tê tủy sống trong mổ lấy thai có tác dụng giảm đau kéo dài khoảng 23 giờ

sau mổ và giảm được các tác dụng không mong muốn

Từ khóa: Giảm đau sau mổ, Morphine, Tê tủy sống, Mổ lấy thai

ABSTRACT

EVALUATED THE EFFECT OF POSTOPERATIVE PAIN AFTER CESAREAN SECTION WITH

INTRATHECAL MORPHIN IN DONG NAI INTERNATIONAL HOSPITAL 2015

Nguyen Thi Hong Van, Phan Thi Hong Loan *Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 20 - No 3 - 2016: 140 - 144

Objective: To assess the postoperative analgesic efficacy of intrathecal morphine in patients

undergoing cesarean section with spinal anesthesia at Dong Nai International Hospital in 2015

Methods: Randomized prospective control trial in 60 patients undergoing cesarean section with spinal

anesthesia from June to November 2015 at Dong Nai International Hospital, were randomly divided into 2 groups: group M: spinal anesthesia using Marcain Spinal Heavy 0.5% and Fentanyl with Morphine added

to spinal solutions, group K: spinal anesthesia using Marcain Spinal Heavy 0.5% and Fentanyl no with Morphine added to spinal solutions Pain intensity was assessed using the Visual Analog Scale (VAS)

Results: The time of postoperative analgesia of group M (23.33) is longer than group K (2.83) The

using of Morphin in the first 24 hours after surgery in group M (0.33) and group K (19.53) VAS score at 3 hour was lower in group M (rest\mobile) 1.43\1.79 than group K (3.33\3.53) Postoperative nausea and vomiting are lower in group M (0.33%) than group K (16.7%), *p< 0,05:

Conclusion: Addition intrathecal morphin in cesarean section with spinal anesthesia have

postoperative analgesia last about 23 hours, and reduce unwanted effects compared

Keywords: Postoperative analgesia, Morphine, Spinal anesthesia, cesarean section

* Bệnh viện Quốc tế Đồng nai

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đau sau mổ là một trong những lý do đầu

tiên khiến người sản phụ lo lắng khi họ buộc

phải trải qua một cuộc phẫu thuật Đau cấp

tính sau mổ khi không được kiểm soát tốt sẽ

có nguy cơ chuyển thành đau mạn tính

Morphin tiêm tủy sống có tác dụng giảm

đau hiệu quả kéo dài giúp sản phụ phục hồi

nhanh, vận động sớm, mối quan hệ mẹ con

được cải thiện tốt, giúp co hồi tử cung, tăng

tiết sữa và đem lại sự hài lòng cho sản phụ

Một số nghiên cứu trong và ngoài nước đã

sử dụng phối hợp morphin tiêm tủy sống

trong mổ lấy thai với những liều khác nhau

ghi nhận với liều 100 mcg morphin có tác

dụng kéo dài thời gian giảm đau sau mổ và

giảm các tác dụng không mong muốn(3,4, 6)

Ở Đồng Nai chưa có số liệu cụ thể về giảm

đau sau mổ lấy thai có phối hợp morphin tiêm

tuỷ sống

Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề

tài này với 2 mục tiêu: Đánh giá tác dụng giảm

đau sau mổ lấy thai có phối hợp morphin tiêm

tủy sống và xác định tỉ lệ các tác dụng không

mong muốn của phương pháp

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tiêu chuẩn chọn mẫu

Những sản phụ có tinh thần tỉnh táo, đồng

ý tham gia nghiên cứu, tình trạng sức khỏe

ASA I, II, III, không có chống chỉ định gây tê

tủy sống, không có chống chỉ định dùng

morphin

Tiêu chuẩn loại mẫu

Các sản phụ khó khăn trong giao tiếp, tiền

sử hoặc hiện tại có rối loạn tâm thần kinh, các

trường hợp có tai biến, biến chứng về phẫu

thuật và gây mê, trong và sau mổ: chảy máu,

tụt HA nặng, suy hô hấp

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu tiến cứu ngẫu nhiên có đối

chứng Nghiên cứu 60 Sản phụ có chỉ định gây

tê tủy sống bốc thăm ngẫu nhiên chia làm 2 nhóm Nhóm M: Tê tủy sống 10 mg Marcain,

25 mcg fentanyl phối hợp 100 mcg morphin; Nhóm K: TTS 10 mg Marcain và 25 mcg fentanyl không phối hợp morphin

Cách tiến hành nghiên cứu

Chuẩn bị thuốc và phương tiện nghiên cứu: Marcain, Fentanyl và Morphini sulfas WZF 0,1% spinal, Bộ dụng cụ gây tê tủy sống Thước đo độ đau VAS…

Chuẩn bị bệnh nhân: Sản phụ trong nhóm nghiên cứu được giải thích, ký cam kết đồng ý tham gia nghiên cứu, truyền dịch, hướng dẫn sản phụ cách sử dụng thước đo độ đau VAS Tiến hành gây tê tủy sống tại phòng mổ: Gây tê tủy sống khe L3-4 bằng kim số 27G hoặc 29G vào khoang dưới nhện tiêm hỗn hợp thuốc gây tê theo nhóm M hoặc K

Sau mổ cả 2 nhóm được sử dụng: Voltaren 75mg và Perfalgan 1g xen kẽ mỗi 6 giờ Khi VAS ≥ 4 tiến hành tiêm morphin tĩnh mạch từng liều nhỏ 2 mg và đánh giá lại sau mỗi 10 phút, cho đến khi VAS < 4 truyền tĩnh mạch morphin 0,2 mg/ ml x 5ml/ giờ, Khi VAS < 2 thì giảm liều morphin 3ml/ giờ

Biện pháp thu thập số liệu

Các số liệu được thu thập qua thăm khám hỏi bệnh, theo dõi diễn biến lâm sàng và căn

cứ hồ sơ bệnh án

Các yếu tố khảo sát

Tuổi, chiều cao, cân nặng,thời gian mổ, thời gian giảm đau trung bình sau mổ, lượng Morphin sử dụng sau 24 giờ đầu sau mổ, điểm đau VAS, các tác dụng không mong muốn sau

mổ

Xử lý và phân tích số liệu

Bằng phần mềm thống kê SPSS 21 Các biến định lượng được mô tả dưới dạng giá trị trung bình ( ) và độ lệch chuẩn (± SD) Các biến định tính được mô tả dưới dạng tỉ lệ phần trăm (%) Sự khác biệt có ý nghĩa thống

kê khi p < 0,05

KẾT QUẢ

Đặc điểm chung của sản phụ

Bảng 1 Phân bố sản phụ theo tuổi, chiều cao, cân

nặng

Bảng 2 Phân bố sản phụ theo thời gian mổ trung

bình:

(n= 30)

Nhóm K (n= 30)

Thời gian mổ

Trung bình

(Phút)

Thời gian tác dụng giảm đau trung bình

sau mổ

Bảng 3: Thời gian tác dụng giảm đau trung bình

sau mổ

Thời gian

giảm đau

trung bình

sau mổ (Giờ)

p < 0,05: có ý nghĩa thống kê

Tổng lượng morphin trung bình sử dụng

sau mổ 24 giờ

Bảng 4: Tổng lượng morphin trung bình sử dụng

sau mổ 24 giờ:

Nhóm M (n = 30)

Nhóm K (n= 30)

Tổng lượng

morphin TB sau

mổ 24 giờ (mg)

Điểm đau VAS

Bảng 5: VAS lúc nghỉ và VAS lúc vận động

Thời

điểm

Nhóm

M(n=30)

Nhóm K(n=30)

Nhóm M(n=30)

Nhóm K(n=30)

Các tác dụng không mong muốn sau mổ

Bảng 7 Các tác dụng không mong muốn sau mổ

Tác dụng không mong muốn

P

BÀN LUẬN Đặc điểm chung của bệnh nhân

Các đối tượng nghiên cứu được chọn khá đồng đều Nhóm M: Các sản phụ có tuổi trung bình là 29,53, chiều cao trung bình là 155,13, cân nặng trung bình là 65,27, Nhóm K: Các sản phụ có tuổi trung bình là 29,13, chiều cao trung bình là 155,13, cân nặng trung bình là 65,23 Cả hai nhóm nghiên cứu không có sự khác biệt về tuổi, chiều cao, cân năng Thời gian mổ trung bình ở 2 nhóm tương đương nhau, nhóm M (41,67) và nhóm K (40,17) Kết quả nghiên cứu đảm bảo tính khách quan

Thời gian tác dụng giảm đau sau mổ

Thời gian tác dụng giảm đau sau mổ ở nhóm M (23,33 ± 1,94 giờ) trong đó sớm nhất

là 18 giờ và lâu nhất > 24 giờ kéo dài hơn ở nhóm K là 2,83 ± 0,53 (giờ) trong đó sớm nhất

là 2 giờ và lâu nhất là 4 giờ Sự khác biệt giữa 2 nhóm có ý nghĩa thống kê với p < 0,05 Phù hợp với nghiên cứu của Nguyễn Thế Lộc cho kết quả phối hợp 100 mcg morphin tê tủy sống trong mổ lấy thai có tác dụng kéo dài thời gian giảm đau sau mổ 23,23 giờ(4) So với nghiên cứu của Abboud T.K(1) kết hợp Bupivacain với

100 mcg Morphin thấy thời gian giảm đau hoàn toàn là 18,6 ± 0,9 giờ Nghiên cứu của chúng tôi có thời gian giảm đau kéo dài tới

(n= 30)

Nhóm K (n= 30)

Tuổi

(năm)

Chiều cao

(cm)

Cân nặng

(kg)

23,33 giờ sau mổ có thể là do chúng tôi có phối

hợp với các thuốc giảm đau không steroid

(NSAID)sau mổ Từ kết quả nghiên cứu này,

kết hợp với một số nghiên cứu khác trong

nước và nước ngoài, chúng tôi nhận thấy việc

phối hợp Morphin trong gây tê tủy sống sẽ

kéo dài thời gian giảm đau sau mổ Sở dĩ có

tác dụng như vậy là do sau khi tiêm vào tủy

sống, Morphin tác động lên receptor mu ở lớp

I sừng sau tủy sống bằng cách ức chế giải

phóng một neuropeptide hưng phấn từ sợi C

ở tủy sống, thuốc sẽ theo 3 con đường: khuếch

tán vào tủy gai và receptor, hấp thu vào mạch

máu, khuếch tán trong dịch não tủy theo

hướng cùng và hướng lên phía sọ não Mức độ

hấp thu thuốc từ dịch não tủy vào sừng sau

tủy sống phụ thuộc vào đặc tính lý, hóa của

thuốc, đặc biệt tính tan trong mỡ Morphin là

thuốc tan trong mỡ ít nhất trong các thuốc họ

Morphin, ở trong dịch não tủy Morphin phân

ly chỉ còn một lượng nhỏ gắn lên receptor

phát huy tác dụng, phần còn lại tồn tại trong

dịch não tủy nên nồng độ Morphin trong dịch

não tủy giảm rất chậm, do đó kéo dài thời gian

tác dụng giảm đau

Lượng morphin trung bình sử dụng sau

mổ 24 giờ

Lượng morphin trung bình sử dụng sau

mổ 24 giờ ở nhóm M (0,33 ± 1,26 mg) ít hơn ở

nhóm K (19,53 ± 0,860 mg) Trong nghiên cứu

của Võ Văn Hiển nhóm bệnh nhân được TTS

phối hợp 100mcg morphin sau mổ 24 giờ đã có

lượng morphin tiêu thụ qua PCA là 2,2 ± 0,2(6)

Kết quả này cao hơn nghiên cứu của chúng tôi

có thể do sau mổ chúng tôi có phối hợp thêm

các thuốc giảm đau không steroid (NSAID)

Điểm đau VAS khi nghỉ và khi vận động

Điểm VAS giờ thứ 2, 3, 4 nhóm M thấp

hơn nhóm K là do ở thời điểm này Marcain và

fentanyl trong TTS đã hết tác dụng Điểm VAS

giờ thứ 5, 6,12,18 sau mổ xuống thấp cả 2

nhóm là do những sản phụ có điểm đau VAS ≥

4 đều được tiêm và truyền tĩnh mạch bằng

morphin do vậy ở thời điểm này điểm VAS của 2 nhóm không có sự khác biệt Điểm VAS giờ thứ 24 sau mổ nhóm M cao hơn nhóm K điều này gợi ý cho chúng ta về thời gian tác dụng giảm đau trung bình của morphin TTS ở nhóm M là khoảng 24 h, còn ở nhóm K do vẫn duy trì morphin đường tĩnh mạch nên điểm đau VAS ở giờ 24 thấp hơn.Theo Nguyễn Văn Minh và CS, điểm đau VAS trung bình lúc nghỉ của bệnh nhân tiêm 0,3 mg morphin tủy sống giảm trong 24 giờ sau mổ, không có sự khác biệt so với nhóm chứng cùng sử dụng PCA morphin giảm đau sau mổ(5) Murphy PM chỉ ra ưu điểm của morphin tủy sống 200 mcg

vì đã làm giảm điểm VAS tại các thời điểm 4,8,

12, 16, 20 giờ sau mổ thay khớp háng so với nhóm bệnh nhân không được tiêm morphin tủy sống

Tác dụng không mong muốn

Nôn, buồn nôn ở nhóm M (3,33%) ít hơn ở nhóm K (16,7%) Sự khác biệt có ý nghĩa thống

kê với P < 0,05 Kết quả nhóm M phù hợp với nghiên cứu của Nguyễn Thế Lộc tỷ lệ nôn - buồn nôn ở nhóm có phối hợp 100mcg morphin tiêm tủy sống là 2,5 %(3) Các tác dụng không mong muốn khác có tỷ lệ đều ở cả 2 nhóm, Không có sản phụ nào bị suy hô hấp ở

cả 2 nhóm, sự khác biệt không có nghĩa thống

kê với p > 0,05

KẾT LUẬN

Phối hợp Morphin tê tủy sống trong mổ lấy thai có tác dụng giảm đau kéo dài khoảng

23 giờ sau mổ và giảm được các tác dụng không mong muốn như suy hô hấp, nôn và buồn nôn sau mổ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

F, Gangolly J, Silao P, Makar A, Moore J et al (1988),

“Mini-dose intrathecal Morphin for the relief of post-cesarean section pain: safety, efficacy, and ventilatory responses to carbon dioxide”, Anesth Analg, 67 (2),

137-143

analgesic effcacy and adverse effopt of Opiods in patien

undergoing Cesarean section with spinal anesthesia “

Anesthesiology 91, p 1919- 27

Sulfentanil với Morphin trong gây tê tủy sống để cắt tử

cung hoàn toàn đường âm đạo và giảm đau sau mổ ”, Báo

cáo khoa học tại Đại hội gây mê hồi sức Việt Nam 2008,

trang 32-37

tủy sống bằng hỗn hợp Buvivacain 0,5% tỷ trọng cao-

sufentanil – morphin liều thấp trong mổ lấy thai” Luận

án tiến sĩ y học

cứu tác dụng giảm đau sau mổ của morphin tủy sống

trong mổ lấy thai” Kỷ yếu công trình nghiên cứu khoa học, hội nghị gây mê toàn quốc, Tr 10-16

6 Võ Văn Hiển (2013) “ Nghiên cứu gây tê tủy sống bằng bupivacain kết hợp morphin cho phẫu thuật thay khớp háng toàn phần” Luận văn thạc sĩ Học viện Quân Y 103

Ngày nhận bài báo: 20/11/2015 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 25/11/2015 Ngày bài báo được đăng: 28/04/2016