Bài giảng Siêu âm các khối nông vùng đầu cổ - BS. Đỗ Thị Ngọc Hiếu

Bài giảng với các nội dung: tụ máu nông vùng đầu ở sơ sinh; tụ máu nông vùng đầu; nang bì, thượng bì; khối vùng cổ; hạch cổ; hạch bình thường; hạch phản ứng...

SIÊU ÂM CÁC KHỐI NÔNG

VÙNG ĐẦU CỔ Báo cáo viên: BS ĐỖ THỊ NGỌC HIẾU

BV ĐHYD TP HCM

• Phương tiện đầu tay, nhanh, rẻ

• Mô tả: vị trí, k.thước, hình dạng, th.phần, tưới máu

• Không: nhiễm xạ, chất cản quang, gây mê…

• Hướng dẫn sinh thiết/ cắt trọn

• KT: tần số cao, FOV mở rộng

• Cần khảo sát thêm bằng phương tiện khác khi:

– Khối quá lớn, sâu, hồi âm dày

– Nghi ác tính

– Có mạch máu lưu lượng cao

– Đánh giá giai đoạn: PET/CT

Vai trò SA

• Liên quan chấn thương: sanh hút, forceps,

chuyển dạ kéo dài

• Phân loại theo vị trí

– Bướu huyết thanh: giữa da và cân

– Tụ máu dưới cân: giữa cân và màng xương

– Bướu huyết xương sọ: giữa màng xương và xương

Tụ máu nông vùng đầu

ở sơ sinh

Bướu huyết thanh Tụ máu- thanh dịch dưới da

• Lớn nhất lúc sanh, giảm sau vài giờ đến vài ngày

• Phù nông, không rõ giới hạn

Tụ máu dưới cân vỡ TM vào khoang ảo

• Qua khớp, ±toàn bộ vòm sọ  thiếu máu nặng

• Xuất hiện lúc sanh  lớn dần, giảm sau 2-3 tuần

• Có thể gãy xương  CT

Bướu huyết xương sọ

• Không qua khớp, thường nhẹ

• Đóng vôi sau 2–3 tuần, ↓ sau vài tháng

• Thường không tổn thương xương, não

Tụ máu nông vùng đầu

• Tồn tại mô ngoại bì ở các vị trí đóng tấm ngoại bì

• Nang bì: ngoại bì, th.phần da (tóc, tuyến bã, biểu mô)

• Nang thượng bì chỉ chứa ngoại bì

Vùng đầu

• Từ mô mềm, tủy xương, giữa xương- màng cứng

• Thường ở đường giữa, trán- thái dương, ít ở vùng đính

• Quanh ổ mắt, điển hình góc trên ngoài

Nang bì, thượng bì

• Giới hạn rõ

• Không mạch máu

• Phản âm kém, ± nốt phản âm dày

• Có màng xương bao phủ: thường nang thượng bì

• MR: khi nghi có mô đặc, đường rò, xâm lấn xương

Nang bì, thượng bì

• Thâm nhiễm bất thường tb Langerhans

• Hay gặp từ 1- 4 tuổi, nhiều cơ quan

• LCH xương nhiều nhất ở xương sọ

• SA:

– Khối đặc, nghèo mạch

– Từ tủy xương phình lớn

• Xq: Hủy xương không đối xứng bản trong và ngoài

Không có xơ, phản ứng màng xương

• CT/ MRI:

– Thêm thông tin đặc tính mô

– Đánh giá lan rộng: xương, màng não, vỏ não

Langerhans Cell Histiocytosis (LCH)

U mô bào

Phân nhóm dựa vào vị trí, bậc 1 đến 6

Hạch cổ

Bờ dưới x móng

Bờ dưới sụn nhẫn

Bờ sau tuyến dưới hàm

Bờ trong

ĐM cảnh chung

Bờ sau

cơ ức đòn chũm

• Do viêm lân cận

• Hạch lớn

• Cấu trúc bình thường

• Phản âm kém hơn, trung tâm phản âm dày rộng hơn

• Tăng tưới máu, ↓RI

• Hay ở dưới hàm, tuyến mang tai, phần trên TM cảnh

Hạch phản ứng

• Hay gặp gây khối vùng cổ

• Thường 2 bên, do siêu vi

Nung mủ

– Giảm các lớp phản âm dày

– Giảm tưới máu

– Không đồng nhất (cặn, vách, khí)

– Phù phản ứng mô lân cận

Áp xe

– Viền dày, không đều

– Tăng tưới máu ngoại vi

– Mủ: phản âm dày, di động/ thời gian thực

Hạch viêm biến chứng

• Viêm nguyên nhân ít gặp

– Nấm, tăng BC đơn nhân, bệnh mèo cào, AIDS

• Ác tính: di căn, lymphoma/ leukemia

– Không đau, cứng, không di đông

– Nếu tồn tại sau 1 tuần điều trị KS  sinh thiết

Hạch lao, ác tính, …

• Thường gặp ở TE

• Hạch cổ thường là dấu hiệu khởi đầu

• SA: dấu hiệu lành/ ác chồng lấp

• Tăng sinh sợi lành tính

• Xuất hiện 2 tuần sau sanh,±vẹo cổ

• Khỏi sau 4–8 tháng/ điều trị bảo tồn

• Tiên sử sanh ngôi mông 50%

• SA:

– Dày dạng ellip khu trú hay toàn bộ cơ

– Chuyển động đồng bộ với cơ lành

– Không tạo khối giới hạn rõ

– ± đóng vôi

U cơ ức đòn chũm

• Thường gặp

• Vị trí dọc lộ trình ống giáp lưỡi

• Hay gặp ngang mức xương móng

• Nang trên/ ngang x móng nằm trên đường giữa

• Nang dưới x móng ±lệch đường giữa, lẫn vào cơ

• Chuyển động đồng bộ với lưỡi

• 50% xuất hiện sau 10 tuổi

• Có thể nhiễm trùng gây đau

Nang giáp lưỡi

• Giới hạn rõ, phản âm trống/ kém

• ±có vách, cặn, hồi âm bên trong (protein)

• Nhiễm trùng: thành dày không đều, tăng tưới máu

• Có khả năng hóa ác thấp

khối mô +TDC: thường là mô giáp lạc chỗ Car hiếm

• Phải xác định tuyến giáp bình thường trước PT

Nang giáp lưỡi

Vùng cổ:

• Trên đường giữa

• Thường ở hõm ức

• Phản âm dày đồng nhất hoặc không

• ∆≠ nang giáp lưỡi

Nang bì, thượng bì

• Hiếm, thường có lúc sanh

• Vị trí hay gặp thứ 2 (sau vùng cùng cụt)

• Thành phần gồm cả 3 lớp mầm

SA:

• Đặc và nang, thường đóng vôi

• Có thể thông với tuyến giáp

 Kết hợp MR xác định

U quái

• Thuộc bất thường khe mang: nang, xoang, rò

• Phản âm trống/ kém, tròn/ bầu dục, giới hạn rõ

Nhiễm trùng, XH  nang phức tạp

• Thường trước cơ SCM

• Trước ngoài mạch máu lớn,

± dính JV, len giữa ICA –ECA

• Đa số nang khe mang 2

• Nhiễm trùng cổ sâu, tuyến giáp tái diễn: khe mang 3,4

 NS họng tìm lỗ trong

• Tìm kỹ xoang, rò khe mang trước PT

Nang khe mang

• Nang nhầy từ tuyến dưới dưỡi

– Bẩm sinh

– Mắc phải: chấn thương, viêm

• Vị trí

– Sàn miệng, khoang dưới lưỡi

– Khối dưới cằm, dưới hàm

– Qua cơ hàm móng “plunging ranula”

• SA: phản âm trống liên tục tuyến dưới lưỡi

Nang nhái

• Dọc đường đi tuyến ức trong phôi thai

• Giữa hay bên cổ, trên TM tay đầu

• Thường thoái triển # tuyến ức

• SA # tuyến ức bình thường

– Nhiều vách, nốt phản âm dày lốm đốm

– ± liên tục với tuyến ức chính

Tuyến ức lạc chỗ

• Hiếm

• Không tr.chứng hay tr.chứng chèn ép đường thở

• Có thể đa ối

• Các dấu hiệu suy giáp không rõ

(# 80% suy giáp bẩm sinh do loạn sản)

• SA: Tuyến giáp to lan tỏa hay dạng nốt

• Chiếm 1–1.5% u ác ở TE, 60–70% Car dạng nhú

• Liên quan nhiễm xạ

– TG to lan tỏa, vi vôi

Carcinoma tuyến giáp

Adenoma tuyến cận giáp

• Tr chứng không đặc hiệu

• SA có nhiều vai trò

– Tuyến cận giáp to

– Phản âm kém, tròn  oval, dẹt

– Vỏ bao phản âm dày

– Có ĐM nuôi, tưới máu ngoại vi

• Huyết khối nhiễm trùng TM cảnh trong  phổi, cơ quan khác

• Cần Δ & điều trị sớm (vi trùng kỵ khí)

• Cảnh giác cao để Δ kịp thời:

– Khởi đầu đau họng, tiết dịch amidan

– Tuần sau sưng, đau 1 bên cổ

– Dấu hiệu thuyên tắc nhiễm trùng nơi khác

• SA: Huyết khối gây tắc TM hoàn toàn/ không hoàn toàn

 CT cổ, ngực

Hội chứng Lemierre

• Khiếm khuyết cấu trúc thành mạch?

• Thường ở trẻ nam, bên (P), ± 2 bên

• Giãn TM / nghiệm pháp Valsalva/

ho, nhảy mũi, khóc, gập người

• Cấp, tái diễn/ mạn

• Cấp

– Virus: Quai bị

– Vi trùng: ít gặp (S aureus), 1 bên, do

• Nhiễm trùng lân cận (răng, tai)

• Sỏi, suy giảm miễn dịch – SA

• Tuyến to, đồng nhất, tăng tưới máu

• Viêm nhiễm trùng

– Hạch trong tuyến – Tụ mủ/ áp xe

– ±giãn ống tuyến/ sỏi

Viêm tuyến mang tai

• Tái diễn:

– Sưng, đau, sốt nhiều đợt

– Thường 2 - 5 tuổi; khỏi lúc dậy thì

– Tuyến to 1 hoặc 2 bên

– Nhiều nốt phản âm kém 2–4mm

(thâm nhiễm tb lympho, giãn ống tuyến)

• HC Sjögren; HIV; viêm mô hạt (bệnh mèo cào, lao, sarcoidosi s)

– Nhiều nốt phản âm kém

– Nang biểu mô lympho

– 5% nguy cơ  lymphom a

Viêm tuyến mang tai

• Hay gặp nhất: schwannoma, neurofibroma

Schwannoma: lệch tâm, từ bao dây TK

Neurofibromas: trung tâm sợi TK

• Thường ở tam giác cổ sau

• Giới hạn rõ

• Phản âm kém, đồng nhất

• Tăng âm phía sau

• Schwannoma ±giàu mạch

• Neurofibroma ± “target sign”

• Dấu hiệu tin cậy: liên tục với dây TK

• Khó Δ≠ với hạch phản ứng

U nguồn gốc thần kinh

Bệnh u sợi TK loại 1

• U sợi TK dạng đám rối:

– U nhiều dây TK

– Phát triển theo đường đi dây TK

– Lan vào cấu trúc lân cận

– U lan tỏa nhiều dây TK> 1 khối

• CT/ MR:

– Nhiều khối đa thùy (bag of worms)

U nguồn gốc thần kinh

– Khối phản âm kém/ hỗn hợp/± Cal

– Sau bao cảnh, bao quanh/ chèn ép ĐM, TM cảnh

• CT, MR và/hoặc MIBG giúp Δ

• Trước PT, cần đánh giá: Liên quan mạch máu

U trong ống sống/ MR

U nguồn gốc thần kinh

U bao dây TK ngoại vi ác tính: hiếm

• Sarcoma grade cao

• ±phát triển từ plexiform neurofibroma, nhiễm xạ trước đó

– Phản âm dày, tưới máu trung bình

Không có đặc trưng chẩn đoán

U nguồn gốc thần kinh

• Hình oval, nằm giữa lớp da- dưới da

• Phản âm dày, ± Cal., bóng lưng

• Thành thường phản âm kém, có mạch máu nhỏ

Pilomatrixoma (U mầm lông?)

• Từ cơ vùng mắt, mặt, cổ

• Mô học # neuroblastoma, Ewing sar., lymphoma

• Nhiều Δ≠  Mục tiêu: mô tả

• Điều trị dựa trên mức độ lan rộng, vị trí u ng phát

• Hóa trị là phương tiên đầu tiên+ xạ/ phẫu

Sarcoma cơ vân

XIN CẢM ƠN!