Bài giảng Khảo sát cột sống thai nhi – Quý 1, 2 và 3

Nội dung của bài giảng trình bày: đường cong bình thường của cột sống; hình ảnh siêu âm 3D; mặt cắt ngang qua đầu (axial); nghi ngờ tật nứt đốt sống (đốt sống chẻ đôi- bifida spina) thể hở; bất thường ở cột sống có thể phát hiện; bất thường ở cột sống vào quý 1; bất thường đóng rãnh; tật nứt đốt sống và thoát vị màng não tủy; rối loạn phát triển xương cột sống....

Michel COLLETGiáo sư Danh dựĐại học Y – T/p Brest

Khảo sát cột sống thai nhi

Quý 1 Quý 2 và 3

Cột sống – Phần 1

• Đường cong bình thường của cột sống

Cột sống – Quý 1

• Hình ảnh siêu âm 3D

1 1 2

1 : Mảnh sống 2 : Thân đốt sống

Nghi ngờ tật nứt đốt sống

(Đốt sống chẻ đôi- Bifida spina) thể hở

Dấu hiệu « quả sồi » ? Dấu hiệu « trái chanh » ? Tính song song của rãnh Bichat

Cliché : J.P Bernard

Cliché : P Mace

J.P Bernard

Mặt cắt ngang qua đầu (axial)

J.P Bernard , Y Ville Ultrasound Obstet Gyn 1997 ;10:406-409

P Mace , E Quarello « Sản-Phụ khoa và Sinh sản » t.44 (2016) 43-55

• Bất thường đường cong sinh lý

• Bất thường ở đóng khép ống thần kinh

• Tật nứt đốt sống dạng hở Aperta ?

• Thoát vị màng não tủy

• Iniencéphalie : dị tật liền não/ tật thoát vò não chẩm

• Dị tật không đóng kín ống cột sống

Bất thường ở cột sống

có thể phát hiện

Bất thường ở cột sống vào quý 1

• Những dị tật cột sống dạng cong vẹo rất dễ

dàng nhận diện

• Là những dị tật xuất hiện :

– Trong « một đoạn dây rốn ngắn »

– Với hội chứng đa dị tật «Limb-body-wall complex»

Tật nứt đốt sống hở và thoát vị màng não tủy tuần thứ 13

Bất thường đóng rãnh

Mặt cắt đứng dọc giữa Mặt cắt ngang Mặt cắt đứng ngang

1 2

1 : Mảnh sống 2: Thân đốt sống

Khảo sát trên 3D

Cột sống – Phần 2

Chóp cùng (1)

A : mặt cắt ngang , bể thận 2 bên

1

A

• Tật nứt đốt sống xương đơn thuần

• Có khối dưới da : nứt với u mỡ, thoát vị màng não tủy với u mỡ

• Không có khối dưới da: u mỡ bên dưới màng cứng, Xoang dưới da, Tật tủy đôi

• Loạn sản xương cột sống

– Khiếm khuyết về hình thành và phân đoạn đốt sống

• Bất sản đốt sống, Thừa đốt sống, Tật nữa đốt sống?, Dính khối đốt sống?

– Vẹo cột sống

Tật nứt đốt sống hở (Túi thoát vị màng não – tủy)

Túi thoát vị màng não – tủy, tuần 22

Dấu hiệu trực tiếp tại cột sống

Dấu hiệu gián tiếp ở sọ não

Giảm đường kính lưỡng đỉnh (BPD) Đầu hình « quả chanh »(1)

Tật nứt đốt sống nang hay

thoát vị màng não

• Với dạng này:

1 : Tủy sống ở vị trí bình thường

2 : Da thường không bị ảnh hưởng

3 : Màng não chứa đầy dịch não tủy,

lồi ra ngoài qua phần xương hở

Tiré de EMC , Spina bifida

Nứt đốt sống với u mỡ

• U mỡ dính ít nhiều vào màng não và các rễ thần kinh

U mỡ bên trong tủy sống U mỡ bên ngoài tủy sống

Tiré de EMC , Spina bifida

1: U mỡ Clichés ; C Le Vaillant (Nantes)

Nứt đốt sống với u mỡ

IRM hết sức cần thiết để tìm kiếm những bất thường về tủy sống và đốt sống

Tật nứt dọc đốt sống dạng kín

• Tủy đôi

– Tương ứng với tật nứt dọc đốt sống dạng kín: biểu

hiện, trên mặt cắt dọc giữa, với sự xuất hiện một cựa

giữa xơ hay xương, phân tách tủy sống thành hai

phần, thường là không cân xứng

– Vùng khu trú thường gặp là vùng ngực-thắt lưng

Tủy đôi

• Chẩn đoán siêu âm (2D, 3D)

1: Mở rộng ống tủy

Cựa tăng âm ở giữa tủy sống

Revêtement cutané intact

Hình ảnh của hai nữa tủy

Mặt cắt ngang tủy sống

1

Phần da nguyên vẹn

Mặt cắt dọc giữa tủy sống

Tủy đôi

Bên trong tử cung, tái tạo 3D

Cựa xương (mũi tên xanh)

Rộng ống sống

IRM, chuỗi xung T2, mặt cắt trán

Phân chia tủy sống thành hai thừng Cựa xương ở mức L1-L2

Tủy đôi

• Kiểm tra toàn thể về tổn thương sau sinh

•

• Điều trị phẫu thuật: cắt bỏ cựa xương và màng cứng

nội tủy, thời điểm vào khoảng cuối một năm tuổi như

chúng tôi đã dự kiến trong phần nhận xét cá nhân

Scanner, mặt cắt trán

IRM

Cột sống – Phần 3

• Khiếm khuyết về hình thành và phân đoạn đốt sống

– Bất sản đốt sống – Gập góc, rối loạn cấu trúc cột sống

• Siêu âm 3D chế độ đánh giá xương, Scanner , IRM CPDPN

+ Centre Pluridisciplinaire de Diagnostic PréNatal : TT Chẩn đoán trước sinh Đa khoa

Loạn sản xương cột sống

Bất sản « dạng treo »

• (Thai phụ :) 35 tuổi, lần mang thai thứ 6, lần sinh thứ 5,

không tiền sử, mang thai phát hiện muộn

• Siêu âm thai tuần 22

Bất sản thân đốt sống D10-D11

Da nguyên vẹn

Bàn chân khoèo hai bên và Cử động hạn chế của chi dưới

Bất sản « dạng treo »

• IRM xác nhận các tổn thương đốt sống (D10-L1) với tủy

sống không thấy rõ ở phía trên đốt D9

• Hình thù thai nhi sau đình chỉ thai kỳ

Bất sản D 10 –L 1

Liệt hai chi dưới Teo cơ

Bàn chân khoèo

Bất sản xương cùng !

• Có thể khu trú

– Lệch bên đơn thuần của xương cụt

– Giảm sản không đối xứng của nhiều đốt sống

Bất sản xương cùng

22 SA

3D chế độ khảo sát xương

Rối loạn về phân đoạn đốt sống

• Thường gặp, mức độ nghiêm trọng tùy trường hợp, đơn độc hay phối hợp trong các hội chứng

• Về siêu âm trước sinh: gập góc hay rối loạn cấu trúc

của cột sống

• Dính hai đốt sống liền kề

Cliché : S CURUNIER

Dính khối đốt sống

Tật nữa đốt sống

• Scanner cửa sổ xương tái tạo 3D

– có thể chỉ rõ kiểu dị dạng nữa đốt sống ( các dạng :

tự do, dính không hoàn toàn, dính hoàn toàn) có thể

dẫn đến nguy cơ vẹo cột sống nặng và tiến triển (nửa

đốt sống tự do là thể tiến triển nhất, khối đốt sống là dạng ít

tiến triển nhất)

• IRM

– Cũng rất cần thiết để loại trừ khả năng dị tật tủy sống kết hợp

Hội chứng Klippel Feil

• Chẩn đoán trước sinh qua siêu âm sẽ được gợi ý trước tình

trạng quá ưỡn thường xuyên vùng cổ gáy kết hợp với sự bất

thường về cấu trúc các đốt sống cổ.

• Các tổn thương vùng cổ sẽ được xác định tốt nhất qua

scanner và IRM : giảm về số lượng 1 hay 2 đốt sống cổ

(thường là các đốt C2-C3), dính khối đốt sống ít nhiều lan tỏa

và đôi khi không hoàn toàn, dẫn đến tật vẹo cổ.

• Nhiều bất thường về phân đoạn đốt sống : nửa đốt sống, đốt sống xen giữa góc của 2 đốt ?, « hình bướm », dính

khối đốt sống, bị vẹo, gù, quá ưỡn cột sống

Loạn sản xương đốt sống – sườn

Hội chứng Jarcho - Levin

• Bất thường về xương sườn : dính xương sườn, bất đối

xứng về số lượng, kích thước và hình thù không đều,

lồng ngực thường ngắn, đôi khi bị cong

Loạn sản xương đốt sống – sườn

Nang thần kinh ruột

Bất thường về phân đoạn đốt sống dạng nữa đốt sống