Không gian và thời gian nghệ thuật trong ngàn cánh hạc của yasunary kawabata (2017)

Kawabatađưangười đọc đến với những rung động thầm kín nhất trong tâm hồn Nhật Bản.Không gian và thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nhà vănqua đó thể hiện quan niệm nhất định v

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

ĐINH THỊ MAI

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ

THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC CỦA

YASUNARY KAWABATA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới quý thầy cô, những người đã tận tình giảngdạy, động viên, giúp đỡ, nhận xét và đóng góp ý kiến cho tôi trong quá trìnhhọc tập cũng như khi thực hiện khóa luận

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Bích Dung,

người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt khóa luận này

Xin chân thành cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện giúp đỡkhuyến khích, động viên tôi trong quá trình thực hiện khóa luận này

Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp, giúp đỡ của quý thầy cô vàcác bạn để khóa luận hoàn chỉnh hơn

Hà Nội, ngày 4 tháng 5 năm 2017

Tác giả

Đinh Thị Mai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là công trình nghiên cứu của riêng tôi,các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kì tài liệunào và chưa công bố nội dung này ở bất kì đâu

Hà Nội, ngày 4 tháng 5 năm 2017

Tác giả

Đinh Thị Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Cấu trúc khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC 7

1.1 Khái niệm không gian nghệ thuật 7

1.2 Không gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y Kawabata 8

1.2.1 Không gian trà đạo 9

1.2.2 Không gian tâm lí 19

1.3 Tiểu kết 29

Chương 2: THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC 31

2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật 31

2.2 Thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y Kawabata 33

2.2.1 Thời gian tâm lí 33

2.2.2 Thời gian tự nhiên 37

2.2.3 Thời gian sinh mệnh 42

2.3 Tiểu kết 45

KẾT LUẬN 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1.Lí do chọnđề tài

1.1 Lí do khoa học

MỞ ĐẦU

Yasunary Kawabata (1899-1972) một nhà văn lớn của văn học Nhật Bản

và văn học thế giới Người được đánh giá là một hiện tượng kì lạ của văn họcNhật Bản thế kỉ XX Những sáng tác của Yasunary Kawabata luôn phản ánh

và khẳng định những nét đẹp truyền thống của văn hóa Nhật Bản trong cácthời kì khác nhau từ thời đại Heian (794-1185) cho đến khi Nhật Bản trởthành một trong những nước công nghiệp hiện đại trên thế giới thì những nétđẹp ấy vẫn luôn được phát hiện và gìn giữ trong các sáng tác của ông Chính

vì vậy ông được mệnh danh là “Người lữ khách muôn đời đi tìm cái đẹp”hành trình sáng tác của ông là “Hành trình đi tìm cái đẹp Nhật Bản”

Y Kawabata là nhà văn đầu tiên của Nhật Bản và thứ hai của Châu Ásau R.Tago vinh dự nhận giải thưởng Nobel văn học vào năm 1868 với bộ ba

tiểu thuyết: Xứ tuyết(1947), Ngàn cánh hạc(1951), Cố đô (1962).Với sự kiện

này ông được giới nghiên cứu tôn vinh như người “Mở cánh cửa tâm hồnNhật Bản”

Ngàn cánh hạc là một trong ba tiểu thuyết làm nên tên tuổi của

Y.Kawabata Tác phẩm đi sâu vào phản ánh những nét đẹp văn hóa truyềnthống của Nhật Bản đang dần mai một theo thời gian đó là vẻ đẹp của trà đạotrên cái nền là những câu chuyện về tình yêu Bằng bút pháp viết văn tài tình

sử dụng những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc trong đó việc xây dựng khônggian và thời gian nghệ thuật là một yếu tố quan trọng giúp Y Kawabatađưangười đọc đến với những rung động thầm kín nhất trong tâm hồn Nhật Bản.Không gian và thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nhà vănqua đó thể hiện quan niệm nhất định về con người, cuộc sống.Vì vậy, việc tìmhiểu về không gian và thời gian nghệ thuật là một điều cần thiết không chỉ

giúp chúng ta có thêm cách tiếp cận mới về tác phẩm mà còn hiểu được quanđiểm, thái độ của nhà văn thể hiện trongmỗi tác phẩm.

“Không gian và thời gian nghệ thuật” trong các sáng tác của Kwabatavẫn luôn là đề tài hấp dẫn với những người say mê nghiên cứu văn chương xứPhù Tang Không gian và thời gian nghệ thuật là hiện tượng của thế giớikhách quan đi vào nghệ thuật được soi rọi bằng tâm tư, tình cảm, được nhàonặn và tái tạo trở thành một hiện tượng độc đáo, thấm đẫm cá tính sáng tạocủa nhà văn

Không gian và thời gian trong văn học tiêu biểu cho khả năng chiếm lĩnhđời sống rộng, sâu và nhiều mặt của ngôn từ Cảm quan thời gian gắn liền vớicảm quan về con người và cuộc đời, gắn bó với ước mơ và lí tưởng của nhàvăn Không gian và thời gian là những yếu tố quan trọng góp phần làm nêndiện mạo và giá trị của các tác phẩm Mỗi nhà văn có cách tổ chức không gian

và thời gian riêng tùy thuộc vào khả năng và phong cách của mỗi người.Nhưng nhìn chung đó là một phạm trù quan trọng giúp nhà văn tái hiện hiệnthực đời sống qua đó phản ánh quan niệm nhân sinh của cá nhân mình

Tác phẩm văn học là sản phẩm của nhà văn mà trong đó không chỉ táihiện những sự kiện, hiện tượng của thế giới khách quan qua mà còn bộc lộquan điểm nghệ thuật và tư tưởng của mình thông qua việc xây dựng thế giớinhân vật đặt trong không gian và thời gian đã được xử lí theo ý muốn củamình Tìm hiểu không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học làđiều thú vị và được nhiều người chú ý Trong các sáng tác của Y Kawabata

đề tài này hấp dẫn và rất được quan tâm

1.2 Lí do sư phạm

Việc đi sâu tìm hiểu các sáng tác của Y.Kawabata sẽ giúp người giáoviên tương lai có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về văn học nước ngoài đặcbiệt là văn học Nhật Bản Từ đó tích lũy được những tư liệu cần thiết cung

cấp cho học sinh biết thêm về những sáng tác văn học trong nhà trường phổthông như thơ Haikư của Basho Và đặc biệt giúp các em có cái nhìn đúngđắn trong học tập và cuộc sống Biết giữ gìn và trân trọng những nét đẹptruyền thống khi đất nước đang trên đà hội nhập.

Điều làm nên thành công của tác phẩm văn học được thể hiện qua nhiềuphương diện nghệ thuật khác nhau như cách xây dựng nhân vật, tạo dựng cốttruyện, nghệ thuật trần thuật, nhưng trong đó “Không gian và thời gian nghệthuật” là một vấn đề độc đáo thể hiện tài năng của nhà văn Khi nghiên cứu đềtài này người viết không chỉ nắm được nội dung tư tưởng của tác phẩm màcòn thấy được phong cách sáng tác riêng của mỗi nhà văn

Từ những lí do trên, chúng tôi chọn “ Không gian và thời gian nghệ thuật

trong Ngàn cánh hạc của Yasunary Kawabata” làm đề tài cho khóa luận tốt

nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Y.Kawabata là một trong những tác giả tên tuổi của văn học Nhật Bảnthế kỉ XX nói riêng và văn học nhân loại nói chung vì vậy các sáng tác củaông luôn thu hút được sự quan tâm của giới nghiên cứu trong và ngoài nước

Tạp chí văn học số 16 (Tháng 9 năm 1999) tác giả E.G.Sheidensticker

nhận xét: “Tôi cho rằng nên xếp Y.Kawabata vào dòng văn chương mà ta cóthể dò đến tận bậc thầy Haiku của thế kỉ XVII.” Trong bài viết này tác giả tìmhiểu nghệ thuật Chân không trong sáng tác của Y.Kawabata

Tạp chí văn học số 9 năn 1999 tác giả Lưu Đức Trung có bài viết bàn:

“Thi pháp tiểu thuyết Y.Kawabata-nhà văn lớn của Nhật Bản.” Thể hiện thi

pháp đặc trưng trong sáng tác của Y.Kawabata là thi pháp Chân không (nói ít,gọi nhiều, ý được toát ra từ khoảng trống của câu chữ)

Tạp chí văn học số 15 (Tháng 6 năm 2010) có bài: Đọc Xứ tuyết suy nghĩ

về cái nhìn huyền ảo của Y.Kawabata của tác giả Đào Ngọc Chương Ở bài

viết này, người nghiên cứu không đề cập dến lý thuyết tiếp nhận như một cơ

sở để xây dựng các luận điểm mà chỉ dừng lại ở việc so sánh, hệ thống cácyếu tố trong tác phẩm hướng tới lí giải cái nhìn huyền ảo của Y.Kawabatatrong Xứ tuyết như một đặc trưng thi pháp của ông

Tạp chí văn học tháng 2 năm 2002, tác giả Nhật Chiêu có bài Thế giới Kawabata Yasunary trong tác phẩm của ông Bài viết tập trung nghiên cứu về

nội dung và phong cách nghệ thuật trong các sáng tác của ông

Tạp chí nghiên cứu văn học số 1 năm 2004 có bài Thủ pháp tương phản trong truyện Người đẹp say ngủ của Y.Kawabata của tác giả Khương Việt Hà,

bài viết tập chung đi sâu tìm hiểu về nghệ thuật của tác phẩm

Trong tạp chí văn học số 7 năm 2005 Đào Thị Thu Hằng, tác giả có bài viết Y.kwabata giữa dòng chảy Đông-Tây Bài viết nghiên cứu về sự ảnh

hưởng của văn hóa phương tây đối với Y.Kawabata và khẳng định văn hóaphương Đông là gốc rễ trong tư tưởng của nhà văn

Tạp chí văn học số 11 năm 2005 có bài viết Y.kawabata-lữ khách muôn đời đi tìm cái đẹp của tác giả Nguyễn Thị Mai Liên Bài viết nghiên cứu đi

sâu vào vẻ đẹp Nhật Bản trong sáng tác của Kawabata: Vẻ đẹp thiên nhiên, vẻđẹp phong tục, vẻ đẹp của tâm hồn con người

Trong nghiên cứu văn học số 6 năm 2006, tác giả Khương Việt Hà có bài viết bàn về Mỹ học Y.Kawabata, bài viết này trình bày rõ quan điểm về cái

đẹp của Kawabata và nguồn gốc hình thành quan điểm đó

Tác giả Đào Thị Thu Hằng với cuốn chuyên luận Văn hóa Nhật Bản và

Yasunary Kawabatachuyên luận viết về những nét văn hóa đặc sắc của Nhật

Bản, về tác giả Y.Kawabata và nghệ thuật kể chuyện trong sáng tác của ôngtrong đó có nhắc đến phương diện không gian và thời gian Nhìn chung, bàiviết đã có đề cập đến “không gian và thời gian nghệ thuật” trong sáng tác của

Y.Kawabata nhưng chưa được khai thác sâu mà chủ yếu tập chung làm nổibật cái đẹp trong tác phẩm của ông.

Không gian và thời gian và hai khía cạnh của sự vật, là kích thước của sựsống, là một hiện tượng của thế giới khách quan Nghệ thuật biểu hiện sựsống, tái hiện sự sống làm sao không dựng cái khung không gian và thời gianlên được để chứa đựng sự vât, để cho sự vật có cuộc sống, sinh sôi nảy nở(Huy Cận) Trong khóa luận này người viết muốn tìm hiểu khám phá sâu hơn

phương diện “Không gian và thời gian nghệ thuật trong Ngàn cách hạc của Y.Kawabata” Bởi Ngàn cánh hạc là một trong ba tiểu thuyết đạt giải thưởng

Nobel của Kawabata Trong đó, điều làm nên nét độc đáo, sinh động cho tácphẩm chính là không gian và thời gian nghệ thuật Người đọc cần chiêmnghiệm, suy ngẫm để thấy được những khoảng trống mà tác giả cố tình tạo ratrong tác phẩm Vì vậy để nắm bắt được ngay là một điều không hề dễ dàng

mà chúng ta cần đi sâu nghiên cứu bằng cả sự say mê, nhiệt huyết

3.Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, chúng tôi muốn đi sâu khám phá không gian và

thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y.Kawabata để chúng ta có thể

thấy được nghệ thuật viết văn và những đóng góp của ông với nền văn họcNhật Bản và văn học thế giới

4.Nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này, người nghiên cứu khảo sát các kiểu không gian và thờigian khác nhau trong tác phẩm để giúp người đọc thấy được nét độc đáo, sựsáng tạo trong nghệ thuật viết văn củaY.Kawabata

5.Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm Ngàn cánh hạc

5.2 Phạm vi khảo sát

Với đề tài này, chúng tôi khảo sát chủ yếu trongtác phẩm Ngàn cánh

hạc Ngoài ra, chúng tôi còn mở rộng thêm một số tác phẩm khác của

Phương pháp tổng hợp nâng cao vấn đề

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận được triển khai làmhai chương:

Chương 1: Không gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc

Chương 2: Thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc

NỘI DUNG

Chương 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC

1.1.Khái niệm không gian nghệ thuật

Không gian là hình thức cơ bản của thế giới,trong đó các vật thể có độdài và độ lớn khác nhau nhưng đó chưa phải là không gian nghệ thuật Khônggian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật Không có hìnhtượng nghệ thuật nào không có không gian

Nếu thế giới của nghệ thuật là thế giới về cách nhìn và mang ý nghĩakhái quát thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra một điểm nhìn, cáchnhìn Không gian ấy có thể rộng có thể rất hẹp Nó cũng có viễn cảnh, có giátrị tình cảm Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay gò bó chậtchội hơn Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiên thực.Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệthuật, góp phần thể hiện thế giới quan tư tưởng của người nghệ sĩ trước hiệnthực và xã hội, phụ thuộc vào cách phản ánh thế giới của nhà văn vì nó mangtính chủ quan

Trong Từ điển thuật ngữ văn học của tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi đã định nghĩa về không gian nghệ thuật như sau: “ Khônggian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật, thể hiệnchỉnh thể của nó Sự miêu tả trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuấtphát từ một “ điểm nhìn” diễn ra trong trường nhìn nhất định Không giannghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ quan, ngoàikhông gian nhân vật có thể có không gian tâm tưởng” [7;322] Do vậy khônggian nghệ thuật có tính độc lập, tương đối, không quy được vào không gianđịa lí

Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có tác dụng mô hình hóacác mối quan hệ của bức tranh thế giới như: Thời gian, xã hội, đạo đức, tôn titrật tự Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tính phân giới, tínhcản trở Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá sự độc đáo cũng nhưnghiên cứu các loại hình của hình tượng nghệ thuật Không gian nghệ thuật làmột mô hình nghệ thuật về thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy

vị trí, số phận của mình trong đó Không gian nghệ thuật mang tính ước lệ,mang ý nghĩa cảm xúc, tâm tưởng của thế giới tinh thần Trong văn họckhông gian được biểu hiện bằng các không gian địa điểm mang tính ước lệtượng trưng: làng quê, trong nhà, ngoài vườn, bến sông, thành phố, conđường,

Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của một tác giả, một tác phẩm cótầm quan trọng lớn, cho phép khám phá phong cách và các tính sáng tác củangười nghệ sĩ một cách khoa học về đời sống

1.2.Không gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y.Kawabata

Các kiểu không gian Số lần xuất hiện và tỉ lệ phần trăm

1 Không gian trà đạo

Không gian trà thất 6 lần (24%)

Không gian trà viên 4 lần (16%)

2 Không gian tâm lí

Không gian của những hồi ức, những

Không gian hiện tại của tâm lí và tình

Trong tác phẩm Ngàn cánh hạc chúng tôi nhận thấy xuất hiện các kiểu

không gian : không gian trà đạo và không gian tâm lí

1.2.1.Không gian trà đạo

Có lẽ một trong những nét văn hóa đặc sắc nhất của Nhật Bản là trà một loại nghệ thuật thưởng thức trà Gọi là “nghệ thuật” bởi lẽ việc uống tràcủa người Nhật thực sự mang tính nghệ thuật rất cao đồng thời cũng mangphong cách sống của người dân Nhật Bản Tinh thần của một buổi trà đạo thểhiện qua bốn chữ “ Hòa- Kính- Thanh- Tịch”.“Hòa” có nghĩa là sự hòa hợpgiữa những người tham gia buổi trà, giữa con người và thiên nhiên “Kính”làlòng kính trọng của chủ nhân buổi trà với mọi sự vật và con người Lòng kínhtrọng được nảy sinh khi có sự hài hòa trong tâm hồn của những người thamgia buổi trà đạo Khi lòng tôn kính với vạn vật đạt tới sự không phân biệt thì

đạo-tấm lòng trở nên thanh thản yên tĩnh Đó là ý nghĩa của chữ “Thanh” Khi

lòng thanh thản yên tĩnh hoàn toàn thì toàn bộ thế giới trở nên tịch lặng dùsống giữa muôn người nhưng cũng như sống giữa nơi am thất vắng vẻ tịchliêu Lúc đó thế giới với con người không còn là hai mà cả hai đều vắng bặt

Đó là ý nghĩa của chữ “Tịch”

Để có thể tiến hành nghi thức trà đạo đúng nghĩa cần phải có một khônggian thanh tịnh và hài hòa với cảnh sắc thiên nhiên Đáp ứng những tiêuchuẩn đó mà dần hình thành hai không gian thưởng trà là Trà Viên và TràThất Trà Viên là một khu vườn được thiết kế phù hợp với việc ngắm hoa vàthưởng thức trà Trà Viên đòi hỏi bố cục khu vườn phải tinh tế làm cho khuvườn vẫn giữ được nét tự nhiên Bên cạnh đó Trà Thất là một căn phòng nhỏdành riêng cho việc uống trà, nó còn được gọi là “nhà không” Đó là một cănnhà mỏng manh với một mái tranh đơn sơ ẩn sau một khu vườn.Cảnh sắctrong vườn không lòe loẹt mà chỉ có màu nhạt gợi lên sự tĩnh lặng cho khônggian thưởng thức trà Đạo cụ cũng là một phần quan trọng trong Trà Đạo có

nguyên liệu chính là trà có thể là trà bột hoặc trà lá Một chiếc bình pha trà,chén trà dùng để đựng trà cho khách thưởng thức.Chúng thường được làmbằng men công phu tỉ mỉ, chén thường có những nét hoa văn độc đáo riêng vìvậy không có hai chiếc chén giống nhau trong một buổi trà đạo Ngoài ra còn

có hộp đựng trà, muỗng múc trà, gáo múc nước, cây đánh trà, Đó là nhữngdụng cụ mà mọi gia đình Nhật Bản đều phải có và được coi như đồ dùng hàngngày của gia đình Khi có khách có thể mang thêm một vài dụng cụ khác nữa

để tạo vẻ lịch sự và đẹp mắt

Có thể nói Trà đạo là chủ đề chính của tiểu thuyết Ngàn cánh hạc Tác

phẩm kể về câu chuyện tình yêu đời thường trên cái nền trà đạo trong buổichiều hoàng hôn Tuy không biểu hiện một cách cụ thể hệ thống nhưng ngườiđọc vẫn có thể lắp những mảnh ghép nhỏ về trà đạo để có được một cái nhìnhoàn chỉnh về nghệ thuật Trà đạo của Nhật Bản Không gian được miêu tảtrong tác phẩm là không gian điển hình của trà đạo

1.2.1.1 Không gian trà thất

Không gian trà thất trong tác phẩm được Kawabata tái hiện chủ yếuthông qua hai không gian là căn phòng dùng cho các buổi trà đạo trong ngôiđền Engakuji và căn phòng trà đạo của gia đình Kikuji Kawabata đã cố gắngtái dựng những nét đẹp còn vương lại của trà đạo trong buổi giao thời quaviệc miêu tả không gian, nghi thức uống trà và những vật dụng trong trà đạo.Tác giả đã dựng lên bức tranh trà đạo trong buổi hoàng hôn nhưng không vìthế mà nét đẹp cuả trà đạo mất đi vẻ vốn cóc mặc dù trong tác phẩmKawabata miêu tả rất ít những chi tiết về trà đạo Đọc tác phẩm của Kawabatacũng có nghĩa là đồng sáng tạo người đọc phải tìm ra những mật mã ẩn sâucon chữ

Không gian trà thất đầu tiên được Kawabata đề cập đến đó là căn phòngdùng cho các buổi trà đạo ở phía trong ngôi đền Engakuji Không gian này

xuất hiện ngay phần đầu tác phẩm, lần theo dấu chân của Kikuji tác giả đã táihiện không gian đặc trưng cho các buổi trà đạo Trà thất hiện lên dưới conmắt của Kikuji “ Phòng chính khá rộng, khoảng độ tám thước vuông Dù vậy,khách đến quỳ xung quanh khá đông và chủ yếu là đàn bà mặc kimono màusáng” Trà thất được thiết kế khá sang trọng và rộng điều này phù hợp vớinhững buổi tiệc trà truyền thống Nhật Bản Trà thất khi ấy được bố trí đơngiản và nhỏ nhắn để không gian thanh tịnh và ấm cúng cho trà khách thưởngthức.Xung quanh trà thất thường được bố trí các khung cửa sổ để trà kháchvừa thưởng thức trà vừa ngắm cảnh sắc thiên nhiên trong khu vườn “Bóngchùm lá non bên ngoài in hình lên tấm cửa có căng giây” Việc thưởng thứctrà cùng với khung cảnh thiên nhiên giúp tâm hồn người thưởng trà thư tháihơn đúng với ỹ nghĩa của chữ “Hòa” trong nghệ thuật trà đạo Ngoài phòngchính thì còn xuất hiện thêm các không gian xung quanh như “ Phòng đốidiện hàng hiên nơi Kikuji đứng chính là phòng đợi chứa đầy những hộp kẹo,

đồ sứ uống trà do Chikako mang lại và những gói đồ của khách” và ở cửa góc

phòng chính là phòng họp nơi gặp gỡ và tiếp khách của chủ nhân buổi trà đạo.Các nghi thức uống trà trong không gian ấy được diễn ra lần lượt trình tự.Mọi người tham gia đều chú ý đến cô gái nhà Inamura với chiếc chén Oribetrên tay- đây là chiếc chén “ màu đen, lấm trấm điểm trắng, vẽ cây non màuđen, hình cong cong”là vật dụng cổ đã có tới bốn trăm năm tuổi và đượctruyền lại qua rất nhiều thế hệ Nàng lần lượt mời trà các vị khách tham giahôm nay hành động rất nề nếp và chỉnh tề “Nàng cử động nhịp nhàng vớinhững động tác có tính chất thực tập” Không gian này chỉ xuất hiện trongchương một và ngay phần mở đầu của tác phẩm Kawabata như muốn giớithiệu với bạn đọc vềkhông gian đặc trưng của các buổi trà đạo trong nhữngngôi đền giúp người đọc dần hình dung ra nét đặc trưng nhất trong không giansinh hoạt trà đạo của người dân Nhật Bản Tuy vậy ẩn sau không gian thanh

tịnh ấy, người đọc vẫn có thể nhận ra đây chỉ là một không gian trà thất ô uếbởi nó không có sự hài hòa giữa nhưng người tham gia buổi trà Ngay chủnhân của buổi trà-Chikako tổ chức buổi trà này chỉ nhằm mục đích giới thiệu

cô gái nhà Inamura cho Kikuji Còn Kikuji đến như để tưởng nhớ đến chachàng mà thôi Sự xuất hiện của hai vị khách không mời- mẹ con bà Ota thuhút sự chú ý của mọi người nhất là Kikuji Chàng cảm thấy ngạc nhiên trước

sự xuất hiện của bà Ota trong buổi trà đạo hôm nay.Vì vậy, mọi người thường

để ý, soi xét nhau hơn là thưởng thức trà “ Cậu bây giờ chững chạc quá”,

“Trông bà ta như sắp khóc”, Dường như tinh thần của một buổi trà đạotruyền thống không tồn tại trong không gian này bởi con người không đạtđược sự hài hòa trong tâm hồn Viết về điều đó, Kawabata như muốn bày tỏ

sự nuối tiếc của mình trước vẻ đẹp truyền thống đang dần mất đi

Căn phòng dùng cho các buổi trà đạo tại nhà Kikuji cũng là một khônggian nghệ thuật thu hút sự chú ý Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy căn phòngnày xuất hiện rất nhiều lần trong tác phẩm Trong chương hai, căn phòng nàyhiện lên hai lần, lần đầu do Chikako tự ý tổ chức và mời thêm cô gái nhàInamura, lần thứ hai túp lều là nơi gặp gỡ và chứng kiến câu chuyện tình yêucủa Kikuji và bà Ota trong một đêm mưa Cho đến chương bốn không giannày lại xuất hiện và là nơi gặp gỡ, trò truyện của Kikuji và Fumiko cùng với

đó là sự có mặt của Chikako Và lần cuối cùng không gian trà thất này xuấthiện đó là vào chương cuối khi Fumiko tìm đến nhà Kikuji và yêu cầu về việcđập vỡ chiếc chén có in hình vết son môi của bà Ota Mặc dù không gian tràthất được tái hiện rất nhiều lần nhưng Kawabat không miêu tả không gian cănphòng một cách cụ thể, chi tiết mà ông chỉ miêu tả thoáng qua những chi tiếttiêu biểu mà theo đó người đọc có thể hình dung ra không gian đặc trưng củatrà thất trong các gia đình Cũng giống như căn phòng dùng cho các buổi tràđạo trong ngôi đền Engakij thì không gian trà thất trong gia đình nhà Kikuji

cũng được thiết kế một cách đơn giản và nhẹ nhàng phù hợp dùng cho cácbuổi trà đạo Căn phòng này cũng có nhiều cửa sổ để nhìn ra khu vườn và khiđẩy rộng các cửa lều “ Hàng cây phong xanh rì nơi khung cửa sổ” Bên trongcăn phòng, gia đình Kikuji có treo bức chân dung của danh họa nổi tiếngSotatsu “được vẽ bằng màu nước rất nhẹ, rất mĩ thuật” nổi bật trên nền tườngđược quyét sơn màu dịu Trong không gian ấy ngự trị bầu không khí lặng lẽ,

cô tịch, không có màu sắc rực rỡ tạo cảm giác tĩnh lặng, ấm cúng cho ngườithưởng thức trà Đồ đạc, vật dụng trong căn phòng cũng được bố trí, sắp xếphợp lí “bộ đồ trà nằm trong tủ cốc, tách trà bên cạnh cái chậu” để khôngchiếm diện tích của phòng trà, tạo sự cân bằng, hòa hợp theo phong thủy

Để làm nổi bật không gian của trà thất, Kawabata đã tái hiện trong khônggian ấy những vật dụng quen thuộc được sử dụng trong trà đạo chiếc bìnhShino được miêu tả vô cùng gợi cảm “Một màu đỏ nhạt nổi bật trên nền bằngmen Kikuji đưa tay ra vuốt ve mặt bình nhẵn bóng và mát rượi” Nó “Thật là

mềm mại như một giấc mộng” Đó là một chiếc bình dùng để đựng nước pha

trà trong những buổi trà đạo đã có lịch sử lâu đời Cùng với chiếc bình Shino

là chiếc chén Shino với vết son môi người thiếu phụ đã ngấm vào miệng chénthành vệt son không bao giờ phai nhạt “Mặt ngoài chén vài nét thuần khiết vẽmột chiếc ống gầy trổ ra một cành mộc thảo với những cánh lá rộng bản màu

lam lục sẫm gần như đen tưởng như có những chấm hoen rỉ lỗ chỗ trên kẽ lá”.

Vết son môi của bà Ôta trên miệng chén không làm thuyên giảm đi vẻ đẹp củachiếc chén mà càng làm cho nó ánh lên vẻ đẹp sống động hơn vì ngườiNhật thích hơn những cái có độ bóng chìm sâu chứ không phải là sự sáng sủa

bề ngoài Trong phần cuối của tác phẩm, chúng ta có thể bắt gặp chiếc chénKaratsu nhỏ, hình trụ có thể dùng để uống trà hàng ngày Chiếc chén “nền hơixanh, không hoa, điểm lớp sơn màu vàng nghệ và cả lớp sơn màu đỏ tươi.Đường nét từ miệng chén xuống đáy chén trông thật mạnh” Kawabata đã dày

công khi tô vẽ thật kĩ càng vẻ đẹp của những vật dụng này Những vật dụng

đó không chỉ đơn thuần là một tác phẩm nghệ thuật thuần khiết mà nó cònmang giá trị nhân học “Khi cô nhìn thấy chén cô quên đi những khuyết điểmcủa người chủ cũ Cuộc đời của con người chỉ là một phần rất nhỏ so với cuộcđời của một chiếc chén uống trà” Trước vẻ đẹp đáng trân trọng của chiếcchén uống trà dù người chủ cũ của nó có tội lỗi như thế nào nhưng ông ta đãgìn giữ nâng niu nó thì tội lỗi đó phai nhạt Và cuộc đời một con người chỉ là

thoáng chốc so với sự vĩnh cửu của một vẻ đẹp như thế Những bảo vật đó

chứng tỏ niềm đam mê tâm huyết nghệ thuật trà đạo của một thế hệ đi trước.Kawabata đã đặt những vật dụng đó và trong không gian của trà thất nhưmuốn nhấn mạnh thêm những nét đẹp truyền thống trong văn hóa trà đạo củangười Nhật mà ông luôn gìn giữ và trân trọng Kwabata muốn giới thiệu vớingười đọc về bộ môn nghệ thuật mang đậm chất dân tộc, có thể thanh lọc tâmhồn khiến cho con người ta hướng tới cái Chân - Thiện - Mĩ

Trân trọng với những gì đã có thì nhà văn lại càng buồn bã khi trở vềthực tại Không gian củatrà thất không còn thanh sạch tươi mát nữa mà thayvào đó là không gian cửa đóng then cài bởi từ lâu Kikuji đã không sử dụngđến túp lều “chàng đã đóng cửa túp lều từ ngày mẹ chàng mất” và dường nhưtrà thất đang dần bị quên lãng Chính vì vậy, không gian trà thất bên trong

hiện lên bám đầy bụi và từ lâu đã không được lau chùi “Lần cuối cùng cậu

quét dọn túp lều là cách đây bao lâu rồi? Tôi không thể nào lau sạch nhữngchỗ bị bụi đóng kịt lại, dù đã cố gắng hết mình” Không những vậy mùi ẩmmốc và mạng nhện bám đầy các đồ vật “Túp lều có vẻ hoang lạnh, mùi ẩmướt vương vất trong lều,tấm thảm chải nơi chàng ngồi cũng thấm lạnh” Sựtồn tại của những dụng cụ pha trà như chiếu bình Shino chiếu chén uống tràShino và cặp chén Raku là nhũng dụng cụ dùng trong các tiệc trà có lịch sửlâu đời gắn liền với tên tuổi của những vị trà sư nổi tiếng của Nhật Bản nhưng

tất cả xuất hiện trong tác phẩm ở không gian trà thất không tương xứng.Một không gian trà thất bị lãng quên, tầm thường và xuất hiện trong bộdạng đầy chua xót “chàng nâng bộ đồ uống trà lên và phủi bụi ra ngoàivườn”, “Trong chạn đầy những mọt, có một con ve sầu chết cứng trong tủcốc tách” Kawabata đã tái hiện cho người đọc hiện thực trà thất trong mộtgia đình có truyền thống trà đạo buổi giao thời Phải chăng sự ẩm mốc củatrà thất cũng là sự mai một của trà đạo Đó là chàng Kikuji mà trong các buổitrà đạo của Chikako tổ chức chàng luôn nhận lời nhưng chưa một lần đến

dự kể từ khi cha chàng mất đó chỉ như một sự hoài niệm “ Có ý nghĩa tưởngnhớ đến cha chàng vậy thôi” Vì vậy ngay cả trà thất trong gia đình chàngcũng không quan tâm, không biết bức tranh treo trên tường là của danhhọa nào, không biết cất các vật dụng cất ở đâu bởi chàng chưa một lần sửdụng đến Trà thất vốn là nơi thanh tịnh để con người thưởng thức trà vàngắm cảnh cho tâm hồn thư giãn Nhưng trong tác phẩm không gian trà thấthiện lên là nơi trò chuyện, chứng kiến những câu chuyện tình yêu củaKikuji Đó là một tình yêu đam mê tội lỗi với bà Ota, là sự rung động trước

vẻ đẹp của Fumiko và sự trăn trở về cô gái nhà Inamura Chính vì vậy, tronghầu hết các buổi tiệc trà Kawabata đã để nhân vật của mình nói quá nhiều vàqua những lời đối thoại giữa các nhân vật thì tính cách của từng người một

đã dần lộ rõ Tất cả những điều đó đã làm không gian trà thất trở nên tầmthường, mất đi vẻ sang trọng, tinh tế mà trà thất vốn có

Phác họa bức tranh hiện thực về không gian trà thất mai một và sự thờ

ơ của những con người được coi là có “ trà đạo chảy trong huyết quản”Kawabata bày tỏ sự buồn bã, nuối tiếc trước sự suy vi của truyền thốngtrà đạo và cho người đọc thấy được hiện thực của xã hội Nhật Bản thế kỉ XVIkhi trà đạo bị thế quyền phong kiến sử dụng như một mụ mối trong chợ

chính trị Những buổi thiết trà thường là mặt tiền che đậy những cuộcthương lượng bên

trong, và những vị trà sư khả kính chỉ là những quân cờ dưới trướng các lãnhchúa Những cái chết bí mật của các thủ lãnh trường phái trà đạo trong suốtbốn thế kỉ nằm trong những bí mật của nghệ thuật trà trị, và họ chết đi,mang cả bí mật của trà trị sang thế giớ bên kia Kawabata đã phản ánh tất cảđiều đó vào trong tác phẩm của mình khi miêu tả không gian trà thất ô uế,trở thành nơi mối lái kiếm chồng mặc dù không giống với trà trị thời trướcnhưng trà mối thời nay cũng làm vấy bẩn không khí thanh tao của trà thất,làm hoen ố vẻ đẹp thiêng của trà đạo, khiến cho hương trà phải “ hóa thànhcánh hạc bay

đi”

1.2.1.2 Không gian trà viên

Trà viên là không gian không thể thiếu trong văn hóa trà đạo của NhậtBản Đó là những khu vườn được bố trí sắp xếp hợp lí để con người thưởngthức trà Không gian trà viên yêu cầu phải giữ được những nét tinh tế,

tự nhiên cảnh Không gian trà viên truyền thống của người Nhật Bảnthường

được thiết kế theo hai phong cách chính là vườn phẳng và khu vườnvới những ngọn đồi nhân tạo Hai kiểu vườn truyền thống này đềuđược Kawabata phản ánh vào trong sáng tác của mình như muốn giớithiệu cho

người đọc về những khu vườn truyền thống của Nhật Bản với nhữngđặc

trưng và vẻ đẹp riêng

Trước tiên là không gian trà viên phía trong ngôi đền Engakuji Đây làkhông gian trà viên được thiết kế với những ngọn đồi nhân tạo trongcác khuôn viên lớn như đền, chùa Không gian trà viên này mặc dù không

được Kawabata miêu tả một cách kĩ lưỡng tỉ mỉ xong những nét đặc trưngnhất đều

được ông phản ánh vào trong tác phẩm Tác giả đã tái hiện không giantrà viên với yếu tố chủ đạo là những ngọn núi nhân tạo hay còn đượcgọi là không gian theo kiểu “Vườn đồi” Hình ảnh những ngọn đồi này xuấthiện rất nhiều lần trong tác phẩm khi Kikuji đã nhìn thấy “cây đỗ quyên trênsườn núi

đã đâm nụ”, “họ đang tiến đến ngọn đồi đối diện Engakuji” hay “Họ đưanhau vào một cái quán trên ngọn đồi đối diện Engakuji” gợi cho người đọckhung cảnh thiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ Điểm xuyết trong không gian rộnglớn ấy là những bụi cây xanh tươi những chùm lá non “một cơn gió chiềuthoảng qua mơn man những chiếc lá non”, hay những tán lá cây đang ở tuổitrưởng thành tạo nên “ bóng mát của chiếc cổng chính dẫn vào ngôiđền” Một đặc trưng không thể thiếu của kiểu không gian nàyđược tác giảmiêu tả đó là hình ảnh những con đường nhỏ quanh co “băng qua nhữngcon đường mòn” mà đan xen vào đó có thể là những bông hoa khoe sắc haynhững con thác nhỏ Tất cả những chi tiết đó đã tạo nên bức tranh thunhỏ của thiên nhiên rộng lớn Không gian trà viên theo kiểu “vườn đồi”được thiết kế theo thế giới thiên nhiên, bằng những yếu tố của tự nhiên.Thông qua việc tái hiện không gian ấy, Kawabata không chỉ giúp người đọc vềlại với thiên nhiên cây cỏ, sống lại trong thế giới hoang sơ và tự nhiênnhất,cảm nhận được không khí trong lành, sức sống của thiên nhiên vớinhững âm thanh nhẹ nhàng trong trẻo “ tiếng chim kêu chiêm chiếp” mà còngiúp cho nhân vật cảm giác thoải mái hơn “Kikuji để tránh khỏi độc dượcchàng đã đứng lên đi ra ngoài” Không gian đó là nơi gặp gỡ, trò truyện,trong câu chuyện tình yêu của Kikuji và bà Ota Không gian trà viên lúc này

có tác dụng thanh lọc tâm hồn con

người khỏi những toan tính, vụ lợi và sự đố kị

Một kiểu không gian trà viên nữa được tác giả đề cập đến trong tácphẩm đó là không gian khu vườn trong những gia đình Khu vườn bao quanhcăn phòng tổ chức trà đạo và có lối dẫn vào trà thất được gọi là kiểu

“vườn phẳng” Không gian thiên nhiên trong khu vườn nhà Kikuji đượctái hiện thông qua những hình ảnh gần gũi, quen thuộc những đóa hoa ngũsắc Siberi leo lên cây gừng ở cuối vườn, hàng cây phong xanh rì nơi khung

cửa sổ hay “trước mặt ngôi lều, một cay trúc đào lớn nặng trĩu những bông”.Không gian

ấy không gợi cho con người cảm giác về thiên nhiên, vũ trụ bao la mà gợi nên

sự thân quen, giản dị Điều làm nên sự khác biệt lớn giữa hai kiểu không giantrà viên này đó là lối đi Nếu như ở kiểu không gian “vườn đồi” tác giả nhấnmạnh đến những con đường mòn quanh co thì sang không gian “vườnphẳng” con đường xuyên qua khu vườn là một lối đi hẹp được làm một cáchcẩn thận, có lát những bậc đá để bước lên “chàng bước theo nhữngphiến đá ra

vườn”,dẫn đến trà thất Trong những bậc đá ấy có những hòn đá lớn nhô lênnhằm nhấn mạnh khung cảnh nổi bật của khu vườn “nàng ngồi dưới tảng đálớn dưới bóng cây trúc đào” Trong khu vườn nhà Kikuji có lối đi ra trà thất

từ phòng khách và một lối đi từ cổng vào Có thể thấy lối dạo để bước vàotrà thất là rất quan trọng trong không gian trà viên của gia đình Lối đi đó tạocảm giác khu vườn như bị chia đôi, thậm chí chia ba Cách bố trí và sắp xếpnhững phiến đá cũng được chủ ý sao cho phù hợp với khung cảnh tronggia đình Một nét đặc trưng trong kiểu không gian trà viên này là ở phía cuốilối đi có “cái bể nước bằng đá” để cho khách rửa tay trước khi bước vào tràthất Theo quan niệm của người Nhật Bản trước khi thưởng trà con ngườiphải thanh tẩy cơ thể chính vì vậy bể nước bằng đá thường được bố trí nơicuối lối đi, trước cửa vào của trà thất Không gian trà viên trong gia đìnhthường gợi cho người xem chìm vào thế giới tâm tưởng đầy tĩnh lặng và suy

tư Chính vì vậy Kawabata đã để cho kiểu không gian này xuất hiện nhiềulần trong tác phẩm để cho các nhân vật bộc lộ những suy tư, tính cánh củabản thân mình

Kawabata là người luôn kiếm tìm những vẻ đẹp truyền thống của NhậtBản và phản ánh vào trong tác phẩm của mình Ông đã mở ra trước mắtngười đọc hai kiểu không gian tiêu biểu nhất của những khu vườn truyềnthống Nhật Bản Mỗi kiểu không gian được bố trí khác nhau với dụng ý riêng

tạo nên sự độc đáo Trong mỗi kiểu không gian thiên nhiên hiện lên mộtcách cụ thể,

sinh động góp phần làm nổi bật sự phức tạp, hỗn loạn trong suy nghĩ của các nhân vật.

1.2.2.Không gian tâm lí

Không gian tâm lí hay có thể hiểu là không gian tâm tưởng của nhân vật.Không gian tâm lí được tạo ra do dòng ý thức bên trong của nhân vật,thường gắn với hồi ức, tưởng tượng, giấc mơ Đây là không gian đặc biệtmang cảm quan đời sống của nhà văn Không gian này mang đậm dấu ấntrạng thái tinh thần, đạo đức, tính cách, số phận của từngnhân vật cụ thể,nhưng sắc thái biểu hiện của không gian ngoại cảnh thường được khúc xạqua lăng kính chủ quan, là một cái cớ để mở rộng suy tư, cảm xúc của nhânvật Không gian chật hẹp có ảnh hưởng đến không gian tâm lí ( từ đó nhânvật sống với hồi ức về một quá khứ không bao giờ trở lại) Nhân vật táchmình khỏi không gian thực để trở về với không gian quá khứ, không giantâm tưởng Không gian tâm lí mang tính hướng nội, có vai trò thức dậy tìnhcảm, cảm xúc của nhân vật Trong sáng tác của Kawabata vấn đề khônggian được xây dựng hoàn toàn phụ thuộc vào tâm trạng của nhân vật, đây

là một dạng không gian tâm lí- không gian tồn tại chủ yếu trong sáng tác củaông

Trong Tiếng rền của núi không gian tâm trạng của nhân vật cũng được

thể hiện rõ nét Ông Shingo thường hay nhớ về những khoảng không gianxưa cũ nhưng nhiều kỉ niệm gắn với người chị gái vợ Đó là cảnh vườn nhàcha vợ với hình ảnh chị gái vợ sáng sáng thức dậy dọn dẹp tuyết trên các dãychậu hoa Ông Shingo vốn nặng lòng với người chị gái vợ và sau này lại thấycon dâu phảng phất dáng nét của người xưa khiến cuộc sống của ông là mộtchuỗi suy tư, không gian sống của ông là không gian tâm lí do bản thân ôngtạo ra

Trong tiểu thuyết Cố đô không gian tâm lí thường là không gian hẹp, là

những suy tư của nhân vật về những triết lí cuộc đời, về những đau buồnmất mát của số phận con người Sự chia lìa tình chị em giữa Chieko và Naeko(hai

chị em song sinh) do hoàn cảnh gia đình đã làm cho họ, đặc biệt là Chiekoluôn trăn trở về tình máu mủ và gốc gác của mình Nỗi niềm day dứt củaChieko thể hiện rất rõ tâm trạng của nàng khi nhìn những sự vật xungquanh.Tất cả khiến người đọc đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật thôngqua những hình ảnh thiên nhiên.

Kawabata là một nhà văn luôn tinh tế và nhạy cảm trong từng biến đổicủa thiên nhiên cũng như luôn đi sâu khám phá những rung động dù nhỏ bétrong tâm hồn con người Hầu hết các nhân vật của ông được thể hiện chủyếu bằng không gian tâm tưởng của tiềm thức Người kể chuyện chỉ nhìncảnh vật, thiên nhiên thông qua lăng kính của nhân vật,qua con mắt vàtâm trạng của nhân vật Đó là không gian của những nỗi đau, niềm hạnhphúc, là sự hồi

tưởng, là cảm xúc biến đổi của tâm trạng trải dài trong ý thức của nhân vật

Ở mỗi hoàn cảnh, mỗi không gian khác nhau tâm lí nhân vật lại được thểhiện theo hướng khác nhau

1.2.2.1.Không gian của những hồi ức,những ám ảnh

Trong Ngàn cánh hạc không gian nghệ thuật nổi trội nhất là không gian

tâm tưởng Có rất nhiều không gian liên quan đến tâm trạng con người.Trong tác phẩm, gia đình Kikuji bị Chikako “ám” ngay từ khi chàng còn là mộtcậu bé và cứ mỗi khi Chikako xuất hiện, chàng thấy không gian xungquanh

dường như cũng trở nên ảm đạm, xấu xí, dù đó là một không gian đượcmiêu tả qua người kể chuyện nhưng độc giả cũng nhận thấy rõ nó đã đượcsoi chiếu bằng tâm tư của nhân vật Đó là nỗi ám ảnh từ trong tiềm thức củaKikuji khi mới tầm tám chín tuổi Chứng kiến cảnh tình nhân của chamình-Chikakao với “ Cái bớt lớn bằng bàn tay che tới nửa ngực bên trái tuốtxuống chỗ trũng giữa hai vú Mớ lông mọc trên cái bớt màu tím than dường

như khá rậm và cô ta đang cắt bớt đi” Khung cảnh ấy diễn ra trong khônggian căn phòng mà “dù lúc bấy giờ là ban ngày, lũ chuột vẫn chạy loạn xạtrên nền nhà bị lõm

hẳn xuống” một căn phòng gợi nên cho người đọc cảm giác về sự tầmthường, xuống cấp và bẩn thỉu Vì vậy hình ảnh con người xuất hiện trong đókhiến Kikuji hết sức ngạc nhiên và nó trở thành nỗi ám ảnh trong suốtcuộc đời nhân vật kể từ đó Chàng luôn cảm thấy ghê tởm người phụ nữ cóthể làm tất cả mọi việc này cũng như ghê tởm cái bớt trên người cô ta Nỗi

ám ảnh này đã theo sát cuộc đời nhân vật “ Kikuji không bao giờ quênđược cái bớt đó Đôi khi chàng tưởng tượng như chính cuộc sống củachàng cũng bị vướng mắc trong cái ấn tượng về nó” Chính vì vậy saubao nhiêu năm khi nhận

được lời mời tham gia buổi trà đạo thì những ý nghĩ về cái bớt- về mốiquan hệ giữa người đàn bà này với cha chàng lại xuất hiện trong tâm tríchàng Trên đường từ sở làm về,khi viết Kurimoto đã tự ý sắp xếp một buổitrà đạo nho nhỏ trong nhà mình, chàng đã thấy không gian xung quanh mình

tù túng, ảm đạm như mớ suy nghĩ trong đầu chàng “ Khách bộ hành qua lạithưa thớt một cách khác thường Con phố im lìm và hoang vắng Nhữngchiếc xe lửa đông người, chàng cảm thấy con đường bên dưới như đang trôinổi bồng bềnh trong cái khoảnh khắc chiều tà xa lạ, tựa hồ như lạc lõng vềđây từ phương trời xa xôi nào” Vẫn không gian, cảnh vật quen thuộc ấynhưng có lẽ mọi thứ đã trở nên khác lạ,trầm uất, u buồn, khiến cho nhânvật cảm thấy lạc lõng ngay trong những điều quen thuộc

Kawabata đãmiêu tả thiên nhiên một cách tinh tế thông qua lăngkính của nhân vật Sự thay đổi của tâm trạng kéo theo sự thay đổi của khônggian xung quanh “Khi chàng nhìn vào bóng tối dày đặc của cây thạch lựu,bỗng dưng chàng liên tưởng đến cái bớt của Chikako Chàng lắc đầu Tianắng cuối cùng của buổi chiều tà hắt lên những phiến đá trong phòng câydưới phòng khách” Bóng tối bao phủ căn phòng Nhân vật chìm sâu trongnhững dòng suy nghĩ với nỗi ám ảnh về một người đàn bà luôn hiện hữu

trong tâm trí chàng bóng tối bủa vây cây thạch lựu phải chăng là dự đoáncho sự tàn phai

của bộ môn nghệ thuật truyền thống trước sự ảnh hưởng của xã hội màkhông một chút hi vọng nào được thắp lên Tia nắng cuối cùng kia cũngkhông thể giúp tâm hồn Kikuji trở nên thanh thản Kawabata đã vẽ lên bứctranh trà đạo buổi giao thời với những mảng trầm xao xuyến gợi lên tronglòng người đọc nhiều liên tưởng và suy ngẫm.

Chưa dừng lại ở đó khoảng một thời gian sau Kurimoto Chikako ghéthăm Kikuji để cho chàng biết Fumiko và cô con gái nhà Inamura đã lấychồng Khi đó chàng đang giam mình trong bóng tối của căn phòng “Trong

bóng tối Kikuji không cần phải dấu diếm sự ngạc nhiên của mình” Bóng tối

một lần nữa lại xuất hiện bao trùm lên tất cả bao trùm lên cả tâm trạngcon

người Đó là sự ngạc nhiên khi biết tin người con gái mình yêu đã đi lấychồng sau nhiều lần mất liên lạc Cùng với đó là nỗi u sầu chàng cảm thấy timmình đau nhói và dậy lên trong lòng một niềm khao khát dữ dội khaokhát

được gặp lại người mình yêu Chàng chỉ có thể thực hiện khao khát đó củamình trong suy nghĩ bởi Kikuj nhận ra rằng gặp gỡ lại Yukiko lúc này là điềukhông thể Chính vì vậy “ Chàng đã cố vẽ lại trong trí nhớ khuôn mặt cuảngười thiếu nữ” Phải chăng tâm trạng lúc này của chàng là sự hoài niệm,tiếc nuối Những hoài niệm đó như những vệt sáng trôi qua trong suy nghĩcủa nhân vật Trái lại hoài niệm về cái bớt trên ngực Chikako lại trừu tượngnhư một con cóc dù bóng tối đã ngập tràn không gian chàng không thể nàonhìn thấy cái bớt của Chikako“ Song cái bớt vẫn hiện diện ở đó, ngay trướcmắt chàng dù trong bóng tối” Nỗi ám ảnh về cái bớt về người đàn bà mangnhiều toan tính và những kế hoạch của cô ta luôn theo sát trong tâm tríKikuji Đã nhiều lần chàng cố gắng thoát ra, cố gắng không để những suy nghĩ

đó tồn tại trong đầu Những lần Chikako xuất hiện thì mọi thứ lại hiện ra

rước mắt chàng một cách rõ ràng, cụ thể Với Kikuji “Chikako là loại đàn bà

có thể làm tất cả, không trừ một việc gì” Mặc dù chìm trong bóng tối nhưng

cô ta không

hề có ý định sẽ làm một cử chỉ gì khác như vặn đèn hay làm sáng không giancăn phòng Kikuji có thể nhận ra sự hăng hái trong việc hầu hạ chàng của cô

ta đã nhạt phai “Mục tiêu của cô ta quả là rõ ràng Thất bại trong việc thu xếpmột cuộc hôn nhân giữa chàng và Yukiko, cố nhiên cô ta không còn lí do gìgặp lại Kikuji và để giữ chàng, cô ta đã tạo ra sự hợp tác với lão Oizumi đểchiếm lấy bộ trà đạo do cha chàng sưu tầm được Cô ta bàn tính kĩ lưỡng

về vụ này khi ghé Kyoto” Kikuji cảm thấy nhẹ nhõm hơn là giận dữ bởi chànghiểu được những dự đoán đó là hợp lí với bản chất con người Chikako-một

người trà sư luôn mưu toan, vụ lợi, sẵn sàng toan tính mọi điều, là một ngườiđàn bà từng qua lại với cha chàng Sau khi cha chàng mất, cô ta xuất hiện với

tư cách là trà sư nhưng ẩn sâu trong các buổi trà đạo là dự định mai mối

và tiếp đó là ý định chiếm bộ đồ trà đạo mà cha Kikuji để lại Chàng đã nhậnra

được bản chất của Chikako chính vì vậy trước những suy nghĩ và hành độngcủa cô ta chàng không cảm thấy ngạc nhiên và coi đó như một lẽ tất yếu màkhông hề giận dữ Suy nghĩ hoài nghi về tính toán của Chikako khiến Kikuji

cảm thấy cảnh vật xung quanh nặng trĩu “ Một cây trúc đào lớn nặng trĩu

những bông, dáng trắng toát mơ hồ Phần không gian còn lại,đêm tối quádày đặc đến nỗi chàng khó lòng mà phân biệt được đường vạch giữa câycối và bầu trời” Những suy tư trăn trở trong lòng nhân vật về con người,trà đạo cũng chính là sự nuối tiếc của Kawabata nuối tiếc về vẻ đẹp đã tànphai của môn nghệ thuật dân tộc Những nét đẹp tinh túy đó trở nên mơ

hồ xa vời trước hiện thực của xã hội Không gian bóng tối bủa vây cảnh vậthay cũng chính tâm trạng của nhân vật đang chìm sâu trong nỗi u sầu, khônglối thoát Sự tiếc nuối vẻ đẹp truyền thống một thời nay chìm dần vào quênlãng phải chăng do trà đạo rơi vào tay những vị trà sư như Chikako hay sự

quay lưng thờ ơ của thế hệ trẻ như Kikuji nhà văn đã hướng điều đó vào sựsuy ngẫm trong lòng người đọc.

Không gian của những dòng hồi ức trong lòng nhân vật Kikuji còn xuấthiện khi Kikuji nghĩ về mối tình không tuổi tác giữa mình và bà Ota Tình yêu

đó không vượt qua được mặc cảm tội lỗi trong mỗi người Bà Ota luôn thấyhình bóng của ông Mitani(cha Kikuji) trong chàng Riêng về phần Kikuji, chàngluôn cảm giác dày vò trước sự phản đối của Fumiko và băn khoăn liệu tìnhcảm của mình có phải là “ bệnh hoạn” và bà Ota có thực sự yêu chàng haychỉ tìm đến một hình bóng quen thuộc Những suy nghĩ đó như một mớ hỗnloạn mà chàng không thể tìm cách thoát ra được Bà Ota quyết định tìm đếnKikuji trong buổi đêm giữa những cơn mưa xối xả trong căn phòng trà đạocủa gia đình Chàng phân vân liệu những giọt nước trên khuôn mặt của bàOta là nước mắt hay chỉ là những giọt nước mưa Không gian căn phòng ởđây như là một chứng nhân gợi lại kỉ niệm về chồng bà Ota và cha Kikuji, bàOta đã từng đến túp lều một lần và giờ túp lều chứng kiến tình yêu giữa

bà Ota và Kikuji Không gian căn phòng kỉ niệm dưới cơn mưa rào thấmđẫm nỗi buồn và sự tiếc nuối Đó là sự tiếc nuối cho tình yêu, cho những vẻđẹp thuộc về quá khứ Trước sự đau khổ và dằn vặt của bà Ota chàng khôngkhỏi cảm giác đau nhói Vì vậy trong cái ngày chàng biết mình mất bà Otavĩnh viễn, không gian gắn với tâm trạng ưu tư, ẩn uất, đau buồn của chàng

“chàng trông thấy mặt trời về chiều như chàng đã từng trông thấy thế sauđêm trải qua với bà Ota Vầng mặt trời hiện lên sau dãy cửa sổ xe lửa,phía sau lùm cây ngôi đền Homonij Vầng mặt trời dường như sắp rơi xuốngsau trên cành cây, lùm cây trở nên đen xạm” Cảnh lùm cây trờ nên tối màucũng như hiện thực giữa chàng và bà Ota đã đi đến hồi kết, không còn chút hivọng

Khi kết thúc tác phẩm “chỉ còn lại có Kurimoto” với tất cả các nọc độctích tụ lại Đến cuối cùng chàng vẫn không thoát khỏi nỗi ám ảnh về cái bớtcủa Chikako Nỗi ám ảnh ấy đọng lại khi Kikuji băn khoăn liệu Fumiko có

tìm đến cái chết như mẹ nàng Rốt cuộc chỉ còn lại chàng và người đàn bàrắn

độc Kikuji “hối hả bước vào trong bóng mát của công viên” Kawabata đã tạodựng nên một kết thúc như một điều tất yếu,chứa đựng sự hụt hẫng Không

có chút hi vọng nào được thắp lên trong tâm hồn Kikuji Kết thúc đó cũngnhư hiện thực của những viễn cảnh văn hóa truyền thống đang phai tànchưa tìm ra lối thoát Kawabata thể hiện một tâm trạng hoài nghi pha lẫn sựtiếc nuối ngậm ngùi về nghi lễ thiêng liêng đại diện cho văn hóa Nhật Bản,đồng thời bày tỏ khao khát được giữ gìn, bảo tồn những phong tục, lối sốngđẹp đã từng làm nên bản sắc dân tộc mình

Không gian của những hồi ức và những ám ảnh được dựng lên trong tácphẩm mang màu sắc của bóng tối, của sự u buồn gắn với những trầm tưtrong lòng nhân vật Đó là sự ám ảnh xuyên suốt về cái bớt và những mưutoan của một người đàn bà hay là sự giằng xé về một tình yêu xuyên thế

1.2.2.2 Không gian hiện tại của tâm lí và tình yêu

Đối với Yukiko người màKikuji gặp lần đầu tiên trên đường đi dự tiệctrà, điều ấn tượng nhất với chàng là chiếc khăn hồng thêu ngàn cánh hạctrên vai cô gái Chiêc khăn đó tuy là vật dụng bình thường của Yukiko song nólại gây sự chú ý đặc biệt cho Kikuji Chàng gặp Yukiko hai lần nhưng mỗi khinghĩ đến nàng thì hình ảnh chiếc khăn thêu ngàn cánh hạc cứ trở đi trởlại trong tâm trí chàng.Trong tác phẩm hình ảnh này xuất hiện mười ba lầntrong những không gian và thời gian khác nhau Nó xuất hiện ở thế đối sánhgiữa phàm tục và thanh cao, giữa cái ti tiện, nhỏ nhen, ích kỉ với sự trongsáng, thánh thiện, thoát tục Lần đầu tiên Kikuji đã cảm nhận được vẻ đẹpcủa Yukiko khi bắt gặp nàng tại buổi trà đạo do Chikako tổ chức “ Ánh sáng

có vẻ hơi sáng quá với một túp lều dùng cho các buổi trà đạo, tuy nhiên cũngchính ánh sáng đó làm cho tuổi trẻ của thiếu nữ nổi bật hơn Chiếc khăn kêtrà