Nghiên cứu thực nghiệm sự phá hoại và biến dạng các nút khung bê tông cốt thép chịu động đất

Các nút khung có vai trò hết sức quan trọng, ảnh hưởng tới phản ứng của các khung bê tông cốt thép chịu động đất. Ứng xử của chúng chịu ảnh hưởng qua lại của cách thức phá hoại các đầu mút dầm, cột và sự tương tác phức tạp giữa các cơ cấu cắt, bám dính và bó xảy ra trong một vùng có diện tích rất hạn chế.

KHOA H“C & C«NG NGHª

Nghiên cứu thực nghiệm sự phá hoại và biến dạng các nút khung bê tông cốt thép chịu động đất

Experimental study the failure and deformation of beam-column joint under earthquake load

Nguyễn Lê Ninh, Võ Mạnh Tùng

Tóm tắt

Các nút khung có vai trò hết sức quan

trọng, ảnh hưởng tới phản ứng của

các khung bê tông cốt thép chịu động

đất Ứng xử của chúng chịu ảnh hưởng

qua lại của cách thức phá hoại các đầu

mút dầm, cột và sự tương tác phức tạp

giữa các cơ cấu cắt, bám dính và bó

xảy ra trong một vùng có diện tích rất

hạn chế Để làm sáng tỏ cơ cấu chịu lực

và biến dạng của các nút khung BTCT

được thiết kế kháng chấn đang và sẽ

tồn tại ở Việt Nam, các nghiên cứu thí

nghiệm trên các mẫu tỷ lệ 1:1 đã được

thực hiện Nội dung bài này giới thiệu

các kết quả nghiên cứu về sự phá hoại

và biến dạng các nút khung, cũng như

các nguyên nhân gây ra các trạng thái

phản ứng này.

Từ khóa: nút khung, thí nghiệm, động đất,

bê tông

Abstract

Beam-column joints play an important

role, affecting the earthquake response

of reinforced concrete (RC) frames Their

behavior is influenced by the way in which

they damage the beams, columns and the

complex interaction between the shear,

bonding and confined mechanisms in a

limited zone To clarify the force-bearing

and deformation of the joint that are being

designed under earthquake loading and

will be available in Vietnam, experimental

studies on 1:1 scale samples This paper

introduces the results of research on the

failure and deformation of the joints, as well

as the causes of these behaviors.

Keywords: beam-column joint,

experimental, earthquake, concrete

PGS.TS Nguyễn Lê Ninh

Trường Đại học Xây dựng

Email: nguyenleninh47@gmail.com

ThS Võ Mạnh Tùng

Trường Đại học Xây dựng

Email: vo_manhtung@yahoo.com.vn

1 Phần mở đầu

Các nút khung có vai trò hết sức quan trọng, ảnh hưởng tới khả năng chịu lực và biến dạng của các khung bê tông cốt thép (BTCT) chịu động đất Rất nhiều trường hợp phá hoại nút khung dẫn tới sự sụp đổ của cả hệ kết cấu đã được ghi nhận trong thực

tế [2][3][4] Trong vài thập niên gần đây, ứng xử của các nút khung BTCT dưới tác động động đất đã được các nhà nghiên cứu quan tâm nghiên cứu, nhưng một sự hiểu biết chung về vấn đề này vẫn chưa thật đầy đủ và đạt được sự đồng thuận giữa các nhà khoa học [8][9][10][11] Theo quan điểm thiết kế kháng chấn hiện đại được cụ thể hóa trong TCVN 9386:2012, vai trò của nút khung trong nguyên tắc thiết kế cơ bản “cột khỏe – dầm yếu” vẫn chưa được diễn đạt một cách rõ ràng và chủ yếu đảm bảo mục tiêu độ bền cho chúng

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu thực nghiệm và lý thuyết về độ bền và độ dẻo các nút khung ở các khung BTCT chịu động đất là hết sức cần thiết Các kết quả nghiên cứu thực nghiệm sẽ làm sáng tỏ các dạng phá hoại cũng như quá trình phá hoại các nút khung được thiết kế để chịu động đất ở Việt Nam hiện nay và trước đây; đánh giá được

độ bền, độ dẻo, độ cứng, khả năng phân tán năng lượng của chúng cũng như một số yếu tố ảnh hưởng quyết định tới các đặc tính này

Các phần sau đây sẽ giới thiệu tới một số kết quả nghiên cứu thực nghiệm về sự phá hoại và biến dạng của các nút khung BTCT chịu động đất được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Nghiên cứu động đất – Viện Khoa học Công nghệ Xây Dựng (IBST) – Bộ Xây Dựng

2 Thiết kế các mẫu thí nghiệm

Để đánh giá được khả năng biến dạng, khả năng chịu lực, khả năng phân tán năng lượng và độ dẻo của các nút khung BTCT liền khối được thiết kế để chịu động đất đang tồn tại hiện nay ở Việt Nam, các mẫu thí nghiệm với tỷ lệ 1:1 được trích xuất từ một khung phẳng của một nhà khung cao 3 tầng được thiết kế theo 3 phương án khác nhau sau:

- Mẫu NK1: theo TCVN 9386:2012

- Mẫu NK2: lực tác động xác định theo TCVN 9386:2012, nhưng tính toán và cấu tạo cốt thép theo TCVN 5574:2012

- Mẫu NK3: theo SP 14.13330.2014 của Liên Bang Nga Kích thước cơ bản và cấu tạo chi tiết các mẫu thí nghiệm được cho ở hình 1 Tổng hợp cấu tạo các mẫu thí nghiệm được cho ở bảng 1 Tính năng cơ lý của vật liệu chế tạo các mẫu thí nghiệm được cho ở bảng 2 và 3 Mẫu thí nghiệm đã được chế tạo tại Phòng Thí nghiệm và Kiểm định Công trình – Trường Đại học Xây dựng

3 Quy trình chất tải và số liệu đo

Trên cơ sở sơ đồ biến dạng của khung dùng để trích xuất các mẫu thí nghiệm dưới tác động tải trọng ngang, các mẫu thí nghiệm được dựng lắp và chất tải như trong hình

2 nhằm mô phỏng lại biến dạng xảy ra trong thực tế Mẫu thí nghiệm được liên kết khớp

cố định tại đầu cột dưới và khớp di động tại hai đầu dầm Đầu trên của cột tự do, chịu tác động đồng thời của lực ngang đổi chiều theo chu kỳ và lực thẳng đứng không đổi bằng 300 kN được tạo ra qua một kích thủy lực thông tâm

Lịch sử quá trình chất tải ngang được cho ở hình 3, gồm hai giai đoạn: giai đoạn kiểm soát lực và giai đoạn kiểm soát chuyển vị Ở giai đoạn kiểm soát lực, hai chu kỳ đầu 1 và 2 mẫu thí nghiệm chịu tác độnglực ngang V=0.75Vi=0.75 x 59.23=45 kN, trong

đó Vi là độ bền lý tưởng của mẫu thí nghiệm dưới tác động ngang và đứng được xác định từ các kích thước và đặc tính cơ lý của mẫu thí nghiệm Mục đích củacác chu kỳ chất tải này nhằm xác định chuyển vị chảydẻo ∆y và độ cứng thực tế Kt.nghiệm của các mẫu thí nghiệm.Ở giai đoạn kiểm soát chuyển vị, mẫu thí nghiệm chịu một sự gia tăng dần chuyển vị cưỡng bức Δ tương ứng với độ dẻo chuyển vị ngang µ∆=∆/∆y,t.nghiem bắt đầu từ µ∆=1.5 (chu kỳ 3 và 4), tiếp đó là µ∆=2, 3, 4 ; giữa các cặp chu kỳ giống nhau là

một chu kỳ trung gian ký hiệu 7, 10, 13 chịu một chuyển vị

cưỡng bức ứng với độ dẻo µ∆=0.75 nhằm để cho các mẫu thí

nghiệm và các thiết bị thí nghiệm ổnđịnh trở lại sau các chu

kỳ không đàn hồi lớn xảy ra trước đó (hình 3).Việc thực hiện

thí nghiệm được tiếp tục sau khi mẫu thí nghiệm mất 20%

khả năng chịu tải nhằm xác định khả năng biến dạng dẻo tối

đa của mẫu thử và nhận diện các nguyên nhân gây ra phá

hoại hoặc mất khả năng chịu lực của mẫu thí nghiệm

Để đạt được mục tiêu thí nghiệm dự kiến, các số liệu sau

đã được thu thập trong quá trình thí nghiệm ở mỗi cấp tăng

động ngang chuyển vị ngang ở đầu mút cột; biến dạng cắt của nút khung, biến dạng cắt và uốn của dầm và cột,biến dạng của cốt thép tại các vùng tới hạn của dầm, cột và trong nút khung Sơ đồ bố trí các đầu đo LVDT (Linear Variable Differential Transformers) được thể hiện ở các hình 4 và 5a,b, còn sơ đồ vị trí các phiến đo biến dạng (electrical strain gauges) có độ giãn dài cao ở hình 5c và d

4 Sự phá hoại và nguyên nhân của các mẫu thí nghiệm

4.1 Sự phá hoại các mẫu thí nghiệm

4.1.1 Mẫu thí nghiệm NK1

Bảng 1 Cấu tạo các mẫu thí nghiệm

Cốt thép dọc của dầm As=A’s (nhóm AII) 3Φ16 3Φ16 3Φ16

Cốt đai dầm ρđd (nhóm AI) Φ6a125; a240 Φ6a140; a270 Φ6a140; a270 Hàm lượng cốt đai dầm 0.18%; 0.09% 0.16%; 0.08% 0.16%; 0.08% Cốt đai cột ρđc (nhóm AI) Φ6a75,a177; Φ6a100,a187 Φ6a160; a240 Φ6a160, a240-Hàm lượng cốt đai cột 0.37%;0.16%; 0.28%;0.15% 0.1%; 0.07% 0.1%; 0.07% Cốt đai nút khung ρđn 6Φ6a75(D1); 6Φ6a75(D2) 3Φ6a160 3Φ6a160

Bảng 2 Các đặc trưng cơ lý của bê tông và cốt thép

fc lúc 28 ngày (MPa) 30 29 31 fy (MPa) 310 320 235 Tuổi lúc thí nghiệm (ngày) 83 90 80 fu (MPa) 480 510 400

fc lúc thí nghiệm (MPa) 31.5 32 31.7 Es(MPa) 2.1x105

(c) mẫu NK2

KHOA H“C & C«NG NGHª

Mẫu thí nghiệm NK1 được thiết kế theo TCVN 9386:2012,

dựa trên sơ đồ phá hoại dẻo của khung: các khớp dẻo xuất

hiện trước hết ở dầm, phá hoại cắt xẩy ra sau phá hoại uốn

và nút khung là bộ phận bị phá hoại cuối cùng Với nguyên

tắc thiết kế này, tỷ số giữa mômen chảy dẻo lý thuyết của cột

và dầm ở mẫu NK1: Myi,c/Myi,d=1.29.Hình 6 là hình ảnh các

khe nứt ở cuối chu kỳ 19 lúc kết thúc thí nghiệm

Hình ảnh các khe nứt cho thấy:

• Các dầm hai bên mặt cột bị phá hoại uốn với các khe

nứt thẳng góc hoặc gần thẳng góc với trục dầm, phân bố

tương đối đều trên một đoạn chiều dài gần bằng 2hd (hd -

chiều cao tiết diện dầm) Khi tác động đổi chiều, các khe nứt

nối với nhau tạo nên các khe nứt thẳng góc chạy suốt chiều

cao dầm

• Các vùng cột trên và dưới nút khung, cũng xuất hiện các

khe nứt uốn vuông góc với trục cột ở khoảng cách gần bằng

nhau ở hai bên mặt cột do tác động đổi chiều So với dầm,

các khe nứt này có số lượng ít hơn, với bề rộng không lớn,

nằm rải rác trên một đoạn chiều dài cột bằng 1.5hc (hc - chiều

cao tiết diện cột)

• Vùng nút khung có một mạng lưới các khe nứt xiên

khoảng cách gần bằng nhau Dưới tác động đổi chiều, các khe nứt này giao nhau phân chia mặt nút khung thành các ô hình quả trám

4.1.2 Mẫu thí nghiệm NK2 Mẫu thí nghiệm NK2 được thiết kế và cấu tạotheo TCVN 5574: 2012.Tỷ số Myi,c/Myi,d=1.02 Cốt đai vùng nút khung tương tự như cốt đai đầu mút cột liền kề, với hàm lượng cốt thép đai trong vùng nút khung ρwn=0.1%.Trong điều kiện này, nguy cơ xẩy ra phá hoại (uốn và cắt), giữa dầm, cột và nút khung là hoàn toàn giống nhau.Hình 7 là hình ảnh các khe nứt ở chu kỳ 17 lúc kết thúc thí nghiệm.Các hình này cho thấy sự phá hoại ở vùng nút khung và xung quanh nút khung của mẫu NK2 hoàn toàn khác với mẫu NK1, với các đặc điểm cơ bản sau:

• So với mẫu NK1, các khe nứt uốn ở các dầm hai bên nút khung xuất hiện ít hơn, trên một đoạn chiều dài nhỏ hơn (gần bằng 1.5hd) và phần lớn không kéo dài để nối với các khe nứt ở mặt đối diện Bên cạnh đó xuất hiện nhiều khe nứt xiên ở cả trên và dưới dầm

• Các khe nứt uốn ở cột trên và dưới nút xuất hiện rất ít

và rất nhỏ, chiều dài không lớn và hầu như không mở rộng

Hình 2 Sơ đồ dựng lắp và chất tải các mẫu thí nghiệm

Hình 3 Lịch sử quá trình chất tải Hình 4 Sơ đồ bố trí LVDT để đo biến dạng cắt của nút khung và của dầm

a)b)c) Mẫu NK1 d) Mẫu NK2,3

Hình 5 Vị trí LVDT đo chuyển vị xoay dầm, cột vàphiến đo biến dạng cốt thép

giống nhau, với một số điểm khác biệtsau đây:

• Trong vùng nút khung của mẫu NK3, các khe nứt xiên ở cả hai phương lan sâu vào vùng lõi nút hơn nên diện tích vùng lõi nút có dạng hình quả trám không bị biến dạng nhỏ hơn mẫu NK2 Tuy các khe nứt xiên ở hai bên nút tập trung nhiều ở vùng kết cận đầu mút dầm như ở mẫu NK2, nhưng mẫu NK3 không bị chẻ dọc hai bên nút khung như mẫu NK2

• Các khe nứt uốn ở dầm và cột quanh nút khung xuất hiện nhiều hơn

và mở rộng hơn so với mẫu NK2 Ở hai đầu dầm, nhiều khe nứt xiên xuất hiện ở mặt trên và dưới dầm như ở mẫu NK2

4.2 Nguyên nhân phá hoại các mẫu thí nghiệm

Vùng nút khung chịu hai loại tác động được kết hợp lại dưới một tên chung gọi là lực cắt nút:

• Nén uốn bê tông do các dầm và cột gây ra tại các góc đối diện của nút (hình 9b);

• Dòng lực cắt chạy dọc theo chu vi nút khung do các thanh cốt thép dọc dầm và cột gây ra thông qua các lực bám dính (hình 9c)

Do đó,cơ cấu chịu lực của nút khung bao gồm dải chéo bê tông chịu nén bị giới hạn bởi các trục trung hòa ở các tiết diện đầu mút các dầm

và cột (hình 9d)và cơ cấu dàn được tạo thành từ các cốt đai ngang, các thanh cốt thép trung gian của cột và các dải bê tông bị nén nằm giữa các khe nứt xiên (hình 9e)

Như vậy, sự phá hoại nút khung có thể xảy ra do một hoặc nhiều “cơ cấu phụ” ở các hình 9d, e và f mất khả năng chịu lực Hệ quả là có ba nguồn gây ra phá hoại nút khác nhau: phá hoại dải chéo bị nén,phá hoại

do mất khả năng bám dính của cốt thép dọc theo các cạnh biên của nút

và phá hoại do không có khả năng phát triển cơ cấu dàn có thể chịu kéo theo phương chéo do các thanh cốt thép dọc đi qua vùng lõi nút bị chảy dẻo quá sớm

Sự phá hoại các nút khung mẫu NK2 và NK3 chưa được ghi nhận trong các tài liệu chuyên ngành, là sự kết hợp của ba nguồn phá hoại trên Trên cơ sở các cơ cấu truyền lực và chịu lực trong vùng nút khung

đã được đề cấp tới ở trên, nguyên nhân phá hoại các nút khung như sau: a) Sự huy động cơ cấu dàn vào chịu lực cắt nút phụ thuộc vào lực bám dính của cốt thép trong vùng nút khung Để ngăn phá hoại sớm lực bám dính dưới tác động đổi chiều, bó bê tông vùng lõi nút là một biện pháp vô cùng quan trọng Hiệu ứng bó bê tông vùng lõi nút được tạo ra qua các cốt đai và cốt thép cột trung gian Mẫu NK1 có hiệu ứng bó bê tông lớn hơn nhiều so với hai mẫu còn lại Điều này được chứng minh qua phân tích các số liệu về chuyển vị xoay các tiết diện dầm, cột và biến dạng chảy dẻo cốt thép của ba mẫu thí nghiệm

Mối quan hệ lực cắt tầng V – chuyển vị ngang ∆ của các mẫu thí nghiệm được thể hiện trong các hình 10a,b và c cho thấy các vòng trễ của cả 3 mẫu thí nghiệm theo hai chiều chất tải có dạng gần đối xứng Tất cả các đường cong trễ đều thể hiện một sự bó hẹp với các mức độ khác nhau ở các mẫu thí nghiệm Mẫu NK1 có sự bó hẹp nhỏ và ngắn nhất, còn mẫu NK3 bị bó hẹp nhiều nhất Vùng bó hẹp này bắt đầu xuất hiện khi độ dẻo µΔ=2 ở mẫu NK1, còn ở các mẫu NK2 và NK3 xuất hiện sớm hơn ở đội dẻo chuyển vị µ =1.5 Nguyên nhân của sự bó hẹp các

Hình 6 Hình ảnh mẫu NK1 lúc kết thúc thí

nghiệm - Chu kỳ 19

Hình 7 Hình ảnh mẫu NK2 khi kết thúc thí

nghiệm - Chu kỳ 17

Hình 8 Hình ảnh mẫu NK3 khi kết thúc

thí nghiệm - Chu kỳ 14

Hình 9 Các tác động lên nút khung trong

KHOA H“C & C«NG NGHª

vòng trễ là do trượt và chảy dẻo cốt thép dọc trong dầm Điều

này cho thấy cốt thép dọc của dầm ở các mẫu NK2 và NK3

bị mất lực bám dính sớm hơn và bị chuyển vị trượt lớn hơn

(i) Biến dạng của các dầm quanh nút khung

Các hình 11a, b và c biểu diễn mối quan hệ giữa mômen

uốn của dầm tại mặt cột và chuyển vị xoay tiết diện dầm ở

khoảng cách 50 mm kể từ mặt cột bên phải Các biểu đồ

này cho thấy, ở các chu kỳ chất tải cuối cùng trước khi kết

thúc thí nghiệm, chuyển vị xoay θb của dầm thuộc mẫu NK1

có một sự gia tăng rất lớn (hình 11a) Nguyên nhân là hiệu

ứng bó bê tông đã làm cho cốt thép dọc dầm đi qua vùng nút

khung của mẫu NK1 bị bó chặt, không mất lực bám dính và

trượt nên đã có thể phát triển biến dạng chảy một cách đầy

đủ, trong khi đó ở các mẫu NK2 và NK3 cốt thép dọc không

thể phát triển biến dạng chảy đầy đủ do bị mất lực bám dính

sớm và bị trượt Các phiến đo biến dạng gắn trên cốt thép

dầm cũng cho thấy, ở mẫu NK1 cốt thép dọc dầm bắt đầu

chảy dẻo ở chu kỳ 3 tại các vị trí gần mặt cột, riêng tại vị trí

ngang trục cột không bị chảy hoặc bị chảy muộn hơn ở chu

kỳ 9 (chiều âm), 11 (chiều dương), trong khi ở các mẫu NK2

và NK3 cốt thép dọc dầm bắt đầu chảy dẻo ở chu kỳ 3 tại các

vị trí gần mặt cột, nhưng tại vị trí ngang trục cột bị chảy dẻo

(ii) Biến dạng của các cột quanh nút khung

Các phiến đo biến dạng gắn trên cốt thép cột cho thấy: cốt thép ở mặt phải cột mẫu NK1 bắt đầu chảy dẻo ở chu kỳ

8, riêng tại vị trí ngang trục dầm ở chu kỳ 12, còn ở mẫu NK2

và NK3 bắt đầu chảy dẻo khá sớm ở chu kỳ 5, riêng tại vị trí ngang trục dầm không bị chảy dẻo Điều này chứng tỏ rằng cốt thép cột mẫu NK1 đã phát triển được biến dạng dẻo khá tốt, trong khi ở các mẫu NK2 và NK3 chỉ phát triển được biến dạng dẻo ở vị trí chân cột, ngang mép trên và dưới dầm Ứng xử này của cốt thép cột trong vùng nút khung đã được phản ánh lại ở hình dạng các đường cong trong hình

12 Ở mẫu NK1, chuyển vị xoay θc của cột nhỏ và ổn định gần như tuyến tính cho tới khi cốt thép cột tại vị trí ngang cốt thép dọc dầm bắt đầu bị chảy dẻo ở cấp dẻo μΔ=3 (chu kỳ 8) Sau đó, chuyển vị xoay θc gia tăng phi tuyến nhưng nhỏ hơn nhiều hai mẫu còn lại Đối với các mẫu NK2 và NK3, cho tới khi cốt thép cột tại vị trí ngang cốt thép dầm bị chảy dẻo

ở cấp dẻo μΔ=2 (chu kỳ 5), chuyển vị xoay θc của cột có độ lớn tương tự như ở mẫu NK1,sau đó gia tăng phi tuyến Như vậy, các cốt thép cột ở mẫu NK2 và NK3 không thể phát triển được biến dạng dẻo một cách đầy đủ như ở mẫu NK1 Điều này cho thấy, chuyển vị xoay của các cột ở các mẫu NK2 và

Hình 12 Quan hệ CV xoay tại tiết diện cột cách mặt

trên dầm 100 mmvà độ dẻo µ ∆ Hình 13 Bố trí LVDT đo biến dạng cắt

a) Mẫu NK1

a) Mẫu NK1

b) Mẫu NK2

b) Mẫu NK2

c) Mẫu NK3

c) Mẫu NK3

Hình 10 Quan hệ lực cắt tầng V – chuyển vị ngang ∆

Hình 11 Quan hệ mômen uốn – chuyển vị xoay θ của dầm tại tiết diện cách mặt cột phải 50mm

mẫu NK1 mà là một dạng tổng hợp gồm chảy dẻo cốt thép,

biến dạng kéo - nén bê tông và dãn dài cốt thép tương tự như

trường hợp biến dạng dầm

Như vậy có thể thấy rằng nút khung của mẫu NK1 có khả

năng khởi động được cơ cấu dàn trong khi các nút khung

mẫu NK2 và NK3 không có khả năng này Các khe nứt xiên

do kéo trong vùng nút khung của hai mẫu NK2 và NK3 không

thể hình thành, thay vào đó chúng vẫn tiếp tục bị nén ở các

góc do chuyển vị xoay ở đầu các mút dầm và cột gây ra (hình

7và hình 8)

b) Khi gia tăng các chu kỳ chất tải không đàn hồi,vai trò

của dải nén chéo (hình 9d) bị suy giảmvà làm tăng sự góp

phần của cơ cấu dàn (hình 9e) vào việc truyền lực cắt nút

ngang Cho tới chu kỳ 4, hình ảnh khe nứt của cả ba mẫu thí

nghiệm rất giống nhau, biểu thị cùng một loại ứng xử đó là

ứng xử nén uốn của các dầm và cột vào nút khung ở các chu

kỳ không đàn hồi đầu tiên, trước khi bắt đầu huy động cơ cấu

dàn Khi gia tăng các chu kỳ chất tải trong miền không đàn

hồi, nút khung NK1 bị nén uốn ở mức độ nhỏ hơn, do dầm và

sau đó là cột bị biến dạng dẻo uốn, trong khi các nút khung

mẫu NK2 và NK3 chịu nén cục bộ gia tăng từ các dầm và cột

bị chuyển vị xoay lớn do cốt thép bị mất lực bám dính và do

bê tông nút bị bó yếu không đủ khả năng truyền lực nén chéo

vào sâu vào trong lõi nút

c)Sự bóc tách các mảng bê tông lớn chạy dọc theo cốt

thép cột ở hai bên nút khung của mẫu NK2 (hình 7) là sự

kết hợp của ba tác động: sự mở rộng khe nứt tại tiết diện

tiếp xúc giữa dầm và cột do dầm bị chuyển vị xoay khi cốt

thép dầm bị chảy dẻo và mất lực bám dính, các vùng biên

của panô nút khung bị chuyển vị xoay của cột và đặc biệt là

dầm quanh nút ép vỡ cục bộ, cốt thép cột đi qua nút khung bị

uốn cục bộ (bị oằn) ra ngoài nút do mất lực bám dính và do

khoảng cách giữa các cốt đai quá lớn không đủ tạo ra hiệu

ứng bó cốt thép cột

5 Biến dạng cắt của nút khung

Dưới các tác động do dầm và cột truyền tới, nút khung bị

được đo bằng bốn đầu đo LVDT lắp theo các phương đường chéo của pano nút khung (xem hình 4a và 13) Độ lớn của biến dạng cắt của nút khung được xác định theo phương trình:

1 2

sin 2

tb D

γ

θ

∆ + ∆

=

trong đó: D – chiều dài đường chéo panô nút khung trước khi biến dạng (khoảng cách giữa hai điểm gắn LVDT theo phương đường chéo); tanθ = b/h với b và h tương ứng là khoảng cách giữa các điểm gắn LVDT theo phương ngang

và đứng Các hình 14a, b và c thể hiện các đường cong biểu diễn mối quan hệ giữa lực cắt tầng V và biến dạng cắt γ Các hình này cho thấy, mẫu NK1 có biến dạng cắt γ nhỏ nhất và thay đổi đều và ổn định, trái ngược mẫu NK2 và NK3 Hình 14b,c cho thấy nút khung NK2, NK3 trong hai chu

kỳ đầu tiên biến dạng nhỏ, nhưng sau đó xảy ra biến dạng tương đối đột biến

Quan hệ giữa biến cắt γ của nút khung và độ dẻo chuyển

vị μΔ được cho trong các hình 15, cho thấy một sự khác nhau rất lớn về độ lớn của biến dạng cắt của các nút khung được thiết kế theo các cách khác nhau Nút khung ở mẫu NK1 được thiết kế theo một tiêu chuẩn thiết kế hiện đại, rất coi trọng việc bảo đảm độ cứng, độ bền và độ dẻo cho các nút khung, khác NK2, NK3 chỉ quy định vùng nút khung được cấu tạo cốt thép như trong các cột liền kề Biến dạng cắt nút của hai mẫu thí nghiệm này có tính phi tuyến mạnh hơn so với mẫu NK1

Riêng đối với hai mẫu NK2 và NK3 điểm khác biệt duy nhất là đường kính cốt thép dọc cột làm cho tỷ số độ bền uốn cực hạn của cột và dầm ở mẫu NK2 bằng Myi,c/Myi,d=1.02 trong khi ở mẫu NK3bằng Myi,c/Myi,d=1.12 Như vậy, việc gia tăng tỷ số Myi,c/Myi,d ở mẫu NK3 có vẻ là một điều kiện làm gia tăng biến dạng nút khi nút không được cấu tạo bó một cách phù hợp

Hình 14 Lực cắt tầng – biến dạng cắt nút Hình 15 Quan hệ biến dạng cắt γ của nút khung – độ

dẻo µ ∆

(xem tiếp trang 82)