Bài giảng Siêu âm thận ứ nước ở trẻ sơ sinh - BS.CK1. Nguyễn Cao Thùy Trang

Bài giảng trình bày tổng quan, đánh giá thận ứ nước trong thai kỳ, đánh giá thận ứ nước sau sinh, các bệnh nguyên hay gặp, ứ nước bể thận thoáng qua, hẹp khúc nối bể thận niệu quản, niệu quản khổng lồ...

SIÊU ÂM THẬN Ứ NƯỚC Ở TRẺ

SƠ SINH

BSCKI NGUYỄN CAO THÙY TRANG

Thận ứ nước ở trẻ SS thường được phát hiện trong thai kỳ ( quý II)

Trẻ có thận ứ nước trong thai kỳ cần được SÂ kiểm tra sau sinh kể cả khi đã hết ứ nước từ trước đó

SÂ sau sinh đánh giá lại mức độ ứ nước, vị trí tắc nghẽn, đồng thời đánh giá độ dày nhu mô,

NQ, thận đối bên, BQ, NĐ qua đó có thể giúp đưa ra chỉ định theo dõi và điều trị phù hợp

TỔNG QUAN

• Thận ứ nước là bất thường hay gặp nhất trong siêu âm thai nhi, chiếm 1-5% tuy nhiên không phải tất cả đều

do tắc nghẽn

• Chẩn đoán thận ứ nước khi đk trước sau bể thận ≥

4mm ở quý II hoặc ≥ 7m ở quý III

• Có thể phân độ nặng của thận ứ nước dựa theo bảng

THẬN Ứ NƯỚC TRONG

THAI KỲ

• Nên làm SÂ sau sinh 48h để tránh các sai sót do tình

trạng mất nước, giảm lọc cầu thận trong những ngày

đầu.

• Nên làm SÂ ngày 1-2 sau sinh nếu trẻ có ứ nước cả 2

thận/ ứ nước nặng ở trẻ 1 thận / khi nghi ngờ bệnh lý

van niệu đạo sau.

• SÂ đánh giá đường kính trước sau bể thận, niệu quản,

độ dày nhu mô phân biệt vỏ tủy, nang nhu mô, thành

bàng quang, chổ nối BQ-NQ, NĐ và các bất thường

• Độ 1 : giãn nhẹ bể thận

• Độ 2 : giãn nhẹ bể thận và một số đài thận

• Độ 3 : giãn tất cả các đài thận

• Độ 4 Giãn đài bể thận và mỏng nhu mô thận

PHÂN ĐỘ Ứ NƯỚC THẬN SAU SINH

theo Hiệp hội Niệu khoa Thai nhi the Society for Fetal Urology (SFU)

Đk trước sau bể thận < 10mm có thể xuất viện

Sau 2 lần SÂ bình thường (tuần đầu và tuần 4-6) được kết luận hết ứ nước

Etiology Percentage Transient hydronephrosis 41-88

Ureteropelvic junction obstruction 10-30

Vesicoureteral reflux 10-20

Ureterovesical junction obstruction/megaureter 5-10

Multicystic dysplastic kidney 4-6

Duplex kidney/ureterocele 5-7

Posterior urethral valve/urethral atresia 1-2

Others: prune belly syndrome, cystic kidney

disease, congenital ureteric strictures

• Chiếm 41-88% tr/hợp ứ nước ở thai nhi,1 hoặc

2 bên, thường ở mức độ nhẹ hoặc trung bình

• Ng/nhân chưa rõ, được cho là do sự kém co

bóp của cơ trơn bể thận nên không tống xuất

hết nước tiểu từ bể thận xuống NQ

• Ứ nước mức độ nhẹ tự khỏi từ sau 1-18 tháng,

ứ nước trung bình có thể kéo dài vài năm vì

vậy cần được theo dõi SÂ đến khi hết ứ nước

Ứ NƯỚC BỂ THẬNTHOÁNG QUA

Transient hydronephrosis

Ứ nước trong thai kỳ và tự hết ở ngày 4 sau sinh

Ứ NƯỚC BỂ THẬN

THOÁNG QUA

• Là ng/nhân thực thể hàng đầu gây ứ nước thận trên trẻ sơ sinh (1/2000 – 1/1000), nổi trội ở

nam, 67% ở thận trái

• Ng/nhân còn bàn cãi, ngnhân nội tại là do bất thường cơ trơn của NQ tại vị trí nối BT– NQ gây mất nhu động, các ng/nhân khác như nếp gấp nm, dãi xơ, ngnhân ngoại lai như ĐM vắt ngang gây hẹp

• Ng tắc 1/3 : 1/3 ổn định, 1/3 cải thiện, 1/3 xấu đi

HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN NIỆU QUẢN ( UPJO)

Hình ảnh SÂ:

• Các đài thận giãn đồng kích thước

• Bể thận giãn lớn và chít hẹp hoàn toàn tại chỗ nối bể thận – NQ

• Niệu quản xẹp hoàn toàn đến tận BQ

• Trong trường hợp ứ nước nặng, nhu mô thận

teo mỏng, mất phân biệt vỏ tủy, nang vỏ thận,

tụ nước tiểu dưới bao thận

HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN NIỆU QUẢN ( UPJO)

HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN NIỆU QUẢN ( UPJO)

• Ứ nước do hẹp khúc nối tự khỏi sau 6 tháng

HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN NIỆU QUẢN ( UPJO)

HẸP KHÚC NỐI BỂ THẬN NIỆU QUẢN ( UPJO)

• Hẹp khúc nối gây ứ nước thận mất phân biệt vỏ tủy

• Nang trong nhu mô thận

• NQKL nguyên phát là tình trạng giãn lớn NQ

không có nguyên nhân thực thể

• NQKLNP có thể do nhiều ng nhân tại đoạn xa của NQ hoặc tại BQ

• NQKLNP được chia thành 3 nhóm:

- có tắc nghẽn (cơ chế do mất nhu động đoạn xa)

- có trào ngược (bất thường NQ trong thành BQ

- không tắc nghẽn không trào ngược, chiếm đa số,

tự hồi phục ( do NQ chưa trưởng thành)

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

• NQKL NP thể tăc nghẽn trên SÂ có hình ảnh giãn lớn đoạn trên, đoạn cuối hẹp dần không

có nhu động, lỗ cắm NQ bình thường

• NQKL NP do trào ngược

• NQKL NP không trào ngược không tắc nghẽn

NQ giãn, ít xoắn vặn, thường tự thoái triển

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

• Nhu động của NQ đoạn chậu

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

• GPNQ thể tắc nghẽn, hẹp dần đoạn sát BQ, mất nhu động

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

NIỆU QUẢN KHỔNG LỒ

( Megaureter)

• NQKL SA lúc 22 ngày tuổi, tự thoái triển hoàn toàn lúc

12 tuổi

• Do sự bất thường của chỗ nối BQ-NQ: lỗ NQ lệch/ NQ dưới nm ngắn/ bất thường lớp cơ dọc

• CĐ và phân độ dựa trên phim chụp BQ-NQ

PHÂN ĐỘ TN BQ-NQTRÊN PHIM

BQ-NQ NGƯỢC DÒNG

• 80% trào ngược độ 1-2 và 50% trào ngược độ

3 tự khỏi

• Kháng sinh dự phòng ngăn ngừa nhiễm trùng

TN, giảm nguy tổn thương nhu mô thận

• SÂ định kỳ để theo dõi tình trạng ứ nước và

sẹo nhu mô

• Điều trị ngoại khoa nên đặt ra sau 1 tuổi

TRÀO NGƯỢC BQ- NQ

• Một thận được dẫn lưu bởi hai hệ thống bể

thận NQ hoàn toàn hoặc không hoàn toàn

• Hệ thống đôi hoàn toàn sẽ có 2NQ và tuân

theo ngtắc Weigert-Meyer:

NQ trên cắm phía dưới, vào trong, tận cùng bằng nang NQ, hoặc cắm lạc chỗ ( cổ BQ,

NĐ, túi tinh, ÂĐ, TC )

NQ dưới cắm phía trên, ra ngoài, đoạn trong thành ngắn, vuông góc nên gây trào ngược

DỊ DẠNG ĐÔI HỆ THỐNG CHỨA

(Duplex collecting system)

DỊ DẠNG ĐÔI HỆ THỐNG CHỨA

(Duplex collecting system)

DỊ DẠNG ĐÔI HỆ THỐNG CHỨA

(Duplex collecting system)

DỊ DẠNG ĐÔI HỆ THỐNG CHỨA

(Duplex collecting system)

• Là ngnhân chính gây tắc nghẽn NĐ ở trẻ nam

• Do nếp gấp nm tại vị trí mào núi (verumontanum)

• Được phân làm 3 type ( Theo Young 1919)

Type 1: valve là nếp gấp nằm dưới mào núi (95%) Type 2: valve có 2 lá nhô về phía trên mào núi

Type 3: là màng xơ trung tâm nằm ở NĐLT(5%)

VAN NIỆU ĐẠO SAU

Posterior urethral valve

• Ứ nước hai thận tương đương nhau, giãn lớn

VAN NIỆU ĐẠO SAU

• Keyhole sign

VAN NIỆU ĐẠO SAU

• Agarwal et al Indian Journal of Nephrology, Vol 23, No 2, March-April, 2013

PHÁC ĐỒ THEO DÕI THẬN Ứ

NƯỚC TRẺ SƠ SINH

• H.T Nguyen et al Journal of Pediatric Urology 10(6) · November 2014

PHÁC ĐỒ THEO DÕI DỰA TRÊN PHÂN ĐỘ NGUY CƠ

• H.T Nguyen et al Journal of Pediatric Urology 10(6) · November 2014

PHÁC ĐỒ THEO DÕI DỰA TRÊN

PHÂN ĐỘ NGUY CƠ

• Young Hun Choi, Jung-Eun Cheon, Woo Sun Kim ,.Ultrasonography of hydronephrosis in the newborn:

a practical review 2016; 35(3): 198-211

• A Sinha, A Bagga, A Krishna, M Bajpai, M Srinivas, R Uppal, and I Agarwal4 Revised guidelines on

management of antenatal hydronephrosis Indian J Nephrol 2013 Mar-Apr; 23(2): 83–97.doi

• Hashim Hashim, Christopher R.J Woodhouse Ureteropelvic Junction Obstruction EUROPEAN

UROLOGY SUPPLEMENTS 11 (2012) 25–32

• Steven Alan Ringer Hydronephrosis in the Fetus and Neonate: Causes, Management, and Outcome

NeoReviews May 2010, VOLUME 11 / ISSUE 5

• Woodward M, Frank D Postnatal management of antenatal hydronephrosis BJU Int 2002;89:149–15

• Fernbach SK, Maizels M, Conway JJ Ultrasound grading of hydronephrosis: introduction to the

system used by the Society for Fetal Urology Pediatr Radiol 1993;23:478–480

• Mami C, Paolata A, Palmara A, Marrone T, Berte LF, Marseglia L, et al Outcome and management of

isolated moderate renal pelvis dilatation detected at postnatal screening Pediatr Nephrol

2009;24:2005–2008

• Hiep T Nguyen, Carol B Benson, Bryann Bromley Multidisciplinary consensus on the

classification of prenatal and postnatal urinary tract dilation (UTD classification system) Journal of

Pediatric Urology (2014) 10, 982e999

• Gyanendra Sharma, Anshu Sharm Postnatal management of antenatally detected hydronephrosis

World J Clin Urol Nov 24, 2014; 3(3): 283-294

•

TÀI LIỆU THAM KHẢO

XIN CÁM ƠN QUÝ VỊ ĐÃ

THEO DÕI