Đề tài: Tìm hiểu một số điểm tương đồng của Phật giáo với truyền thống dân tộc Việt Nam

Khái quát lịch sử Phật giáo Việt Nam, một số điểm tương đồng của Phật giáo với truyền thống dân tộc Việt Nam là những nội dung chính trong đề tài Tìm hiểu một số điểm tương đồng của Phật giáo với truyền thống dân tộc Việt Nam. Hy vọng đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các bạn.

PHẦN MỞ ĐẦU

I. LÝ DO CHỌN Đ  TÀI Ề

Vi t Nam là m t quệ ộ ốc gia đa tôn giáo, trong đó có nh ng tôn giáo l nữ ớ  

c a th  gi i  ủ ế ớ nh : Phư ật giáo, Kitô giáo, Hồi Giáo… Các tôn giáo đã có 

nh ng ữ ảnh hư ng nhở ất đ nh t i nị ớ ền văn hóa c a dân t c. Các tôn giáo tủ ộ ừ 

nư c ngoài du nh p vào Vi t Nam mu n t n t i và phát triớ ậ ệ ố ồ ạ ển được đ uề  

ph i có nh ng s  biả ữ ự ến đ i nhổ ất định đ  phù h p vể ợ ới đi u ki n l ch s ,ề ệ ị ử  hoàn cảnh đ i s ng, phong t c cờ ố ụ ủa ngư i Vi t. Ph t giáo là tôn giáo ờ ệ ậ đã du 

nh p vào Vi t Nam ngay t  nhậ ệ ừ ững năm đ u Công nguyên. Trầ ải qua hàng ngàn năm t n tồ ại trên đất nư c Vi t Nam, Phớ ệ ật giáo đã có những bước thăng tr m cùng l ch s  dân t c. Ph t giáo Viầ ị ử ộ ậ ệt Nam đã có nh ng ữ ảnh 

hư ng to lở ớn đ n tinh thế ần, tâm lý, đ i s ng cờ ố ủa ngư i Vi t Nam. Tinhờ ệ  

th n Phầ ật giáo dư ng ờ nh  đư ã g n li n v i truy n th ng dân t c. So v iắ ề ớ ề ố ộ ớ  Phật giáo trư c khi du nh p và thớ ậ ời gian đ u t n t i   Vi t Nam thì Ph tầ ồ ạ ở ệ ậ  giáo hiện nay đã có nhi u s  biề ự ến đổi. Nó đã tr  thành m t th  tôn giáoở ộ ứ  

Ph t giáo mang b n s c c a Vi t Nam, tr  thành Ph t giáo Vi t Nam. Sậ ả ắ ủ ệ ở ậ ệ ự hòa nhịp đồng đi u c a Ph t giáo v i truy n th ng dân tệ ủ ậ ớ ề ố ộc đã góp phần làm đ c s c nặ ắ ền văn hóa dân tộc, đ ng th i có nhồ ờ ững đóng góp vào vi cệ  phát huy truy n th ng tề ố ốt đ p c a dân tẹ ủ ộc khi đất nước bư c vào th i kìớ ờ  

đ i mổ ới. Đã có r t nhi u công trình khoa h c v  tôn giáo nói chung và vấ ề ọ ề ấn 

đ  Ph t giáo Vi t Nam nói riêng do nh ng nhà nghiên c u l ch sề ậ ệ ữ ứ ị ử, tôn giáo lâu năm th c hi n, tr  thành nhự ệ ở ững t  liư ệ ấu r t có giá tr  vị ới đất nư c. Ti uớ ể  

lu n này vậ ề đ  tài ề “Tìm hi u ể  m t s ộ ố điểm t ươ ng đ ồ ng c a Ph t giáo v i ủ ậ ớ   truy n th ng dân t c Vi t Nam” ề ố ộ ệ  đư c vi t v i mợ ế ớ ục đích làm phong phú ngu n tài li u v  tôn giáo, t o thu n l i cho s  nghiên c u ồ ệ ề ạ ậ ợ ự ứ sâu h n trongơ  

tương lai

II. NHI M V  NGHIÊN C U Ệ Ụ Ứ

Ti u lu n s  khái quát l ch s  Ph t giáo Vi t Nam t  khi du nh pể ậ ẽ ị ử ậ ệ ừ ậ  

cho t i ngày nay, tìm hi u nh ngớ ể ữ   đi mể   tương đồng của Đ o Ph t v iạ ậ ớ  truy n th ng c a dân t c Vi t Namề ố ủ ộ ệ  để qua đó giúp chúng ta thấy đư c sợ ự 

g n gũi c a Ph t giáo v i dân t c, thầ ủ ậ ớ ộ ấy đư c sợ ự tác đ ng qua l i c a tinhộ ạ ủ  

th n Ph t giáo v i tinh th n dân t c, t o nên tôn giáo Ph t giáo mang b nầ ậ ớ ầ ộ ạ ậ ả  

s c dân t c Vi t Nam.ắ ộ ệ

III. PH ƯƠ NG PHÁP NGHIÊN C Ứ U

N i dung ti u lu n nghiên c u v  m t vộ ể ậ ứ ề ộ ấn đ  v a có tính l ch s ,ề ừ ị ử  

l i v a mang giá tr  thạ ừ ị ời đ i nên trong quá trình th c hiạ ự ện đề tài ngư i th cờ ự  hiện đã có s  k t h p c a nhiự ế ợ ủ ều phương pháp khác nhau: phương pháp hệ thống, phương pháp logic ­ lịch sử, phương pháp phân tích, tổng h p, soợ  sánh… nh m mang l i hi u qu  nghiên c u cao nh t.ằ ạ ệ ả ứ ấ

IV. C U TRÚC TI U LU N Ấ Ể Ậ

Ph n n i dung: ầ ộ ­ Chương I: Khái quát l ch s  Ph t giáo Vi t Namị ử ậ ệ

­ Chương II: M t sộ ố đi mể  tương đồng c a Ph t giáo ủ ậ

v i truy n th ng dân t c Vi t Namớ ề ố ộ ệ

Ph n k t lu n: ầ ế ậ ­ T ng h p, k t lu n vổ ợ ế ậ ấn đề đã trình bày

Ngoài ra Ti u lu n còn có danh m c các tài li u tham kh o.ể ậ ụ ệ ả

PHẦN NỘI DUNG

CH ƯƠ NG I : KHÁI QUÁT L CH S  PH T GIÁO VI T Ị Ử Ậ Ệ  

NAM

I. S  DU NH P C A PH T GIÁO VÀO VI T NAMỰ Ậ Ủ Ậ Ệ

Ngư i sáng l p ra Ph t giáo là Thái t  Cờ ậ ậ ử ồ đàm Tất­đạt­đa, vào cu iố  

th   k   VI   ­   TCN   Ông   là   con   vua   Souddhodana     tiế ỷ ở ểu   vương   quố  cKapilavaxtu nay thu c Nêpan gộ ần núi Hymalaya. Sau khi ra đ i, Phờ ật giáo 

đã th  hiể ện đư c nh ng giá tr  c a mình và  ợ ữ ị ủ đã  đư c truy n bá r ng rãiợ ề ộ  sang các nước khác, trong đó có Vi t Nam. ệ

Theo các tài li u phát hiệ ện đư c cho t i ngày nay, Phợ ớ ật giáo đư cợ  truy n tr c ti p vào Vi t Nam t  ề ự ế ệ ừ Ấn Đ  S  sách c  c a Trung Hoa có ghiộ ử ổ ủ  

r ng   th  k  th  II (sau công nguyên) t n t i m t trung tâm Ph t giáo làằ ở ế ỷ ứ ồ ạ ộ ậ  Luy Lâu thu c qu n Giao Ch  (lãnh th  Vi t Nam thuộ ậ ỉ ổ ệ ộc phương Bắc thời gian đó). Cu i th  k  th  II, trung tâm Ph t giáo này phát tri n r t r c rố ế ỉ ứ ậ ể ấ ự ỡ. Điều đó ch ng t  Ph t giáo du nh p vào Vi t Nam t  r t s m. Trong quáứ ỏ ậ ậ ệ ừ ấ ớ  trình buôn bán c a các tàu buôn ủ Ấn Độ qua vùng đ t Giao Ch , các chấ ỉ ủ tàu buôn đã mang theo văn hóa của ngư i ờ Ấn Độ  nh  như ững sinh hoạt tín ngư ng, lỡ ễ nghi. Đ ng th i, nhồ ờ ững tăng sĩ mà các thương nhân đem theo trên thuy n buôn nh m làm công vi c c u kh n s  phù tr  cề ằ ệ ầ ấ ự ợ ủa đ c Ph t,ứ ậ  

là những người đã tr c ti p truy n bá Ph t giáo và l p nên trung tâm Ph tự ế ề ậ ậ ậ  

giáo Luy Lâu. Ph t giáo r t phù h p vậ ấ ợ ới tín ngư ng dân gian cỡ ủa ngư iờ  Việt khi đó cho nên dường nh  nóư  không g p tr  ng i nào khi du nh p vàoặ ở ạ ậ  

Vi t Nam, thệ ậm chí nó đã phát tri n d  dàng và nhanh chóng. Th i kể ễ ờ ỳ này 

c  dân Giao Chư ỉ ốn đã có những tín ngư ng c a riêng mình. H  coi tr v ỡ ủ ọ ời là 

đ ng t i cao, bi t rõ m i viấ ố ế ọ ệc, ngư i hi n kờ ề ẻ  ác dư i tr n gian, có thớ ầ ể giúp ngư i t t, tr ng ph t k  x u. Bên c nh ờ ố ừ ạ ẻ ấ ạ đó, h  cũng th  các v  th nọ ờ ị ầ  

nh  S n thư ơ ần, Th y th n…, h  tin vào ngu n g c Con r ng cháu tiên c aủ ầ ọ ồ ố ồ ủ  mình… Những tín ngưỡng đó có nhiều đi m phù h p v i Ph t giáo nênể ợ ớ ậ  Phật giáo đư c ti p nh n m t cách khá thu n l i  ợ ế ậ ộ ậ ợ Ngư i Giao Chờ ỉ  x aư  quan ni m Ph t ệ ậ nh  là mư ộ ị ụt v  B t (xu t phát t  “Buddha”), có phép th nấ ừ ầ  thông, có lòng thương ngư i, có th  hiờ ể ện ra dư i nhi u hình thớ ề ức đ  cể ứu người, giúp đ i. H  cũng bờ ọ ắt đ u có nh ng quan niầ ữ ệm đ u tiên v  nghi pầ ề ệ  báo, luân h i, linh h n b t di t. Quan ni m vồ ồ ấ ệ ệ ề Tăng khi đó ch  d ng l i ỉ ừ ạ ở tăng môn, ch a phư ải tăng đoàn. Đó là nh ng tu sĩữ  khoác áo vàng. Đ u c oầ ạ  

tr c, r i bọ ờ ỏ gia đình, c a c i, th  Bủ ả ờ ụt, đ c kinh Phọ ạn. Ngư i ta cũng quanờ  

ni m v  t  bi, vệ ề ừ ề công đức. Làm công đ c cho kiứ ếp sau đư c tợ ốt đ p làẹ  dâng thức ăn cho tăng môn, bố thí cho ngư i nghèo khó. Quan ni m ti tờ ệ ế  

d c cũng là   ch  b  b t nhụ ở ỗ ỏ ớ ững hư ng th  cho riêng mình, ở ụ để cho ngư iờ  

kh n khó. ố

Sau đó, các tăng đoàn hình thành, các nghi lễ đã có t  chổ ức, các tăng 

sĩ bắt đ u d ch kinh, sáng tác, chùa chi n cũnầ ị ề g đã đư c xây c t. Niợ ấ ết bàn 

đã là mục đích của ngư i xu t gia. Luân h i và nghi p báo v n ti p t cờ ấ ồ ệ ẫ ế ụ  

t n tồ ại trong tín ngư ng dân gian. Quan ni m vô ngã ỡ ệ đã được nói đ n trongế  

T  th p nhứ ậ ị chương, nh ng ch a phư ư ổ ế ắ bi n l m trong trong dân gian, có lẽ 

vì b  xem ị nh  mâu thuư ẫn v i quan ni m linh h n b t t  Tuy v p ph i sớ ệ ồ ấ ử ấ ả ự 

c n tr  tả ở ừ phía phương Bắc đang ra đ y m nh vi c truyẩ ạ ệ ền bá văn hóa Hán 

nh ng Phư ật giáo v n có nhẫ ững bư c phát triớ ển đều đ n.ặ

Sang th  k  III, Ph t giáo v n ti p t c t  phát tri n m nh m , v iế ỷ ậ ẫ ế ụ ự ể ạ ẽ ớ  

s  xu t hi n cự ấ ệ ủa Tăng Hội (? ­ 280) và t  tư ư ng thi n cở ề ủa ông. Nh ngư  

Ph t giáo tậ ừ phương Bắc, cho dù có hình thành nh ng trung tâm muữ ộn h n,ơ  cũng đã bắt đ u có ầ ảnh hư ng tr  l i lên Ph t giáo Giao Ch  S  sách cũngở ở ạ ậ ỉ ử  ghi nh n r ng trong th  k  này, các kinh sách v  thiậ ằ ế ỷ ề ền đã được đem t  Lừ ạc 

Dương xuống, và Tăng H i cũng là mộ ột người đã h c t p, lĩnh họ ậ ội được tư 

tư ng Phở ật giáo  Đ i th a Trung Hoa  ạ ừ Đ i th a (Mahayana) hoàn toànạ ừ  không xa r i Phờ ật pháp, nh ng vư ề chủ  trương, nó khác với Ti u th aể ừ  (Hinayana) v n xu t phát t  Ph t giáo Nguyên thố ấ ừ ậ ủy (Thérévada). Đ i th aạ ừ  không c  chố ấp vào kinh đi n, trong khi Ti u th a thì ph i nh t nhể ể ừ ả ấ ất bám sát vào đó. Đ i th a chạ ừ ủ trương “tự giác” và “giác tha”, t c giác ng  choứ ộ  chính mình và cho ngư i khác, trong khi Ti u th a ch  nh m vào vi c giácờ ể ừ ỉ ắ ệ  

ng  cho b n thân. Ti u th a ch  th  m t Ph t Thích Ca và b c tu cao nhộ ả ể ừ ỉ ờ ộ ậ ậ ất 

là đến La Hán. Đ i vố ới Đ i th a, h  th  nhi u Ph t, và b c tu cao nhạ ừ ọ ờ ề ậ ậ ất lên 

đ n B  Tát. Có th  nói nh ng quan ni m, chế ồ ể ữ ệ ủ trương của Đ i th a ­ m tạ ừ ộ  trong nh ng tông phái l n nh t c a Ph t giáo (m t tông phái l n khác làữ ớ ấ ủ ậ ộ ớ  Kim Cang th a) có xuừ ất phát đi m tể ừ Trung Hoa, đã có m t s  thâm nh pộ ự ậ  

m nh m  xuạ ẽ ống phương Nam kể ừ ế ỷ ứ t  th  k  th  ba trở đi, đ  l i nh ng d uể ạ ữ ấ  

n ph  bi n trong sinh ho t Ph t giáo, cũ

ấ ổ ế ạ ậ ng nh  trong tín ngư ư ng dân gian.ỡ  

S  thâm nh p c a Phự ậ ủ ật giáo phương Bắc sau đó còn đư c th  hi n   vi cợ ể ệ ở ệ  các thiền s  lư ớn, những ngư i sáng l p ra nh ng thi n phái có v  trí l nờ ậ ữ ề ị ớ  trong l ch s  Ph t giáo Viị ử ậ ệt Nam, đ u ít nhi u có liên h  và ti p thu Ph tề ề ệ ế ậ  giáo Trung Hoa

S  du nh p c a Ph t giáo vào Viự ậ ủ ậ ệt Nam đư c cho là hoàn t t vàoợ ấ  

th  k  X. Ph t giáo Viế ỉ ậ ệt Nam đã có nh ng n n t ng v ng chữ ề ả ữ ắc đ  phátể  tri n r c rể ự ỡ trong giai đo n sau này.ạ

II. KHÁI QUÁT L CH S  PH T GIÁO VI T NAM T  TH  KỊ Ử Ậ Ệ Ừ Ế Ỷ X CHO 

Đ N NGÀY NAYẾ

1. Ph t giáo Vi t Nam t  th  kậ ệ ừ ế ỉ X đ n th  k  XVIế ế ỉ

Đây được coi là giai đo n Ph t giáo Vi t Nam phát tri n m nh, vàạ ậ ệ ể ạ  

r c r  nhự ỡ ất là dư i triớ ều đ i nhà Lý và nhà Tr n.ạ ầ

Sau khi Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán (năm 938), ch m d tấ ứ  một ngàn năm B c thu c, m  ra k  nắ ộ ở ỷ guyên đ c l p, t  ch  cho dân t cộ ậ ự ủ ộ  

Vi t Nam, Ph t giáo có nhệ ậ ững đi u ki n h t s c thu n lề ệ ế ứ ậ ợi đ  m  r ng,ể ở ộ  phát tri n.ể

Triều đại nhà Đinh, lần đ u tiên trong l ch s  Vi t ầ ị ử ệ Nam, vua Đinh Tiên Hoàng l p chậ ức Tăng th ng Ph t gố ậ iáo (đứng đ u Giáo h i) vàầ ộ   đ tặ  chức quan Tăng lục, đi u này ch ng t  th i b y giề ứ ỏ ờ ấ ờ đã có nhiều tăng sĩ và nhiều c  sư ĩ. Chùa chiền đư c xây d ng nhiợ ự ều, kinh sách đư c th nh vợ ỉ ề khá đầy đ  ủ Đ i Vi t S  Ký Toàn Thạ ệ ử ư ghi: “Năm thái bình th  hai (971), b ứ ắt 

đ u quy ầ  đ nh c p b ị ấ ậc văn, võ, tăng đạo  Tăng thống Ngô Chân L u đ ư ư c ợ   ban hi u là Khuông Vi ệ ệt đại s , Tr ư ươ ng Ma Ni làm Tăng l ụ c  ”. Đại sư Ngô Chân L u là tăng tài xuư ất chúng đã phò tá vua Đinh, khuông phò nư cớ  Việt. Sau đó, Đại s  tiư ế ụp t c phò tá vua Lê Đ i Hành. ạ

Đ i Lý ờ được đánh d u b ng s  ki n vua Lý Thái T  lên ngôi, dấ ằ ự ệ ổ ời đô 

từ Hoa L  vư ề Thăng Long. Ngư i có công l n trong vi c này là thiờ ớ ệ ền sư 

V n H nh, ông là vạ ạ ị s  có tài đa văư n, qu ng ki n, m t lòng vì nả ế ộ ư c. Hìnhớ  

nh c a qu

ả ủ ốc s  Vư ạn H nh là hình  nh tiêu bi u nh t v  nh ng gì màạ ả ể ấ ề ữ  

Ph t giáo Vi t Nam và m t tu sĩ Ph t Giáo Vi t Nam có thậ ệ ộ ậ ệ ể đóng góp cho dân t c Vi t Nam. Ngay sau khi dộ ệ ời đô từ Hoa L  vư ề Thăng Long, vua Lý Thái Tổ đã sai người đi thỉnh đ i t ng kinh t  Trung Qu c, cho xây d ngạ ạ ừ ố ự  hàng lo t  ngôi  chùa tạ ại  kinh  đô, trong và ngoài  thành nh  chùa H ngư ư  Phư c, Thớ ắng Nghiêm; năm sau (1011) l i sai d ng các chùa V n Tu , Tạ ự ạ ế ứ đại Thiên Vương, Cẩm Y, Long H ng Thánh Thư ọ, và nhiều đài kinh các. Năm 1024 l i d ng chùa Chân Giáo ngay t i nạ ự ạ ội thành để làm n i tu ơ t p,

t ng kinh bái sám c a nhà vuaụ ủ  Đ c bi t, nhà vua c  xúy hàng ặ ệ ổ thanh niên 

u tú Thăng Long xu

ư ất gia v i mớ ục đích không ch  là do m  Phỉ ộ ật, đáp nghĩa các s , mà đư ộng c  chính là mơ ục tiêu chính trị, văn hóa. Ph t giáoậ  

Vi t Nam tệ ạo nên nét văn hóa Đ i Vi t ạ ệ đ c l p vộ ậ ới văn hóa phương Bắ  c(v n n ng màu Kh ng, Lão), v a góp ph n cô k t lòng dân, nuôi dố ặ ổ ừ ầ ế ư ngỡ  tinh th n t  chầ ự ủ, đ c l p, tộ ậ ự cư ng c a dân t c (giáo lý Phờ ủ ộ ật giáo đ  caoề  

t  ch , tr  b  nô l ). Th i vua Lý Thái Tông (  ngôi 1028 ­ ự ủ ừ ỏ ệ ờ ở 1054), nhà vua 

đã phát tâm xây dựng hàng trăm ngôi chùa, trong đó đ c bi t là chùa Diênặ ệ  

H u (dự ựng năm 1049) ngay giữa kinh đô Thăng Long (t c chùa M t C t t iứ ộ ộ ạ  

Hà N i ngày nay) và hình  nh cộ ả ủa nó đã đi vào lòng mọi ngư i trên thờ ế 

gi i, tr  thành m t biớ ở ộ ểu tượng cho đất nư c Vi t Nam. ớ ệ

Dư i tri u Lý, bên c nh các dòng thiớ ề ạ ền ra đời trước đó v n t n t i thì cũẫ ồ ạ ng đánh d u sấ ự ra đ i c a dòng thi n Th o ờ ủ ề ả đư ng, v i s  xu t hi n c a cácờ ớ ự ấ ệ ủ  

th  h  truy n th a chính th c không ph i là gi i xu t gia nế ệ ề ừ ứ ả ớ ấ h  trư ước mà đa phần là c  sư ĩ. Đây là một đặc đi m n i b t c a Ph t giáo trong tình hìnhể ổ ậ ủ ậ  phát tri n m i c a dân t c.ể ớ ủ ộ

B i l , Ph t giáo n u th c sở ẽ ậ ế ự ự đi vào đ i thì không ch  gi i h n trongờ ỉ ớ ạ  giới Tăng sĩ, mà c n ph i ph  bi n trong gi i tầ ả ổ ế ớ ại gia c  sư ĩ. Đi m n i b tể ổ ậ  

c a dòng thi n này là lủ ề ần đ u tiên trong l ch s  Ph t giáo Vi t Nam, vai tròầ ị ử ậ ệ  

c a giủ ới c  sư ĩ đư c khợ ẳng đ nh m t cách chính th c, phù h p v i yêu c uị ộ ứ ợ ớ ầ  phát tri n m i c a dân t c, c a viể ớ ủ ộ ủ ệc đ a đư ạo vào đ i, nhờ ằm định hướng cho đ i sờ ống tâm linh, văn hóa c a dân t c. Chủ ộ ủ  trương này đư c phátợ  tri n m nh mể ạ ẽ vào đ i Tr n, vờ ầ ới đỉnh cao là t  tư ưởng "c  trư ầ ạc đ o"n l ạ  

c a nhà vua­thiủ ền s  ư Tr n Nhân Tông. ầ

Năm 1226, Tr n C nh (1218 ­ ầ ả 1277) được đ a lên ư làm vua l y hi u làấ ệ  Thái Tông, m  ra m t triở ộ ều đ i m i là nhà Tr n. Tuy nhiên, s  thaạ ớ ầ ự y đổi đó không làm ảnh hư ng lở ớn đến đ i s ng tinh th n c a dân t c, mà vờ ố ầ ủ ộ ề cơ bản, đ c bi t là Ph t giáo, v n ti p t c phát tri n v i n n t ng c a thặ ệ ậ ẫ ế ụ ể ớ ề ả ủ ời đại trước cho đ n th i vua Tr n Nhân Tông m i th c s  chuy n bi n m tế ờ ầ ớ ự ự ể ế ộ  cách rõ r t. Vua Tr n Nhân Tông làệ ầ  ngư i l p ra dòng thi n Trúc Lâm Yênờ ậ ề  

T ử   T  tư ư ng c a dòng thi n Trúc Lâm là phát triở ủ ề ển đ nh cao c a quanỉ ủ  

ni m "T c tâm t c Ph t". Nhệ ứ ứ ậ ững đặc đi m cể ủa phương pháp tu hành  ở 

dòng Thi n này, nó không thu n túy pháp môn Thiề ầ ền đ nh mà bao g m cị ồ ả 

y u t  Tế ố ịnh độ. Theo t  tư ư ng c a Trúc Lâm ở ủ đ u ầ đà thì nh ng pháp mônữ  Tịnh đ  cũng chính là Thi n. ộ ề Đây có thể nói là đặc đi m c a Thi n tôngể ủ ề  

Vi t Nam. Ph t giáo ệ ậ ở đ i Tr n nói chung và Ph t giáo mà vua Tr n Nhânờ ầ ậ ầ  Tông thiết đ nh nói riêng là m t n n Ph t giáo nh p thị ộ ề ậ ậ ế, đ a Phư ật pháp hòa vào cùng xã h i và làm m t chu n mộ ộ ẩ ực đạo đức, đ nh hị ướng cho đ i s ngờ ố  

c a nhân dân. Có th  nói, triủ ể ều đ i nhà Tr n là m t triạ ầ ộ ều đ i Ph t giáo, v iạ ậ ớ  nhi u chi n công hi n hách, ba lề ế ể ần đánh tan quân xâm lư c Nguyên ­ợ  Mông, và đạt đư c nh ng thành t u r c r  trong công cu c xây dợ ữ ự ự ỡ ộ ựng đất 

nư c. ớ

T  cu i th  k  XIV nhà Tr n suy yừ ố ế ỉ ầ ếu. Năm 1400, Hồ Quý Ly đã lật 

đ  nhà Tr n l p ra nhà H  Tuy nhiên, chính quy n c a Hổ ầ ậ ồ ề ủ ồ Quý Ly không 

đư c lòng dân, không dám dợ ựa vào dân, nên đã th t bấ ại trư c sớ ự xâm lư cợ  của nhà Minh, để  đất nước ta r i vào mơ ột giai đoạn nư c m t nhà tan.ớ ấ  Giặc Minh đã tiêu h y nh ng di sủ ữ ản văn hóa c a dân tủ ộc ta, thay vào đó, chúng áp đặt văn hóa Hán. Ph t giáo cũng phậ ải đ i m t v i th i kì ố ặ ớ ờ đầy khó khăn

Năm 1428 cu c kháng chi n ch ng Minh cộ ế ố ứu nư c do Lê L i lãnhớ ợ  

đ o thành công, Lê Lạ ợi lên ngôi hoàng đ , m  ra triế ở ều đ i nhà H u Lê.ạ ậ  

Ph t giáo v n là m t hậ ẫ ộ ệ t  tư ư ng chở ủ đạo trong đ i s ng c a dân t c. V iờ ố ủ ộ ớ  

s  lãnh ự đ o c a các v  vua Lê và các danh thạ ủ ị ần nh  Lê Sát, Trư ần Nguyên Hãn, Lê Ngân , Ph t giáo v n ti p tậ ẫ ế ục đư c phát tri n. Thiợ ể ền s  Lê Mư ạnh Thát đã nhận đ nh t ng quát: "Th i Lê là thị ổ ờ ời đ i Ph t giáo Vi t Nam phátạ ậ ệ  tri n r m rể ầ ộ, do đ i kháng l i v i n n Phố ạ ớ ề ật giáo mà nhà Minh đ a sang".ư  

Ph t giáo   ậ ở giai đoạn này đã k  th a các n n t ng hình thành trế ừ ề ả ư c, ti pớ ế  

t c phát tri n, n i b t vụ ể ổ ậ ới các gương mặt Ph t tậ ử, danh Tăng nh  nhà toánư  

h c Ph t tọ ậ ử Lương Thế Vinh; nhà chính tr  ­ quân s  thiên tài Nguy n Trãiị ự ễ  (1380 ­  1442), người đã lấy t  tư ư ng Ph t giáo  ở ậ đ  xây d ng quan ni mể ự ệ  nhân nghĩa trong t  tư ư ng quân s  c a mình; ngài Viên Thái (1400 ­ ở ự ủ 1460), 

người đ u tiên d ch kinh Ph t ra ch  Nôm hi n biầ ị ậ ữ ệ ết đư c; Pháp Tính (1470ợ  

­1550), ngư i vi t Ng c âm ch  nam gi i nghĩa, C  Châu Pháp Vân Ph tờ ế ọ ỉ ả ổ ậ  

Có thể nói, dư i các triớ ều đ i Lý, Tr n, H u Lê, Ph t giáo không chạ ầ ậ ậ ỉ 

gi i quyả ết đư c cu c kh ng hoợ ộ ủ ảng t  tư ư ng c a tở ủ ự thân mà h n thơ ế ữa,  n

đã th c s  hòa nh p v i dân t c, tr  thành dòng tự ự ậ ớ ộ ở ư ư ng ch t ở ủ l u trong đư ờ  isống văn hóa, chính tr  cị ủa đất nư c. Phớ ật giáo đã b  sung làm giàu và làmổ  

m nh m  thêm cho b n lĩnh Vi t Nam quạ ẽ ả ệ ật cư ng.ờ

Đ n th  k  XVI, nhà Lê mế ế ỉ ục nát, đất nước r i vào thơ ờ ỳ ối ren, i k  rphân chia thành Đàng Trong và Đàng ngoài. Ph t giáo Vi t Nam cũậ ệ ng bước sang giai đo n m i.ạ ớ

2. Ph t giáo Vi t Nam t  th  kậ ệ ừ ế ỉ XVII đ n th  k  XIXế ế ỉ

Th i gian này, các dòng thi n t  Trung Quờ ề ừ ốc đư c truyợ ền bá vào 

nư c ta và có nh ng ớ ữ ảnh hư ng nhở ất đ nh. Th  k  XVII, dòng thiị ế ỉ ền Tào 

đ ng ­ m t dòng thi n xu t phát t  Trung Qu cộ ộ ề ấ ừ ố , có xu hư ng s  d ng d chớ ử ụ ị  

lý ­  đư c truyợ ền đến nư c ta, ớ ảnh hư ng trên cở ả  Đàng trong và Đàng ngoài. Ở Đàng ngoài, cu i th  k  XVII và trong th  k  XVIII, dòng thi nố ế ỷ ế ỷ ề  Tào động đã có nh ng ữ ảnh hư ng to l n, và nó còn  nở ớ ả h hưởng đ n t nế ậ  ngày nay, nhi u chùa   Hà Nề ở ội nh  Trư ấn Qu c, Hàm Long và Hòe Nhai ố  

đ n nay v n xem là truy n th a c a dòng thi n nàyế ẫ ề ừ ủ ề  Đ i vố ới Đàng trong, dòng thi n này không th t phát triề ậ ển. Tuy nhiên, đ i v i Dòng thi n Lâmố ớ ề  

T  thì ngế ư c l i, dòng thi n này khá phát tri n ợ ạ ề ể ở Đàng Trong. 

Bên cạnh đó, dòng thi n Trúc Lâm Yên T  phát tri n m nh m  ề ử ể ạ ẽ ở 

T  th  k  th  XVIII, xã hừ ế ỷ ứ ội nước ta r i vào cuơ ộc kh ng ho ng ýủ ả  

th c h  tr m tr ng. Trong b i cứ ệ ầ ọ ố ảnh đó, Phật giáo đã có nhi u n  l c nh mề ỗ ự ằ  tìm cách xây d ng m t h  ý th c m i phù h p v i yêu c u c  thự ộ ệ ứ ớ ợ ớ ầ ả ời đại. Tuy nhiên, sau khi nhà Tây S n sơ ụp đổ, Gia Long lên ngôi (1802), ông đã chủ 

trương phục h i h  ý th c Nho giáo c c k  phồ ệ ứ ự ỳ ản động, đ a đư ất nước đ nế  

ch  b  t t, dân t c ta lỗ ế ắ ộ ại r i vào đơ ạ ọi h a ngo i xâm. ạ Năm 1858, th c dânự  Pháp chính th c nứ ổ súng xâm lược nư c ta, triớ ều đình nhà Nguyễn hèn nhát 

đã sớm đầu hàng nh ng khư ắp n i ơ nhân dân t  d y lên kh i nghĩự ấ ở a, và trong 

đó có nh ng ph n  ng c a gi i Phữ ả ứ ủ ớ ật giáo, đi n hình là các cu c kh i nghĩaể ộ ở  

ch ng Pháp cu i th  kố ố ế ỷ XIX và đ u th  kầ ế ỷ XX nh  các vư ị s  Nguyư ễn Văn Quý, Trần Văn Thành, Vương Quốc Chính, Cao Văn Long, v.v  

3. Ph t giáo Vi t Nam t  th  kậ ệ ừ ế ỉ XX đ n nayế

Những năm đ u th  k  XX, Ph t giáo Vi t Nam chuyầ ế ỉ ậ ệ ển sang giai 

đo n chạ ấn h ng ư và có s  kh i s c. M t b  ph n Ph t giáo duy trì hoự ở ắ ộ ộ ậ ậ ạt 

đ ng có t  ch c, m t sộ ổ ứ ộ ố c  sơ ở đào tạo tăng tài lần lượt ra đ i và Phờ ật giáo 

đã tạo ra đư c nh ng phong trào l n cho l ch s  Ph t giáo và l ch s  dânợ ữ ớ ị ử ậ ị ử  

t c. Th i kì ộ ờ đất nư c b  thớ ị ực dân Pháp xâm lư c, Ph t giáo b  chèn ép vìợ ậ ị  chính quy n th c dân dề ự ựa vào Công giáo đ  xây d ng b  máy cai tr  Chínhể ự ộ ị  

vì v y nhi u phong trào Phậ ề ật giáo đã nổ ra đ  ch ng s  k  thể ố ự ỳ ị và đàn áp Phật giáo, phát động phong trào yêu nư c chớ ống đ  quế ốc xâm lư c. Nhợ ững phong trào đã làm cho có s  khác bi t nhự ệ ất đ nh gi a Ph t giáo   hai mi nị ữ ậ ở ề  Nam ­ B c. Nắ ếu nh  Phư ật giáo mi n B c là khá thu n nh t thì b  m tề ắ ầ ấ ộ ặ  

Ph t giáo mi n Nam l i rậ ề ạ ất đa d ng, không ch  v  h  phái ki n trúc, vạ ỉ ề ệ ế ề cách b  c c trong chùa, v  giáo lý mà còn c  trong s  hòa quy n v i cácố ụ ề ả ự ệ ớ  tôn giáo khác, th m chí là y u t  t o thành các tôn giáo m i. Phậ ế ố ạ ớ ật giáo đã góp ph n vào th ng l i trong hai cu c kháng chi n ch ng Pháp và M  c aầ ắ ợ ộ ế ố ỹ ủ  

c  dân t c.ả ộ

Sau khi đất nư c th ng nhớ ố ất, năm 1981  các t  ch c h  phái Ph tổ ứ ệ ậ  giáo trong cả  nước đã t  ch c  ổ ứ đ i h i, th ng nh t làm m t và l y tên:ạ ộ ố ấ ộ ấ  

“Giáo   h i   Ph t   giáo   Vi t  ộ ậ ệ Nam”   Đ i   hạ ội   đã   thông   qua   hiến   chương, 

chương trình hành đ ng và bộ ầu ra c  quan lơ ãnh đ o. Giáo h i Ph t giáoạ ộ ậ  

Vi t Nam bao g m hai Hệ ồ ội đ ng ồ ở Trung ương: Hội đ ng ch ng minh vàồ ứ  Hội đ ng tr  s    các t nh, thành ph  có các Ban tr  sồ ị ự ở ỉ ố ị ự, dư i nớ ữa có các Ban đ i di n Ph t giáo Qu n, Huy n, Th  ạ ệ ậ ậ ệ ị

Theo th ng kê, hi n nay cố ệ ả  nư c có 14.303 ngôi t  viớ ự ện, trong đó 

g m  13.312 t  vi n B c tông, 469 t  vi n Nam  tông nguyên th y vàồ ự ệ ắ ự ệ ủ  Khmer, 142 t nh xá kh t sĩ, 95 t nh th t và 185 ni m Phị ấ ị ấ ệ ật đư ng. Vờ ề tăng 

ni thì có 26.268 v , có 3 H c vi n Ph t giáo, mị ọ ệ ậ ột trường Cao đ ng chuyênẳ  khoa Ph t hậ ọc, 30 trường c  bơ ản Ph t hậ ọc, 1 trường đào tạo đ i ngũ gi ngộ ả  viên ho ng pháp. Ngoài ra, Giáo h i Ph t giáo Viằ ộ ậ ệt Nam đã thành l p Vi nậ ệ  nghiên c u Ph t h c t i thành ph  H  Chí Minh và Phân vi n nghiên c uứ ậ ọ ạ ố ồ ệ ứ  

t i Hà N i, thành l p Hạ ộ ậ ội đ ng phiên d ch và ồ ị ấn hành Đ i T ng Kinh Vi tạ ạ ệ  Nam

  Đa s  ch c số ứ ắc tín đ  Ph t giáo ti p t c phát huy truy n thồ ậ ế ụ ề ống yêu 

nư c, g n bó v i dân t c, th c hi n chớ ắ ớ ộ ự ệ ủ trương chính sách nhà nư c theoớ  

phương châm “Đạo pháp ­ Dân t c ­ Ch  nghĩa xã h i”. Gộ ủ ộ ần đây, Ph tậ  giáo bắt đầu chú ý đ n vi c nâng cao hi u biế ệ ể ết cho tăng ni và tín đ  b ngồ ằ  các l p h c, các bu i thuy t gi ng, in  n các lo i sách, tham gia vào cácớ ọ ổ ế ả ấ ạ  công tác xã h i t  thi n… và vào c  các công vi c cộ ừ ệ ả ệ ủa nhà nư c, chínhớ  quyền địa phương với t  cách là đư ại bi u Qu c h i, Hể ố ộ ội đ ng nhân dân,ồ  

y viên H

ủ ội đ ng nhân dân các c p. Ph t giáo cũng góp ph n tích c c vàoồ ấ ậ ầ ự  

vi c gi  gìn truy n thệ ữ ề ống văn hóa, đạo đ c c a dân t c và s  lành m nhứ ủ ộ ự ạ  

c a xã h i.ủ ộ

CH ƯƠ NG II:  M T S Ộ Ố  ĐIỂM T ƯƠ NG Đ Ồ NG C A PH T Ủ Ậ