Chuyên đề: Hiện trạng ô nhiễm nguồn nước mặt do nước thải từ các làng nghề ở Việt Nam

Chuyên đề: Hiện trạng ô nhiễm nguồn nước mặt do nước thải từ các làng nghề ở Việt Nam với mục tiêu mô tả thực trạng ô nhiễm nguồn nước mặt do nước thải từ làng nghề ở Việt Nam; một số giải pháp nhằm giảm tác động gây ô nhiễm nguồn nước xung quanh các làng nghề. Cùng tìm hiểu để nắm bắt nội dung thông tin tài liệu.

M c l cụ ụ

Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề

Vi c phát tri n làng ngh  là m t ph n c a công cu c công nghi p hoá ­ hi nệ ể ề ộ ầ ủ ộ ệ ệ  

đ i hoá nông nghi p và nông thôn trong nh ng năm đ u c a th  k  21. Phát tri nạ ệ ữ ầ ủ ế ỷ ể  

m nh nh ng ngành ngh  truy n th ng, đ y m nh xu t kh u các s n ph m có giáạ ữ ề ề ố ẩ ạ ấ ẩ ả ẩ  

tr  kinh t  cao, s  d ng đị ế ử ụ ược nhi u lao đ ng đ a phề ộ ị ương là l i th  c a kinh t  làngợ ế ủ ế  ngh  Đ i s ng nông dân   nhi u vùng nông thôn trong c  nề ờ ố ở ề ả ước đã khá lên t  s nừ ả  

xu t nông nghi p đ ng th i v i vi c khôi ph c và phát tri n các làng ngh  Nhi uấ ệ ồ ờ ớ ệ ụ ể ề ề  làng ngh  đã nêu đề ược bài h c v  làm giàu   nông thôn. Tuy nhiên chính nh ng n iọ ề ở ữ ơ  này đã và đang ph i đ i m t v i tình tr ng ô nhi m môi trả ố ặ ớ ạ ễ ường m i, đ c bi t tìnhỗ ặ ệ  

tr ng ô nhi m ngu n nạ ễ ồ ước m t xung quanh các làng ngh  đang ngày càng tr  nênặ ề ở  

tr m tr ng. Ngu n nầ ọ ồ ước ô nhi m cũng chính là ngu n nễ ồ ước ph c v  cho nhu c uụ ụ ầ  

s n xu t và sinh ho t c a ngả ấ ạ ủ ười dân trong làng, t o ra m t vòng xo n lu n qu nạ ộ ắ ẩ ẩ  

mà không ch  có ngu n nỉ ồ ước gánh ch u h u qu , mà chính ngị ậ ả ười dân đang đánh m tấ  

ra ngu n nồ ướ ực t  nhiên mang l i hi u qu  kinh t  Và m t th c t  n a là do hi uạ ệ ả ế ộ ự ế ữ ể  

bi t c a chính nh ng ngế ủ ữ ười dân   các làng ngh  v  tác đ ng c a ho t đ ng s nở ề ề ộ ủ ạ ộ ả  

xu t đ n s c kho  b n thân và nh ng ngấ ế ứ ẻ ả ữ ười xung quanh còn h n ch ạ ế

Nh n th c đậ ứ ược v n đ  trên em xin th c hi n chuyên đ : “ hi n tr ng ô nhi mấ ề ự ệ ề ệ ạ ễ  ngu n nồ ước m t do nặ ước th i t  các làng ngh    Vi t Nam” v i m c tiêu:ả ừ ề ở ệ ớ ụ

1. Mô t  th c tr ng ô nhi m ngu n nả ự ạ ễ ồ ước m t do nặ ước th i t  làng ngh  ả ừ ề ở 

Vi t Nam.ệ

2. M t s  gi i pháp nh m gi m tác đ ng gây ô nhi m ngu n nộ ố ả ằ ả ộ ễ ồ ước xung quanh các làng ngh ề

Ch ươ ng 1

1. N ướ c và ô nhi m n ễ ướ c

1.1.1. Khái ni m ngu n n ệ ồ ướ c m t ặ

            Tài nguyên nước m t: Là nặ ước phân b  trên m t đ t, nố ặ ấ ước trong các đ iạ  

dương, sông, su i, ao h , đ m l y. Đ c đi m c a tài nguyên nố ồ ầ ầ ặ ể ủ ước m t là ch u  nhặ ị ả  

hưởng l n t  đi u ki n khí h u và các tác đ ng khác do ho t đ ng kinh t  c a conớ ừ ề ệ ậ ộ ạ ộ ế ủ  

người; nước m t d  b  ô nhi m và thành ph n hóa lý c a nặ ễ ị ễ ầ ủ ước thường b  thay đ i;ị ổ  

kh  năng h i ph c tr  lả ồ ụ ữ ượng c a nủ ước nhanh nh t   vùng thấ ở ường có m a. T ngư ổ  

lượng dòng ch y sông ngòi trung bình hàng năm c a nả ủ ước ta b ng kho ng 847 km3,ằ ả  trong đó t ng lổ ượng ngoài vùng ch y vào là 507 km3 chi m 60% và dòng ch y n iả ế ả ộ  

đ a là 340 km3, chi m 40%. N u xét chung cho c  nị ế ế ả ước, thì tài nguyên nước m tặ  

c a nủ ước ta tương đ i phong phú, chi m kho ng 2% t ng lố ế ả ổ ượng dòng ch y c a cácả ủ  sông trên th  gi i, trong khi đó di n tích đ t li n nế ớ ệ ấ ề ước ta ch  chi m kho ng 1,35%ỉ ế ả  

c a th  gi i. Tuy nhiên, m t đ c đi m quan tr ng c a tài nguyên nủ ế ớ ộ ặ ể ọ ủ ước m t làặ  

nh ng bi n đ i m nh m  theo th i gian (dao đ ng gi a các năm và phân ph iữ ế ổ ạ ẽ ờ ộ ữ ố  không đ u trong năm) và còn phân b  r t không đ u gi a các h  th ng sông và cácề ố ấ ề ữ ệ ố  vùng. T ng lổ ượng dòng ch y năm c a sông Mê Kông b ng kho ng 500 km3, chi mả ủ ằ ả ế  

t i 59% t ng lớ ổ ượng dòng ch y năm c a các sông trong c  nả ủ ả ước, sau đó đ n hế ệ 

th ng sông H ng 126,5 km3 (14,9%), h  th ng sông Đ ng Nai 36,3 km3 (4,3%),ố ồ ệ ố ồ  

sông Mã, C , Thu B n có t ng lả ồ ổ ượng dòng ch y x p x  nhau, kho ng trên dả ấ ỉ ả ưới 20 km3 (2,3 ­ 2,6%), các h  th ng sông K  Cùng, Thái Bình và sông Ba cũng x p xệ ố ỳ ấ ỉ nhau, kho ng 9 km3 (1%), các sông còn l i là 94,5 km3 (11,1%).ả ạ M t đ c đi mộ ặ ể  quan tr ng n a c a tài nguyên nọ ữ ủ ước sông c a nủ ước ta là ph n l n nầ ớ ước sông (kho ng 60%) l i đả ạ ược hình thành trên ph n l u v c n m   nầ ư ự ằ ở ước ngoài, trong đó 

h  th ng sông Mê Kông chi m nhi u nh t (447 km3, 88%). N u ch  xét thành ph nệ ố ế ề ấ ế ỉ ầ  

lượng nước sông được hình thành trong lãnh th  nổ ước ta, thì h  th ng sông H ngệ ố ồ  

có t ng lổ ượng dòng ch y l n nh t (81,3 km3) chi m 23,9%, sau đó đ n h  th ngả ớ ấ ế ế ệ ố  sông Mê Kông (53 km3, 15,6%), h  th ng sông Đ ng Nai (32,8 km3, 9,6%). ệ ố ồ

       M i m c đích s  d ng c n có tiêu chu n và phỗ ụ ử ụ ầ ẩ ương pháp đánh giá riêng về 

m c đ  phù h p cho nhu c u s  d ng. Đ  xem xét li u ngu n nứ ộ ợ ầ ử ụ ể ệ ồ ước có đ t yêu c uạ ầ  

s  d ng cho t ng m c đích hay không ta c n so sánh v i tiêuử ụ ừ ụ ầ ớ  chu nẩ  ch t lấ ượ  ng

nước do các t  ch c chuyên môn qu c t  ho c do nhà nổ ứ ố ế ặ ước qui đ nh. Trong các tiêuị  chu n ch t lẩ ấ ượng nước người ta ch n l c mét sè thông s  lí, hóa,ọ ọ ố  sinh đ cặ  tr ng.ư  

M i m t thông s  đỗ ộ ố ược qui đ nh m t giá tr  t i đa cho phepsao cho có m t c a cácị ộ ị ố ặ ủ  tác nhân đó trong ngu n nồ ướ ở ồc   n ng đ  không gây  nh hộ ả ưởng t i s c kh e conớ ứ ỏ  

người, s  phátự  ri n c a tôm cá, ho c s  phát tri n c a cây tr ng.ể ủ ặ ự ể ủ ồ

           Cùng v i s  phát tri en c a loài ngớ ụ ỉ ủ ười, con người đã và đang làm cho môi 

trường nước b  ô nhi m.Ôị ễ  nhi m môi trễ ường nước được chia thành hai d ng: tạ ự nhiên và nhân t o và đạ ược đ nh nghĩa nh  làị ư  sù thay đ i ch t lổ ấ ượng nước làm cho 

nước đ c h i và không s  d ng độ ạ ử ụ ượ  Theo lu t Tài nguyên nc ậ ướ ủc c a nướ  C NGc Ộ  HÒA XàH I CH  NGHĨA VI T NAMỘ Ủ Ệ  thì ô nhi m ngu n nễ ồ ước là sự thay đ i tínhổ  

ch t v t lý. Hóa h c và thành ph n sinh h c c a nấ ậ ọ ầ ọ ủ ước vi ph m tiêu chu n cho phép.ạ ẩ

           Sự ô nhi m nễ ước là s  có m t c a nhi u hay mét ch t l  trong môi tr òngự ặ ủ ề ấ ạ ư  

nước dù ch t đó có đ c h i hay không b i vì khi vấ ộ ạ ớ ượt quá ngưỡng ch u đ ng c aị ự ủ  sinh v t thì ch t đó s  tr  nên đ c h i.ậ ấ ẽ ở ộ ạ

      Ô nhi m nễ ướ ực t  nhiên do các y u t  t  nhiên( núi l a, bão, lũ l t) có thế ố ự ử ụ ể nghiêm tr ng nh ng không thọ ư ường xuyên và không ph i là nguyên nhân chính gâyả  suy thoái ch t lấ ượng nước toàn c u.ầ

            Ô nhi m nhân t o là nguyên nhân quan tr ng và ph  bi n nh tễ ạ ọ ổ ế ấ  được phân thành các lo iạ :

Ô nhi m ch t h u c : đó là s  có m t c a các ch t tiêu th  ôxy trong nễ ấ ữ ơ ự ặ ủ ấ ụ ướ  c.Các ch  tiêu đ  đánh giá ô nhi m ch t h u c  là: DO, BOD, CODỉ ể ễ ấ ữ ơ

Ô nhi m các ch t vô c : là có nhi u ch t vô c  gây ô nhi m nễ ấ ơ ề ấ ơ ễ ước, tuy nhiên 

có m t s  nhóm đi n hình nh : các lo i phân bón ch t vô c  (là các h p ch tộ ố ể ư ạ ấ ơ ợ ấ  

vô c  mà thành ph n ch  y u là cacbon, hydro và oxy, ngoài ra chúng cònơ ầ ủ ế  

ch a các nguyên t  nh  N, P, K cùng các nguyên t  vi lứ ố ư ố ượng khác), các khoáng axit, c n, các nguyên t  v t.ặ ố ế

Ô nhi m các ch t phú dễ ấ ưỡng: phú dưỡng là s  gia tăng hàm lự ượng Nito, Photpho trong nước nh p vào các thu  v c d n đ n s  tăng trậ ỷ ự ẫ ế ự ưởng c a cácủ  

th c v t b c th p (rong, t o,…). Nó t o ra nh ng bi n đ i l n trong h  sinhự ậ ậ ấ ả ạ ữ ế ổ ớ ệ  thái nước, làm gi m oxy trong nả ước. Do đó làm ch t lấ ượng nước b  suy gi mị ả  

và ô nhi m.ễ

Ô nhi m do kim lo i n ng và các hoá ch t khác: thễ ạ ặ ấ ường g p trong các thuặ ỷ 

v c g n khu công nghi p, khu v c khai khoáng, các thành ph  l n. Ô nhi mự ầ ệ ự ố ớ ễ  kim lo i n ng và các ch t nguy h i khác có tác đ ng r t tr m tr ng t i ho tạ ặ ấ ạ ộ ấ ầ ọ ớ ạ  

đ ng s ng c a con ngộ ố ủ ười và sinh v t. Chúng ch m phân hu  và s  tích luậ ậ ỷ ẽ ỹ theo chu i th c ăn vào c  th  đ ng v t và con ngỗ ứ ơ ể ộ ậ ười

Ô nhi m vi sinh v t: thễ ậ ường g p   các thu  v c nh n nặ ở ỷ ự ậ ước th i sinh ho t,ả ạ  

đ c bi t là nặ ệ ước th i b nh vi n. Các lo i vi khu n, ký sinh trùng, sinh v tả ệ ệ ạ ẩ ậ  gây b nh s  theo ngu n nệ ẽ ồ ước lan truy n b nh cho ngề ệ ười và đ ng v t.ộ ậ

Ô nhi m ngu n nễ ồ ước m t b i d  lặ ở ư ượng thu c b o v  th c v t và phân bónố ả ệ ự ậ  hoá h c: trong quá trình s  d ng, m t lọ ử ụ ộ ượng l n thu c b o v  th c v t vàớ ố ả ệ ự ậ  phân bón hóa h c b  đ y vào v c nọ ị ẩ ự ước ru ng, ao, h , đ m,… Chúng s  lanộ ồ ầ ẽ  

truy n và tích lu  trong môi trề ỹ ường đ t, nấ ước và các s n ph m nông nghi pả ẩ ệ  thâm nh p vào c  th  ngậ ơ ể ười và đ ng v t theo chu i th c ăn.ộ ậ ỗ ứ

1.2 M t s  đ c đi m s  phát tri n làng ngh  t i Vi t Nam ộ ố ặ ể ự ể ề ạ ệ

1.2.1. Các làng ngh  chính   Vi t Nam ề ở ệ

        ­   Làng ngh  ch  bi n lề ế ế ương th c, th c ph m và chăn nuôi: có s  lự ự ẩ ố ượng 

l n,chi m 20% t ng s  làng ngh , phân b  khá đ u trên c  nớ ế ổ ố ề ố ề ả ước, ph n nhi u s  ầ ề ử

d ng lao đ ng lúc nông nhàn, không yêu c u trình đ  cao, hình th c s n xu t th  ụ ộ ầ ộ ứ ả ấ ủcông và g n nh  ít thay đ i v  quy trình s n xu t so v i th i đi m khi hình thành ầ ư ổ ề ả ấ ớ ờ ểngh  Ph n l n các làng ngh  ch  bi n lề ầ ớ ề ế ế ương th c, th c ph m nự ự ẩ ước ta là các làng ngh  th  công truy n th ng n i ti ng nh  n u ru u, làm bánh đa, đ u ph , mi n ề ủ ề ố ổ ế ư ấ ợ ậ ụ ếdong, bún…

         ­   Làng ngh  d t nhu m, ề ệ ộ ươm t , thu c da: nhi u làng có t  lâu đ i, có cácơ ộ ề ừ ờ  

s n ph m mang tính l ch s , văn hoá, mang đ m nét đ a phả ẩ ị ử ậ ị ương. Nh ng s n ph m ữ ả ẩ

nh  l a t  t m, th  c m, d t may không ch  là nh ng s n ph m có giá tr  mà còn là ư ụ ơ ằ ổ ẩ ệ ỉ ữ ả ẩ ị

nh ng tác ph m ngh  thu t đu c đánh giá cao. Quy trình s n xu t không thay đ i ữ ẩ ệ ậ ợ ả ấ ổnhi u, v i nhi u lao đ ng có tay ngh  cao. T i các làng ngh  nhóm này, lao đ ng ề ớ ề ộ ề ạ ề ộngh  thề ường là lao đ ng chính.ộ

        ­   Làng ngh  s n xu t v t li u xây d ng và khai thác đá: hình thành t  hàng ề ả ấ ậ ệ ự ừtrăm năm nay, t p trung   nh ng vùng có kh  năng cung c p nguyên li u c  b n ậ ở ữ ả ấ ệ ơ ảcho ho t đ ng xây d ng. lao đ ng g n nh  th  công hoàn toàn, quy trình công ngh  ạ ộ ự ộ ầ ư ủ ệthô s , t  l  c  khí hoá th p, ít thay đ i. ơ ỷ ệ ơ ấ ổ

      ­  Làng ngh  tái ch  ph  li u: ch  y u là các làng ngh  m i hình thành, s  ề ế ế ệ ủ ế ề ớ ố

lượng ít nh ng l i phát tri n nhanh v  quy mô và lo i hình tái ch  (ch t th i, kim ư ạ ể ề ạ ế ấ ả

lo i, gi y, nh a, v i đã qua s  d ng. Đa s  các làng ngh  tái ch  n m   phía B c, ạ ấ ự ả ử ụ ố ề ế ằ ở ắcông ngh  s n xu t đệ ả ấ ượ ơc c  khí hoá m t ph n.ộ ầ

      ­  Làng ngh  th  công m  ngh : bao g m các làng ngh  g m, sành s , thu  tinh ề ủ ỹ ệ ồ ề ố ứ ỷ

m  ngh , s n mài, làm nón, d t chi u, thêu ren. Đây là nhóm làng ngh  chi m t  ỹ ệ ơ ệ ế ề ế ỷ

tr ng l n v  s  lọ ớ ề ố ượng (g n 40% t ng s  làng ngh ), có truy n th ng lâu đ i, s n ầ ồ ố ề ề ố ờ ả

ph m có giá tr  cao, mang đ m nét văn hoá, và đ c đi m đ a phẩ ị ậ ặ ể ị ương, dân t c. Quy ộtrình s n xu t g n nh  không thay đ i, lao đ ng th  công, nh ng đòi h i tay ngh  ả ấ ầ ư ổ ộ ủ ư ỏ ềcao, chuyên môn hoá, t  m  và sáng t o.ỉ ỉ ạ

      ­  Các nhóm ngành khác: bao g m các làng ngh  ch  t o nông c  thô s  nh  cày ồ ề ế ạ ụ ơ ư

b a, cu c x ng, m c gia d ng, đóng thuy n, làm qu t gi y, dây th ng, đan vó, đan ừ ố ẻ ộ ụ ề ạ ấ ừ

lưới… Nh ng làng ngh  nhóm này xu t hi n t  lâu, s n ph m ph c v  tr c ti p ữ ề ấ ệ ừ ả ẩ ụ ụ ự ếcho nhu c u sinh ho t và s n xu t c a đ a phầ ạ ả ấ ủ ị ương. Lao đ ng ph n l n là th  công ộ ầ ớ ủ

v i s  lớ ố ượng và ch t lấ ượng  n đ nh.ổ ị

1.2.2. Phân b  làng ngh  trên c  n ố ề ả ướ c

      V i các ch  tiêu đã đ  ra, cho nay, Vi t Nam có kho ng 2017 làng ngh , thu cớ ỉ ề ệ ả ề ộ  

11 nhóm ngành ngh  khác nhau, trong đó g m 1,4 tri u h  tham gia s n xu t (c  hề ồ ệ ộ ả ấ ả ộ kiêm), thu hút h n 11 tri u lao đ ng. Nhi u t nh có s  lơ ệ ộ ề ỉ ố ượng các làng ngh  l n nhề ớ ư 

Hà Tây (cũ) v i 280 làng ngh , B c Ninh (187), H i Dớ ề ắ ả ương (65), H ng Yên (48)…ư  

v i hàng trăm ngành ngh  khác nhau, phớ ề ương th c s n xu t đa d ng. Tuy nhiên, sứ ả ấ ạ ự phân b  và phát tri n các làng ngh  l i không đ ng đ u trong c  nố ể ề ạ ồ ề ả ước. Các làng ngh    mi n B c phát tri n h n   mi n Trung và mi n Nam, chi m g n 70% sề ở ề ắ ể ơ ở ề ề ế ầ ố 

lượng các làng ngh  trong c  nề ả ước (1594 làng ngh ), trong đó t p trung nhi u nh tề ậ ề ấ  

và m nh nh t là   vùng đ ng b ng sông H ng. Mi n Trung có kho ng 111 làng ngh ,ạ ấ ở ồ ằ ồ ề ả ề  còn l i   mi n Nam h n 300 làng ngh  [Hi p H i làng ngh  Vi t Nam, 2009ạ ở ề ơ ề ệ ộ ề ệ ]

Bi u đ  1.2.2 : phân b  các làng ngh  theo vùng mi n ể ồ ố ề ề

- Quy mô s n xu t nh , ph n l n   quy mô h  gia đình (chi m 72% c  s  s nả ấ ỏ ầ ớ ở ộ ế ơ ở ả  

xu t)ấ

- N p s ng ti u nông c a ngế ố ể ủ ười ch  s n xu t nh  có ngu n g c nông dân đãủ ả ấ ỏ ồ ố  

nh h ng m nh đ n s n xu t t i làng ngh , làm tăng m c đ  ô nhi m môi

trường

- Quan h  s n xu t mang đ c thù c a quan h  gia đình, dòng t c, làng xã.ệ ả ấ ặ ủ ệ ộ

- Công ngh  s n xu t và thi t b  ph n l n   trình đ  l c h u, ch p vá.ệ ả ấ ế ị ầ ớ ở ộ ạ ậ ắ

- V n đ u t  c a các c  s  s n xu t t i các làng ngh  th p, khó có đi u ki nố ầ ư ủ ơ ở ả ấ ạ ề ấ ề ệ  phát tri n và đ i m i công ngh  theo hể ổ ớ ệ ướng thân thi n v i môi trệ ớ ường

- Trình đ  lao đ ng ch  y u là lao đ ng th  công, h c ngh , văn hoá th p nênộ ộ ủ ế ộ ủ ọ ề ấ  

h n ch  nh n th c đ i v i công tác b o v  môi trạ ế ậ ứ ố ớ ả ệ ường. Ph n l n k  thu t ­ầ ớ ỹ ậ  công ngh  c a làng ngh  còn l c h u, ch  y u v n s  d ng các thi t b  thệ ủ ề ạ ậ ủ ế ẫ ử ụ ế ị ủ công, bán c  khí ho c đã đã đơ ặ ược c i ti n m t ph n  không đ m b o tiêuả ế ộ ầ ả ả  chu n k  thu t và đi u ki n làm vi c cho ngẩ ỹ ậ ề ệ ệ ười lao đ ng. Công ngh  s nộ ệ ả  

li u xây d ngệ ự

Các   ngành 

d ch vị ụ

Các ngành khác

         Th y trình đ  kĩ thuât làng ngh  ch  y u là th  công, h c ngh  chi m 60­ấ ộ ề ủ ế ủ ọ ề ế  70%, không có làng ngh  nào áp d ng t  đ ng hóa, dây truy n hi n đ i, c  khíề ụ ự ộ ề ệ ạ ơ  chi m kho ng 30­40% nh ng ch  y u kĩ thu t l c h u. Đây là m t trong nh ngế ả ư ủ ế ậ ạ ậ ộ ữ  

y u t  gây nhi m môi trế ố ễ ường làng ngh  ề

1.3. Đ c đi m ô nhi m môi tr ặ ể ễ ườ ng trong các làng ngh ề

              Các ch t th i phát sinh t  nhi u làng ngh  đã và đang làm suy thoáấ ả ừ ề ề i  môi 

trường nghiêm tr ng, tác đ ng tr c ti p đ n s c kho  ngọ ộ ự ế ế ứ ẻ ười dân và ngày càng trở thành v n đ n b c xúc. Ô nhi m môi trấ ề ứ ễ ường làng ngh  có m t s  đ c đi m sau:ề ộ ố ặ ể

Ô nhi m môi trễ ường làng ngh  là d ng ô nhi m phân tán trong ph m vi m t khuề ạ ễ ạ ộ  

v c (nông thôn, làng, xã…). Do quy mô s n xu t nh , phân tán, đan xen v i khu sinhự ả ấ ỏ ớ  

ho t nên đây là lo i hình ô nhi m khó quy ho ch và ki m soát.ạ ạ ễ ạ ể

Ô nhi m môi trễ ường t i làng ngh  mang đ m nét đ c thù c a ho t đ ng s nạ ề ậ ặ ủ ạ ộ ả  

xu t theo ngành ngh  và lo i hình s n ph m và tác đ ng tr c ti p đ n môi trấ ề ạ ả ẩ ộ ự ế ế ườ  ng

nước, đ t, khí trong khu v c.ấ ự

Ô nhi m môi trễ ường t i các làng ngh  thạ ề ường khá cao t i khu v c s n xu t vàạ ự ả ấ  

nh h ng tr c ti p đ n s c kho  c a ng i lao đ ng

1.3.2. Ô nhi m môi tr ễ ườ ng n ướ c 

       Kh i lố ượng và đ c tr ng nặ ư ước th i s n xu t   các làng ngh  ph  thu cả ả ấ ở ề ụ ộ  

ch  y u vào công ngh  và nguyên li u dùng trong s n xu t. Chê bi n lủ ế ệ ệ ả ấ ế ương th c,ự  

th c ph m, chăn nuôi, gi t m  gia súc, gia c m, ự ẩ ế ổ ầ ươm t , d t nhu m… là nh ngơ ệ ộ ữ  ngành s n xu t có nhu c u nả ấ ầ ướ ấ ớc r t l n và cũng x  th i ra kh i lả ả ố ượng l n nớ ướ  c

th i v i m c đ  ô nhi m h u c  cao đ n r t cao. Ngả ớ ứ ộ ễ ữ ơ ế ấ ượ ạc l i, m t s  ngành nh  táiộ ố ư  

ch , ch  tác kim lo i, đúc đ ng, nhôm… nhu c u nế ế ạ ồ ầ ước không l n nh ng nớ ư ước th iả  

b  ô nhi m các ch t r t đ c h i nh  các hoá ch t axit, mu i kim lo i, xyanua và cácị ễ ấ ấ ộ ạ ư ấ ố ạ  kim lo i n ng nh  Hd, Pb, Cr, Zn, Cu…ạ ặ ư

- Các làng ngh  ch  bi n lề ế ế ương th c, th c ph m, chăn nuôi và gi t m : kh iự ự ẩ ế ổ ố  

lượng nước th i s n xu t r t l n v i th i lả ả ấ ấ ớ ớ ả ượng các ch t ô nhi m h u c  caoấ ễ ữ ơ

- Các làng ngh  d t nhu m, ề ệ ộ ươm t , thu c da: nơ ộ ước th i s n xu t có đ  màu cao,ả ả ấ ộ  

ch a nhi u hoá ch t, đ  mu i cao.ứ ề ấ ộ ố

- Các làng ngh  tái ch  ph  li u: nề ế ế ệ ước th i s n xu t ch a nhi u hoá ch t đ c h iả ả ấ ứ ề ấ ộ ạ

- Các làng ngh  th  công m  ngh : nề ủ ỹ ệ ước th i s n xu t c a m t s  làng ngh  s nả ả ấ ủ ộ ố ề ơ  mài và mây tre đan ch a nhi u lo i hoá ch t đ c.ứ ề ạ ấ ộ

- Các làng ngh  th  công m  ngh : nề ủ ỹ ệ ước th i s n xu t c a m t s  làng ngh  s nả ả ấ ủ ộ ố ề ơ  mài và mây tre đan ch a nhi u lo i hoá ch t đ c.ứ ề ạ ấ ộ

B ng 1.3: các d ng ch t th i trong n ả ạ ấ ả ướ c theo lo i hình s n xu t ạ ả ấ

Lo i hình s n xu tạ ả ấ Các d ng ch t th iạ ấ ả  trong môi trường nước

1   Ch   bi n   lế ế ương   th c,ự  

th c ph m, chăn nuôi, gi tự ẩ ế  

mổ

BOD,   COD,   ch t   r n   l   l ng,   t ng   N,   T ng   P,ấ ắ ơ ử ổ ổ  Coliform

­ COD, d u m , CN­, kim lo iầ ỡ ạ

­ BOD, COD, t ng N, t ng P, d u m , đ  màuổ ổ ẫ ỡ ộ

5. V t li u xây d ng, khaiậ ệ ự  

thác đá

Ch t r n l  l ng, Si, Crấ ắ ơ ử

       (trích ngu n: Báo cáo môi tr ồ ườ ng qu c gia năm 2008 ố )

1.4. Ô nhi m môi tr ễ ườ ng làng ngh  tác đ ng ề ộ  đ n s c kho  c ng đ ng ế ứ ẻ ộ ồ

     Ô nhi m môi trễ ường làng ngh  làm gia tăng t  l  ngề ỷ ệ ười m c b nh đang laoắ ệ  

đ ng và sinh s ng t i chính làng ngh  đó. T  l  này đang có xu hộ ố ạ ề ỷ ệ ướng tăng trong 

nh ng năm g n đây.ữ ầ

       Theo các nghiên c u c a Vi n BHLĐ, s c kh e dân c  t i các làng ngh  táiứ ủ ệ ứ ỏ ư ạ ề  sinh kim lo i là có nhi u v n đ  nh t. K t qu  đi u tra s c kh e t i làng tái sinhạ ề ấ ề ấ ế ả ề ứ ỏ ạ  chì Đông Mai (H ng Yên) cho Tri u ch ng ch  quan v  hô h p (t c ng c, khó th )ư ệ ứ ủ ề ấ ứ ự ở  chi m 65,6%, suy nhế ược th n kinh chi m 71,8%, đa kh p mãn chi m 46,9%, t  lầ ế ớ ế ỷ ệ 

h ng c u gi m chi m 19,4%, t  l  HST gi m chi m 44,8% (k t qu  v  t  l  h ngồ ầ ả ế ỷ ệ ả ế ế ả ề ỷ ệ ồ  

c u và HST thông qua xét nghi m máu và ALA ni u cho 32 đ i tầ ệ ệ ố ượng trong làng) và 

5 trường h p nhi m đ c chì (trong đó có 3 tr  em). T i làng ngh  Văn Môn: B nhợ ễ ộ ẻ ạ ề ệ  

đường hô h p chi m 64,4%, suy nhấ ế ược th n kinh 54,5%, b nh ngoài da 23,1%. T iầ ệ ạ  làng ngh  Vân Mai, B c Ninh: B nh đề ắ ệ ường hô h p chi m 44,4%, b nh da li uấ ế ệ ễ  68,5%, b nh đệ ường ru t 58,8%. Trong m t nghiên c u c a Vi n BHLĐ năm 2005,ộ ộ ứ ủ ệ  

đi u tra v  tình hình m c b nh trong vòng 2 tháng g n nh t, 17,73% đ i tề ề ắ ệ ầ ấ ố ượng trả 

l i r ng mình có b   m trong th i gian đó. Trong s  m c b nh nhi u nh t là cácờ ằ ị ố ờ ố ắ ệ ề ấ  

b nh v  đệ ề ường hô h p (viêm h ng: 30,56%, viêm ph  qu n: 25%), sau đó là cácấ ọ ế ả  

b nh c  xệ ơ ương kh p (đau kh p xớ ớ ương: 15,28%, đau dây th n kinh: 9,72%), th pầ ấ  

h n là các b nh v  m t (11,11%), b nh v  tiêu hóa, b nh v  da, v.v. Theo nh ngơ ệ ề ắ ệ ề ệ ề ữ  

người b  b nh, 50,8% cho r ng b nh mà mình m c có liên quan đ n công vi c,ị ệ ằ ệ ắ ế ệ  33,3% khác cho là không liên quan đ n công vi c và 15,9% không bi t là b nh màế ệ ế ệ  mình m c có liên quan đ n công vi c hay không. ắ ế ệ       T i các làng nghạ ề truy n th ng, c  s  h  t ng còn th p kém, m t b ng s n xu t ch t ch i và t  ch cề ố ơ ở ạ ầ ấ ặ ằ ả ấ ậ ộ ổ ứ  

s n xu t thi u khoa h c. Đi u ki n và môi trả ấ ế ọ ề ệ ường lao đ ng r t đáng lo ng i, NLĐộ ấ ạ  

thường xuyên ph i ti p xúc v i b i, nhi t, hóa ch t; nguy c  tai n n lao đ ng caoả ế ớ ụ ệ ấ ơ ạ ộ  

và thi u phế ương ti n b o v  cá nhân. Môi trệ ả ệ ường s ng đang có nguy c  b  ô nhi mố ơ ị ễ  

do ch t th i s n xu t không đấ ả ả ấ ược x  lý mà th i tr c ti p vào môi trử ả ự ế ường xung quanh, gây ô nhi m không khí, nễ ước và đ t. S c kh e NLĐ và dân c  đang b  đeấ ứ ỏ ư ị  

d a do ô nhi m môi trọ ễ ường[4]

Ch ươ ng 3

HI N TR NG Ô NHI M NGU N N Ệ Ạ Ễ Ồ ƯỚ C M T DO Ặ  

N ƯỚ C TH I T I LÀNG NGH  VI T NAM Ả Ạ Ề Ệ

      Hi n nay, tình tr ng ph  bi n c a các h , c  s  s n xu t ngh    nông thônệ ạ ổ ế ủ ộ ơ ở ả ấ ề ở  

là s  d ng ngay di n tích   làm n i s n xu t. Khi quy mô s n xu t tăng lên ho c sử ụ ệ ở ơ ả ấ ả ấ ặ ử 

d ng thi t b , hóa ch t đã làm cho môi trụ ế ị ấ ường s ng b  ô nhi m n ng n , nh t là ố ị ễ ặ ề ấ ở các làng ngh  tái ch  ph  li u và ch  bi n th c ph m. Cho đ n nay, ph n l n nề ế ế ệ ế ế ự ẩ ế ầ ớ ướ  c

th i t i các làng ngh  đ u th i th ng ra ngoài không qua b t k  khâu x  lý nào. Đâyả ạ ề ề ả ẳ ấ ỳ ử  chính là nguyên nhân khi n cho tình tr ng ô nhi m ngu n nế ạ ễ ồ ướ ạc t i các làng nghề ngày càng t i t  h n.ồ ệ ơ

3.1. Ô nhi m ngu n n ễ ồ ướ c m t t i làng ngh  ch  bi n nông s n th c ặ ạ ề ế ế ả ự  

ph m ẩ

       V n đ  ô nhi m nấ ề ễ ướ ạc t i các làng ngh  ch  bi n nông s n th c ph m ngàyề ế ế ả ự ẩ  càng tr m tr ng. Ch  bi n nông s n th c ph m là lo i hình s n xu t có nhu c uầ ọ ế ế ả ự ẩ ạ ả ấ ầ  

l n v  s  d ng nớ ề ử ụ ước và đ ng th i cũng th i ra m t lồ ờ ả ộ ượng nước không nh  Nỏ ướ  c

th i c a các làng ngh  này có đ c tính chung là r t giàu ch t h u c , d  phân huả ủ ề ặ ấ ấ ữ ơ ễ ỷ sinh h cọ  Tùy theo quy trình ch  bi n, nế ế ước th i ch  bi n nông s n th c ph m cóả ế ế ả ự ẩ  BOD5 lên t i 2500 ­ 5000mg/l, COD 13300 ­ 20000mg/l (nớ ước tách b t đen trong s nộ ả  

xu t tinh b t s n). Nấ ộ ắ ước th i c ng chung c a các làng ngh  này đ u vả ố ủ ề ề ượt quy chu n cho phép t  5 ­ 32 l nẩ ừ ầ [2]. Theo kh o sát th c tr ng môi trả ự ạ ường s n xu t th chả ấ ạ  

d a khô t i phừ ạ ường 7, tx B n Tre, t nh B n Tre c a     . kêt qua phân tich cac thôngế ỉ ế ủ ́ ̉ ́ ́  

sô ô nhi m đ c tr ng nh t bao g m pH, DO, COD, BOD́ ễ ặ ư ấ ồ 5, SS, NTông ̉ , PTông̉ , Coliform trong nươc thai cua cac c  s  san xuât thach d a tai ph́ ̉ ̉ ́ ơ ở ̉ ́ ̣ ừ ̣ ương 7 so sánh v i c t B c à ớ ộ ủ  QCVN 24:2009/BTNMT đ u về ượt qua tiêu chu n cho phép nh  ch  s  COD g p 40­ẩ ư ỉ ố ấ

160 l n tiêu chu n, BOD g p 40 l n, ch  s  SS, Nit , photpho, coliform g p g n 10ầ ẩ ấ ầ ỉ ố ơ ấ ầ  

l n tiêu chu n cho phépầ ẩ [6]

         Theo “Đánh giá hi n tr ng ô nhi m môi trệ ạ ễ ường ph c v  phát tri n b n v ngụ ụ ể ề ữ  làng ngh  ch  bi n th c ph m Dề ế ế ự ẩ ương Li u, huy n Hoài Đ c, thành ph   Hà N iễ ệ ứ ố ộ ” 

s n xu t tinh b t là ngh  t o ra m t kh i lả ấ ộ ề ạ ộ ố ượng th i r t l n. Đ  t o ra m t t n tinhả ấ ớ ể ạ ộ ấ  

b t s n thành ph m c n 2 t n s n c , đ ng th i t o ra 0,9 t n bã, rác th i và 13 mộ ắ ẩ ầ ấ ắ ủ ồ ờ ạ ấ ả 3 

nước th i. Tả ương t  nh  v y v i m t t n tinh b t dong thành ph m cũng c n t iự ư ậ ớ ộ ấ ộ ẩ ầ ớ  

3,3 t n dong c , đ ng th i th i ra 2 t n bã, rác th i và 41 mấ ủ ồ ờ ả ấ ả 3 nước. Lượng th i nàyả  chi m t i 88% rác th i và 96% t ng lế ớ ả ổ ượng nước th i trong s n xu t c a toàn xãả ả ấ ủ [5]

B ng ả 3.1.2. T ng lổ ượng nước th i và bã th i t  s n xu t tinh b tả ả ừ ả ấ ộ  làng 

Nướ  c

th iả(m3)

S nả  

lượng(t n)ấ

Rác th iả  

r nắ(t n)ấ

Nước th iả(m3)

2005 60.000 54.000 780.000 17.000 34.000 697.000

2008 70.000 63.000 910.000 20.000 41.300 820.000

Toàn   b   nộ ước   th i   t   s n   xu t   đả ừ ả ấ ược   th i   tr c   ti p   vào   h   th ngả ự ế ệ ố  

mương nước c a xãủ   r i ch y vào sông Nhu , sông Đáyồ ả ệ ,  hai nhánh sông l nớ  

nh t c a toàn khu v c Hoài Đ c hàng năm ph i h ng ch u hàng tri u mấ ủ ự ứ ả ứ ị ệ 3 nướ  c

th i v i màu đen s m, mùi hôi chua n ng n c, kèm theo đó hàm lả ớ ẫ ồ ặ ượng huy n phùề  

vượt quá TCCP hàng ch c l n, BOD, COD vụ ầ ượt quá TCCP hàng ch c, hàng trămụ  

l n. Nh t là hàm lầ ấ ượng vi khu n r t l n, là nguyên nhân   m m b nh cho chínhẩ ấ ớ ủ ầ ệ  làng ngh  và các vùng lân c n.ề ậ  K t qu  phân tích m t s  m u nế ả ộ ố ẫ ướ ạc t i làng nghề năm 2009 cho th y t t c  các ch  tiêu đ u vấ ấ ả ỉ ề ượt quá TCCP, hàm lượng BOD, COD, 

SS và coliform đ u r t cao. Hàm lề ấ ượng BOD và COD trong nước th i trả ước các hộ 

s n xu t tinh b t s n, dong, l c tinh b t vả ấ ộ ắ ọ ộ ượt quá TCCP t  60 đ n 113 l n; hàmừ ế ầ  

lượng SS g p t  2 đ n 4 l n; N t ng, P t ng g p t  2 đ n 5 l n; đ c bi t lấ ừ ế ầ ổ ổ ấ ừ ế ầ ặ ệ ượ  ngcoliform vượt quá TCCP t  50 đ n 100, đ n 180 l n. ừ ế ế ầ

Trong cu n làng ngh  Vi t Nam và môi trố ề ệ ườ , GS.TS. Đ ng Kim Chi cũngng ặ  

đã c nh báo:ả  Các làng ngh  chê bi n nông s n th c ph m, nh t là các làng nghê s nề ế ả ự ẩ ấ ả