Bài giảng Siêu âm thành ngực phát hiện tái phát và di căn sau mổ K vú – BS. Jasmine Thanh Xuân

Bài giảng thông tin đến các bạn những kiến thức khảo sát sẹo mổ và mô mềm thành ngực; khảo sát xương ức, xương sườn, khớp ức sườn; khảo sát các nhóm hạch vùng ngực - cổ; khảo sát bụng- màng phổi tìm di căn.

Siêu âm thành ngực phát hiện tái phát và di căn sau mổ K vú

Bs Jasmine Thanh Xuân

Bs Phan Thanh Hải PKĐK Medic TPHCM

 Tái phát tại chỗ /di căn sau điều trị K vú (phẫu, hóa và/hoặc xạ trị, 1- 5-10 năm), # 10-15%

 Không thể chụp nhũ ảnh khi đã đoạn nhũ, trong khi MRI thành ngực giá đắt, không linh hoạt

 SA rất hữu ích theo dõi sau điều trị (sẹo mổ, da - mô mềm thành ngực, xương ức, các xương sườn, khớp ức-sườn, nhóm hạch nách-cổ, trên-dưới đòn và các phần mềm lân cận, tìm tái phát- di căn)

 Kết hợp SA Doppler, SA đàn hồi (nhiều thông tin)

 SA bụng, CT, MRI (di căn)

 Vai trò FNAC >> Core biopsy

VẤN ĐỀ

Nội dung

I Khảo sát sẹo mổ và mô mềm thành ngực:

1 Giải phẫu SA mặt cắt vú /thành ngực trước và sau mổ

2 Các biến đổi thành ngực khi có tái phát- di căn

II Khảo sát xương ức, xương sườn, khớp ức sườn

1 Giải phẫu SA xương ức, xương sườn và khớp ức sườn

2 Giải phẫu SA xương ức và các xương sườn

3 Các hình thái di căn xương và mô mềm vùng ngực

1 Giải phẫu SA mặt cắt vú- thành ngực trước

và sau mổ:

I Khảo sát sẹo mổ và mô mềm

thành ngực

5

khối sợi -tuyến vú, mỡ sau

vú, cơ ngực lớn, cơ ngực

bé, xương sườn, màng phổi,

phổi

vào trong gồm da, mô

mỡ, khối cơ ngực, xương sườn, màng phổi

2 Các biến đổi thành ngực khi có tái phát- di căn:

Da:

 Nốt nhỏ dưới da có màu hồng, đỏ, d# 0,5-1cm

 SA nốt echo kém nằm sát bề mặt da, có thể vài nốt hoặc thành chùm ở thành ngực, nách và cánh tay, thường liên quan bên vú bệnh

 Chỉnh máy để khảo sát da: chỉnh tần số đầu dò, zoom lớn màn hình

I Khảo sát sẹo mổ và mô mềm

thành ngực

2 Các biến đổi thành ngực khi có tái phát

Mô mềm thành ngực:

 Tổn thương tái phát tại chỗ: giống sang thương K vú

(echo kém, bờ không đều, hình sao, bờ đa cung, vi vôi (+/-), mạch máu (+/-)

1/17/2019 8

Nang dầu thành ngực

sau mổ tái tạo

Tụ dịch dưới sẹo mổ (seroma)

Sang thương lành tính sau phẫu thuật

1/17/2019 9

Sang thương tái phát thành ngực P ở BN 55F, sau mổ đoạn nhũ 7 năm

Tái phát thành ngực P đa

ổ sau đoạn nhũ 3 năm

Sang thương tái phát sau phẫu thuật

1/17/2019 10

55F, sau mổ tái tạo K vú P # 5 năm

Nốt echo kém dạng đặc, kém hơn mô mỡ bên trên, kích thước rất nhỏ, d= 4mm, bờ không đều, nằm trong cân cơ ngực, sau lớp

mỡ

B-mode: Bi-rads 3

Siêu âm đàn hồi SE: Tsukuba score (4), Ratio(B/A)= 3,59 và 4,28 FNAC= Carcinome tuyến

1/17/2019 12

Tái phát thành ngực sau đoạn nhũ

2 Các biến đổi thành ngực khi có tổn thương

di căn:

 Tổn thương di căn đến cơ ngực, khớp ức sườn, xương

ức, xương sườn… luôn làm thay đổi cấu trúc giải phẫu

vùng mà nó xâm lấn

 Hình ảnh giống K vú: [echo kém, bờ không đều, mạch

máu tăng sinh nhiều (+/-)]

 Có thể gây hủy xương, nham nhở màng xương, tăng sinh

mạch máu

 Bệnh nhân thường than đau ở các vùng xương có di căn,

gợi ý cho bác sĩ SA tìm kỹ tái phát ở các vùng này

I Khảo sát sẹo mổ và mô mềm

thành ngực

1/17/2019 14

Thay đổi cấu trúc giải phẫu mô

mềm vùng tái phát-di căn

 Cán ức: phần rộng và dài nhất, có hõm khớp để khớp với x.đòn, sụn sườn 1 và một phần sụn sườn 2

 Thân ức : Thân x.ức hai bên

có diện khớp để khớp với các sụn sườn 3-4-5-6-7

 Mũi ức : là phần cuối của x.ức, dẹt, mảnh, nhọn, thường cấu tạo bằng sụn

 12 đôi x.sườn : 7 đôi x sườn thật, 3 đôi x.sườn giả, 2 đôi x.sườn cụt

Giải phẫu Siêu âm x ức

– cán x.ức hơi lõm, bờ xương echo dày (vùng khớp

ức-đòn)

– nhô lên hình vòng cung (nơi tiếp giáp của sụn sườn 1

và khe khớp nối cán ức và thân x.ức)

– nằm ngang (khớp sụn sườn 2-3-4-5)

khớp hơi nhô lên giữa cán và thân xương, là nơi tiếp

giáp của sụn sườn 2 (còn gọi là góc Louis)

II.Khảo sát xương ức, các xương sườn,

khớp ức sườn

1/17/2019 17

Cắt ngang xương ức

Lõm: (Cán ức) ngang chỗ nối x.đòn

Lồi: (cán ức) chỗ nối x sườn 1

Ngang (thân ức):

chỗ nối x.sườn 3-4-5

2-1/17/2019 18

Cắt dọc xương ức

Thân xương là một đường thẳng, bờ xương mỏng, có khe khớp hơi nhô lên giữa cán và thân xương, là nơi tiếp giáp của sụn sườn 2 (còn gọi là góc Louis)

2 Giải phẫu Siêu âm xương sườn

Cắt dọc thân xương sườn:

 Gồm phần sụn echo kém nằm ngang khớp vào x.ức

ở các khớp ức- sườn

 Phần xương có echo dày, màng xương thẳng rõ

Cắt dọc xương sườn

> 40t có phần vôi hóa echo dày trong sụn

1/17/2019 21

Cắt ngang sụn sườn

Từ mặt cắt dọc thân x.ức ra hai bên khoảng 1- 1,5cm

sẽ thấy các sụn sườn echo kém hình tròn hoặc oval, cách nhau bằng các cơ liên sườn, bên dưới là động

mạch vú trong (# ngực trong)

• Các di căn nhóm hạch vú trong sẽ thấy

các cấu trúc hạch echo kém nằm giữa hai sụn sườn trên đường cắt này

Cắt ngang sụn sườn

3 Các hình thái di căn xương và mô mềm

vùng ngực

 Di căn xương đứng thứ 3 sau di căn gan và phổi

 Thường nhất là di căn đốt sống ngực, hiếm hơn là di

 Bờ xương nham nhở, không đều

 Mất hình dạng bình thường của cán và thân

x.ức, lồi lõm bất thường

 Dấu gãy x.ức, x.sườn (mất liên tục đường bờ

xương)

 Mô mềm vùng khớp ức-sườn dày lên, phản âm

kém, tăng sinh mạch máu nhiều

Di căn xương ức- xương sườn

1/17/2019 26

Di căn xương ức

Cắt dọc x ức: mất hình ảnh đường thẳng bình thường của thân xương Bờ xương nham nhở, hủy xương,

mạch máu tăng sinh Di căn x.ức

Cắt ngang vùng chỗ nối giữa cán và thân x.ức (góc

Louis): bờ xương nham nhở, lồi lõm, có dấu hủy xương/ K

vú đã phẫu 7 năm

1/17/2019 27

Di căn mô mềm khớp ức-sườn

 Khớp ức sườn 2-3-4 là nơi bám tận của bó cơ ngực lớn Các dãi sợi cơ echo kém xen lẫn bó

sợi cơ phản âm dày

 Tổn thương di căn: mất cấu trúc bình thường

của bó sợi cơ, echo kém giống với K vú

 Thương kết hợp di căn xương ức và di căn mô mềm khớp ức- sườn

1/17/2019 28

Di căn mô mềm khớp ức-sườn

1/17/2019 29

Di căn xương và mô mềm

Di căn hủy xương ức trên siêu âm

Chụp CT (cửa sổ xương): bờ xương ức nham nhở không đều, có dấu hủy xương ức +xương sườn 2 và xâm lấn mô mềm cạnh ức (mũi tên)

1/17/2019 30

Di căn xương và mô mềm

SA: khối echo kém ở mô mềm vùng khớp ức sườn và hủy xương ức

Hình CT ngực (cửa sổ xương và cửa sổ nhu mô): cho thấy hủy x.ức kèm tổn thương đa nốt trong hai phổi, phì đại hạch trung thất /đoạn nhũ 5 năm

1 Giải phẫu hạch và các dẫn lưu bạch huyết

1/17/2019 32

Hạch trên đòn (nhóm V)

Di căn hạch trong ung thư vú giai đoạn trễ

2 Hình thái hạch nghi ngờ ác tính- ác tính:

 Hạch tròn, trục dọc >=10mm

 Rốn hạch biến dạng, mất rốn hạch

 Vỏ hạch dày > =3mm

 Vỏ hạch không đồng nhất, có viền halo xung

quanh gợi ý tế bào K đã xâm nhiễm ra ngoài vỏ

hạch SA đàn hồi cho thấy vỏ hạch cứng

 Kết hợp FNAC để xác chẩn

III.Khảo sát các nhóm hạch vùng

ngực - cổ

1/17/2019 34

1/17/2019 36

Di căn hạch vùng hạ đòn

1/17/2019 37

Tái phát di căn hạch

cổ cạnh động mạch

cảnh

1/17/2019 38

Hình chụp CT(cửa sổ nhu mô): di căn hạch cổ

Cửa sổ xương: di căn hủy xương cùng /sau mổ

đoạn nhũ

(cùng bệnh nhân)

1/17/2019 39

IV Khảo sát di căn xa vùng bụng

Lưu ý gan, tuyến thượng thận, buồng trứng,

màng phổi…

1/17/2019 Di căn vú đơn ổ sau PT đoạn nhũ 18 năm 40

Ca Lâm sàng

 Tái phát & di căn sau mổ K vú chiếm tỷ lệ 10-15 % (1- 5-

10 năm), trong đó di căn xương chiếm hàng thứ 3 sau gan, phổi

 Ngoài khảo sát mô mềm thành ngực sau mổ, cần khảo sát kỹ xương ức, xương sườn, các khớp ức -sườn, các

vị trí hạch tái phát (nách, cổ, dưới đòn, nhóm hạch vú trong ), đồng thời đánh giá các di căn xa như gan,

buồng trứng, thượng thận, màng phổi…

 Kết hợp chụp CT ngực, bụng và sinh thiết để xác chẩn

IV Kết luận

1 Giải phẫu hạch vùng ngực và đầu mặt cổ Nguồn: va-hach-bach-huyet-cua-tuyen-vu.html

http://ydvn.net/contents/view/30969.cac-mach-2 Giải phẫu học xương lồng ngực.Nguồn: long-nguc/

https://www.dieutri.vn/giaiphaunguoi/giai-phau-xuong-3 Huỳnh Đỗ Quyên Giá trị tiên đoán dương các đặc điểm siêu âm hạch nách trên bệnh nhân ung thư vú Nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=uWx8ui63hK4

4 Võ Nguyễn Hoàng Khôi Hạch đầu mặt cổ.Nguồn:

file:///E:/8.%20VSUM%203-Hanoi%201.2919/SA%20sau%20mo%20k%20vu/TLTK%20cho%20b%C3%A0i%20vi%E1%BA% BFt/hach-daumatco-51753417.htm

5 Marco Colleoni, Zhuoxin Sun, Karen N Price, Per Karlsson, John F Forbes, Beat Thurlimann, Lorenzo Gianni, ¨ Monica Castiglione, Richard D Gelber, Alan S Coates, and Aron Goldhirsch

Annual Hazard Rates of Recurrence for Breast Cancer During 24 Years of Follow-Up: Results From the International Breast Cancer Study Group Trials I to V J Clin Oncol 2016 Mar

20;34(9):927-35 doi: 10.1200/JCO.2015.62.3504 Epub 2016 Jan 19

6. Tsuda M, Satou S, Ichiki K Sternal metastasis of breast cancer; report of a case Article in

Japanese, 2005 Apr;58(4):341-3

7. Tenpaku H, Maze Y, Sato T Recurrent breast cancer to the sternum 15 years after radical

mastectomy and primary lung cancer; report of a case Kyobu Geka 2004 Nov; 57(12):1165-7

Tài liệu tham khảo

1/17/2019 43