Nội dung đề tài gồm 3 chương: Chương 1 - Đôi nét sơ lược vùng đất Thanh Hóa, Quan Hóa và về lễ hội Mường Ca Da, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa, chương 2 - Diễn trình lễ Mường Ca Da, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa lần thứ III năm 2018 và chương 3 - Thực trạng, một số giải pháp giữ gìn bảo tồn và phát triển lễ hội Mường Ca Da, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Mời các bạn tham khảo!
Trang 1BÀI TI U LU N MÔN QU N LÝ L H I VÀ S KI NỂ Ậ Ả Ễ Ộ Ự Ệ
GV: NGHIÊM XUÂN M NGỪ
Đ TÀI: Tìm hi u l h i chùa Ông t i xã Hôi Xuân, huy n Quan Hoa,Ề ể ễ ộ ạ ̀ ệ ́
t nh Thanh Hoa.ỉ ́
SV: LƯƠNG VĂN QUANG
MSV: 1505QLVB050
L p : DH.QLVH15Bớ
DANH M C T VI T T TỤ Ừ Ế Ắ
STT T vi t t từ ế ắ Nghĩa c a t vi t t tủ ừ ế ắ
1VHTTDL Văn hóaTh thaoDu l chể ị
2UBND Ủy ban nhân dân
3VHTT Văn hóaThông tin
4DSVH Di s n văn hóaả
5DSVHVT Di s n văn hóa v t thả ậ ể
6DSVHPVT Di s n văn hóa phi v t thả ậ ể
7CBQL Cán b qu n lýộ ả
8BTC Ban t ch cổ ứ
9CBQLANTT Cán b quan lý an ninh tr t tộ ậ ự
10 CBCV Cán b , chuyên viênộ
11 BQL Ban qu n lýả
CHƯƠNG 1
ĐÔI NÉT S LƠ ƯỢC VÙNG Đ T THANH HOA, QUAN HOA VÀẤ ́ ́
V L H I MỀ Ễ Ộ ƯƠNG CA DA, HUY N QUAN HOA , T NH THANH̀ Ệ ́ Ỉ HOA.́
1.1. M t s khái ni m c b nộ ố ệ ơ ả
1.1.1 L :ễ
L là h th ng nh ng hành vi, đ ng tác nh m bi u hi n s tôn kínhễ ệ ố ữ ộ ằ ể ệ ự
c a con ngủ ườ ới v i th n linh, ph n ánh nh ng ầ ả ữ ước m chính đáng c a conơ ủ
ngườ ưới tr c cu c s ng mà b n thân h ch a có kh năng th c hi n.ộ ố ả ọ ư ả ự ệ
1.1.2 H i :ộ
H i là sinh ho t văn hóa, tôn giáo, ngh thu t c a c ng đ ng, xu tộ ạ ệ ậ ủ ộ ồ ấ phát t nhu c u cu c s ng.ừ ầ ộ ố
1.1.3 L h i :ễ ộ
Trang 2M i vùng mi n, m t qu c gia l i có hình th c t ch c L h i khácỗ ề ộ ố ạ ứ ổ ứ ễ ộ nhau. Chính vì th mà đã có r t nhi u đ nh nghĩa khác nhau v hìnhế ấ ề ị ề thái sinh ho t văn hóa này. Sau đây là m t s khái ni m đi n hình v “Lạ ộ ố ệ ể ề ễ
h i” nh :ộ ư
Khái ni m “L h i” m i ch xu t hi n cách đây không lâu. Trệ ễ ộ ớ ỉ ấ ệ ước
h t ch có khái ni m l ho c h i. C hai khái ni m này đ u là t g cế ỉ ệ ễ ặ ộ ả ệ ề ừ ố Hán được dùng đ g i m t nhóm lo i hình phong t c, ch ng h n nh : Lể ọ ộ ạ ụ ẳ ạ ư ễ Thành Hoàng, l gia tiên , cũng nh v y trong h i cũng có nhi u h i khácễ ư ậ ộ ề ộ nhau nh : H i Gióng, H i Lim, H i ch i trâu, Thêm ch “ L ” choư ộ ộ ộ ọ ữ ễ
“h i”, th i nay mong mu n g n hình th c sinh ho t văn hóa c ng đ ng nàyộ ờ ố ắ ứ ạ ộ ồ
có ít nh t hai y u t cũng là hai đ c tr ng đi li n v i nhau. Trấ ế ố ặ ư ề ớ ước h t là lế ễ bái, t l th n linh, c u phúc và sau là thămế ễ ầ ầ
thú vui ch i n i đông đúc, vui v (ph n h i).ơ ở ơ ẻ ầ ộ
Trong “T đi n ti ng Vi t” l i có đ nh nghĩa v “ L h i ” nh sau:ừ ể ế ệ ạ ị ề ễ ộ ư + L là h th ng các hành vi, đ ng tác nh m bi u hi n lòng tôn kính c aễ ệ ố ộ ằ ể ệ ủ con ngườ ố ới đ i v i th n linh, ph n ánh nh ng ầ ả ữ ước m chính đáng c a conơ ủ
ngườ ưới tr c cu c s ng mà b n thân h ch a có kh năng th c hi n.ộ ố ả ọ ư ả ự ệ
+ H i là sinh ho t văn hoá, tôn giáo, ngh 4 thu t c a c ng đ ng, xu tộ ạ ệ ậ ủ ộ ồ ấ phát t nhu c u cu c s ng, t s t n t i và phát tri n c a c ng đ ng, sừ ầ ộ ố ừ ự ồ ạ ể ủ ộ ồ ự bình yên cho t ng cá nhân, h nh phúc cho t ng gia đình, s v ng m nh choừ ạ ừ ự ữ ạ
t ng dòng h , s sinh sôi n y n c a gia súc, s b i thu c a mùa màng, màừ ọ ự ả ở ủ ự ộ ủ
t bao đ i nay quy t ni m m ừ ờ ụ ề ơ ước chung vào b n ch “nhân khang, v tố ữ ậ
th nh”.ị
Trong cu n “ H i hè Vi t Nam” các tác gi cho r ng “ H i và l làố ộ ệ ả ằ ộ ễ
m t sinh ho t văn hóa lâu đ i c a dân t c Vi t Nam. H i và l có s c h pộ ạ ờ ủ ộ ệ ộ ễ ứ ấ
d n, lôi cu c các t ng l p trong xã h i cũng tham gia đ tr thành m t nhuẫ ố ầ ớ ộ ể ở ộ
c u, m t khát v ng c a nhân dân trong nhi u th p k ầ ộ ọ ủ ề ậ ỷ
Trong cu n “ L h i c truy n” – Phan Đăng Nh t Ngô Đ c Th nh ố ễ ộ ổ ề ậ ứ ị Nguy n Xuân Kính Lê Văn K Lê Trung Vũ cho r ng “ L h i là m tễ ỳ ằ ễ ộ ộ kho l ch s kh ng l , đó tích t v s nh ng phong t c, tín ngị ử ổ ồ ở ụ ố ố ữ ụ ưỡng, văn hóa, ngh thu t và c các s ki n xã h i – l ch s quan tr ng c a dânệ ậ ả ự ệ ộ ị ử ọ ủ
t c L h i còn là n i b o t n, tích t văn hóa (theo nghĩa r ng) c a nhi uộ ễ ộ ơ ả ồ ụ ộ ủ ề
th i k l ch s trong quáờ ỳ ị ử
kh d n nén l i cho tứ ồ ạ ương lai”.
Nh v y ta th y “L h i” là m t th th ng nh t không th tách r i.ư ậ ấ ễ ộ ộ ể ố ấ ể ờ
L là ph n đ o đ c tín ngễ ầ ạ ứ ưỡng, ph n tâm linh sâu xa trong m i con ngầ ỗ ườ i
H i là các trò di n mang tính nghi th c, g m các trò ch i dân gian ph nộ ễ ứ ồ ơ ả ánh cu c s ng thộ ố ường nh t c a ngậ ủ ười dân và m t ph n đ i s ng cá nhânộ ầ ờ ố
nh m k ni m m t s ki n quan tr ng v i c c ng đ ng.ằ ỷ ệ ộ ự ệ ọ ớ ả ộ ồ
1.2 Vai trò, ch c năng c a l h i :ư ủ ễ ộ
1.2.1 Ch c năng c a l h i :ứ ủ ễ ộ
Trang 3C ng c nh ng m i liên h gi a các nhóm, kh ng đ nh tinh th n c ngủ ố ữ ố ệ ữ ẳ ị ầ ộ
đ ng;ồ
Kh ng đ nh trình đ văn hóa c a m t c ng đ ng và giao l u văn hóaẳ ị ộ ủ ộ ộ ồ ư trên quy mô xã h i;ộ
Ph n ánh và b o l u truy n th ng;ả ả ư ề ố
Tuyên truy n giáo d c;ề ụ
Hưởng th và gi i trí;ụ ả
Đáp ng nhu c u v đ i s ng tinh th n;ứ ầ ề ờ ố ầ
Nh n th c xã h i;ậ ứ ộ
Ch c năng tâm linh;ứ
1.2.2 Vai trò c a l h i :ủ ễ ộ
L h i có vai trò r t quan tr ng trong m i th i kì l ch s :ễ ộ ấ ọ ọ ờ ị ử
L h i là s ki n tễ ộ ự ệ ưởng nh , t lòng tri ân công đ c c a các v th nớ ỏ ứ ủ ị ầ
đ i v i c ng đ ng, dân t c.ố ớ ộ ồ ộ
L h i là d p con ngễ ộ ị ườ ượi đ c tr v ngu n, ngu n c i t nhiên hayở ề ồ ồ ộ ự ngu n c i c a dân t c đ u có ý nghĩa thiêng liêng trong tâm trí m i ngồ ộ ủ ộ ề ỗ ười
L h i th hi n s c m nh c ng đ ng làng xã, đ a phễ ộ ể ệ ứ ạ ộ ồ ị ương hay r ngộ
h n là qu c gia dân t c. H th chung v th n, có chung m c tiêu đoàn k tơ ố ộ ọ ờ ị ầ ụ ế
đ vể ượt qua gian khó, giành cu c s ng m no, h nh phúc.ộ ố ấ ạ
L h i cũng là nhu c u sáng t o và hễ ộ ầ ạ ưởng th nh ng giá tr văn hoáụ ữ ị
v t ch t và tinh th n c a m i t ng l p dân c ậ ấ ầ ủ ọ ầ ớ ư
L h i là hình th c giáo d c, chuy n giao cho các th h sau bi t giễ ộ ứ ụ ể ế ệ ế ữ gìn, k th a và phát huy nh ng giá tr đ o đ c truy n th ng quý báu c aế ừ ữ ị ạ ứ ề ố ủ dân t c theo cách riêng, k t h p gi a y u t tâm linh và các trò ch i đua tài,ộ ế ợ ữ ế ố ơ
gi i trí.ả
L h i là d p con ngễ ộ ị ườ ượi đ c gi i to , dãi bày phi n mu n, lo âu v iả ả ề ộ ớ
th n linh, mong đầ ược th n giúp đ , ch che đ ng vầ ỡ ở ặ ượt qua nh ng thữ ử thách đ n v i ngày mai tế ớ ươi sáng h n.ơ
1.3 Ý nghĩa c a l h i :ủ ễ ộ
L h i là m t lo i hình văn hóa, có th nói là m t tác ph m văn hóaễ ộ ộ ạ ể ộ ẩ
c a t c ngủ ộ ười Vi t, là nhu c u không th thi u trong t duy, trong đ iệ ầ ể ế ư ờ
s ng tinh th n c a nhân dân.ố ầ ủ
L h i mang nh ng tác đ ng tích c c, nhi u ngễ ộ ữ ộ ự ề ười coi l h i nh làễ ộ ư
m t nhân t t o ra s th giãn tinh th n, là s bi u hi n cách ng x vănộ ố ạ ự ư ầ ự ể ệ ứ ử hóa v i thiên nhiên, v i th n thánh, và nh t là v i xã h i c ng đ ng. M iớ ớ ầ ấ ớ ộ ộ ồ ỗ
người, khi tham gia vào các ho t đ ng, dù là tham gia tr c di n vào l hayạ ộ ự ệ ễ
ch là ngỉ ười d h i bình thự ộ ường đ u tìm th y s h n nhiên, h ng ph nề ấ ự ồ ư ấ ngh thu t, nh ng xúc c m ch t phát ngây th ệ ậ ữ ả ấ ơ
Nh không khí v a thiêng liêng, nghiêm trang, v a vui v , thân ái c aờ ừ ừ ẻ ủ ngày h i mà m i cá nhân, m i nhóm xã h i, m i c ng đ ng gi m nh ho cộ ỗ ỗ ộ ỗ ộ ồ ả ẹ ặ
Trang 4“c i tháo” đở ược nh ng qu n bách, th m chí c nh ng mâu thu n, xung đ tữ ẫ ậ ả ữ ẫ ộ
c a đ i s ng thủ ờ ố ường nh t.ậ
Trên tinh th n y, có th nói giá tr c a l h i có t c d ng đi u ch nhầ ấ ể ị ủ ễ ộ ấ ụ ề ỉ các quan h xã h i n i làng xã t ngàn đ i nay.ệ ộ ơ ừ ờ
L h i là phễ ộ ương th c toàn di n đ đ i tứ ệ ể ố ượng hóa, hi n th c hóa hệ ự ệ giá tr c ng đ ng thông qua s th c hành nh ng nghi th c trong l vàị ộ ồ ự ự ữ ứ ễ
nh ng khuôn m u ng x ngoài l nh nh ng cu c ăn u ng vui ch i. Cu cữ ẫ ứ ử ễ ư ữ ộ ố ơ ộ
s ng luôn có nh ng bi n đ ng thay đ i, l h i cũng v y luôn bi n đ i đố ữ ế ộ ổ ễ ộ ậ ế ổ ể thích ng v i cu c s ng. Tuy nhiên, l h i s không m t đi b i l h i cóứ ớ ộ ố ễ ộ ẽ ấ ở ễ ộ
ch c năng đ c thù th a mãn đứ ặ ỏ ược nhu c u văn hóa t ng h p c a c ngầ ổ ợ ủ ộ
đ ng và phù h p v i nhu c u c k t c a b t c c ng đ ng nào, trong b tồ ợ ớ ầ ố ế ủ ấ ứ ộ ồ ấ
kì hoàn c nh nào.ả
1.4 Vài nét đ c tr ng v t nh Thanh Hoa và huy n Quan Hoa.ặ ư ề ỉ ́ ệ ́
1.4.1 Vài nét đ c tr ng v t nh Thanh Hoa:ặ ư ề ỉ ́
Thanh Hóa là t nh c c B c mi n Trung Vi t Nam và là m t t nh l n vỉ ự ắ ề ệ ộ ỉ ớ ề
c di n tích và dân s , đ ng th 5 v di n tích và th 3 v dân s trong sả ệ ố ứ ứ ề ệ ứ ề ố ố các đ n v hành chính t nh tr c thu c nhà nơ ị ỉ ự ộ ước, cũng là m t trong nh ngộ ữ
đ a đi m sinh s ng đ u tiên c a ngị ể ố ầ ủ ười Vi t c ệ ổ
Cách đây kho ng 6000 năm đã có ngả ười sinh s ng t i Thanh Hóa. Cácố ạ
di ch kh o c cho th y n n văn hóa xu t hi n đ u tiên t i đây là văn hóaỉ ả ổ ấ ề ấ ệ ầ ạ
Đa Bút. Sang đ u th i đ i kim khí, thu c th i đ i đ đ ng, qua các bầ ờ ạ ộ ờ ạ ồ ồ ướ c phát tri n v i các giai đo n trể ớ ạ ước văn hóa Đông S n, Thanh Hóa đã tr i quaơ ả
m t ti n trình phát tri n v i các giai đo n văn hoá: C n Chân Tiên, Đôngộ ế ể ớ ạ ồ
Kh i Qu Ch tố ỳ ữ ương đương v i các văn hóa Phùng Nguyên Đ ng Đ u ớ ồ ậ
Gò Mun l u v c sông H ng. Và sau đó là n n văn minh Văn Lang cáchở ư ự ồ ề đây h n 2.000 năm, văn hoá Đông S n Thanh Hóa đã to sáng r c rơ ơ ở ả ự ỡ trong đ t nấ ướ ủc c a các vua Hùng
Thanh Hóa là t nh chuy n ti p gi a mi n B c và mi n Trung Vi tỉ ể ế ữ ề ắ ề ệ Nam trên nhi u phề ương di n. V hành chính, Thanh Hóa là t nh c c b cệ ề ỉ ự ắ Trung B , ti p giáp v i Tây B c B và đ ng b ng B c B V đ a ch t,ộ ế ớ ắ ộ ồ ằ ắ ộ ề ị ấ
mi n núi Thanh Hóa là s n i dài c a Tây B c B trong khi đ ng b ngề ự ố ủ ắ ộ ồ ằ Thanh Hóa là đ ng b ng l n nh t Trung B , ngoài ra m t ph n nh (phíaồ ằ ớ ấ ộ ộ ầ ỏ
b c huy n Nga S n) thu c đ ng b ng châu th sông H ng. V khí h u,ắ ệ ơ ộ ồ ằ ổ ồ ề ậ Thanh Hóa v a có ki u khí h u c a mi n B c l i v a mang nh ng hìnhừ ể ậ ủ ề ắ ạ ừ ữ thái khí h u c a mi n Trung V ngôn ng , ph n l n ngậ ủ ề ề ữ ầ ớ ười dân nói
phương ng Thanh Hóa v i v n t v ng khá gi ng t v ng c a phữ ớ ố ừ ự ố ừ ự ủ ươ ng
ng Ngh Tĩnh song âm v c l i khá g n v i phữ ệ ự ạ ầ ớ ương ng B c B ữ ắ ộ
Thanh Hóa bao g m 2 thành ph tr c thu c t nh, 1 th xã và 24 huy n,ồ ố ự ộ ỉ ị ệ
v i di n tích 11.133,4 km2 và s dân 3.712.600 ngớ ệ ố ườ ới v i 7 dân t c Kinh,ộ
Mường, Thái, H'mông, Dao, Th , Kh mú, trong đó có kho ng 586200ổ ơ ả
Trang 5ngườ ối s ng thành th Năm 2005, Thanh Hóa có 2,16 tri u ngở ị ệ ười trong độ
tu i lao đ ng, chi m t l 58,8% dân s toàn t nh, lao đ ng đã qua đào t oổ ộ ế ỷ ệ ố ỉ ộ ạ chi m 27%, trong đó lao đ ng có trình đ cao đ ng, đ i h c tr lên chi mế ộ ộ ẳ ạ ọ ở ế 5,4%. Năm 2017, Thanh Hóa là t nh đ u tiên c a B c Trung B có 2 thànhỉ ầ ủ ắ ộ
ph tr c thu c t nh (Thanh Hóa, S m S n).ố ự ộ ỉ ầ ơ
Thanh Hóa là mi n đ t ‘đ a linh nhân ki t’, đ ng hành cùng v i l ch sề ấ ị ệ ồ ớ ị ử
d ng nự ước và gi nữ ước v vang c a dân t c v i nhi u di tích l ch s vănẻ ủ ộ ớ ề ị ử hóa có giá tr Trong s h n 1.535 di tích c a t nh, có 113 di tích l ch s cáchị ố ơ ủ ỉ ị ử
m ng, kháng chi n (13 di tích x p h ng c p qu c gia, 53 di tích x p h ngạ ế ế ạ ấ ố ế ạ
c p t nh, còn l i ch a đấ ỉ ạ ư ược x p h ng). H th ng di tích l ch s cách m ngế ạ ệ ố ị ử ạ trên đ a bàn t nh Thanh Hóa r t đa d ng, phong phú, g m có đình, đ n,ị ỉ ấ ạ ồ ề chùa, đ a đi m, khu di tích, nhà th , nhà l u ni m, tị ể ờ ư ệ ượng đài, g n v i cácắ ớ
s ki n l ch s trong t ng th i k c a cách m ng Vi t Nam, dự ệ ị ử ừ ờ ỳ ủ ạ ệ ướ ựi s lãnh
đ o c a Đ ng.ạ ủ ả
Thanh Hoa cũng là mi n đ t sinh ra và g n li n v i tên tu i c a nhi ú ề ấ ắ ề ớ ổ ủ ề anh hùng dân t c, nh Lê L i, ngộ ư ợ ười có công chiêu m nhân tài, quy tộ ụ nhân dân phát đ ng cu c kh i nghĩa Lam S n (1418 1427 ) đánh đu iộ ộ ở ơ ổ
gi c Minh giành l i n n đ c l p dân t c. Sau khi lên ngôi hoàng đ Đôngặ ạ ề ộ ậ ộ ế ở Kinh ( Thăng Long ), ( 1428) Lê L i đ t tên nợ ặ ước là Đ i Vi t và l y niênạ ệ ấ
hi u Thu n Thiên.ệ ậ
Thanh Hóa chính là n i vua xu t hi n nhi u nh t khi năm M u thìnơ ấ ệ ề ấ ậ (248) Tri u Th Trinh đánh tan quân Ngô t i núi N a, Tri u S n, Thanhệ ị ạ ư ệ ơ Hóa. Tuy ch a x ng vua nh ng quân Ngô đã g i bà là Vua. Nhà Ti n Lê doư ư ư ọ ề
th p đ o tậ ạ ướng quân Lê Hoàn lãnh đ o cũng xu t phát t quê nhà Thạ ấ ừ ọ Xuân, Thanh Hóa
Sau khi H Quý Ly soán ngôi nhà Tr n, l p nên nhà H đ i tên nồ ầ ậ ồ ổ ướ c
là Đ i Ngu cũng đ t kinh đô thành Tây Giai, t c Tây Đô, Thanh Hóa. N iạ ặ ở ứ ơ đây cũng tr thành m nh đ t s n sinh ra nh ng v vua th i H u Lê nh Lêở ả ấ ả ữ ị ờ ậ ư Thái T , Lê Thánh Tông, Lê Trang Tông ổ
Không ch có v y, Thanh Hóa còn là n i xu t phát c a hai dòng chúaỉ ậ ơ ấ ủ
Tr nh, Nguy n. Chúa Tr nh Ki m th i vua Lê v n xu t thân t Vĩnh L c,ị ễ ị ể ờ ố ấ ừ ộ Thanh Hóa sau đó mang ti ng giúp phò Lê nh ng th c ra l n át c quy nế ư ự ấ ả ề
l c c a vua.ự ủ
Chúa Nguy n l p sau th i chúa Tr nh cũng tr n tr đ t Thu n Hóaễ ậ ờ ị ấ ị ở ấ ậ sau m i m r ng khái phá t n Đàng Trong.ớ ở ộ ậ
Hi n nay, trong đ a bàn t nh Thanh Hoa còn nhi u di tích l ch s vănệ ị ỉ ́ ề ị ử hóa nh : di tích cách m ng: Hàm H , Yên Trư ạ ạ ường Th L p, Thi u Toán,ọ ậ ệ chi n khu du kích Ng c Tr o, khu di tích Hàm R ng, di tích Bác H t i:ế ọ ạ ồ ồ ạ
R ng Thông, Yên Trừ ường, khu văn hóa tưởng ni m Bác H thành phệ ồ ố Thanh Hóa, đ n Cô Tiên, khu di tích l u ni m đ ng chí Lê H u L p, hangề ư ệ ồ ữ ậ
Trang 6Co Phường, Lò Cao kháng chi n H i Vân. Đ n th Vũ Văn L c, xã Tháiế ả ề ờ ộ Hòa, huy n Tri u S n; Đ n th Đông Các Lê Doãn Giai, xã H i L c,ệ ệ ơ ề ờ ả ộ huy n H u L c; Đ n Thánh C , xã Đa L c, huy n H u L c; Đ n thệ ậ ộ ề ả ộ ệ ậ ộ ề ờ
B ch Y Công Chúa, xã Phú Nhu n, huy n Nh Thanh; Đ n Kim Luân, xãạ ậ ệ ư ề
Th Minh, huy n Th Xuân; Chùa Thái Bình, xã Vĩnh Long, huy n Vĩnhọ ệ ọ ệ
L c; Chùa Lai Thành, xã Đông H i, thành ph Thanh Hóa; Nhà th Lêộ ả ố ờ
Kh c Tháo, xã Thi u Giao, huy n Thi u Hóa; Đ n C Ninh xã Thi u Vân,ắ ệ ệ ệ ề ổ ệ huy n Thi u Hóa; Nhà th Thái Qu n công Nguy n Ng c Huy n, xãệ ệ ờ ậ ễ ọ ề
Ho ng L c, huy n Ho ng Hóa là đi m đ n không ch c a cán b vàằ ộ ệ ằ ể ế ỉ ủ ộ nhân dân Thanh Hóa mà còn h p d n nhi u đoàn đ i bi u, du khách trongấ ẫ ề ạ ể
và ngoài nước
V i nh ng thu n l i trên, Thanh Hoa có v trí khá quan tr ng trongớ ữ ậ ợ ́ ị ọ vùng du l ch B c miên Trung và c nị ắ ̀ ả ước
1.4.2 Vài nét đ c tr ng c a huy n Quan Hoa.ặ ư ủ ệ ́
Quan Hoá là huy n vùng cao, biên gi i, cách trung tâm t nh Thanh Hoáệ ớ ỉ
140 km v phía Tây, theo qu c l 47 và qu c l 15A. Toàn huy n có 17 xãề ố ộ ố ộ ệ
và 01 th tr n, 123 chòm b n, khu ph v i t ng di n tích t nhi mị ấ ả ố ớ ổ ệ ự ệ 99.013,68 ha. Phía B c giáp huy n Vân H t nh S n La; Huy n Mai Châuắ ệ ồ ỉ ơ ệ
T nh Hòa BÌnh. Phía Nam giáp v i huy n Viêng Xay t nh H a Phăn nỉ ớ ệ ỉ ủ ướ c CHDCND Lào và huy n Quan S n. Phía Đông giáp v i huy n Bá Thệ ơ ớ ệ ướ c,
và có chung đường biên gi i 4,8km v i nớ ớ ước b n Lào t i xã Hi n Ki t.ạ ạ ề ệ Thiên nhiên đã u ái ban t ng cho vùng đ t Quan Hóa ngu n tàiư ặ ấ ồ nguyên phong phú v i 3 khu b o t n còn đ m nét hoang s : Pù Hu, Pùớ ả ồ ậ ơ Luông và Khu b o t n h t tr n quý hi m Nam Đ ng. T t c t o nên m tả ồ ạ ầ ế ộ ấ ả ạ ộ
ti m năng du l ch m i g i du khách.V i truy n th ng l ch s lâu đ i, Quanề ị ờ ọ ớ ề ố ị ử ờ Hóa t xa x a đã là đ a bàn c trú c a nhi u t c ngừ ư ị ư ủ ề ộ ười, qua các cu c kh oộ ả sát, khai qu t, các nhà kh o c h c đã tìm th y nh ng di v t c a ngậ ả ổ ọ ấ ữ ậ ủ ườ i nguyên th y nh rìu đá, mũi giáo hóa th ch, xủ ư ạ ương đ ng v t… thu c th iộ ậ ộ ờ
k đá m i cách đây hàng ch c v n năm, ngoài ra còn tìm th y m t s v tỳ ớ ụ ạ ấ ộ ố ậ
d ng nh ki m đ ng, m đ ng, tr ng đ ng góp ph n t o nên nét văn hóaụ ư ế ồ ấ ồ ố ồ ầ ạ
r t riêng c a m nh đ t này.ấ ủ ả ấ
Đ n Quan Hóa, du khách có th t n hế ể ậ ưởng không khí trong lành, thoáng đãng, d o bạ ước trong nh ng cánh r ng nguyên sinh, th a s c ng mữ ừ ỏ ứ ắ nhìn núi non trùng đi p, khám phá h th ng hang đ ng đ p, đ c đáo. Ph iệ ệ ố ộ ẹ ộ ả
k đ n nh Hang Phi, hang Co Phày, hang Co Phể ế ư ường, hang Co Lu ng,ồ hang Na, hang Dùn
Không ch có v y, du khách cũng có th đ m mình trong không gianỉ ậ ể ắ mênh mông s n th y h u tình c a h Pha Đay, h Vinh Quang, đây là haiơ ủ ữ ủ ồ ồ
h t nhiên n i ti ng v du l ch sinh thái và thu hút khách du l ch c aồ ự ổ ế ề ị ị ủ huy n. M c dù còn mang tính hoang s , nh ng m i khi đ n đây, du kháchệ ặ ơ ư ỗ ế
s đẽ ượ ắc t m mình trong c nh s c thiên nhiên th m ng, đả ắ ơ ộ ược chèo thuy n,ề
Trang 7câu cá…B ng s đa d ng v b n s c văn hóa, giao thoa các n n văn hóaằ ự ạ ề ả ắ ề
c a đ ng bào Thái, Mủ ồ ường, Kinh, Mông, đ ng th i cũng là đi m liên k tồ ờ ể ế
v i văn hóa Tây B c, đ n v i Quan Hóa du khách không ch đớ ắ ế ớ ỉ ược thưở ng
th c nh ng s n v t n i ti ng c a đ a phứ ữ ả ậ ổ ế ủ ị ương, được du ngo n trên nh ngạ ữ
ng n núi, lòng h , ng m c nh sông Mã và đọ ồ ắ ả ường 15 g n v i đoàn quân Tâyắ ớ
Ti n oai hùng.ế
Ngoài ra, còn được tham quan các khu danh lam, th ng c nh, di tíchắ ả
l ch s , văn hóa tâm linh chùa Ông – chùa Bà; đ n th Thị ử ề ờ ượng tướng th ngố lĩnh quân Kh m Ban, di tích núi Pù C (g n li n câu chuy n dân quân b tằ ọ ắ ề ệ ắ
Ph trong kháng chi n ch ng Pháp), di tích Pha U Hò, di tích hang Coỉ ế ố
Phường, xã Phú L (ghi d u s hi sinh c a các chi n sĩ dân công h a tuy nệ ấ ự ủ ế ỏ ế trong kháng chi n ch ng th c dân Pháp)…Bên c nh đó, Quan Hóa còn làế ố ự ạ
m nh đ t l u gi nh ng giá tr di s n văn hóa phi v t th đ c s c c aả ấ ư ữ ữ ị ả ậ ể ặ ắ ủ
đ ng bào các dân t c nh l h i Mồ ộ ư ễ ộ ường Ca Da, m t trong nh ng mộ ữ ườ ng
c c a ngổ ủ ười Thái, g n li n Lò Kh m Ban – v tắ ề ằ ị ướng tài, người anh hùng hào ki t c a quê hệ ủ ương; cùng v i xớ ường Mường, c ng chiêng, khèn bè,ồ khèn lá, các trò ch i dân gian truy n th ng ném còn, ch i cù, kéo co, b nơ ề ố ọ ắ
n tr thành nét văn hóa đ c tr ng đỏ ở ặ ư ược nhi u du khách bi t đ n.ề ế ế
Nh ng giá tr trên là đi u ki n lý tữ ị ề ệ ưởng đ Quan Hóa phát tri n nhi uể ể ề
lo i hình du l ch nh du l ch sinh thái, tâm linh, tín ngạ ị ư ị ưỡng
Có th nói, Quan Hóa là mi n đ t c có t lâu đ i, giàu truy n th ngể ề ấ ổ ừ ờ ề ố
l ch s văn hóa, tr i qua bi t bao bi n c , thăng tr m c a l ch s , đ n nayị ử ả ế ế ố ầ ủ ị ử ế Quan Hóa v n l u gi đẫ ư ữ ược nh ng nét văn hóa đ c tr ng v n có c a vùng.ữ ặ ư ố ủ Tuy nhiên, đ Quan Hóa tr thành m t đi m đ n du l ch h p d n trongể ở ộ ể ế ị ấ ẫ
tương lai đòi h i ph i có s đ u t xây d ng l n.ỏ ả ự ầ ư ự ớ
1.5 . Vài nét s lơ ược v l h i L h i Mề ễ ộ ễ ộ ường Ca Da huyên Quan Hoạ́ tinh Thanh Hoa.̉ ́
L h i Mễ ộ ường Ca Da được UBND huy n Quan Hóa t ch c l n đ uệ ổ ứ ầ ầ vào năm 2008 và t ch c 5 năm m t l n. L h i nh m tổ ứ ộ ầ ễ ộ ằ ưởng nh công laoớ
c a nhân v t l ch s Thủ ậ ị ử ượng tướng th ng lĩnh quân Kh m Ban đã khai pháố ằ vùng đ t Mấ ường Ca Da. Đ ng th i kh i d y ni m t hào, t tôn dân t c,ồ ờ ơ ậ ề ự ự ộ truy n th ng đoàn k t, đ ng viên các t ng l p nhân dân trong huy n ph nề ố ế ộ ầ ớ ệ ấ
đ u, n l c vấ ỗ ự ươn lên phát tri n quê hể ương. Đây còn là d p đ đ ng bào cácị ể ồ dân t c: Thái, Mộ ường, Kinh, Hoa, Mông 18 xã, th tr n trong huy n g pở ị ấ ệ ặ
g , giao l u, đua tài, khoe s c, bày t lòng bi t n, tin tỡ ư ắ ỏ ế ơ ưởng vào s lãnhự
đ o c a Đ ng, Bác H kính yêu. L h i Mạ ủ ả ồ ễ ộ ường Ca Da đã tr thành di s n,ở ả
là đi m h i t văn hoá tâm linh, là bi u tể ộ ụ ể ượng sinh đ ng c a truy n th ngộ ủ ề ố
đ i đoàn k t dân t c, bi u tạ ế ộ ể ượng c a ý chí t l c, t tôn dân t c. L h iủ ự ự ự ộ ễ ộ
Mường Ca Da là d p đ qúy khách trong và ngoài huy n tìm hi u thêmị ể ệ ể
nh ng giá tr tinh th n, mang đ m nét văn hóa, phong phú c a các lo i hìnhữ ị ầ ậ ủ ạ
Trang 8ngh thu t đ m đà b n s c văn hoá dân t c Vi t Nam, chiêm ngệ ậ ậ ả ắ ộ ệ ưỡ ng
nh ng v đ p k thú mà thiên nhiên đã ban t ng.ữ ẻ ẹ ỳ ặ
T i l h i Ban t ch c đã t ch c các ph n thi: văn ngh , khua lu ng,ạ ễ ộ ổ ứ ổ ứ ầ ệ ố
kh p Thái, trình di n trang ph c, thi kéo co, b n n , tó mác l , đ y g y, điặ ễ ụ ắ ỏ ẹ ẩ ậ
c u thăng b ng, đi cà kheo (ch y, đá bóng), gói bánh ú…. Ngoài ra, m iầ ằ ạ ỗ
đ n v tham gia l h i còn thi d ng tr i b ng các công c , s n ph m c aơ ị ễ ộ ự ạ ằ ụ ả ẩ ủ
đ a phị ương. Bên c nh đó, các tr i đ u có cây bông (cây chá) đạ ạ ề ượ ạ c t o dáng, trang trí đ p m t, h p d n; b c ng chiêng, s p và ch nh rẹ ắ ấ ẫ ộ ồ ạ ỉ ượu c nầ
đ ph c v m i ngể ụ ụ ọ ười hát múa, liên hoan trong đêm đ t l a tr i… Cácố ử ạ
ph n thi đã đ l i nh ng n tầ ể ạ ữ ấ ượng sâu s c trong lòng nhân dân đ a phắ ị ươ ng
và du khách
K t thúc các phân thi Ban t ch c cũng đã trao gi y khen cho các t pế ổ ứ ấ ậ
th và cá nhân đ t thành tích cao t t c các n i dung thi t i l h i.ể ạ ở ấ ả ộ ạ ễ ộ
Ti u k tể ế
Các n i dung trong chộ ương 1 đã khái quát v đ a lý và đăc tr ng vănề ị ư hóa , l ch s v t nh Thanh Hoa và huy n Quan Hoa cũng nh khái quát m tị ử ề ỉ ́ ệ ́ ư ộ cách chân th c nh t v L h i Mự ấ ề ễ ộ ường Ca Da t i huyên Quan Hoa nh :ạ ̣ ́ ư
L ch s v L h i Mị ử ề ễ ộ ường Ca Da cung nh l ch s v vung đât nay . Đ có̃ ư ị ử ề ̀ ́ ̀ ể thêm nh ng ki n th c v l h i, đ c bi t là v L h i Mữ ế ứ ề ễ ộ ặ ệ ề ễ ộ ường Ca Da t iạ huyên Quan Hoa, t nh Thanh Hoa, h n n a là n n t ng đ tìm hi u v Ḷ ́ ỉ ́ ơ ữ ề ả ể ể ề ễ
h i Mộ ường Ca Da đ c p chề ậ ở ương,
CHƯƠNG 2
DI N TRÌNH L MỄ Ễ ƯƠNG CA DA T I, HUY N QUAN HOA, T NH̀ Ạ Ệ ́ Ỉ THANH HOA LÂN TH III NĂM 2018́ ̀ Ứ
2.1. Công tác chu n b cho l h i :ẩ ị ễ ộ
2.1.1. Phân công nhi m v :ệ ụ
Công tác chu n b đẩ ị ươc diên ra tr̃ ước tâm 510 ngày đê tô ch c lê hôi.̉ ̉ ứ ̃ ̣
Lê hôi diên ra khoang t ngay 26/283 , lê hôi đ̃ ̣ ̃ ̉ ừ ̀ ̃ ̣ ược tô ch c năm năm môt̉ ứ ̣ lân. Kho ng th i gian này BTC và các CBCV t i huyên Quan Hoa s lâp rà ả ờ ạ ̣ ́ ẽ
kê hoach tô ch c l h i đ ng th i làm đ n gi lên phòng VHTT huy ń ̣ ̉ ư ễ ộ ồ́ ờ ơ ử ệ Quan Hoa và S VHTTDL t nh Thanh Hoa đ ngh xin c p phép t ch ć ở ỉ ́ ề ị ấ ổ ứ
l H i Mễ ộ ương Ca Da.̀
BTC l h i Mễ ộ ương Ca Da sau khi xin đ̀ ươc gi y phép t ch c se thànhấ ổ ứ
l p ra các đ i và phân công nhi m v cho h bao gôm : đ i th c hi n nghiậ ộ ệ ụ ọ ộ ự ệ
th c rứ ước ki u, đ i t l , đ i t v gi gìn an ninh trât t trong th i gianệ ộ ế ễ ộ ự ệ ữ ự ờ
di n ra l h i , đ i v sinh l h i, đ i ngh thu t bi u diên ph c v l h iễ ễ ộ ộ ệ ễ ộ ộ ệ ậ ể ụ ụ ễ ộ ,,,
2.1.2. Chu n b v m t không gian và môi trẩ ị ề ặ ường
Trang 9Không gian l h i đễ ộ ươc chu n b s ch s bao g m khu 1 thi trân Quanẩ ị ạ ẽ ồ ̣ ́ Hoa va ban Khăn xa Hôi Xuân, huy n Quan Hoa đ ph c v cho l h i.́ ̀ ̉ ̀ ̃ ̀ ệ ́ ể ụ ụ ễ ộ Hai bên đường doc theo hương v phía tô ch c lê hôi đề ̉ ứ ̃ ̣ ươc b trí c mố ắ
c theo đúng nghi l l h i.ờ ễ ễ ộ
2.1.3. Chu n b v ph n nghi l :ẩ ị ề ầ ễ
Sau khi được phân công nhi m các đ i rệ ộ ước ki u, đ i tê l băt tay vàoệ ộ ễ
t p duy t cho nh ng ngày di n ra l h i.ậ ệ ư ễ ễ ộ
Các đ i có liên quan chu n b các l vât dâng cúng dung trong t lộ ẩ ị ễ ế ễ
nh xôi, bánh, hoa qu , rư ả ượu , th t .ị
Đ i v sinh lau chùi , quét d n s a sang l i chùa và các vât dung dungộ ệ ọ ử ạ trong các nghi l nh ki u , tr ng , chiêng ,….ễ ư ệ ố
2 1.3. Chu n b cho ph n h i :ẩ ị ầ ộ
Các trò ch i dân gian đơ ươc ki m duy t nghiêm ng t đ m b o đungể ệ ặ ả ả tính ch t trong l h i không vi ph m quay đ nh c a nhà nấ ễ ộ ạ ị ủ ươc nh văń ư ngh , khua lu ng, kh p Thái, trình di n trang ph c, thi kéo co, b n n , tóệ ố ặ ễ ụ ắ ỏ mác l , đ y g y, đi c u thăng b ng, đi cà kheo (ch y, đá bóng), gói bánhẹ ẩ ậ ầ ằ ạ ú…
Các đ i văn ngh lên k ho ch tâp duy t , chu n b m i m t cho cácộ ệ ế ạ ệ ẩ ị ọ ặ tiêt m c ca nh c và thi thiêu n đep Mụ ạ ́ ữ ̣ ương Ca Da,…̀
2.2. Các nghi l :ễ
L h i nh m tễ ộ ằ ưởng nh công lao c a nhân v t l ch s Thớ ủ ậ ị ử ượng tướ ng
th ng lĩnh quân Kh m Ban đã khai phá vùng đ t Mố ằ ấ ường Ca Da. Đ ng th iồ ờ
kh i d y ni m t hào, t tôn dân t c, truy n th ng đoàn k t, đ ng viên cácơ ậ ề ự ự ộ ề ố ế ộ
t ng l p nhân dân trong huy n ph n đ u, n l c vầ ớ ệ ấ ấ ỗ ự ươn lên phát tri n quêể
hương. Đây còn là d p đ đ ng bào các dân t c: Thái, Mị ể ồ ộ ường, Kinh, Hoa, Mông 18 xã, th tr n trong huy n g p g , giao l u, đua tài, khoe s c, bàyở ị ấ ệ ặ ỡ ư ắ
t lòng bi t n, tin tỏ ế ơ ưởng vào s lãnh đ o c a Đ ng, Bác H kính yêu. Lự ạ ủ ả ồ ễ
h i Mộ ường Ca Da đã tr thành di s n, là đi m h i t văn hoá tâm linh, làở ả ể ộ ụ
bi u tể ượng sinh đ ng c a truy n th ng đ i đoàn k t dân t c, bi u tộ ủ ề ố ạ ế ộ ể ượ ng
c a ý chí t l c, t tôn dân t c. L h i Mủ ự ự ự ộ ễ ộ ường Ca Da là d p đ qúy kháchị ể trong và ngoài huy n tìm hi u thêm nh ng giá tr tinh th n, mang đ m nétệ ể ữ ị ầ ậ văn hóa, phong phú c a các lo i hình ngh thu t đ m đà b n s c văn hoáủ ạ ệ ậ ậ ả ắ dân t c Vi t Nam, chiêm ngộ ệ ưỡng nh ng v đ p k thú mà thiên nhiên đãữ ẻ ẹ ỳ ban t ng. Lê hôi diên ra ba ngay, t ngay 26/283.ặ ̃ ̣ ̃ ̀ ừ ̀
2.2.1. Nghi l ễ
Sáng ngày 26/3 đ i t l b t đâu ti n hành nh ng nghi l b t bu c xinộ ế ễ ắ ế ư ễ ắ ộ phép th n linh đầ ược khai quang m h i . Lúc này ngở ộ ười dân b t đ u dângắ ầ
l v t đã đễ ậ ược chu n b lên các ban trong chùa đ ti n hành l khai quang.ẩ ị ể ế ễ Sau khi nghi l khai quang k t thúc trong ngày 26/3 BTC l h i cùngễ ế ễ ộ nhân dân và các đ i t l , rộ ế ễ ước ki u t chua ông đên n i th thệ ừ ̀ ́ ơ ơ ượ̀ ng tươ nǵ
Trang 10quân Khăm Ban vê đôi Pom Kheo ban Khăm xa Hôi Xuân huyên Quan Hoa.̀ ̀ ̀ ́ ̉ ̀ ̃ ̀ ̣ ́ Sau lê r̃ ươc kiêu nhân dân va BTC đô vê phia sân vân đông trung tâm huyêń ̣ ̀ ̉ ̀ ́ ̣ ̣ ̣
đê tham gia nghi lê sên m̉ ̃ ương (hay con goi la cung m̀ ̀ ̣ ̀ ́ ương). Phân lê sêǹ ̀ ̃
mương (hay con goi cung m̀ ̀ ̣ ́ ương) diên ra rât trang trong thê hiên tâm long̀ ̃ ́ ̣ ̉ ̣ ́ ̀ thanh cua con chau ban m̀ ̉ ́ ̉ ương danh cho cac bâc tiên nhân đa co công khaì ̀ ́ ̣ ̀ ̃ ́ pha d ng ban lâp ḿ ự ̉ ̣ ương mang lai cuôc sông âm no cho moi ng̀ ̣ ́ ́ ́ ̣ ươi dân.̀
Sên mương (hay con goi cung m̀ ̀ ̣ ́ ương) gôm sau phân: goi Thanh Hoang̀ ̀ ́ ̀ ̣ ̀ ̀ chua đât vê d lê, goi vua rông đên lam ranh gi i va goi ngoc hoang đêń ́ ̀ ự ̃ ̣ ̀ ́ ̀ ớ ̀ ̣ ̣ ̀ ́
ch ng kiên, Gi i thiêu qua trinh hinh thanh cua Mứ ́ ớ ̣ ́ ̀ ̀ ̀ ̉ ương Ca Da , m i cac thâǹ ờ ́ ̀ linh ăn cô, cung dai han câu mong nh ng điêu tôt đep cho dân ban va cuôĩ ́ ̣ ̣ ̀ ữ ̀ ́ ̣ ̉ ̀ ́ cung la tiên cac thân linh tr vê va don cô.̀ ̀ ̃ ́ ̀ ở ̀ ̀ ̣ ̃
2.3. Ph n H iầ ộ
Phân hôi trong lê hôi M̀ ̣ ̃ ̣ ương Ca Da bao gi cung sôi đông , đa dang̀ ờ ̃ ̣ ̣ mang đâm ban săc truyên thông. BTC thông bao đên 18 xa thi trân h n 10̣ ̉ ́ ̀ ́ ́ ́ ̃ ̣ ́ ơ phân thi văn hoa văn nghê thê thao.̀ ́ ̣ ̉
2.3.1. Phân thi cac môn thê thao.̀ ́ ̉
L ng ghép vào nh ng nghi l thì các trò ch i dân gian mang tính gi iồ ư ễ ơ ả trí cao cũng được BTC l h i phê duy t và t ch c nh : Thi kéo co, b nễ ộ ệ ổ ứ ư ắ
n , tó mác l , đ y g y, đi c u thăng b ng, đi cà kheo (ch y, đá bóng), góiỏ ẹ ẩ ậ ầ ằ ạ bánh ú. Va tung con.̀ ̀
2.3.2. Phân thi văn ngh dân gian.̀ ệ
Ngoài các trò ch i dân gian thì phân thi văn ngh dân gian mang đâmơ ̀ ệ ̣ ban săc nh thi hat khăp ,đanh trông chiêng, khua luông cung không th̉ ́ ư ́ ̣ ́ ́ ́ ̃ ể thi u :ế
Riêng phân thi khăp thu hut đ̀ ̣ ́ ược nhiêu ng̀ ươi yêu văn nghê truyêǹ ̣ ̀ thông b i le năm năm môt lân đông bao m i co dip nghe ngh nhân cua 18́ ợ ̃ ̣ ̀ ̀ ̀ ớ ́ ̣ ệ ̉ xa,thi trân hôi tu vê đây biêu diên ngoai cac bai khăp cônhiêu bai khăp co nôĩ ̣ ́ ̣ ̣ ̀ ̉ ̣ ̀ ́ ̀ ̣ ̉ ̀ ̀ ̣ ́ ̣ dung ca ng i quê hợ ương đât ń ươc,cung nh ca ng i bac Hô, ca ng i bań ̃ ư ợ ́ ̀ ợ ̉ lang giau đep thi đua lao đông san xuât, xây d ng nông thôn m i cung đ̀ ̀ ̣ ̣ ̉ ́ ự ớ ̃ ượ c cac nghê nhân sang tac trong hôi thi. ́ ̣ ́ ́ ̣
Ngoai thi khăp con co phân thi khua luông, thi đanh trông đanh̀ ̣ ̀ ́ ̀ ́ ́ ́ ́ chiêng dôn dang h ng kh i.Tiêng trông ,tiêng công,tiêng chiêng vang ca nuị ̀ ứ ở ́ ́ ́ ̀ ́ ̉ ́
r ng đanh th c chim muông,đanh th c long ngừ ́ ứ ́ ứ ̀ ươi thôi thuc ban be du khach̀ ́ ̣ ̀ ́
vê v i lê hôi.̀ ớ ̃ ̣
2.3.2. Đêm hôi nghê thuât va phân thi thiêu n đep trong trang phuc dâṇ ̣ ̣ ̀ ̀ ́ ữ ̣ ̣ tôc.̣
Co s tham gia v i 36 tiêt muc cua cac đôi thi đăc săc va phân thi thiêú ự ớ ́ ̣ ̉ ́ ̣ ̣ ́ ̀ ̀ ́
n đep trong trang phuc truyên thông,nhung săc mau r c r trong trang phucữ ̣ ̣ ̀ ́ ̃ ́ ̀ ự ỡ ̣ cac dân tôc đang sinh sông trên đia ban huyên trên quê h́ ̣ ́ ̣ ̀ ̣ ương Mương Ca Dà
được trinh diên b i nh ng cô gai xinh đep trên quê h̀ ̃ ợ ữ ́ ̣ ương Mương Ca Dà