Kết cấu cổ tích trong cánh buồm đỏ thắm của alexander grin (2017)

Trong các tác phẩm của mình, Alexander Grin làm sống dậy nhữngđất nước, những thành phố chưa từng tồn tại, những nhân vật và cả câuchuyện kì lạ, những con người dũng cảm có trái tim nhân

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ THU HIỀN

HÀ NỘI, 2017

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Sinh viên thực hiện

Ngô Thị Thắm

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôidưới sự hướng dẫn của TS Lê Thị Thu Hiền Các kết quả trong khóa luận làtrung thực, có xuất xứ rõ ràng và chưa từng được công bố trong tất cả cácnghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Sinh viên thực hiện

Ngô Thị Thắm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu, giới thuyết khái niệm 5

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Bố cục khóa luận 8

NỘI DUNG 9

Chương 1: TỔ CHỨC NHÂN VẬT CỔ TÍCH 9

1.1.Tuyến nhân vật thiện 10

1.1.1.Nhân vật mồ côi 10

1.1.2 Nhân vật đức hạnh 16

1.1.3 Nhân vật tài năng xuất chúng 24

1.2.Tuyến nhân vật ác 30

Chương 2: TỔ CHỨC CỐT TRUYỆN CỔ TÍCH 35

2.1 Vượt qua thử thách 35

2.2 Xây dựng kết thúc có hậu 42

2.3 Xây dựng không gian, thời gian cổ tích 48

KẾT LUẬN 54 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lí do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

Alexander Grin là nhà văn Nga nổi tiếng với nhiều tác phẩm lãng mạn,khai thác chủ đề về biển cả, các cuộc phiêu lưu và tình yêu, ông là một đạidiện xuất sắc của chủ nghĩa tân lãng mạn Cuộc đời của Grin đầy gian nan,khổ ải, từ nhỏ đã lang bạt khắp đất nước Nga rộng lớn với nhiều nghề mưusinh vất vả song những khắc nghiệt của đời sống không những không làm mất

đi mà còn nuôi dưỡng trí tưởng tượng mạnh mẽ, tâm hồn trong trẻo của nhàvăn Ông luôn tìm cách thoát ra khỏi thực tại đen tối và cho rằng thà sống vớinhững giấc mơ tương lai còn hơn ngày lại ngày chịu đựng “những cặn bã vàrác rưởi” Trong các tác phẩm của mình, Alexander Grin làm sống dậy nhữngđất nước, những thành phố chưa từng tồn tại, những nhân vật và cả câuchuyện kì lạ, những con người dũng cảm có trái tim nhân hậu, trong sáng vàthuần khiết Nhà văn tin ở con người và hạnh phúc dành cho con người.Dường như với ông, cả trái đất này cùng tất cả những gì mà nó có đều làdành cho cuộc sống của chúng ta, cuộc sống đó được trân trọng ở tất cả nhữngnơi nó tồn tại Phần lớn những tác phẩm của ông được sáng tác sau cách mạng

tháng Mười năm 1917 như các tiểu thuyết: Thế giới lấp lánh (1924); Cô bé

chạy trên sông, Con đường không đi đâu (1930) và rất nhiều truyện vừa,

truyện ngắn khác

Alecxander Grin mặc dù là nhà văn nổi tiếng nhưng những ngày cuốiđời phải sống trong túng thiếu, phải trải qua sự khó nhọc từ khi sinh ra chođến những giây phút cuối cùng Tuy vậy, trong các tác phẩm của ông, người

ta luôn nhận ra một thế giới xán lạn, giàu có, đầy ánh mặt trời, đầy sức sống

và đã mang lại niềm vui cho hàng triệu người Cánh buồm đỏ thắm được xem

là tác phẩm thành công, xuất sắc nhất của Grin Một câu chuyện đẹp như cổtích Một thiếu nữ trong sáng, thánh thiện, giàu lạc quan và tin tưởng vào mọi

điều tốt đẹp của con người Một chàng trai hào hoa, tài giỏi, mạnh mẽ, quyếtliệt Hai con người lãng mạn ấy đã gặp nhau như một sự ấn định từ muôn kiếp

trước Cánh buồm đỏ thắm như một lời ước hẹn, một đính ước, một thề

nguyền Họ đến với nhau một cách giản dị và kì diệu nhất

Truyện cho ta thấy những giây phút được đắm mình trong thế giớihuyền ảo ngọt ngào, truyền cho ta một niềm tin vững chắc vào cuộc sống vàtình yêu Những trang văn lãng mạn, lối viết truyện tinh tế, nhẹ nhàng cùngchất trữ tình trong văn xuôi đã tạo nên những rung động mạnh mẽ, lôi cuốn và

ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc Đọc tác phẩm, ta như lạc vào một câuchuyện cổ tích đời thường với các nhân vật, diễn biến cốt truyện, không gian,thời gian nhuốm màu cổ tích

Cùng với Chiếc nhẫn bằng thép của K Paustovky, Dagestan của tôi của Rasul Gamzatov, Thép đã tôi thế đấy của Nikolai A.Ostrovsky, Maximka của K.M Stanyukovich, Người cá và Bột mì vĩnh cửu của Alexander R.Belyaev, Timur và đồng đội và Số phận chú bé đánh trống của Arkady Gaidar, Cánh buồm đỏ thắm là một trong các tác phẩm văn học thiếu nhi đến

từ xứ sở Bạch Dương đến nay vẫn còn mang nhiều giá trị và có ý nghĩa vớivăn hóa đọc của Việt Nam, gắn liền với những ước mơ, hoài bão, nuôi dưỡngbiết bao tâm hồn thanh thiếu niên và bạn đọc trẻ Việt Nam Đặc biệt hơn khi

Cánh buồm đỏ thắm lại là câu chuyện với cách tổ chức nhân vật, sự kiện, kết

cấu mang đậm màu sắc cổ tích hiện đại

Tất cả những lí do trên đã khiến chúng tôi tìm đến với đề tài “ Kết cấu

cổ tích trong Cánh buồm đỏ thắm của Alexander Grin” với mong muốn bước

đầu hiểu thêm về bút pháp nghệ thuật của nhà văn đồng thời qua đó hiểu đượcnhững giá trị nội dung tư tưởng, những thông điệp ý nghĩa về cuộc sống mànhà văn muốn gửi gắm

2 Lịch sử vấn đề

Nhiều nhà nghiên cứu đã nhận xét các tác phẩm của Alexander Grin là

“Tiểu thuyết của thiếu niên” Cũng giống như các tác giả của truyện giả tưởngnửa cuối thế kỉ XX, Grin đề cập đến những niềm mơ ước, khát vọng và cảmxúc của con người với những suy nghĩ trong sáng nhất của họ Thế giới củaông không phải là thế giới cổ tích, nó rất thường ngày với những thực tế xãhội thế kỉ XX nhưng nó thường xuyên gây cảm giác lãng mạn và “trẻ con” nóichung Những con người có thể là thuyền trưởng, thủy thủ, nhà khoa học,người du lịch, những quý tộc ngông cuồng, những cô gái, những anh hùngthường xuyên có thực và thế giới của Grin (thường xuyên được những ngườiyêu thích Grin gọi là Grinlandia) là một trong những thế giới hấp dẫn nhất vàsống động nhất trong văn học Một vài tiểu thuyết của ông cũng có thêm nhân

tố “sự kì diệu”, không phải là một phần cố định trong các tác phẩm, nhưng làphép màu nhiệm có thể thay đổi cuộc sống của những người may mắn nhậnđược nó

Cánh buồm đỏ thắm, một câu chuyện tình mãnh liệt truyền cảm hứng

vượt thời gian, một thiên truyện chan hòa ánh mặt trời và tình người đã đượcAlexander Grin viết vào năm 1920-1921 khi ông vừa thoát khỏi cơn bệnhhiểm nghèo, đói ăn, thiếu mặc, không nhà, không cửa Grin đã trở thànhngười bạn tinh thần của những ai giàu lòng mơ ước, khao khát được sống mộtcuộc đời đẹp đẽ do chính bàn tay mình xây đắp Alexander Grin đã sống mộtcuộc sống đầy vất vả, gian truân Ông đã từng phải lang thang kiếm sốngkhắp nước Nga, từng phải đi lính cho Nga hoàng, phải chịu tù đày Nhưngmặc cho hoàn cảnh bên ngoài nghiệt ngã, Grin vẫn giữ trọn trong lòng mìnhniềm tin ở tương lai, khát vọng về một cuộc đời hạnh phúc của con người

Khi nói về giá trị của những tác phẩm văn học thiếu nhi Nga nói chung,

Cánh buồm đỏ thắm nói riêng, nhà giáo ưu tú Vũ Thế Khôi từng nhận định:

“Biêt bao cậu bé, cô bé ở nước ta đã lớn lên thành người với những cuốn sáchgối đầu giường dạy cho họ biết sống thẳng ngay, biết đường thương yêu, biếtđường căm ghét, biết vươn tới những lí tưởng nhân văn cao cả” [1;2] Liên

Xô tuy không còn nhưng những tác phẩm văn học vốn là những giá trị nhânbản của con người thì vẫn luôn tồn tại

Cánh buồm đỏ thắm hệt như một câu chuyện cổ tích đời thường thấm

đẫm giá trị nhân văn sâu sắc Tác phẩm sẽ đưa bạn đọc trở về thời ấu thơ hoamộng với niềm tin yêu ngập tràn và những ước mơ thần tiên thời nhỏ dại quacâu chuyện tình giản dị, cảm động của Axôn và Grey, hai con người sinh ratrên đời như để hội ngộ bằng cổ tích, một lời hẹn từ thời thơ ấu nhưng luônđược khắc ghi trong lòng cả hai Cánh buồm đỏ thắm không chỉ là trò chơi vônghĩa của trí tuệ hay là sự sưu tầm thú vị về từ ngữ và hình ảnh mà đó thực sự

là một sắc màu vĩnh cửu của niềm tin yêu Bởi vì cánh buồm mơ ước khôngchỉ là dấu hiệu nhận ra nhau của Axôn và Grey Màu đỏ như nắng hồng buổisớm ấy tỏa ra niềm vui cao quý rộn ràng, giúp cho tâm hồn Axôn không bịhoen ố bởi sự hắt hủi, coi khinh, đã kéo Grey ra khỏi nỗi buồn không biếtmình phải đi tìm điều gì trong cuộc đời bao la

Cánh buồm đỏ thắm là tác phẩm nổi tiếng nhất của Grin, đã được

chuyển thể thành phim vào năm 1961 với bộ phim cùng tên của đạo diễnAleksand Ptushko do hãng phim Mosfilm sản xuất Ngoài ra, cuốn tiểu thuyếtcòn được chuyển thể thành nhiều tác phẩm truyện tranh khác nhau

Trong bài viết Tình hình nghiên cứu, phê bình, dịch thuật văn học Nga

tại Việt Nam trong những năm gần đây của Đỗ Thị Hường đăng trên Tạp chí Châu Âu, số 10/2012, Cánh buồm đỏ thắm được nhắc tới là một trong những

tác phẩm văn học thiếu nhi thành công và được tái bản nhiều nhất

Cho đến nay ở Việt Nam chưa có một công trình nghiên cứu chuyên

biệt nào về tác giả Alexander Grin hay tác phẩm Cánh buồm đỏ thắm Tác

phẩm mới chỉ được nhắc đến qua những bài viết cảm nhận đơn thuần của độcgiả mà ít có tính chất phê bình, lí luận Trong buổi tọa đàm “Còn mãi những

cánh buồm đỏ thắm” của NXB Kim Đồng diễn ra vào 9/2016 vừa qua, Cánh

buồm đỏ thắm đã được tôn vinh là một trong số các tác phẩm có sức sống lâu

bền, gắn liền với những ước mơ, hoài bão, nuôi dưỡng biết bao tâm hồn thanhthiếu niên và bạn đọc trẻ Việt Nam

Trên các trang mạng chỉ có những bài giới thiệu khái quát về cuốn sáchnhư các trang h t t p : / / www t ru y e nn g a n c o m .vn h ay ht t p : / /g a c s a c h co m , tuybài giới thiệu có đề cập đến yếu tố cổ tích trong tác phẩm song chưa có nhữngbài viết nghiên cứu chuyên sâu về kết cấu cổ tích, bút pháp nghệ thuật đượcnhà văn vận dụng qua tác phẩm

Chính vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Kết cấu cổ tích trong Cánh buồm

đỏ thắm của Alexander Grin” làm khóa luận tốt nghiệp với mong muốn bước

đầu khám phá thế giới nghệ thuật của nhà văn, đặc biệt là yếu tố cổ tích đượcnhà văn vận dụng sáng tạo trong việc xây dựng kết cấu cho tác phẩm củamình

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của chúng tôi khi triển khai đề tài này là làm sáng tỏ kết cấu

cổ tích trong tác phẩm Cánh buồm đỏ thắm của tác giả Alexander Grin.

Thông qua cách tổ chức nhân vật cổ tích, tổ chức cốt truyện cổ tích, chỉ ra sựkết hợp chặt chẽ giữa các bình diện nhân vật, cốt truyện, không gian, thờigian Từ đó thấy được những sáng tạo trong nghệ thuật của nhà văn và hiểu rõhơn giá trị nội dung tư tưởng của tác phẩm

4 Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu, giới thuyết khái niệm

4.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài “Kết cấu cổ tích trong Cánh buồm

đỏ thắm của Alexander Grin” là việc tổ chức các nhân vật cổ tích, cốt truyện

cổ tích

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu, phân tích kếtcấu cổ tích trên các phương diện tổ chức nhân vật, cốt truyện trong phạm vi

tiểu thuyết Cánh buồm đỏ thắm của Alexander Grin.

4.3 Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của đề tài:

-Xác định tổ chức nhân vật cổ tích trong tác phẩm

-Xác định tổ chức cốt truyện cổ tích trong tác phẩm

-Xác định tổ chức không gian, thời gian mang màu sắc cổ tích

4.4 Giới thuyết về khái niệm

Về khái niệm kết cấu, trong Từ điển thuật ngữ văn học, các tác giả coi kết

cấu là sự liên kết các chi tiết, sự kiện, không gian, thời gian, số phận nhân vật

và các mối quan hệ giữa các nhân vật, các bước phát triển cốt truyện “ Kếtcấu tác phẩm là toàn bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm bất cứtác phẩm văn học nào cũng có một kết cấu nhất định Kết cấu là phương tiện

cơ bản và tất yếu của khái quát nghệ thuật ” [5;157]

Tác giả Lại Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học cũng cho rằng

“Kết cấu là sự sắp xếp, phân bố các thành phần hình thức nghệ thuật Tức là

sự cấu tạo tác phẩm tùy theo nội dung và thể tài Kết cấu gắn kết các yếu tốhình thức và phối thuộc chúng với tư tưởng Kết cấu tác phẩm văn học baogồm việc phân bố các nhân vật (tức hệ thống hình tượng), các sự kiện và hànhđộng (kết cấu, cốt truyện), các phương thức trần thuật, các chi tiết, thủ pháp,văn phong , những yếu tố ngoài cốt truyện ” [1;167]

Trong giáo trình Lí luận văn học, các tác giả nhấn mạnh : Kết cấu là

toàn bộ tổ chức nghệ thuật sinh động của tác phẩm, là phương tiện khái quátnghệ thuật “Kết cấu là toàn bộ tổ chức tác phẩm trong tính độc đáo, sinhđộng và gợi cảm của nó Cách tổ chức của thể loại, bố cục chung của một thểvăn, nguyên tắc của một luật thơ cụ thể và cả mô hình tư duy của một tác giả

cố nhiên là rất quan trọng nhưng kết cấu tác phẩm trong phần sâu sắc nhất của

nó không phải là sự liên kết theo những công thức, biện pháp có sẵn mà làliên kết theo sự phát hiện đời sống và suy nghĩ của nhà văn tạo thành một hệthống liên kết tạo ra hiệu quả tư duy thẩm mĩ ” [7;296]

Kết cấu cổ tích bao gồm sự phân bố các nhân vật cổ tích, các sự kiện,hành động, các chi tiết, thủ pháp hay chính là sự tổ chức các nhân vật, cốttruyện cổ tích qua việc vận dụng các thủ pháp nghệ thuật với không gian, thờigian mang đậm màu sắc cổ tích góp phần khắc họa cuộc đời, số phận nhânvật Kết cấu cổ tích thông qua việc xây dựng hệ thống nhân vật, cốt truyệnhấp dẫn cùng điểm nhìn nghệ thuật của tác giả đã bộc lộ chủ đề, tư tưởng, tạo

ra tính toàn vẹn của tác phẩm

Khi triển khai đề tài “Kết cấu cổ tích trong Cánh buồm đỏ thắm của

Alexander Grin”, chúng tôi chỉ tập trung khảo sát trên cấp độ hình tượng vớicác phương diện chủ yếu: nhân vật cổ tích, cốt truyện cổ tích, trong tổ chứccốt truyện chú ý đề cập tới không gian, thời gian mang đậm màu sắc cổ tích

Ba phương diện này có mối quan hệ hữu cơ, mật thiết với nhau.Cốt truyện làkhung cứng của câu chuyện,là một chuỗi sự kiện xoay quanh nhân vật, khônggian, thời gian là hình thức hữu hiệu của con người, là nơi mà nhân vật sống

để bộc lộ những hành động Nhân vật không thể sống, tồn tại nếu tách rờikhông gian, thời gian Mặt khác, bên cạnh những nét thi pháp của truyện cổtích dân gian, Alexander Grin đã thực sự thành công khi xây dựng tác phẩmvới kết cấu của truyện cổ tích hiện đại qua nhiều sáng tạo nghệ thuật mới mẻ,độc đáo

5 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu“ Kết cấu cổ tích trong Cánh buồm đỏ thắm của Alexander

Grin”, chúng tôi sử dụng phương pháp chủ đạo là phân tích tác phẩm theohướng thi pháp học với sự vận dụng các thao tác nghiên cứu như so sánh,khảo sát, thống kê

NỘI DUNG Chương 1: TỔ CHỨC NHÂN VẬT CỔ TÍCH

Nhà văn hào Đức W.Goethe có nói: “Con người là điều thú vị nhất vớicon người, và con người cũng chỉ hứng thú với con người”[11;114] Conngười là nội dung quan trọng nhất của văn học “Nhân vật văn học là kháiniệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học -cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêngcủa nghệ thuật ngôn từ” [11;114]

Với Tô Hoài- một trong những nhà văn có sức sáng tạo dồi dào, mãnhliệt nhất của văn học Việt Nam hiện đại, nhân vật là nơi duy nhất tập trung hếtthảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác Nhân vật không chỉ là nơi bộc lộ

tư tưởng, chủ đề mà còn là nơi tập trung các giá trị nghệ thuật của tác phẩm.Thành bại của một đời văn, một tác phẩm phụ thuộc rất nhiều vào việc xâydựng nhân vật Nói cách khác, nhân vật là con người được nhà văn miêu tảtrong tác phẩm bằng phương tiện văn học Những con người này có thể đượcmiêu tả kỹ hay sơ lược, sinh động hay không rõ nét, xuất hiện một hay nhiềulần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, ít, hoặc khôngảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm Nhân vật còn có thể là những con vật,

đồ vật, sự vật, hiện tượng mang linh hồn con người, là hình ảnh ẩn dụ của conngười Nhân vật là đối tượng mang tính ước lệ và có cách điệu so với đờisống hiện thực, bởi nó đã được khúc xạ qua lăng kính chủ quan của nhà văn

Với dung lượng ngắn gồm 113 trang, hệ thống nhân vật không nhiều,

bên cạnh các nhân vật quần chúng, tiểu thuyết Cánh buồm đỏ thắm gồm 17

nhân vật được gọi tên Trong đó, người đọc đặc biệt ấn tượng với Axôn, Grey,Longren, với ông già Êgle và cả tên chủ quán rượu tham lam, háo sắc Menơx

Đó đều là những nhân vật chính giữ vai trò chủ đạo, tham gia vào việc hìnhthành nên cốt truyện Dưới ngòi bút của Alexander Grin, nhân vật trong tiểu

thuyết như bước ra từ câu chuyện cổ tích lãng mạn Nhân vật mang đậm dấu

ấn, thi pháp cổ tích Axôn và Grey thực sự đã trở thành nàng công chúa,chàng hoàng tử vẽ lên một thiên truyện làm say đắm lòng người

1.1.Tuyến nhân vật thiện

1.1.1.Nhân vật mồ côi

Thế giới nhân vật cổ tích trong văn học vô cùng đa dạng, phức tạp vàmang tính hiện thực rõ nét hơn nhân vật thần thoại, truyền thuyết Nếu thầnthoại là “nghệ thuật vô ý thức” thì truyện cổ tích là “nghệ thuật đích thực”.Nhân vật trong truyện cổ tích không có sức mạnh ma thuật vốn có ở nhân vậthuyền thoại Nhân vật có sức mạnh nhờ sự bảo trợ đặc biệt của các thần Vềsau, các sức mạnh thần kì đó nói chung như đã bị loại khỏi nhân vật và ở mức

độ nhất định, chúng hoạt động thay cho nhân vật Nhân vật trong các kiểutruyện cổ tích khác nhau được xây dựng khác nhau

Trong truyện cổ tích dân gian Việt Nam, nhân dân ta thường gửi gắmnhững ước mơ, lí tưởng, quan niệm đạo đức, thẩm mĩ qua số phận của nhữngnhân vật mồ côi-những con người nhỏ bé, thấp cổ bé họng, đây là một mô típnhân vật điển hình và cũng là một kiểu loại của nhân vật bất hạnh

Với việc xây dựng lên những hình tượng như cô Tấm, Sọ Dừa, anhKhoai, Tầm Dang, Nha Núi, Thạch Sanh, nhân dân ta đã gửi gắm bao ước mơtốt đẹp, khẳng định một niềm tin sáng ngời: Ở hiền gặp lành Những ngườihiền lành, ăn ở có tình nghĩa thủy chung sẽ được Phật, Tiên “độ trì” Nhữngước mơ ấy nói lên đạo đức trong sáng của nhân dân, đồng thời tạo nên tínhnhân văn cho truyện cổ tích Hình ảnh những nhân vật mồ côi, những conngười “nhỏ bé” đáng thương mà cũng thật đáng yêu Kết thúc của họ đã làmcho truyện cổ tích mãi mãi là bài ca lạc quan, yêu đời của nhân dân lao động

Trong Cánh buồm đỏ thắm của Alexander Grin, nhân vật mồ côi xuất

hiện một cách tự nhiên, gần gũi, dung dị Bên cạnh những nét tương đồng với

văn học dân gian, nhân vật mồ côi của tác giả người Nga cũng mang theonhững nét khác biệt, mới mẻ, đậm hơi thở của cổ tích hiện đại do sự khácnhau về thể loại, về văn hóa, văn học của hai quốc gia, dân tộc Nga-Việt

Axôn mồ côi mẹ từ khi 5 tháng tuổi, lớn lên trong tình thương yêu củangười cha, sự hắt hủi, ghẻ lạnh của dân làng “Cô bé lớn lên không có bạn gái.Hai, ba chục đứa trẻ ở Kapơcna cùng trà với cô, được nuôi nấng như lũ hảimiên trên sóng nước, chịu nếp dạy dỗ khắc nghiệt từ khi còn đỏ hỏn, rằng uytín của các bậc sinh thành là bất di bất dịch, chúng tuân phục như mọi đứa trẻtrên thế gian, đương nhiên đã gạt bỏ vĩnh viễn Axôn bé nhỏ khỏi vòng quantâm và che chở của chúng” [4;9]

Axôn ngay từ nhỏ đã là một cô bé có tâm hồn trong sáng, thánh thiện.Chỉ vì mâu thuẫn, định kiến của dân làng đối với Longren-cha của cô mà nómặc nhiên trở thành chén nước tràn, thành lòng hận thù , trùm bóng lên cảAxôn “ Định kiến ấy tất nhiên được nhồi nhét dần dà vào đầu óc chúng bởitiếng quát nạt của người lớn, bao hàm sự cấm đoán gay gắt , rồi sau đó lànhững tiếng ong ve, những lời đồn đại nhảm nhí được thổi phồng lên quáđáng đã gieo vào đầu óc lũ trẻ một niềm khiếp đảm về ngôi nhà của ngườithủy thủ nọ.”[4;9] Tất cả đều xuất phát từ mối quan hệ lạnh nhạt của Longrenvới người trong vùng và đỉnh điểm là câu chuyện liên quan đến gã chủ quánrượu Menơx “ Chẳng còn một ai chào hỏi ông, bắt tay ông, thậm chí đánh cáinhìn quen biết về ông nữa Ông vĩnh viễn bị bỏ rớt lại khỏi hẳn sau mọi sinhhoạt của xóm làng.” [4;9] Cả dân làng coi Longren là kẻ giết người, đám dânchài ngừng nói chuyện khi ông lại gần, bỏ đi chỗ khác, tránh né ông như tránhmột con bệnh dịch hạch Thêm nữa, chính cách sống khép mình của Longrendường như càng chắp thêm cánh cho miệng lưỡi ngông cuồng của sự đơm đặt.Dân làng cho rằng “ gã thủy thủ đã giết người, phạm tội ở đâu đó, bởi vậy nên

gã mới bị đuổi khỏi tàu, bản thân gã u ám và lánh đời, rằng gã đang bị lương

tâm giày vò bởi tội lỗi đã phạm phải.” [4;10] Mọi sự bịa đặt, suy diễn vô căn

cứ của người trong vùng ban đầu chỉ nhằm vào Longren nhưng rồi sau đó họcăm ghét và xa lánh cả Axôn, họ bài trừ hai cha con ra khỏi nếp sinh hoạt,khỏi cuộc sống của dân làng Những suy nghĩ của các bậc cha mẹ đã tác độngtới lũ trẻ, chúng xua đuổi Axôn khi cô bé mon men lại gần chúng, ném rácbẩn về phía cô bé, chòng ghẹo rằng Longren đã ăn thịt người và giờ thì đangđúc tiền giả Chúng coi Axôn là con gái của kẻ cầm thú, nham hiểm, độc ác,vạch ra một ranh giới ngăn cách Axôn như thể cô bé không đủ tư cách đểbước vào thế giới của riêng chúng Mặc những lời nguyền rủa, khinh miệt,Axôn vẫn ngây thơ xích lại gần song mọi sự cố gắng của cô bé luôn kết thúcbằng những giọt nước mắt cay đắng, những vết thâm tím, bầm xước và cácbiểu hiện khác của định kiến xã hội Alexander Grin từ đầu tới cuối vẫn luôn

để Axôn là một nhân vật hiền lành, thánh thiện dù có chịu nhiều bất hạnh,thiệt thòi, đúng như mô típ của truyện cổ tích “Cuối cùng cô bé đã thôi giậnhờn nhưng đôi khi vẫn hỏi người cha:

-Cha ơi, vì sao ,mọi người không yêu cha con mình?

-Ồ, Axôn ơi- ông Longren nói,- họ mà biết yêu ư con? Phải biết yêu đãcon ạ, mà cái đó thì họ đâu có biết” [4;10]

Axôn chẳng những không căm thù, trách móc lũ trẻ ở Kapơcna dù bị chúnghắt hủi mà còn ngây thơ hỏi cha lí do “ họ không yêu cha con mình” Axônvẫn luôn như thế, giản đơn, thuần túy, trong sáng Cô bé không hề được nghecha kể về cái chết của mẹ Meri, cũng chẳng được biết nguyên do người ta coicha cô là kẻ giết người bởi thế càng không hiểu được sự lạnh nhạt trong mốiquan hệ của Longren với người dân trong làng Câu hỏi ngô nghê của cô békhông chỉ chạm đến trái tim của người cha mà còn chạm đến tận sâu thẳmtâm hồn nơi trái tim bạn đọc

Tuy vậy, Axôn có những điều mà lũ trẻ ở làng không có, có thể nhìnthấy những thứ mà người khác không thấy, đó là việc Axôn có thể hiểu đượcnhững điều đặc biệt ẩn sâu, nằm giữa những hàng chữ, đó là thuật ngữ “Readbetween the line”, cô bé có thể phát hiện ra những điều khó tả, tinh tế, quatiềm thức, tâm trạng hưng phấn đặc biệt Thỉnh thoảng tỏ ra thật đáng yêubằng việc lấy chiếc khăn lụa mỏng trùm lên đầu, buộc dưới cằm rồi thả hồnchạy chân đất ra đường Xung quanh vắng vẻ nhưng Axôn cảm nhận nhưmình đang đứng giữa một dàn nhạc lớn

Axôn lớn lên nhờ vào công việc làm đồ chơi của cha, cô bé luôn yêuthích, say mê, trân trọng những món đồ đó “Trò yêu thích của Axôn là vàocác buổi chiều tối hay dịp lễ, khi cha nó đã gác sang một bên các thứ hộpgiấy, hồ dán, đồ nghề làm việc cùng những công việc còn dang dở, tháo bỏtạp dề, ngồi xuống nghỉ ngơi với chiếc tẩu trên môi- nó sà đến ngồi lên đầugối cha, cựa quậy trong vòng tay ông, sờ mó từng bộ phận của từng thứ đồchơi, hỏi ý nghĩa của từng thứ đó” [4;10] Cô bé luôn tò mò, muốn được nghecha kể về mọi thứ liên quan đến những món đồ chơi hàng ngày cha vẫn làm.Thế là bắt đầu một bài giảng huyễn tưởng về cuộc sống và con người mà nềntảng chủ yếu đều dựa vào những sự kiện xảy đến trong cuộc sống trước đâycủa Longren, đều là những câu chuyện kì lạ, khác thường Chính những câuchuyện về biển cả gắn liền với từng món đồ chơi đã sưởi ấm tâm hồn Axôn cảmột thời thơ ấu, gạn lọc đi những tủi hờn, những giọt nước mắt cay đắng mà

cô bé phải chịu đựng Axôn trưởng thành trong tình thương yêu, bao bọc củacha cùng những mẩu chuyện li kì

Cuộc viếng thăm vào thành phố là một trong những niềm vui rất lớn đốivới Axôn, một bận trong những chuyến du hành ấy Axôn tình cờ thấy một thứ

đồ chơi mới: “ Đó là chiếc thuyền buồm xinh xắn, con thuyền trắng đó mangnhững cánh buồm đỏ thắm, cắt từ những miếng lụa ông Longren dùng để dán

vào các buồng tàu thủy- món đồ chơi dành cho những khách sẵn tiền” [4;13].Con thuyền vô tình trôi dạt theo dòng suối, dẫn đến cuộc gặp gỡ với Êgle.Axôn được nghe những lời tiên tri về một tương lai tươi sáng với cánh buồm

đỏ thắm cùng chàng hoàng tử của riêng cô khi cô bé trưởng thành Axôn đãcoi những lời tiên tri đó làm động lực, hi vọng cho cuộc sống Cô bé tin rằngngày ấy nhất định sẽ tới, niềm tin mạnh mẽ hệt những mảnh sáng tươi rói,cháy rực của cánh buồm

Trong từng trang viết của Grin, qua cách miêu tả độc đáo, Axôn hiệnlên với những đường nét chân thực, hài hòa Đó là vẻ đẹp trong sáng, thanhthuần của cô bé ở tuổi mới lớn: “Chiếc váy vải hoa bợt màu vì giặt nhiềukhông phủ kín hai đầu gối gày gò rám nắng của cô bé Mái tóc dày sẫm nằmgọn dưới chiếc khăn chéo thêu ren buông chấm vai Từng nét trên gương mặt

cô bé toát lên vẻ nhẹ nhõm và trong trẻo như cánh én liệng Cặp mắt sẫmphảng phất nét buồn có vẻ già dặn hơn khuôn mặt trái xoan mềm mại khôngcân đối với làn da vốn trắng hồng nay phủ một lớp rám nắng tuyệt đẹp Cặpmôi thanh hé mở sáng rực bởi nụ cười dịu dàng.” [4;17]

Khuôn mặt làm nao lòng người bởi những nét ngây thơ và tinh tế, mỗiđường, mỗi nét của khuôn mặt đều toát lên một vẻ riêng biệt, duyên dáng.Ngay cả trong lúc ngủ, Axôn cũng đẹp một cách say đắm Grey như đượcchứng kiến một nàng công chúa đang mơ màng : “Mái tóc cô gái xõa tung,cúc áo nơi cổ bật ra để lộ hõm cổ trắng ngần, tấm váy buông để lộ đầu gối,cặp mi thiếp ngủ phía trên má; trong bóng rợp dịu dàng của cặp thái dươngthanh tú, ẩn hiện dưới bóng mái tóc sẫm; ngón út bàn tay phải luồn dưới đầuuốn cong theo gáy.” [4;56] Một vẻ đẹp trong ngần, toàn bích, Alexander Grin

đã rất tinh tế, tỉ mỉ khi khắc họa từng đường nét trên cơ thể Axôn Grin miêu

tả hay đến mức ta cảm thấy mình như là một họa sĩ đang vẽ bức tranh về nhânvật ấy Còn với Grey trong truyện, Axôn khiến chàng nhớ đến nàng Phavna

trong bức tranh của Acnôđc Beclin Vẻ đẹp của Axôn ngay từ giây phút đầu

đã chạm đến trái tim của Grey, khiến chàng mê mẩn

Ngoại hình là yếu tố quan trọng góp phần tnh cách hóa nhân vật.M.Gorki từng khuyên các nhà văn phải xây dựng các nhân vật của mình đúngnhư những con người sống và phải tìm thấy, nêu lên, nhấn mạnh những nétriêng độc đáo , têu biểu trong dáng điệu, nét mặt, nụ cười, khóe mắt củanhân vật Ngoại hình nhân vật góp phần thể hiện nội tâm Đây chính là sựthống nhất giữa cái bên ngoài và bên trong nhân vật

Trong truyện cổ tích dân gian, nhân vật thường được xây dựng với tnhcách nhất quán, từ đầu tới cuối truyện không thay đổi, hệ thống nhân vật

luôn tồn tại ở hai tuyến thiện-ác, tích cực-tiêu cực Cánh buồm đỏ

thắm của Alexander Grin là một thiên truyện cổ tch hiện đại, tuy không

có sự hiện diện trực tiếp của phù thủy độc ác nhưng lại xuất hiện gãMenơx tham lam, ích kỉ, háo sắc, không có công chúa, hoàng tử nhưng lại cóAxôn xinh đẹp, thánh thiện, có Grey tài năng, xuất chúng, có cựu thủy thủLongren, quý bà Liliam Grey – những bậc cha mẹ với tấm lòng thương yêucon vô hạn Mỗi nhân vật lại được đặc tả với những nét tính cách riêng biệtqua ngôn ngữ, cử chỉ, hành động để từ đó bộc lộ tư tưởng, thông điệp mànhà văn muốn gửi gắm Và có lẽ ấn tượng mạnh mẽ nhất với độc giả chính làAxôn trong sáng, ngây thơ, thuần nhất giữa hành động, lời nói

Tác phẩm của Grin bắt đầu với bi kịch, cuộc đời nhân vật chính mở đầu

với một chuỗi những bất hạnh Trong Cánh buồm đỏ thắm, Alexander Grin đã

khéo léo sử dụng mô típ nhân vật mồ côi, một mô tp nhân vật quenthuộc trong thi pháp truyện cổ tích để mở đầu cho kết cấu, diễn biến củatruyện Axôn đã lấy đi nước mắt của độc giả với sự thương yêu, đồng cảmsâu sắc Chính tuổi thơ bất hạnh của Axôn đã trở thành những nét vẽ đầutiên trong

bức tranh về cuộc đời nhân vật, những nét vẽ nhẹ nhàng mà chân thực, thấm thía, đầy bao dung.

Qua số phận người mồ côi trong truyện cổ tích dân gian, ta thấy rõmặt trái của xã hội khi phân chia giai cấp Người lương thiện bị áp chế trongđau thương Cái ác ngự trị, là nguyên nhân gây nên mọi đau khổ trong cuộcđời Ta càng thương cảm, quý mến những thân phận bất hạnh, mồ côi vìcuộc đời của họ đầy mồ hôi, máu và nước mắt, vì họ là những người lao động

chân chính mang trong mình bao phẩm chất tốt đẹp Cánh buồm đỏ thắm

của Alexander Grin là tác phẩm thuộc thể loại tểu thuyết nhưng lại mang hơithở của cổ tích hiện đại, đề cập đến nhân vật mồ côi song tác giả không quá

đi sâu thể hiện sự mâu thuẫn, giằng xé giữa thiện-ác Đọc tác phẩm, người

ta nhớ đến Axôn, yêu mến cô bé bởi tâm hồn trong sáng, thánh thiện,thuần khiết, bởi sự thông minh, bởi giấc mơ mang màu đỏ thắm của cánhbuồm, nó đã đem đến những tia hi vọng dù mong manh cho số phận củanhững đứa trẻ mồ côi, những con người “nhỏ bé”, đáng thương trong xã hội

1.1.2 Nhân vật đức hạnh

Cánh buồm đỏ thắm là nhan đề với tên gọi mang đầy hi vọng, niềm tin

yêu song mở đầu tác phẩm lại là một “ màu xám xịt” hiện lên trong cảm thứccủa người đọc, đó là màu của nghèo đói, bệnh tật, là màu của sự u ám bị baotrùm bởi cái chết của người mẹ trẻ Meri, bởi tiếng khóc của đứa trẻ mồcôi còn đỏ hỏn Meri trước đó phải một mình đối mặt với căn bệnh hậu sản

và nỗi lo về vật chất để có thể nuôi nấng đứa con nhỏ mới chào đời Dù phảivào thành phố để cầm chiếc nhẫn cưới, dù trong nhà chẳng còn gì ăn,Meri vẫn một mực chung thủy với chồng, không chấp nhận lời yêu của lãoMenơx, cố tm cách cầm cự cho đến khi chồng trở về Meri tuy chỉ đượcxuất hiện qua lời kể chớp nhoáng của bà hàng xóm tốt bụng nhưng đã kịp

thời để lại ấn tượng tốt trong lòng bạn đọc về một người phụ nữ đoantrang, một người mẹ,

người vợ hiền thủy chung, son sắt Grin đã đặt nhân vật vào hoàn cảnh khókhăn nhằm thử thách đức hạnh của Meri Chính tình yêu chồng, thương con,

ý thức về nhân cách, phẩm hạnh của người phụ nữ đã chiến thắng hoàncảnh, vượt lên hoàn cảnh dù kết cục là một màu xám xịt, u ám Meri đã ra đivĩnh viễn bởi căn bệnh viêm phổi nặng mà không được chữa trị

Nếu sự xuất hiện của Axôn thể hiện một mô típ quen thuộc trongtruyện cổ tích- mô típ nhân vật người mồ côi thì Longren, người chagiàu tình thương, cũng giống như người vợ trẻ của mình, lại là đại diện chokiểu nhân vật đức hạnh, một trong những nhân vật trung tâm của truyện,luôn được ngợi ca, trân trọng bởi phẩm chất, nhân cách

Hình ảnh Longren xuất hiện ngay từ chương đầu của tác phẩm.Ông vốn là “ thủy thủ kỳ cựu mười năm trên tàu Orion trọng tải ba trămtấn, gắn bó với con tàu hơn con quấn mẹ, giờ đây buộc lòng phải thôi việclên bờ.” [4;1] Longren quay về nhà sau chuyến hải trình dài đằng đẵngnhưng ngay lập tức phải đối mặt với sự thật nghiệt ngã là cái chết của Meri-người vợ hiền vẫn luôn là hình bóng dịu êm cho người thủy thủ trở về saucơn bão tố Longren từ bỏ ước mơ của mình, nghỉ việc trên con tàu đã gắn

bó mười năm để trở thành một người cha, một người mẹ chăm sóc Axôn.Chính mười năm đi biển đã giúp ông có kinh nghiệm để làm ra những môhình con thuyền, con tàu, trang trải phần nào chi phí cho cuộc sống tằn tiệncủa hai cha con Nó còn khỏa lấp nỗi nhớ của một thủy thủ khi không cònđược đứng trên tàu để đương đầu với những ngọn sóng dữ Tình yêu con

vô bờ bến đã giúp Longren vượt lên tất cả, tạm quên đi những cô đơn, đauxót của bản thân mà làm tốt vai trò tưởng chừng chỉ là “thiên chức củangười phụ nữ” Ông tự đảm đang mọi việc nội trợ và nhẫn nại mầy mò cáinghệ thuật nuôi nấng đứa con gái nhỏ Trái tm bạn đọc dường như có

một làn nước ấm chảy qua khi được chứng kiến cảnh tượng ấm áp: “gương mặt nhỏ nhắn linh hoạt và hồn hậu

của đứa con gái ngồi lên gối cha, bận bịu khám phá chiếc áo gilê cài kín cúccủa ông, cất tiếng hát một cách ngộ nghĩnh những bài hát thủy thủ,những khúc ca ầm ào, hoang dã.” [4;5] Đó còn là khoảnh khắc “Ông cầm tay

cô bé và hôn mạnh lên đôi mắt rầu rĩ của nó, đôi mắt lúc này đã nheo títlại bởi niềm hân hoan dịu dàng” [4;10]

Tình yêu mà Longren dành cho cô con gái nhỏ dung dị, ấm áp đến lạthường Người ta không còn thấy ở ông dáng dấp của một thủy thủhung hăng, phóng khoáng, mạnh mẽ mà hiện lên chân dung của mộtngười cha điềm đạm, hồn hậu, đảm đang Longren tự làm mọi việc trongnhà: bổ củi, lấy nước, nhóm lò, giặt giũ, là quần áo Đôi bàn tay ấy tỉ mỉ chămchút cho Axôn từ những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống thường nhật

“Dù Litxơ chỉ cách Kapơcna có bốn dặm nhưng đường đi phải qua rừng mà ởtrong rừng thì thiếu gì thứ để nhát trẻ con, chưa kể những bất trắc , vấp ngã,thực ra khó mà xảy ra trong một khoảng cách gần như vậy, nhưng cứ phòng

xa vẫn hơn Vì thế, chỉ vào những buổi ban mai thật đẹp trời,đường rừngngập tràn nắng, không gian yên ắng đầy hoa nở, không có mảy may một nguy

cơ nào có thể đe dọa bé Axôn nhạy cảm, ông Longren mới cho bé tự đi vàothành phố.” [4;13]

Axôn đã lớn lên như vậy, trong tnh yêu thương bao bọc của cha,thanh thuần và trong sáng như dòng suối mùa xuân còn Longren thì như thểđang dùng tất cả hơi ấm còn lại của cuộc đời chỉ để dành cho một mình côbé

Longren còn là một người cha tâm lí, biết trân trọng những suynghĩ, ước mơ của con gái:

“-Con tàu thần thông ấy có đến đón con không cha?

-Đến chứ,-bác thủy thủ điềm đạm trả lời, người ta mà bảo con nhưthế, có nghĩa sẽ đúng là như thế.” [4;23]

Mặc dù biết đó chỉ là giấc mơ, là một viễn tưởng nhưng ông vẫn khẳngđịnh, quả quyết “ Sẽ đúng là như thế” nhằm bảo vệ cho tâm hồn non nớtcủa

con gái, ông không nỡ tước bỏ niềm vui đẹp đẽ của con mình khi nghe con

kể về giấc mơ

Longren đáng được ngợi ca, trân trọng không chỉ ở trên phươngdiện một người cha giàu đức hi sinh mà ông còn là một người chồng cótrách nhiệm, hết mực thủy chung, thương yêu người vợ hiền Khi biếtMeri đã ở trên thiên đường, ngay lập tức, “ Thiên đường đối với Longrenxem ra chẳng sáng sủa hơn túp lều gỗ là bao Ông cho rằng giá giờ đây bangười bọn họ được ở bên nhau, có lẽ ánh đèn dầu tầm thường kia đối vớingười thiếu phụ đã vĩnh viễn đi vào cõi mịt mờ chẳng ai biết ấy sẽ vẫn cứ làmột niềm hân hoan.”

[4;2]

Chính cái chết của Meri đã khiến Longren ngày càng thu mình lại, ítgiao tiếp hơn với mọi người, dần dần duy trì thành một mối quan hệ lạnhnhạt “ Vào các dịp lễ hội, thi thoảng ông cũng xuất hiện trong quán rượunhưng chẳng bao giờ ngồi lại, chỉ đứng uống vội một cốc vốt ka rồi đi luôn,ném ra xung quanh những câu “vâng” “không” “xin chào” “tạm biệt” “cũngvầy vậy”

cụt lủn để đáp lễ những cái chào,cái gật đầu của hàng xóm láng giềng.” [4;4].Longren luôn tự tách mình ra khỏi cộng đồng, ông sống nhờ vào tình yêudành cho Axôn và những hoài niệm về Meri Cũng chính vì sự ra đi của Meri,Longren đã mang trong mình lòng căm thù, phẫn nộ tột độ đối với Menơx-tên chủ quán rượu tham lam, háo sắc Bởi vậy, khi chứng kiến Menơx cận kềcái chết, cuống quýt trên con thuyền, Longren lặng nhiên, bình thản mặc chohắn rền rĩ trong nỗi kinh hoàng, ra sức van nài ông

“ Hít một hơi thật sâu vào lồng ngực, Longren quát thật to để gió khôngthể cuốn bay một lời nào ông phát

ra:

-Cô ấy đã van xin mày như thế! Mày hãy nhớ để đời, và chớ có màquên.” [4;7]

Câu nói của Longren như một lời khẳng định quả quyết, đó chính là sựtrừng phạt đích đáng dành cho những kẻ tham lam, độc ác, tàn nhẫn, mộtquy luật tất yếu “ gieo gió gặp bão”, “gieo nhân nào gặp quả nấy”.

Trước những lời dị nghị về cái chết của Menơx “ Longren đứng, đứngkhông động đậy, nghiêm khắc và lặng thinh,như một quan tòa, biểu thị sựkhinh bỉ đối với Menơx- sự lặng thinh của ông, còn hơn cả lòng căm hận, ai aicũng cảm nhận được.” [4;8] Tình yêu dành cho Meri sâu sắc bao nhiêu thì

sự oán ghét đối với Menơx càng nhiều bấy nhiêu Vì yêu Meri nên Longrencàng hận Menơx- con người độc ác, tàn nhẫn Lòng oán hận lây sang cảnhững người trong làng Với Longren, tất cả “ những con người ấy”, khôngmột ai hiểu được ý nghĩa thực sự của tình yêu Bởi nếu biết cách yêu, nếuhiểu được ý nghĩa của tình yêu và cả tình người họ đã không dửng dưng,thờ ơ trước hoàn cảnh của Meri

Có thể thấy, đằng sau vẻ bề ngoài lạnh lùng, ít nói, khó gần của ngườithủy thủ là một trái tim vô cùng ấm áp, một trái tim luôn rung lên nhữngcung bậc, nhịp đập thổn thức của tình yêu Ở đó có tình thương vô bờ dànhcho cô con gái nhỏ, có tình thương sâu nặng, thủy chung đối với người vợquá cố

“ Trong truyện cổ tích quan niệm đạo đức được phản ánh vừa chắt lọckinh nghiệm ứng xử trong thực tế, vừa là đạo đức lí tưởng mà người laođộng mong muốn xây dựng Vì thế, nó vừa gần gũi vừa cao cả, vừa cụ thểvừa lấp lánh màu sắc thánh thiện Nó không chỉ là cái vốn có trong cộng đồng

mà còn là cái nên có, cần có cho cuộc đời tốt đẹp hơn” [12;81]

Longren là nhân vật đại diện cho vẻ đẹp đức hạnh, nhân vật được xâydựng dựa trên nhiều quan niệm đạo đức Bên cạnh những tình cảm đạođức cao quý của con người còn nêu các lí tưởng về một xã hội nhân hậu,

trong sạch và ấm áp tình nghĩa cha-con, chồng-vợ và rộng hơn là tnh nghĩagiữa người với người

Nếu Longren là một người cha sẵn sàng hi sinh hết thảy vì cô con gáiAxôn, tnh cha con, tình phụ tử thẫm đẫm ở những chương đầu tác phẩmthì tới những chương tiếp theo, tnh mẫu tử thiêng liêng của quý bà LiliamGrey và cậu con trai Grey đã làm giàu thêm cho thiên truyện.

Mẹ Grey thuộc tp người rót cả cuộc đời vào việc sửa soạn, sắm sanhtrang phục Bà mơ màng trong kiếp sống nhàn hạ, vương giả với những ướcmuốn luôn được thỏa mãn nhưng “ Khi ở một mình bên cậu con trai, bà lạitrở về là một người mẹ bình thường, nói bằng một giọng nói yêuthương, dịu dàng những điều thân thiết, vụn vặt nhất, không thể viết ra trêngiấy tờ, những thứ mà sức mạnh của chúng nằm trong tình cảm củangười nói chứ không phải trong ý nghĩ của câu nói.” [4;36]

Bà không thể từ chối con trai bất cứ điều gì Bà tha thứ cho cậu mọi cái:xuống bếp chơi, trốn học, không vâng lời và vô vàn những trò tinh quái khác

“ Bà chả kịp làm gì ngoài việc đi thăm viếng các chị thợ may, ông đốc tờ vàcác quản gia nhưng lại gắn bó đam mê sùng bái với cậu con trai kỳ quặc.”[4;35] Có lẽ chính sức mạnh của tình mẫu tử đã trấn át mọi thứ, bà từng đauđớn cảm nhận sự cô độc đẹp đẽ lạ thường của cậu con trai, nỗi buồn, nỗi e

sợ và tình yêu tràn ngập tấm lòng khi bà ôm ghì cậu bé vào ngực mình, tráitim bà nói điều khác hẳn với những câu chữ đã trở nên khuôn sáo trong giaotiếp và suy nghĩ Grey lớn lên trong tnh thương, sự cưng nựng hết mựccủa mẹ mà người cha đôi lần cũng thử chống lại sự vô lối này nhưng rồiđành phải quy hàng “Nếu cậu bé không muốn cây cối bị xén, cây cối sẽkhông bị động đến, nếu cậu bé xin lỗi hay ban thưởng cho ai đó- người đượcxin biết chắc ngay rằng sẽ là như thế; cậu bé có quyền cưỡi bất kì con ngựanào, dẫn theo bất kì con chó nào trong lâu đài; cậu có thể chúi mũi trongthư viện, chạy chân đất hoặc nhét vào bụng bất cứ thứ gì cậu thích.”

[4;36] Sự bao dung, tình yêu thương đôi khi trở nên mù quáng của người

mẹ vẫn cứ dành trọn, dõi

theo Grey cho tới khi trưởng thành Những năm tháng Grey rời khỏi lâu đàitheo đuổi ước mơ, bà ngày đêm cầu nguyện bên ảnh Chúa, tiếng thì thào mêmỏi vang lên như nhịp đập của con tim: “Chúa đoái thương những ai đangchèo lái, những ai đang viễn du, những ai bị ốm đau, đày đọa, giam hãm”.[4;46] Trong ngày trở về của Grey, khi cậu cất tiếng “Con đây ” , “Người

mẹ vội quay lại Bà gầy rộc.Gương mặt mỏng manh, kiêu kỳ ánh lên những

ta khác lạ, như sự trở về của tuối thanh xuân Bà lao về phía con, một tếngcười dội lên từ lồng ngực, một tiếng kêu ghìm nén, nước mắt ứa ra-chỉ

có thế” [4;47] Giây phút ấy như thể bà đã sống, còn mạnh mẽ hơn, tốt đẹphơn cả cuộc đời mình cộng lại Vẫn như trước kia, bà không hề trách móc,hoặc phản đối Grey khi nghe cậu kể về những câu chuyện ngoài biển khơi Bàcoi các châu lục, các đại dương, các con tàu là những thứ đồ chơi làm vuilòng cậu con trai Chàng trai Grey hai mươi tuổi có khả năng điều khiển contàu ba buồm có trọng tải 260 tấn, con tàu của riêng mình trong mắt mẹ cậu,cậu mãi mãi là đứa trẻ cần nâng niu, bao bọc Grey dường như chưa từnglớn trong mắt người mẹ Người ta không còn thấy xuất hiện một quý bà vớikiếp sống nhàn hạ trong cuộc sống vương giả, với những ước muốn luônđược thỏa mãn mà hiện lên chân dung một người mẹ hàng ngày thẫn thờ,cầu nguyện bên ảnh Chúa, gầy rộc, già nua vì trông ngóng con, “một người

mẹ tóc bạc với niềm tin phấp phỏng rằng cậu bé của bà có nhẽ giờ đâyđang vẫy vùng với những cái đồ chơi của mình.” [4;48]

Alexander Grin xây dựng tnh cách nhân vật đức hạnh dựa trên cái nhìntổng thể, đa chiều, người đọc cần có nhận định sâu sắc khi khám phá vẻ đẹptâm hồn, thế giới nội tâm nhân vật Đặc biệt là nhân vật Longren, thông điệpcủa tác phẩm dường như được gửi trọn trong lời độc thoại nội tâm

mà Longren muốn gửi tới con gái

Độc thoại nội tâm là thủ pháp được sử dụng rộng rãi trong văn học, làphát ngôn của nhân vật với chính bản thân, trực tiếp phản ánh qua quá trìnhtâm lí bên trong; kiểu độc thoại thầm, mô phỏng hoạt động suy nghĩ, xúccảm của con người trong dòng chảy trực tiếp của nó

Mục đích chính của nghệ thuật là nói lên những điều bí ẩn không

dễ diễn tả bằng ngôn ngữ thông thường và sự biểu hiện hợp lí nội tâm gópphần rất lớn tạo nên sức sống của nhân vật Để làm được điều đó, nhà vănphải hiểu biết sâu sắc cuộc sống và con người, nắm bắt được những biểuhiện và diễn biến dù nhỏ nhặt nhất đời sống bên trong nhân vật Độc thoạinội tâm tuy không phải thủ pháp nghệ thuật chính song đã được AlexanderGrin khéo léo vận dụng, lồng ghép trong việc xây dựng, khắc họa vẻ đẹp củanhân vật

Ngắm nhìn Axôn ngủ sau khi nghe cô bé kể về cuộc gặp gỡ tnh cờ vớiông già Êgle cùng lời tên đoán, Longren đã có những suy nghĩ về giấc mơkhi trưởng thành của Axôn:

“ Lớn lên, nó khắc quên đi,- ông nghĩ bụng, -còn bây giờ việc gì phảilấy đi của nó cái đồ chơi như thế Rồi con sẽ còn phải nhìn thấy nhiều thứ,cánh buồm, chẳng hề đỏ đắn gì đâu, mà bẩn thỉu, ác thú: nhìn xa thì đànghoàng, trắng trẻo; lại gần thì sao: rách rưới và đểu giả” [4;23]

Longren tự độc thoại với chính mình, thể hiện sự đánh giá đối với con người,

xã hội Nếu cuộc sống ngoài kia với Axôn mang màu của cánh buồm đỏ thắmthì trái lại, với Longren, nó xám xịt, u ám, “ rách rưới và đểu giả” Nhưng rồiông vẫn tin những điều tốt đẹp nhất sẽ đến với cuộc sống của cô côngchúa nhỏ sau này: “ Còn về những cánh buồm đỏ thắm, cứ nghĩ như chađây: sẽ có những cánh buồm đỏ thắm cho con.” [4;23]

Trong truyện cổ tích dân gian, nhân vật đức hạnh thường lànhững người cha, người mẹ hiền, người con thảo, người vợ, người chồng

tình nghĩa, người nông dân lương thiện, họ phần lớn đều là những ngườinghèo khổ, lam

lũ Trong Cánh buồm đỏ thắm, bên cạnh việc xây dựng nhân vật Longren,

Alexander Grin đã có những sáng tạo khi tạo nên một nhân vật quý tộc cóphẩm chất tốt đẹp của nhân vật đức hạnh Đó là quý bà Liliam Grey, người

mẹ với tấm lòng thương yêu con vô hạn, Grey là chính là cuộc sống, là thanhxuân của bà

Longren và Liliam Grey tuy ở hai giai cấp, hai tầng lớp xã hội khácnhau song họ đều giống nhau ở tình yêu thương, bao dung, vị tha, sẵn sàng

hi sinh hết thảy vì con cái Họ đều là người cha, người mẹ mang trongmình nhiều phẩm chất tốt đẹp đáng được ngợi ca, trân trọng, đều là nhữngđại diện têu biểu cho kiểu nhân vật đức hạnh

1.1.3 Nhân vật tài năng xuất chúng

Đối lập hoàn toàn với Axôn- cô bé mồ côi, chịu nhiều bất hạnh, Greysinh ra trong một gia đình quý tộc giàu có, sống trong tòa lâu đài nguy nga,tráng lệ “Chàng sinh ra để trở thành một thuyền trưởng, ước mong và đãtrở thành thuyền trưởng” [4;26]

Grey ngay từ nhỏ đã được hoạch định trước một kế hoạch bề thế, sẽ

kế tục sống và chết như thế nào để chân dung khi được treo trên tườngkhông làm hổ danh gia tộc Song kế hoạch đó khó có thể thực hiện bởi AtuaGrey mang trong mình tâm hồn phong phú, sống động, tràn đầy nhựa sống,chẳng có thiên hướng kế tục dòng họa đồ dòng giống của gia đình

“ Tính linh lợi của cậu bé hiện ra từ năm thứ tám của cuộc đời cậu bé,dưới dạng một trang hiệp sĩ đầy những ý tưởng kỳ cục, kẻ kiếm tm và là kẻchuyên làm những điều khác lạ, có nghĩa là người luôn lãnh về mình hằng hà

sa số những trách nhiệm khác nhau trong cuộc sống.” [4;27] Grey là cậu bé

thông minh, lanh lợi, luôn ham thích sự tm tòi, sáng tạo Grey thích làmnhững điều khác người, thích kiếm tm những điều mới mẻ, Grey khám

phá tòa lâu đài không biết mệt mỏi Trên gác thượng là bộ đồ hiệp sĩ bằngthép,

những cuốn sách bện bằng sắt và da, những bộ trang phục đã mủn và từngbầy chim bồ câu Trong hầm chứa rượu, Grey thu nạp những kiền thức kỳthú về các loại rượu như Laphit, Mađer và Xêret, trải nghiệm những điều bấylâu không ai dám thử Grey tm mò đến mọi ngóc ngách của tòa lâu đài Bịcấm chỉ không được xuống nhà bếp, nhưng một khi đã khám phá ra cái thếgiới kì lạ bốc hơi mù mịt bởi những cái bếp lò ngùn ngụt lửa, những lớp bồhóng, những tiếng xèo xèo, tiếng bùng bục của món hầm đang sôi, tếng daothớt, mùi vị ngon lành, cậu bé luôn tận tình thăm viếng cái lãnh địa mênhmông ấy

Với tâm hồn phóng khoáng, Grey thích sống trong một thế giới củariêng mình, thích chơi một mình, thích các khoảnh sân rộng mênh mangngổn ngang vết tích các hào lũy cao, những đám hoa dại thuần phác khoe đủmàu sắc Không gian tuy rộng mở song Grey chỉ như tìm thấy từng mảnh rờitrong khu vườn của trí tưởng tượng, nó xa xăm, mơ hồ Khu vườn ấy chỉthực sự rõ ràng, sáng rực, trở thành tổng thể hoàn mĩ đến ngỡ ngàng khiGrey đặt chân đến thư viện vào năm mười hai tuổi- “ Thời điểm mọi máchbảo của tâm hồn, mọi đường nét tản mát của tâm linh, mọi sắc thái củanhững cảm hứng bí ẩn được tụ vào một khoảnh khắc mạnh mẽ, cùng lúclại nhận được một sự thể hiện hài hòa, đã trở nên một ước vọng không thểkìm chế nổi.” [4;37] Ước vọng ấy trỗi dậy khi Grey bắt gặp bức tranh vẽ mộtcon tàu đang nhả khói chồm trên đỉnh một ngọn sóng lừng, cái tuyệt vời hơn

cả chính là hình dáng của vị thuyền trưởng tài ba đang đứng trên mũi contàu, quay lưng về phía người xem tranh Hình dáng đó đã lột tả tất cả tìnhthế, thậm chí tất cả bản chất của khoảnh khắc Biển mênh mông cùngnhững con tàu dần chiếm lĩnh tâm hồn Grey, vầng xanh bao la của đại dương

đã mở ra một cánh cửa mới trong nhận thức của cậu bé Và đứng trên tất

cả đương nhiên là dáng vóc người thuyền trưởng, ông là linh hồn, là trí tuệcủa con tàu, mang trong mình

mà vẫn giữ gìn nguyên vẹn được từng họa tiết tnh tế nhất của mỗi hạnhphúc đơn lẻ Những nan nguy, mạo hiểm, quyền năng của thiên nhiên, ánhsáng của xứ sở xa xăm, sự cuốn hút của những điều chưa biết, tình yêu thấpthoáng hé nở, trổ ra những cuộc hẹn hò, chia ly; cơn bùng say quyến rũ củanhững cuộc gặp gỡ, những gương mặt, những sự kiện; sự đa dạng vôbiên của cuộc sống ” [4;42].

Thứ Grey ao ước vươn tới là biển khơi bao la vô tận chứ không phải tòalâu đài nguy nga, lộng lẫy Grey khát khao trở thành vị thuyền trưởng tài bamang theo quyền lực to lớn chứ không phải đi theo lối mòn, kế tục dònghọa đồ dòng giống của gia đình Grey chính thức bước vào cánh cổng vàngcủa biển vào mùa thu khi vừa tròn mười lăm tuổi Grey quyết định rời bỏ giađình, từ bỏ cuộc sống vương giả, sung túc để theo đuổi ước mơ dấn thâncùng biển cả Gắn bó với biển, với con tàu cùng những đợt sóng dữ, nhữngtrận thủy chiến đã tôi luyện Grey, giúp cậu ngày càng trưởng thành: “Cậumất hẳn vẻ yếu ớt, trở nên to xương, bắp thịt rắn chắc, nước da nhợt nhạtđược phủ một màu rám nắng nâu sậm, các cử chỉ vô ưu tao nhã đã biếnthành vẻ uyển chuyển, tự tn của bàn tay quen làm việc, còn cặp mắt suy tưgiờ đây sáng lấp lánh như nhìn vào lửa cháy Cách nói năng đã mất đi

vẻ cao ngạo, thất thường, trở nên ngắn gọn, chính xác như cú lao của conhải âu xuống luồng ánh bạc lung linh của bầy cá mối.” [4;43] Grey thực sựlột xác, từ một thủy thủ trẻ măng với đôi tay nhỏ nhắn và gương mặt như