Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong ơgiêni grăngđê của h balzac (2017)

Do đó, chúng tôi chọn đề tài Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Ơgiêni Grăngđê của H.Balzac làm đối tượng nghiên cứu để góp thêm một hướng tiếp cận với tác phẩm, chúng tôi mong muốn tìm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ Văn học nướcngoài, khoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiệnthuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, ngày , tháng 5 năm 2017

Người thực hiện

Vũ Thị Huyền

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung tôi trình bày trong khóa luận là kếtquả nghiên cứu của bản thân, dưới sự hướng dẫn của Thạc sĩ Đỗ Thị Thạch.Những nội dung này không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về công trình nghiên cứu của cánhân mình

Hà Nội, ngày , tháng 5 năm 2017

Người thực hiện

Vũ Thị Huyền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Cấu trúc khóa luận 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: NGHỆ THUẬT KỂ VÀ TẢ TRONG XÂY DỰNG NHÂN VẬT 7

1.1 Nghệ thuật kể 7

1.1.1 Khái niệm kể 7

1.1.2 Xây dựng những dấu mốc làm thay đổi tích cách, tâm lí và cuộc đời nhân vật 8

1.1.3 Giọng điệu kể chuyện đặc sắc 11

1.2 Nghệ thuật tả 23

1.2.1 Khái niệm tả 23

1.2.2 Tả ngoại hình nhân vật 24

1.2.3 Tả hành động của nhân vật 29

1.2.4 Tả nhân vật thông qua mối quan hệ với không gian sống 33

CHƯƠNG 2 NGHỆ THUẬT ĐỐI THOẠI VÀ ĐỘC THOẠI NỘI TÂM TRONG XÂY DỰNG NHÂN VẬT Error! Bookmark not defined. 2.1 Nghệ thuật đối thoại trong xây dựng nhân vật 38

2.1.1 Đối thoại nhằm khắc họa tính cách nhân vật 39

2.1.2 Đối thoại nhằm thể hiện tâm tình 42

2.1.3 Đối thoại nhằm thể hiện địa vị 45

2.1.4 Đối thoại nhằm thể hiện xung đột 48

2.2 Nghệ thuật độc thoại nội tâm trong xây dựng nhân vật 51

2.2.1 Độc thoại nội tâm nhằm khắc họa tính cách nhân vật 52

2.2.2 Độc thoại nội tâm nhằm khắc họa tâm lí nhân vật 54

KẾT LUẬN 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

phẩm văn học đích thực và được mọi người công nhận thì ở bất cứ thời điểmnào nó cũng là di sản văn hóa của nhân loại, của thời đại và của dân tộc Vìvậy đối với những người học tập và nghiên cứu văn học, không nên dừng lại

ở việc nghiên cứu nền văn học trong nước mà cần khám phá những giá trị vănhọc của nhân loại Hướng tới những tinh hoa văn học thế giới, đặc biệt là đỉnhcao của nền văn học phương Tây

Honore De Balzac (1799 - 1850) nhà văn hiện thực lớn của nước Pháp

và cả Tây Âu nửa đầu thế kỉ XIX Tác giả đã để lại cho đời bộ Tấn trò đời đồ

sộ với 97 tác phẩm gồm truyện và tiểu thuyết H.Balzac được đánh giá rất caokhông chỉ trong thời điểm bấy giờ khi những tác phẩm kinh điển của ông xuấthiện mà cho đến cả ngày nay, những tác phẩm ấy vẫn có một vị trí to lớn

trong lòng đọc giả thế giới P.Ăngghen đã coi H.Balzac là “Người thầy của chủ nghĩa hiện thực”, người đã “Trình bày một cách tài tình nhất về lịch sử

xã hội nước Pháp” Bộ sách đã phản ánh một cách toàn diện xã hội tư sản,

bao quát toàn bộ hoạt động của các giai cấp tầng lớp khác nhau trong xã hội

và phản ánh mọi mặt của đời sống con người Đặc biệt H.Balzac đã vạch trầnvai trò của đồng tiền đã trở thành động lực xã hội trong tay giai cấp tư sảnnắm chính quyền và đưa xã hội vào con đường công nghiệp hóa

H.Balzac với ngòi bút hiện thực sắc sảo và nhân đạo sâu sắc đã viết nên

Ơgiêni Grăngđê một trong những tác phẩm tiêu biểu, điển hình trong Tấn trò đời Tác phẩm là cuốn sách xuất sắc với hệ thống nhân vật phong phú đa

dạng, và những tính cách khác nhau, nhà văn đã vẽ nên bức tranh hiện thực xãhội lúc bấy giờ Việc chạy theo đồng tiền đã phá hủy tâm hồn con người,cướp đi mọi tình cảm thiêng liêng nhất như tình cha con, vợ chồng Phá vỡmọi mối quan hệ biến con người trở nên nhỏ nhen, ích kỉ đẩy con người rơivào bi kịch và chính đồng tiền làm cho con người tha hóa Bên cạnh nhữngnhân vật bị sức mạnh của đồng tiền chi phối thì còn có những nhân vật có tâmhồn trong sáng, thánh thiện giàu lòng yêu thương, khát khao trong tình yêu,hạnh phúc.

Ơgiêni Grăngđê là một tác phẩm nổi tiếng và có sức ảnh hưởng rộng

lớn Tuy nhiên ở Việt Nam chưa có nhiều công trình nghiên cứu toàn diện về

tác phẩm Ơgiêni Grăngđê Do đó, chúng tôi chọn đề tài Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Ơgiêni Grăngđê của H.Balzac làm đối tượng nghiên cứu để

góp thêm một hướng tiếp cận với tác phẩm, chúng tôi mong muốn tìm hiểuthấu đáo cặn kẽ hơn về một số đặc điểm nghệ thuật làm nên bút pháp hiệnthực trong tiểu thuyết của H.Balzac Qua đó giúp người đọc có cái nhìn kháiquát về tác phẩm, cũng như bước vào thế giới nghệ thuật đầy hấp dẫn này củanhà văn H.Balzac

2 Lịch sử vấn đề

H.Balzac là nhà văn lớn, một cây đại thụ của văn chương nhân loại.Trên thế giới, ngay từ rất sớm H.Balzac đã được các nhà nghiên cứu quantâm Từ các nhà chính trị như: Marx, Engel, Lênin đến các nhà vănV.Huygô, M.Gorki đều bày tỏ sự thán phục đối với tài năng cũng nhưphương thức phản ánh của H.Balzac

Các tác phẩm của H.Balzac có số lượng dịch thuật lớn trên thế giới.H.Balzac là một tác giả nổi tiếng, nên các bài nghiên cứu, các bài viết về ôngxuất hiện nhiều ở những góc độ, khía cạnh khác nhau Do không có điều kiệntìm hiểu hết những tài liệu viết về H.Balzac và các công trình nghiên cứu về

nghệ thuật xây dựng nhân vật trong các tác phẩm của ông nên ở đây chúng tôichỉ kể ra một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau.

Ơgiêni Grăngđê là một tác phẩm đặc sắc, tác phẩm được nhiều người

biết đến, được dịch ra thành nhiều thứ tiếng trên thế giới Ở nước ngoài, tácphẩm này đã được nhiều người nghiên cứu Tuy nhiên, do điều kiện về ngoạingữ, người nghiên cứu chỉ dừng lại ở những tài liệu tiếng Việt hoặc đã đượcdịch ra tiếng Việt Với H.Balzac, để có được số lượng sáng tác khổng lồ màkhông gây sự nhàm chán, đơn điệu thì những sáng tác đó phải luôn linhhoạt, đa dạng trong hình thức biểu đạt

Ở Việt Nam, H.Balzac sớm được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm

Năm 1964, Đỗ Đức Dục với công trình Chủ nghĩa hiện thực phê phán in

trên tạp chí văn học, số 2 [4] Bước đầu, tác giả đã có cái nhìn bao quát về chủnghĩa hiện thực phê phán Song đúng như tên gọi của bài viết tác giả chỉ mớidừng lại ở việc lấy các sáng tác của H.Balzac để chứng minh cho luận điểmcủa mình mà chưa đi vào từng tác phẩm cụ thể, chưa chú ý đến nghệ thuật xâydựng nhân vật của H.Balzac

Năm 1966, Đỗ Đức Dục cho xuất bản cuốn H.Balzac - một bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực [5] Ở công trình này, ngay cách định danh tiêu đề

của nó đã thấy được vai trò, vị trí của H.Balzac Ông đã hệ thống một cách cụthể về hoàn cảnh sáng tác, thế giới quan và tóm tắt một số tác phẩm tiêu biểucủa H.Balzac

Đặc biệt, H.Balzac và cuộc săn tìm nhân vật chính diện trong Tấn trò đời (Nxb Giáo dục, 1997) [6] là công trình nghiên cứu của Đặng Anh Đào,

nghiêng về nghiên cứu nghệ thuật xây dựng kiểu nhân vật Ở đây bà có nhữngnghiên cứu khá thỏa đáng về H.Balzac cũng như hệ thống nhân vật của ông

Cuốn Văn học phương Tây [7] bài viết về H.Balzac của Đặng Anh Đào

đã thống kê cụ thể hoàn cảnh đặc biệt khi viết Tấn Trò đời Đặc biệt tác phẩm Ơgiêni Grăngđê được bà phân tích tỉ mỉ về ngoại lệ và điển hình, độ lệch thời

gian và nhịp độ kể kể chuyện Bà cũng đã khái quát những đổi mới về quanniệm tiểu thuyết của H.Balzac, cụ thể như nhân vật, thời gian, màu sắc lịch sử

cụ thể, trường độ Tấn trò đời nổi bật với sự lên án đồng tiền và quyền chức.

Cuốn Lịch sử văn học phương Tây tập II do Đỗ Đức Hiểu chủ biên,

Nguyễn Ngọc Ban, Hoàng Nhân, Nxb Giáo dục Hà Nội, 1963 [11] Cuốn giáotrình này giới thiệu về con người, các giai đoạn sáng tác và một số tác phẩmtiêu biểu của H.Balzac khá chi tiết từ trang 96 đến trang 133 Tuy nhiên vấn

đề xây dựng nghệ thuật xây dựng nhân vật tron một số tác phẩm cụ thể chưađược bàn kĩ

Cuốn Lịch sử văn học Pháp do Phan Quang Định dịch, Nxb Văn hóa Thông tin năm 1997 [9] Trình bày về H.Balzac và bộ Tấn trò đời, những

-nhân vật điển hình kiểu H.Balzac và H.Balzac với viễn tưởng thần bí

Cuốn H.Balzac và một thế giới đang bước đi, Nxb Trẻ năm 2002 [8], Đặng Anh Đào viết “Một sáng tạo khác nữa của Blazac là từ cuốn lão Gôriô, ông nối liền các truyện của mình bằng cách cho nhân vật trở đi trở lại trong nhiều tác phẩm” [8; 16] Trong cuốn này bà đã đưa ra ý kiến của mình rằng nhân vật tái xuất hiện, trở đi trở lại trong nhiều tác phẩm nằm trong bộ Tấn trò đời còn vấn đề nghệ thuật xây dựng nhân vật cụ thể chưa được bàn tới

trong tác phẩm

Cuốn Lịch sử văn học Pháp thế kỉ XIX, 1990, Lê Hồng Sâm (chủ biên),

Nxb Ngoại văn Từ trang 186 đến 208 trình bày về H.Balzac, song chỉ cungcấp những nội dung về tiểu sử, hành trình đến sáng tác văn học của ông và tập

trung vào các tác phẩm tiêu biểu trong Tấn trò đời, vấn đề nghệ thuật xây

dựng nhân vật trong tác phẩm cụ thể chưa được bàn tới

Từ lâu vấn đề nhân vật và xây dựng nhân vật đã được nghiên cứu, tìmhiểu Bởi trong các tác phẩm văn học, đặc biệt là các tác phẩm thuộc thể loại

tự sự và kịch thì nhân vật đóng vai trò hết sức quan trọng Nó vừa là công cụ,vừa là phương tiện để nhà văn khái quát hiện thực, gửi gắm dụng ý nghệthuật vào

trong tác phẩm Tác phẩm Ơgiêni Grăngđê là một tác phẩm nổi tiếng được

nhiều người biết đến nên việc tiếp cận và tìm hiểu tác phẩm không còn trở nên

xa lạ Chính những nghiên cứu của những người đi trước về tác giả, tác phẩm

sẽ là những tài liệu tham khảo và gợi ý hữu ích cho chúng tôi hoàn thành khóaluận này Tuy nhiên, những nghiên cứu về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong

tác phẩm Ơgiêni Grăngđê ở Việt Nam chưa được đi sâu tìm hiểu trình bày

một cách hệ thống, chi tiết và đầy đủ một cách cụ thể Người viết mong muốnđóng góp một phần nào đó trong việc quảng bá và tiếp thu tác phẩm ở ViệtNam

3 Mục đích nghiên cứu

Khi tiến hành nghiên cứu đề tài, người nghiên cứu hướng tới mục đích:

- Tiếp cận tài năng nghệ thuật của tác giả trong việc xây dựng hệ thốngnhân vật của tác phẩm, đồng thời khám phá ý đồ tư tưởng mà nhà văn gửigắm qua các nhân vật

- Góp phần vào việc cung cấp tư liệu, hỗ trợ kiến thức cho việc nghiêncứu và giảng dạy văn học nước ngoài ở nhà trường phổ thông

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Chúng tôi đi vào tìm hiểu làm rõ về nghệ thuật xây dựng nhân vật cũng

như những nét độc đáo của nghệ thuật này trong tiểu thuyết Ơgiêni Grăngđê.

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Do hạn chế về ngoại ngữ, cho nên khi tiếnhành nghiên cứu người viết chủ yếu dựa vào bản dịch Bản dịch mà người viết

lựa chọn là tác phẩm Ơgiêni Grăngđê của nhà văn H.Balzac đã được tác giả

Huỳnh Lý dịch sang tiếng Việt, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội - 2014

- Phạm vi nghiên cứu: tác phẩm đã phản ánh một hiện trạng chân thực

và rộng lớn của nước Pháp nửa đầu thế kỉ XIX Nghệ thuật xây dựng nhân vậtbao gồm nhiều yếu tố, tuy nhiên do khuôn khổ của khóa luận nên chúng tôichỉ tập trung đi vào nghiên cứu, tìm hiểu những vấn đề nổi bật về nghệ thuật

xây dựng nhân vật trong Ơgiêni Grăngđê của H.Balzac Đó là nghệ thuật kể,

tả, đối thoại, độc thoại nội tâm trong xây dựng nhân vật

6 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu, được chúng tôi sử dụng trong khóa luận:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của khóa luận được triển khaithành 2 chương như sau:

Chương 1: Nghệ thuật kể và tả trong xây dựng nhân vật

Chương 2: Nghệ thuật đối thoại và độc thoại nội tâm trong xây dựng nhân vật

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: NGHỆ THUẬT KỂ VÀ TẢ TRONG XÂY DỰNG NHÂN

VẬT 1.1 Nghệ thuật kể

1.1.1 Khái niệm kể

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường kể cho nhau nghe nhữngcâu chuyện, những điều xảy ra trong cuộc sống Nhưng điều dễ nhận thấyrằng với cùng một câu chuyện không phải ai kể cũng hay, cũng hấp dẫn Điều

đó phụ thuộc vào nghệ thuật kể chuyện và tài năng của mỗi người

Trong các tác phẩm tự sự, nhà văn sử dụng kể như là việc tái hiện lạiđời sống, cũng như biểu hiện tư tưởng tình cảm Vì thế kể là một yếu tốkhông thể thiếu và giữa vai trò quan trọng trong thể loại tự sự hay kịch

Thuật ngữ kể còn được dùng thay thế bởi các thuật ngữ trần thuật hay

kể chuyện tùy vào các hoàn cảnh khác nhau

Theo Từ điển tiếng Việt “Kể là nói có đầu có đuôi cho người khác biết”

(Hoàng Phê chủ biên, 2005, từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng [12; 485] Nhưvậy kể chính là hoạt động sáng tạo của nhà văn, đó là việc giới thiệu khái quát,thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh theo cái nhìn củanhà văn Qua biện pháp kể thì những chi tiết, biến cố, hành động của nhân vậtlàm cho tác phẩm trở thành một dòng chảy thống nhất, xuyên suốt và xâuchuỗi, kết nối toàn bộ các sự kiện xảy ra trong tác phẩm Có nhiều cách kểkhác nhau tùy vào hoàn cảnh cũng như ý đồ mà tác giả muốn thể hiện Việclựa chọn bất kì hình thức kể nào đều cho thấy được những nét đặc sắc, độcđáo riêng của tác phẩm đó Và đó cũng chính là yếu tố quan trọng làm nênphong cách của nhà văn Nghệ thuật kể chuyện được hiểu là việc biết chọnlọc và sắp xếp Người kể chuyện khéo thì biết dừng ở chỗ nào, biết cái gì làchính, cái gì là phụ, biết cái gì nói trước, cái gì nói sau sao cho câu chuyện cóđầu có cuối, lôi kéo được

sự chú ý của người nghe và làm nổi bật được sự việc Như vậy, nghệ thuật kểchuyện chính là cách thức mà người kể đã lựa chọn, sắp xếp và diễn tả bằng cảtài năng từ đó tạo ra được sự hấp dẫn, thu hút người đọc người nghe vào câuchuyện của mình kể, cũng như những ý nghĩa hàm ẩn mà nhà văn muốn bộclộ.

Trong khi kể chuyện, dù người kể có mặt ở bất kì hình thức nào thì vaitrò của người kể rất quan trọng để tạo nên sự hấp dẫn và có giá trị nghệ thuậtcho tác phẩm tự sự Việc xác định vai trò của người kể chuyện gắn chặt vớiviệc tìm tòi giọng điệu cơ bản của tác phẩm và điểm nhìn của nhà văn

1.1.2 Xây dựng những dấu mốc làm thay đổi tích cách, tâm lí và cuộc đời nhân

vật

Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học về chủ nghĩa hiện thực, theo nghĩa rộng là “Được dùng để xác định quan hệ giữa tác phẩm văn học đối với hiện thực, bất kể tác phẩm đó là của nhà văn thuộc trường phái hoặc khuynh hướng văn nghệ nào” [10; 77] Với ý nghĩa này, khái niệm chủ nghĩa hiện thực gần như đồng nghĩa với khái niệm “Sự thật đời sống”.

Theo nghĩa hẹp, khái niệm chủ nghĩa hiện thực “Được dùng để chỉ một phương pháp nghệ thuật hay một khuynh hướng, một trào lưu văn học” [10;

78] và những trào lưu văn học đó có nội dung chặt chẽ, được xác định trên cơ

sở các nguyên tác thẩm mĩ học như mô tả cuộc sống bằng hình tượng tươngứng với bản chất những hiện tượng của chính cuộc sống và bằng điển hìnhhóa các sự kiện của thực tế đời sống hay thừa nhận sự tác động qua lại giữacon người với môi trường sống, giữa tính cách và hoàn cảnh các hình tượngnghệ thuật hiện thực chủ nghĩa hướng tới tái hiện chân thực các mối quan hệkhác nhau của con người và hoàn cảnh

Trong Ơgiêni Grăngđê, thì chủ nghĩa hiện thực hiện diện một cách rõ

nét, tạo ra điểm nhấn cho tác phẩm, với hoàn cảnh và môi trường sống chânthực, cùng với các mốc thời gian cụ thể đã tác động lớn đến sự thay đổi tính

cách, tâm lí hay cuộc đời của nhân vật và hình thành nên các dấu mốc quantrọng trong cuộc đời nhân vật Tác giả không chỉ dành nhiều giấy mực để viết

về nhân vật là Grăngđê mà còn có các nhân vật khác như Ơgiêni, Sáclơ, nhưng trong quá trình kể để tránh nhàm chán, đơn điệu đồng thời giúp bạnđọc hiểu rõ hơn về tính cách, tâm lí cũng như cuộc đời nhân vật và mối quan

hệ giữa các nhân vật với nhau thì H.Balzac đã cho chúng ta thấy được nhữngdấu mốc làm thay đổi tính cách, tâm lí và cuộc đời nhân vật Từ những dấumốc trong cuộc đời, đã làm thay đổi tính cách, chiều hướng con đường đờicủa nhân vật, cuộc đời của nhân vật sẽ bước sang một ngã rẽ khác

Dấu mốc 1: Khi Grăngđê gặp thời, tính toán, mưu mẹo và trở nên giàucó

Với nhân vật Grăngđê, đó là sự kiện khoảng năm 1789, lúc bấy giờ ôngtầm bốn mươi tuổi Từ một bác phó thùng lão đã trở nên giàu có, khi gặp thời

và biết tính toán Lão cưới vợ, con gái ông lái gỗ giàu có và rồi khi chính phủcộng hòa bán đấu giá tài sản Nhà chung thì lão lấy tiền mặt của mình, của hồimôn của vợ để đổi cho cho cán bộ cộng hòa lấy tài sản quốc gia Lão trởthành chủ nhân chính thức của những cánh đồng nho, nhà tu cũ và các ấp vớigiá rẻ như cho không Từ đó lão nổi tiếng là người táo bạo, chiến sĩ tiên tiến

là nhà ái quốc và được làm các chức tước ở Xômuya Cả thành phố đềungưỡng mộ lão, năm 1806, lão đã năm mươi bảy tuổi, được hưởng ba gia tàilớn của các bà cụ già bên đằng vợ, với hàng trăm mẫu nho, bảy tám trămthùng rượu, mười ba ấp, và cuối cùng là ngôi nhà của lão đang ở, sở hữucủa lão Đó chỉ là những của nổi, còn những đồng tiền vàng thì nhiều đến cỡnào mà Grăngđê đã kiếm được, người dân Xômuya luôn tò mò về điều đó.Một dấu mốc đã làm thay đổi cuộc đời lão

Dấu mốc 2: Khi Sáclơ xuất hiện

Sự xuất hiện của Sáclơ trong gia đình, làm thay đổi mọi lề lối, giaphong mà lão Grăngđê đã đặt ra Lão luôn phải suy nghĩ tính toán thiệt hơnkhi người em trai đã gửi Sáclơ và mong lão giúp đỡ Ơgiêni, cô con gái thừa

tự đã có sự thay đổi về tính cách, hành động một cách rõ nét, tạo nên mộtbước ngoặt một bước đột phá mới trong đời cô Từ một cô gái ngây thơ, trongsáng, ngoan ngoãn chỉ biết đan vá thêu thùa, nghe lời lão Grăngđê và chưabiết đến tình yêu là gì thì nay khi gặp Sáclơ cậu em họ, cô đã rung động, sựrung động đầu đời đã làm cho cô thay đổi cách nhìn, cách nghĩ và có nhữnghành động táo bạo Cô đã để ý đến việc chăm chút bản thân, biết e thẹn, ngạingùng Dám bỏ qua những quy định ngặt nghèo của Grăngđê, lén lút thiết đãiSáclơ và khi bị phát hiện thì bình tĩnh nhận lỗi một cách thẳng thắn Cô cũngđau khổ, thương chú, xót xa Sáclơ khi nghe tin chú qua đời và rồi tình yêu đãlàm cho cô đi đến hành động táo bạo nhất đó là đưa hết số vàng cho Sáclơ đi

Ấn Độ, dù bị cha đay nghiến, chửi mắng Cô một lòng một dạ với tình yêu đókhông hề thay đổi

Đây cũng được coi là một bước ngoặt đối với Sáclơ khi đến nhàGrăngđê, từ một cậu công tử hào hoa, ăn sung mặc sướng khi nghe tin chamất thì đau khổ tuyệt vọng, sống với gia đình Grăngđê cậu đã nhận được sựyêu thương, đùm bọc của mẹ con bà Grăngđê và lớn nhất đó là tình yêu củaƠgiêni giành cho cậu Để rồi Sáclơ sang Ấn độ làm giàu với bao nhiêu hẹnước đẹp đẽ

Dấu mốc 3: Khi ông bà Găngđê mất

Chỉ còn lại Ơgiêni lẻ loi, cô đơn trên cõi đời chỉ còn mụ Nanông làngười duy nhất yêu thương cô không tính toán và là người bạn ở bên tâm sựcùng cô Giờ đây Ơgiêni đã ở một địa vị khác, là người thay thế lão Grăngđêtiếp quản công việc và của cải

Đây cũng là một bước ngoặt với mụ Nanông, với sự tin tưởng của côchủ, và số tiền lợi chung thân mà Ơgiêni cho mụ, thì mụ đã từ một người congái bước sang đời người đàn bà khi gửi thân cho lão Coocnoiê, còn lãoCoocnoiê được làm tổng giám thị đất ruộng cho cô Ơgiêni, hai người đến vớinhau và sống hạnh phúc.

Dấu mốc 4: Khi Sáclơ trở về và đổi thay

Sáclơ trở về, đã thay đổi từ ngoại hình cho đến tính cách, cô Ơgiênichẳng còn ở trong tim, trong trí của Sáclơ nữa Khi ở Ấn Độ với những đêmtrác táng, những chuyện trăng hoa đây đó đã xóa tan hình ảnh của cô chị họ.Sáclơ đã trở nên giàu có và giờ hắn muốn bước vào được thế giới thượng lưu,chấp nhận lấy một cô gái xấu xí mà hắn không yêu

Về phần Ơgiêni, khi biết Sáclơ trở về và không còn tình cảm vớimình nữa thì cô đau khổ, tuyệt vọng cô chôn chặt tình cảm trong tim và luônsống vì tình yêu ấy Cô lấy chồng, quan chánh án Đơbôngphông nhưng chỉtrên danh nghĩa vợ chồng, còn cô, cô vẫn sống riêng với mối tình của mình.Sau đó, ông Đơbôngphông qua đời sau khi đắc cử nghị viện tỉnh Xômuya,Ơgiêni sống những ngày cô đơn đến cuối đời

Có thể nói, mỗi nhân vật là một số phận, một cuộc đời riêng Nhữngdấu mốc quan trọng đã tạo nên bước ngoặt cho nhân vật thể hiện rõ qua tínhcách, số phận theo nhiều chiều hướng khác nhau, tạo nên sự độc đáo, lôicuốn hấp dẫn cho người đọc

1.1.3 Giọng điệu kể chuyện đặc sắc

H.Balzac là người có đóng góp đáng kể cho nền văn học hiện thựcPháp thế kỉ XIX Các tác phẩm của ông là sự phản ánh toàn diện, chân thựccủa cuộc sống về xã hội tư sản với những thói xấu không gì che đậy được củagiai cấp thống trị đương thời Ông tố cáo xã hội đương thời với giọng điệu

lạnh lùng khách quan của người tự nhận là “thư kí của thời đại”, có lúc ông

mỉa mai bằng những câu nói trào phúng trước một xã hội mà đồng tiền là vạnnăng, là duy nhất Nhưng đôi khi ta lại bắt gặp trong văn của H.Balzac nhưngcâu nói thắm thiết tình người và đầy tính nhân văn.

Cảm hứng trong sáng tác luôn gắn liền với giọng điệu của nhà văn đểnói lên suy nghĩ, ý đồ mà nhà văn muốn gửi gắm vào tác phẩm Giọng điệu cótác dụng thể hiện thái độ, lập trường cách nhìn của chủ thể phát ngôn về đốitượng được nói tới Nó không chỉ mang tới nội dung tình cảm mà còn thể hiệnthái độ của tác giả về đời sống Giọng điệu văn chương là một nhân tố cốt yếutạo nên phong cách nghệ thuật nó cho phép ta hiểu sâu hơn về sự phong phúcủa chủ thể sáng tạo Giọng điệu vừa là một hiện tượng nghệ thuật độc đáocủa nhà văn vừa là một hiện tượng ảnh hưởng không nhỏ đến các thời đại vănhọc

Trong tác phẩm Ơgiêni Grăngđê, H.Balzac đã thể hiện được giọng

điệu đặc sắc của mình, cùng với giọng điệu khách quan lạnh lùng là tràophúng, đả kích mỉa mai và giọng điệu trữ tình lãng mạn

Khi kể chuyện, bao giờ cũng phải lựa chọn một giọng điệu thích hợp để

tác phẩm được thể hiện đúng với ý đồ của tác giả Theo Từ điển tiếng Việt Hoàng Phê thì “Giọng điệu là “giọng nói”, lối nói biểu thị một thái độ nhất định” [12; 403]

-Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học thì các tác giả định nghĩa như sau “Giọng điệu là thái độ, tình cảm, lập trường, tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả thể hiện trong lời văn, quy định cách xưng hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình cảm, cách cảm thụ xa gần, thân sơ, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay châm biếm” [10; 134] Như vậy, trong

cuộc sống hàng ngày, giọng điệu được hiểu như lời nói, giọng điệu riêng củamỗi người, phản ánh thái độ, tình cảm, nó thường mang tính chất nhất thời.Còn trong văn học, giọng điệu là một phạm trù thẩm mỹ được tổ chức côngphu là kết quả của quá trình sáng tạo mệt mài và nghiêm túc Trong nghệ

thuật kể chuyện, giọng điệu cũng là một yếu tố cơ bản phản ánh quan điểm,lập trường xã hội, thái độ, tình cảm và thị hiếu của tác giả Nó có vai trò quantrọng trong việc tạo dựng phong cách, cá tính sáng tạo của nhà văn và tácdụng truyền cảm cho người đọc và góp phần tạo nên sự hấp dẫn cho tácphẩm.

Trong tác phẩm Ơgiêni Grăngđê có nhiều các nhân vật khác nhau, với

tài năng của H.Balzac thì mỗi nhân vật được mang một màu sắc riêng quagiọng kể độc đáo của ông Với mỗi nhân vật thì giọng điệu của ông sẽ thayđổi để làm bật lên được tính cách, số phận cuộc đời của nhân vật đó

Với nhân vật lão Grăngđê, nhà văn đã sử dụng giọng văn khách quanlạnh lùng, trào phúng, đả kích mỉa mai để thấy rõ bản chất keo kiệt, tính toán,hám vàng, không có tình người của lão

Là một nhà văn hiện thực, ông đã kể cho chúng ta nghe những gì tồn tạitrong xã hội tư bản Thế nào là tình thương yêu của con người với con người,thế nào tiền bạc trong xã hội, ông hiểu rõ bản chất thối nát thực dân Nhà văn

có thái độ khách quan lạnh lùng khi miêu tả quá trình làm giàu của lãoGrăngđê bởi lẽ con người chỉ sống vì tiền và chết cũng vì tiền như lão khôngphải xa lạ với H.Balzac Trong thế giới nhem nhuốc và hôi tanh mùi tiền ấy,đồng tiền đã trở thành vạn năng, là trên hết, thì lão Grăngđê chỉ là một thànhviên, và còn nhiều lão Grăngđê như thế nếu như xã hội ấy vẫn tồn tại

Cả gian nhà lão Grăngđê chỉ có một ngọn nến, nên khi cần thì

“Grăngđê cầm nến đi ra, để mặc vợ con và mụ Nanông ngồi lại với ánh lửa lập lòe của lò sưởi” [2; 68] Bằng sự khách quan, H.Balzac đã cho ta thấy bản

chất keo kiệt của lão, lão đại diện cho xã hội kim tiền, có bao nhiêu người nhưlão thì lại có bao nhiêu con người đáng thương như vợ con của lão Nhà văndường như hiểu rõ được tính cách nhân vật này trước những hành động ích kỉ,chỉ nghĩ cho bản thân vì thế mà H.Balzac không lấy làm ngạc nhiên Vớigiọng

điệu này, ta dễ nhận ra thái độ phủ nhận xã hội tư sản của H.Balzac, đó là xãhội mà đồng tiền ở ngôi vị cao nhất Bởi càng giàu thì con người Grăngđêcàng ích kỉ, trái tim khô quắt lại lão dè xẻn cả cử động của mình, lão đếmtừng miếng đường, cái bánh trong các bữa ăn Dường như tất cả mọi thứ trongcăn nhà đều chìm ngập trong sự keo bẩn của lão Grăngđê gia trưởng Lãokhông thích tốt bụng với ai, người nhà, bà con hay khách khứa cũng chẳng là

gì Lão chẳng bao giờ nghĩ đến người xung quanh dù chỉ một lần, đối vớilão đời là một công việc làm ăn thế nên lão chỉ có đủ cảm xúc khi những thứ

đó không tốn kém Mỗi chi tiết đều giàu sức biểu hiện, nó vừa có tính khái

quát cao lại có những nét độc đáo riêng như chi tiết “Grăngđê cầm nến đi ra,

để mặc vợ, con và mụ ở ngồi lại với ánh lửa lập lòe của lò sửa” [2; 68] Chi

tiết này cho thấy được tính keo kiệt của lão, đồng thời thể hiện tính thô lỗkhông cần chú ý đến ai Với một giọng điệu bình thản, hiển nhiên có phầnlạnh lùng làm cho ta có ấn tượng cũng như hiểu rõ hơn về nhân vật này

Lão cũng là một con người rất thực tế, từ việc thuê người giúp việc, đếnnhững thủ đoạn trong kinh doanh, lão cao tay đến mức thường tự làm mìnhnhư người dốt, người lắp, để cho người khác rối trí, không tập trung, từ đómất cảnh giác mà để lộ mưu cơ và rồi lão là người đắc lợi Lão khởi đầu vớihai trăm đồng và kết thúc ở mười bảy triệu, đó là con số đáng ngưỡng mộ.Tác giả cũng phơi bày sự thoái hóa đạo đức của lão hậu quả của việc kinhdoanh tư bản chủ nghĩa, với một khối tài sản khổng lồ Nhưng chính sự giàu

có đó đã khiến lão mất đi những thứ tình cảm thiêng liêng của con người nhất

là tình cảm vợ chồng, cha con, anh em hay chú cháu

Những người thân thiết của lão cũng không là gì khi ai làm tổn thươngđồng tiền của lão Khi biết Ơgiêni tặng số tiền vàng để dành cho Sáclơ thì lão

đã lồng lộn lên, tưởng như có thể giết hết cả vợ con mình Mẹ con bà Grăngđêrất tội nghiệp nhưng nhà văn đành phải dùng những lời lẽ khách quan để mêu

tả thái độ hoảng sợ của họ, chính những lời khách quan như thế mới bộc lộ

được bản chất hám vàng, khát vàng của lão keo kệt “Hai mẹ con Ơgiêni nghe thấy thế vội chuồn về phòng riêng và tót lên giường nhanh nhẹn như những con chuột hoảng sợ vội rút vàng hang” [2; 160] Bà Grăngđê được coi là vợ

của người giàu nhất thị trấn Xômuya nhưng lại có cuộc sống không được trònvẹn theo đúng nghĩa của một người giàu Lúc nào cũng sợ sệt, nhất là khi biết

con gái đưa hết số vàng của mình cho Sáclơ “Người đàn bà tội nghiệp ấy nằm trằn trọc như em học sinh không học bài lo lắng sáng hôm sau sẽ nhìn thấy vẻ mặt dữ tợn của thầy giáo Bà sợ quá quấn chăn kín mít để đừng nghe thấy gì” [2; 162] Ngay cả cô con gái bé bỏng cũng không thoát được khỏi móng vuốt của cha mình “Một ngày đã trôi qua, một ngày trọng đại, nó sẽ tác động sâu sắc đến cuộc đời của cô tiểu thư thừa tự giàu sụ mà nghèo xơ ấy Giấc ngủ của cô từ nay sẽ không say mê cũng không trong sáng như xưa nữa” [2;

162]

Sinh ra và lớn lên trong lòng tư sản, tác giả có nhiều hiểu biết về cái

xã hội tráng lệ đó Nhưng ẩn sau nó là những điều không tưởng khi mà tiềnbạc là chuẩn mực để đánh giá mọi thứ tình cảm trên đời, nên tránh sao khỏiviệc ông phủ nhận xã hội ấy Khi mà những kẻ đức hạnh và am hiểu sự đờicũng đắn đo tính toán như kẻ gian tà thì buộc lòng nhà văn phải lột bỏ bộ mặtxấu xa, giả dối của xã hội ấy, đó là tinh thần trong văn H.Balzac và cũng là đíchhướng của chủ nghĩa hiện thực phê phán

Trên tinh thần phê phán đó giọng điệu của H.Balzac không thể ủy mịbởi ông không chủ chương cải tạo xã hội bằng tình thương như V.Huygô nên

đã chọn cho mình một giọng điệu khá lạnh lùng, lạnh lùng như bản chấtcủa xã hội đó để thấy rõ được bản chất xấu xa đang tồn tại một cách chânthực Ông đã khách quan nhận xét và bóc trần sự thật, những sự thật đã

bị những cái hào nhoáng, tráng lệ, văn minh giả tạo che lấp

Một nhân vật nữa được tác giả miêu tả với một thái độ lạnh lùng bởitác giả phần nào đoán trước những việc y làm, đó là công tử Sáclơ hào hoaphong

nhã, nhưng sau những tháng năm nổi trôi miền đất Ấn Độ đã nhào nặn anh

ta trở thành một con người khác Với một hình thức mới, một đạo đức mớiSáclơ không còn dáng vẻ khờ khạo như ngày xưa Sống trong xã hội màmuốn nhận xét đúng phải nhấc túi tiền của bạn mỗi buổi sáng xem thử nặngnhẹ, phải biết khôn khéo đặt mình lên mọi biến cố, phải biết lâm thời khôngkhâm phục một cái gì cả và cho mọi việc ở đời đều do một động cơ duy nhất

là quyền lợi cá nhân Bản chất xã hội là thế phải đâu H.Balzac bôi đen cuộcsống, không có chút chủ nghĩa nhân đạo nào

Sáclơ “Kiên quyết làm giàu và bất chấp thủ đoạn, hắn giống như những người vội vã sống cho xong cảnh đê hèn” [2; 303] Với suy nghĩ ấy “Sáclơ đã xây dựng cơ đồ một cách rực rỡ và chóng vánh” [2; 303] Hắn đã chạy theo

công việc làm ăn, chạy theo tiền và chìm đắm trong dục vọng, tim hắn đãđông đặc lại, co nhỏ lại và khô héo Sáclơ đã bỏ quên Ơgiêni bởi một lí do quáđơn giản là tiền đã giết chết tình

Như vậy Ơgiêni Grăngđê là một bức tranh xã hội rộng lớn phản ánh

chân thực con đường tư sản hóa của giai cấp quý tộc Pháp Giai cấp tư sản

đã biến phẩm cách con người thành một giá trị trao đổi tầm thường, biến

những quan hệ đó thành những quan hệ tiền nong đơn thuần H.Balzac lạnh

lùng miêu tả quá trình tha hóa của đồng tiền, đó còn chính là sự tha hóa củabản thân con người Qua tác phẩm ta nhận thấy rằng, H.Balzac là người xuấtsắc hiểu biết sâu xa về mối quan hệ thực tại

Với lão Grăngđê, nhà văn còn sử dụng giọng điệu trào phúng, đả kích,mỉa mai để Grăngđê bộc lộ ra bản chất keo kiệt, tàn ác của lão.Chính H.Balzac đã cho rằng đó không phải là một người keo kiệt bình thường,

mà dục vọng của nó chắc chắn đã che giấu một niềm lạc thú sâu xa, nhữngquan niệm thầm kín

Grăngđê là một điểm gặp gỡ và là sản phẩm của một thời cách mạng đã

qua Lão có nét tính cách của một gã tư sản mới lên, hung hăng và vôtâm.

Lão nhìn tất cả mọi thứ từ quan điểm lợi nhuận, mọi hành động đều bộc lộ

sự tàn bạo, độc đoán Lão bóc lột người ở, lợi dụng bọn cầu hôn và nhẫn tâmvới hạnh phúc của con và vô tâm, dày vò khiến vợ bệnh tật buồn phiền chođến

rõ tính cách của bản thân Ông dựng lên những “hoàn cảnh điển hình” cho những “nhân vật điển hình”, khiến cuộc sống của nhân vật trong tác phẩm

hiện ra một cách đa dạng, sinh động không thua gì cuộc sống thực Trong xãhội đó tiền bạc quyết định mọi ý nghĩa và hành động của nhân vật tư sản.Tiền bạc là dục vọng cao nhất, nhân vật trong tác phẩm đã được H.Balzac đặtcho trong lòng họ những dục vọng ấy

Từ một người thợ đóng thùng trở thành Grăngđê giàu có là cả một conđường đầy thủ đoạn, sáng suốt biết chớp lấy thời cơ cách mạng Mualại những cánh đồng nho và trại ấp với giá rẻ như cho không rồi những đồngtiền

đó tiếp tục sinh sôi nảy nở H.Balzac sớm nhận ra tài năng đó của lão và mỉa

mai “Nếu không kể tiểu sử ông ra đây thì không tài nào các bạn lĩnh hội được

ý nghĩa của mấy tiếng “nhà của ông Grăngđê”quen dùng ở tỉnh này” [2; 37].

Trước thủ đoạn làm giàu của con người tư sản ấy, H.Balzac đã chế giễu, mỉa

mai “Giá ông viện thành tích ấy ra thì ông có thể xin ân hưởng Bắc đẩu bội tinh” [2; 39].

Với xã hội tư sản, đồng tiền được coi như một cán cân công lí, làchuẩn mực của lương tâm của con người Biết lão không đạo đức gìnhưng mọi người vẫn trầm trồ thán phục và kính nể có lẽ vì vàng của lão

làm cho con người mờ mắt và mất trí “Ngôn ngữ của ông cũng như y phục, điệu bộ,

cho đến cái nheo mắt đều thành khuôn vàng thước đo cho mọi người” [2; 44]

đó là thái độ của người dân nhưng đối với H.Balzac, ông mỉa mai rất sâu cay

bọn tư sản “Người ta quan sát ông như nhà sinh vật học khảo sát những biểu hiện bản năng của con thú” [2; 44].

Ngoài những tính xấu thì Găngđê vẫn có những đức tính tốt là ôngkhông động đến cái gì của người ta vì ông luôn luôn tôn trọng tư hữu đó

là một đức tính tốt khi ý thức được về tài sản cá nhân, không lấy của ai cả vì

sợ người ta lấy của mình Dẫu là một nhà văn hiện thực nhưng trước nhữngcảnh đời của những con người đáng thương, H.Balzac đã chế giễu cuộc sống

buồn tẻ mà hơn cả là chế giễu con người gia trưởng như Grăngđê, với “Chế

độ ăn uống trong nhà thanh đạm kham khổ, nên không ai đau ốm bao giờ” [2; 60] Điều này cũng dễ hiểu, chắc rằng tiền thuốc sẽ làm cho lão điên lên vì

đó là một sự xa xỉ, tiền thuốc sẽ là một sự lãng phí với con người có tính cáchkeo kiệt, tính toán như lão

Bà Grăngđê và con gái buộc phải cam chịu như một sợi dây tình thânmáu mủ vô cùng gắn kết với lão Còn đối với mụ Nanông thì đã được lão banphát lòng thương hại, lão cứu giúp để rồi bóc lột mụ Giọng điệu mỉa mai củaH.Balzac khi nói về sự phung phí tình cảm này nó là một nước cờ dù nhỏnhưng vẫn nằm trong kế hoạch làm giàu của lão và từ đó gợi lên hàng ngàn

sự đắc ý về những món lợi mà Nanông làm ra cho lão Mọi lúc, mọi nơikhông khi nào Grăngđê nghỉ ngơi bởi lão lúc nào cũng phải căng mắt lên đểnhìn ra sự lãng phí và ngăn chặn ngay sự lãng phí đó Đây chắc hẳn là một bàitoán nhằm duy trì tài sản của mình Vẫn thấy rằng đồng tiền tư sản có ma lựcđáng sợ, nó làm cho con người quên đi tất cả Với lão tiền là tôn giáo, là vịthần duy nhất mà lão thờ phụng Trước hoàn cảnh của người em ở Pari vàngười cháu mồ côi đáng thương Lão Grăngđê tỏ ra lo lắng tìm cách giải

quyết nhưng không phải là giúp đỡ mà để tránh liên lụy đến bản thân.H.Balzac đã

mỉa mai con người tàn nhẫn đó, đồng tiền tư bản làm cho tim lão co lại Mọithứ tình thương cao đẹp đều nhường chỗ cho lòng hám vàng và lão chỉ xúcđộng khi tin rằng nó không làm hao một xu nhỏ nào trong kho báu H.Balzac

đã cho ta thấy được giọng điệu mỉa mai châm biếm cho con người khôngbiết đến tình thương

Đến ngay cả người vợ đáng thương của lão, vì chẳng được hưởng cuộcsống dư giả, nên nước da trở nên nhợt nhạt nhưng chính điều đó lại làm lãothích thú, lão nói thích nước da màu vàng để không mất tiền mua thuốc thangtẩm bổ, ăn uống Nếu tẩm bổ vợ lão sẽ mất đi màu nước da vàng nhợt nhưnglão sẽ lại mất đi một khoản trong gia tài của mình H.Balzac đã cho ta nhìnthấy bộ mặt thật của lão, với giọng điệu châm biến mỉa mai ta thấy được thóigia trưởng, ích kỉ nhỏ nhen và lúc nào cũng chỉ nghĩ đến tiền như lão

Khi bà Grăngđê mất quyền thừa kế được chia cho Ơgiêni, Grăngđê khinghĩ đến việc túi tiền của mình bị chia thì lão tưởng như đến ngày tận thế Vìthế lão đã thành tâm cầu nguyện mong bà kéo dài sinh mệnh, chăm sóc cho

bà như chăm sóc túi tiền vậy Và rồi hạnh phúc lớn nhất của cuộc đời lão làƠgiêni tự tước quyền tài sản của mẹ khi bà Grăngđê qua đời mà khôngđòi hỏi gì H.Balzac đã chia sẻ niềm vui cùng con người gian trá bằng giọng

điệu mỉa mai “Lão sung sướng vì đã đầu cơ được tình cảm của con” [2; 287],

lão hài lòng với điều đó Trước cơn hấp hối, ông cố đạo đưa cây thánh giá mạ

vàng kề moi để ông hôn hình đức Giesu thì “Lão ta vùng lên một cách khủng khiếp để chụp lấy cây thánh giá Sự gắng sức cuối cùng này làm cho ông kiệt sức” [2; 291] Cái chết của lão chẳng phụ cách sống của lão, lão chết trong

cuộc chiến đấu cuối cùng, tuy nhỏ nhưng vì vàng, sau nhiều chiến công trêntrần thế

Sáclơ, một hình ảnh bổ sung cho lão Grăngđê Có Grăngđê thì cũng có

những tên tư sản mới kế thừa, Sáclơ đã chứng minh rằng “Dòng máu

Grăngđê không chảy hoài công trong mạch hắn” Ban đầu Sáclơ là một

nhân vật lãng

mạn, đáng yêu, ở hắn có những đức tính tốt, sống rất chân thật Nhưng khihắn sang Ấn Độ thì hắn dần biến chất, dấn thân vào con đường làm giàu củachủ nghĩa tư bản, hắn nhanh chóng trút bỏ lốt duyên dáng, hào hoa của mộtcông tử Pari Từ một con người biết cảm, biết nghĩ, biết yêu thương Sác lơ đãtrở nên lạnh lùng và tàn nhẫn Khi từ Ấn Độ về Pari Sáclơ còn muốn có cảdanh vọng nên vội vàng kết hôn với một người con gái xấu xí, chấp nhận cuộchôn nhân không tình yêu và xem đó là chiếc cầu nối vào xã hội thượng lưu.

Trong bức thư bạc bẽo mà Sáclơ gửi cho Ơgiêni, hắn lập luận “Trong hôn nhân ái tình là ảo tưởng” [2; 311] Bởi lẽ “Cần phải tuân theo tất cả những tập quán xã hội, và muốn kết hôn phải thỏa mãn tất cả những ước lệ mà xã hội thượng lưu đòi hỏi” [2; 312] Mà đòi hỏi của thượng lưu là gì phải chăng

tiền tài và chức tước?

Cuộc hôn nhân với cô nàng quý tộc là một sự hi sinh lớn lao “Chúng ta phải sống vì con cái chúng ta” [2; 313] Câu nói trên có thể làm cho Sáclơ trở

nên cao thượng bởi cho thấy rằng chẳng phải hắn ham sang phụ khó gì trongviệc bỏ quên Ơgiêni, Sáclơ thật vĩ đại, một sự vĩ đại đểu giả, bịp bợm, lờingụy biện đáng kinh nhất, lời nói ấy làm cho Ơgiêni tan nát cõi lòng

Chứng kiến hết việc làm của Sáclơ, H.Balzac đã nhận định về hắn như

sau “Sáclơ học làm con người ủy mị, lại vừa học con người vật chất Thối nát hai lần, nhưng thối nát lịch sự, cao sang đúng điệu”.

H.Balzac đã đứng ở vị trí là người kể, người quan sát từ đầu đến cuốibằng giọng điệu chế giễu, mỉa mai ông đã cho ta thấy được bản chất keo kiệtcủa bọn tư sản qua hình tượng lão Grăngđê và bổ sung cho hình tượng này

là tên Sáclơ Tác phẩm phơi bày một cuộc đấu tranh ráo riết của xã hộithượng lưu tư sản Trong đó tồn tại những hạng người lấy lợi và danh làm lẽsống

Tác phẩm Ơgiêni Grăngđê không chỉ mang ý nghĩa tố cáo, phê phán

mà đó còn có phần biểu dương ca ngợi, đối lập với sự dối trá, tàn nhẫn.H.Balzac đã làm nổi bật lên hình ảnh ba người phụ nữa trong sáng, thủy

chung, kiêu hãnh, giàu tình thương, đức hi sinh và nhân hậu Chia sẻ cùngnhững người phụ nữ ấy, H.Balzac nói về cảnh sống thiếu thốn vật chấtlẫn tinh thần của họ Ở đây những tình cảm êm đềm của cuộc sống giữ vaitrò thứ yếu, nó chỉ bùng cháy trong ba trái tim trong trắng là Ơgiêni, bàGrăngđê và mụ Nanông.

Ơgiêni Grăngđê đứa con tinh thần yêu mến nhất của H.Balzac Ngòi

bút của H.Balzac tập trung rất nhiều vào phẩm chất thiên thần của Ơgiêni

“Cảnh vật tuy tầm thường quen thuộc, nhưng hôm nay lại có những vẻ đẹp mới lạ dưới con mắt của Ơgiêni Ý nghĩa miên man của nàng hòa hợp với các chi tiết trong khung cảnh riêng biệt, khúc nhạc lòng hòa điệu với bài ca nhịp nhàng của thiên nhiên” [2; 116] Cô gái tỉnh lẻ đang say trong giấc

mơ hồng của mối tình đầu “Thế rồi tâm hồn nàng sao xuyến Cứ giây lát nàng lại đứng lên, đến trước gương để soi mặt, giống như một tác giả có thiện chí soát lại tác phẩm của mình để tự chỉ trích phê bình” [2; 116] H.Balzac bênh vực cho người con gái ấy rằng không phải cô chẳng đẹp mà đó chỉ là “Tư tưởng tự ti, mẹ đẻ của những giày vò!” [2; 116] H.Balzac nhấn mạnh thêm lần nữa cái đẹp trong tâm hồn nàng “Tội nghiệp! Nàng không biết tự đánh giá mình, nhưng tính khiêm tốn, hơn nữa tính sợ sệt vẫn là một đức tính lớn trong tình yêu” [2; 117] Ơgiêni nhận được tình cảm trìu mến từ

H.Balzac, qua giọng điệu nhẹ nhàng, H.Balzac như một nhà văn lãng mạn

miêu tả cô “Nàng có một thứ sắc đẹp rất dễ nhận thấy, một thứ sắc đẹp chỉ

có người nghệ sĩ là say mê ” [2; 118].

Ơgiêni là một cô gái biết yêu và rất mực chung thủy trong tình yêu, côgái thánh thiện ấy chỉ yêu một lần trong đời H.Balzac luôn đứng về nhân vậtchính diện, bảo chữa cho họ bằng những lời thắm thiết tình thương Ở tácphẩm này, bi kịch diễn ra ngay ở những cái tầm thường, những cảnh

hàng ngày của đời sống tư sản Trước cảnh đau lòng của người em họ khimất cha,

cô gái giàu tình thương ấy sẵn sàng an ủi, chia sẻ Tuy sống eo hẹp trong tayông bố keo kệt, sống giữa một xã hội chỉ quen lấy tiền làm bảo bối, nhưng côvẫn giữ cho mình lối sống đầy phẩm hạnh Đời sống của cô trước đây càngyên tĩnh bao nhiêu thì giờ đây cái tính thương người lại bừng tỉnh lên

trong con người cô Say sưa vun đắp cho mối tình ngọt ngào ấy, cô dường như không quan tâm đến mọi thứ xung quanh Trong tác phẩm ta bắt

gặp nhiều sự lưỡng lự của nhà văn khi nhìn nhận sự việc ở góc độ tình cảm,tình yêu luôn có ý vị ngọt ngào riêng và cũng thường đi liền với sự mù quáng

và cả tin H.Balzac thì không muốn nhìn nhận nhân vật của mình như vậy, ôngluôn đứng ra bảo vệ, bênh vực cho hành động sai lầm của họ bằng một sựcảm thông Hầu hết những lỗi lầm của người đàn bà đều do ở lòng tin mà ra,tin ở chữ chân, chữ thiện Không thể trách họ vì họ quá nhân hậu và thánhthiện Ơgiêni lén cha đem tặng cho Sáclơ số vàng mà không nghĩ đến chuyệntrả vay trong tình cảnh đó chúng ta thấy đồng tiền không là gì cả và nhờ cótình cảm, tiền bạc mới có chút ý nghĩ Thật vậy nhờ có tình cảm của conngười trao tặng cho nhau đồng tiền mới làm nên những giá trị Sống mãitrong sự hà khắc của người bố keo kệt, thì Ơgiêni dẫu có bồng bột chạy theotiếng gọi của trái tim thì cũng không phải là một điều tội lỗi, H.Balzac đã

đứng bên nhân vật và luôn biện hộ cho nàng “Ai đã có lần yêu đắm đuối mà hối hả, vì phải tính tháng, tính ngày cái thời gian yêu đương, bởi lẽ tuổi tác

đã cao hoặc vì ngày họp mặt có hạn, hoặc vì bệnh tật nan y, hay là vì một vận hạn oái oăm nào, người ta sẽ hiểu được nỗi lòng của Ơgiêni ”.

Sự đời không như con người hay dự đoán Tình yêu đẹp cần một môitrường tốt nuôi dưỡng nhưng Ơgiêni trót sinh ra trong xã hội hôi tanh mùitiền nên tình của cô giẫu đẹp cũng không thoát ra khỏi móng vuốt của đồngtiền tư bản Chờ đợi và hy vọng sau bảy năm trời chỉ nhận lại được một bức

thư H.Balzac đã chứng kiến tất cả, ông đã nói lên với tất cả niềm thương và

sự an

ủi sẻ chia “Ở hoàn cảnh nào thì người đàn bà cũng có lắm cớ đau khổ hơn người đàn ông và họ đau khổ hơn đàn ông bội phần” Dành nhiều tình

thương cho nhân vật, H.Balzac đã vẽ quanh họ nhiều vầng hào quang saunhững gì bi kịch nhất, ở Ơgiêni vẫn ngời lên một tấm lòng trong sáng không

toan tính không thù hằn “Trong tư tưởng của nàng cũng như trong tư tưởng của tất cả những người phụ nữ có tình có nghĩa, yêu thương là tất cả ở đời”.

Khi bị Sáclơ phản bội, tiếp đó là cuộc tình duyên với người mà mình khôngyêu, cuộc đời cô như một ngọn nến heo hắt trong ngôi nhà cũ kĩ, rêuphong, lấy hoạt động từ thiện làm lẽ sống Dẫu cô kinh doanh theo gươngcha nhưng cô không tàn nhẫn, không sống trên sương máu của người khác.Giữa sự đảo lộn của tình đời, do sự tha hóa của đồng tiền, ngọn nếnƠgiêni vẫn leo lét cháy trong tinh thần nhân đạo Ơgiêni đã chọn cách sống

“Đó là tình yêu, tình yêu chân chất, tình yêu của thiên thần, tình yêu kiêu hãnh sống bằng đau khổ và chết vì khổ đau” Giọng văn thật xót xa thương

cảm, hẳn là khi viết những dòng trữ tình này, trái tim của H.Balzac cũng runglên đau cùng nỗi đau của Ơgiêni Đó là số phận của nàng mà theo H.Balzacnhững con người có cốt cách cao thượng như mẹ con bà Grăngđê, đôn hậunhư mụ Nanông là những ngoại lệ kì khôi

Với tài năng của mình, H.Balzac tạo ra cái nhìn hiện thực sâu sắc và cógiá trị cao Ông xây dựng nên những tính cách điển hình trong hoàn cảnhđiển hình, nhưng cũng cho người đọc thấy được đằng sau sự phê phán dữdội đó là một tấm lòng khoan dung, khẳng định con người và giá trị conngười qua giọng điệu thương yêu trìu mến của nhà văn

1.2 Nghệ thuật tả

1.2.1 Khái niệm tả

Theo Từ điển Tiếng Việt - Hoàng Phê: “Tả là diễn đạt bằng ngôn ngữ

cho người khác có thể hình dung ra một cách rõ nét” [12; 882]

Cuốn Dẫn luận nghiên cứu văn học - G.N.Pospelov thì cho rằng: “Miêu

tả là sự tái hiện thế giới vật thể trong tĩnh tại (phần lớn phong cảnh, đặc điểm môi trường sống, đường nét bề ngoài của nhân vật, các trạng thái tâm hồn của chúng) Miêu tả cũng là sự tái hiện bằng lời các sự kiện và sự việc xảy

ra điều đặn” [13; 68].

Như vậy, tả hay miêu tả là một biện pháp nghệ thuật giữ vai trò quantrọng đối với các thể loại văn học Làm cho đối tượng hiện lên một cách cụthể, rõ nét, sinh động, cảm tính tác động trực tiếp vào trí tưởng tượng củangười đọc từ đó giúp người đọc hình dung một cách rõ nét về đối tượngbằng cảm cảm quan nghệ thuật mà rõ nhất là khi sử dụng các giác quan của

cơ thể

Nếu biện pháp kể tạo ra thời gian nghệ thuật thì biện pháp tả lại tạo rakhông gian nghệ thuật cho tác phẩm Biện pháp tả giúp cho người đọc hìnhdung rõ nét về bề ngoài của đối tượng, cho người đọc thấy được bản chấtbên trong sâu xa của nhân vật, từ đó hé lộ những điều thầm kín mà tác giảmuốn gửi gắm Nghệ thuật tả là một trong những nhân tố phản ánh phongcách và cá tính sáng tạo độc đáo của nhà văn

Trong Ơgiêni Grăngđê H.Balzac với tài năng của mình đã có sự chọn

lọc và tập trung khắc họa những chi tiết đặc sắc làm nổi bật ngoại hình, hànhđộng, mối quan hệ với không gian sống Qua đó thể hiện phần nào bảnchất của nhân vật

nên khi sáng tác những tác phẩm văn học người nghệ sĩ luôn quan tâm, chútrọng tới việc khắc họa ngoại hình Việc nhà văn mô tả ngoại hình sẽ giúpnhân vật hiện lên vừa

cụ thể, vừa sinh động Mang những dấu ấn riêng của cá nhân hoặc những đặc điểm chung của một loại người, một lớp người trong xã hội.

Đến với những tác phẩm của nhà văn H.Balzac, người đọc không chỉlôi cuốn bởi những bức tranh về cuộc sống ở trong đó hiện lên nhữngnhân vật sinh động hấp dẫn về tính cách mà còn chính ở ngoại hình của họ

Có lẽ vì thế, khi sáng tác Ơgiêni Grăngđê, H.Balzac đã coi biện pháp nghệ

thuật tả như một phương thức hữu hiệu để khắc họa cuộc đời, số phận nhânvật

Ngoại hình của lão Grăngđê, hiện lên rõ một cách rõ nét Một người từmột bác phó cả đóng thùng trở nên giàu có làm ăn khá giả khi biết đọc, biếtviết, biết tính toán đã trở nên nổi tiếng ở thị trấn Xômuya Khi bắt đầu trởnên giàu có lúc bấy giờ lão đã 40 tuổi, vừa cưới con gái một ông lái gỗ giàu.Lão được mọi người kính phục vì không hề mắc nợ ai, kính phục vì đã đóngthùng lâu năm, trồng nho lâu năm và vì không bỏ lỡ một cơ hội làm tiền nào.Nhưng mọi người lại không hề biết rằng đằng sau sự kính phục kia thì lãoGrăngđê lại là con người keo kiệt, bủn xỉn, dè sẻn, tính toán và ích kỉ biếnngười thân thành nô lệ để giữ được những đồng tiền vàng

H.Balzac đã thành công khi đặc tả ngoại hình của Grăngđê để thấy đây

là con người keo kiệt, bủn xỉn, ích kỉ và tính oán “Grăngđê cao hơn một thước sáu, to ngang, vuông vức, vai rộng, vòng bắp chân to đến bốn tấc đầu gối có

u có khúc” [2; 46] với vóc dáng bên ngoài to khỏe, lực lưỡng giúp lão

Grăngđê có thể đi thăm nom, cai quản các vườn nho, trại ấp một cáchthường xuyên, đó còn là khuôn mặt đã in hằn theo năm tháng, mà nhìn vào

ai cũng phải tỏ ra dè chừng, sợ sệt lão “Mặt tròn trịa rám nắng, rỗ đậu mùa, cằm thẳng, môi dày, răng trắng, đôi mắt vừa tỉnh vừa thao láo như muốn nuốt sống người ta trán đầy nếp nhăn ngang và cục u tiêu biểu cho tâm

tính của con người, tóc vàng lại còn lốm đốm trắng chóp mũi ông khá to và hằn gân máu ” [2; 46-

47] Qua việc miêu tả của tác giả ta thấy lão Grăngđê hiện lên với tướng mặt