Thảo luận hóa vô cơ: Các hiện tượng, hiệu ứng dẫn đến ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu toàn cầu

Thảo luận hóa vô cơ Các hiện tượng, hiệu ứng dẫn đến ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu toàn cầu gồm các nội dung chính như: Khái quát chung về ô nhiễm môi trường, những hiện tượng, hiệu ứng chính gây ô nhiêm môi trường,...Mời các bạn cùng tham khảo!

Ch  đ : Các hi n tủ ề ệ ượng, hi u  ng d n đ n ô nhi m ệ ứ ẫ ế ễ

      môi trường và bi n đ i khí h u toàn c uế ổ ậ ầ

L I M  Đ UỜ Ở Ầ

      Xã h i loài ngộ ười đang ti n g n h n đ n s  phát tri n b n v ng. Đó làế ầ ơ ế ự ể ề ữ  

vi c phát tri n kinh t  hi n đ i song song v i b o v  môi trệ ể ế ệ ạ ớ ả ệ ường sinh thái. 

Nh ng th c t  hi n nay, chúng ta v n đang ph i ư ự ế ệ ẫ ả đ i đ u v i hàng lo t cácố ầ ớ ạ  

v n đ  nghiêm tr ng có tính b c thi t toàn c u nh  là thiên tai, d ch b nh,ấ ề ọ ứ ế ầ ư ị ệ  đói nghèo, th t nghi p, t  n n xã h i, kh ng ho ng di c , môi trấ ệ ệ ạ ộ ủ ả ư ường,  trong đó ô nhi m môi trễ ường và bi n đ i khí h u là hai v n đ  đế ổ ậ ấ ề ược quan tâm hàng đ u, làm nóng ngh  trầ ị ường c a nhi u qu c gia và các h i nghủ ề ố ộ ị 

qu c t ố ế

T  nh ng năm 70 c a th  k  trừ ữ ủ ế ỉ ước, người ta b t đ u đ  ý đ n nh ngắ ầ ể ế ữ  tác đ ng c a ô nhi m môi trộ ủ ễ ường và bi n đ i khí h u đ n s  phát tri nế ổ ậ ế ự ể  

b n v ng c a nhân lo i. Các h i ngh , h i th o v i quy mô khác nhau đề ữ ủ ạ ộ ị ộ ả ớ ượ  c

t  ch c ra trên toàn Th  gi i bàn v  nguyên nhân, h u qu  cũng nh  tìm raổ ứ ế ớ ề ậ ả ư  các gi i pháp gi m thi u t i đa nh ng tác đ ng c a hai v n đ  trên.ả ả ể ố ữ ộ ủ ấ ề

Tuy nhiên, đ  ch y theo s  phát tri n kinh t  và nh ng giá tr  không cóể ạ ự ể ế ữ ị  

th c, cũng nh  nh n th c c a nhân lo i còn h n ch , ngự ư ậ ứ ủ ạ ạ ế ười ta đã quên đi 

r ng phát tri n b n v ng ph i g n li n v i gi m thi u s  ô nhi m môiằ ể ề ữ ả ắ ề ớ ả ể ự ễ  

trường và ch ng l i bi n đ i khí h u. Vì l  đó nh ng năm g n đây, conố ạ ế ổ ậ ẽ ữ ầ  

người đã và đang ph i h ng ch u nh ng h u qu  vô cùng tàn kh c t  chínhả ứ ị ữ ậ ả ố ừ  

nh ng gì chúng ta đã làm. Đó là nh ng siêu bão m nh nh t trong l ch sữ ữ ạ ấ ị ử 

nh  Katrina (USA), Haiyan (Philippines) hay th m h a kép   Nh t B nư ả ọ ở ậ ả  năm 2011 làm rò r  phóng x    nhà máy đi n h t nhân Fukushima đã đ  l iỉ ạ ở ệ ạ ể ạ  

h u qu  vô cùng nghiêm tr ng mà con ngậ ả ọ ười ph i gánh ch u.ả ị

V i nh ng h u qu  tàn kh c đó, chúng ta c n nhìn nh n l i nh ng gìớ ữ ậ ả ố ầ ậ ạ ữ  

đã làm được và ch a làm đư ược đ  chung tay xây d ng m t Th  gi i phátể ự ộ ế ớ  tri n b n v ng, làm n n t ng cho th  h  mai sau. Bi n pháp thi t th cể ề ữ ề ả ế ệ ệ ế ự  

nh t c n làm ngay bây gi  là tri n khai nh ng nghiên c u chuyên sâu, đánhấ ầ ờ ể ữ ứ  giá nguyên nhân, bi n pháp và cách kh c ph c ô nhi m môi trệ ắ ụ ễ ường cũng 

nh  bi n đ i khí h u. ư ế ổ ậ

Ph n A: Ô NHI M M I TRầ Ễ Ỗ ƯỜNG

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG V  Ô NHI M MÔI TRỀ Ễ ƯỜNG1.1. Khái ni m, phân lo iệ ạ

1.1.1. Khái ni mệ

D a trên nhi u c  s , quan đi m khác nhau, m i qu c gia, m i tự ề ơ ở ể ỗ ố ỗ ổ 

ch c l i đ a ra m t khái ni m v  ô nhi m môi trứ ạ ư ộ ệ ề ễ ường cho riêng mình. Do 

v y trên Th  gi i hi n nay đang t n t i nhi u khái ni m ch a đậ ế ớ ệ ồ ạ ề ệ ư ược xem xét và quy chu n m t cách th ng nh t. Theo m t khái ni m đang đẩ ộ ố ấ ộ ệ ượ  cdùng ph  bi n thì “Ô nhi m môi trổ ế ễ ường là tình tr ng môi trạ ường b  ôị  nhi m b i các ch t hóa h c, sinh h c, b c x , ti ng  n,  gây  nh hễ ở ấ ọ ọ ứ ạ ế ồ ả ưở  ng

đ n s c kh e con ngế ứ ỏ ười và các c  th  s ng khác”.ơ ể ố

 Vi t Nam, lu t B o v  môi tr ng s  55/2014/QH13 c a Qu c h i

ban hành ngày 23 tháng 06 năm 2014 nêu rõ “Ô nhi m môi trễ ường là s  bi nự ế  

đ i c a các thành ph n môi trổ ủ ầ ường không phù h p v i quy chu n k  thu tợ ớ ẩ ỹ ậ  môi trường và tiêu chu n môi trẩ ường gây  nh hả ưởng x u đ n con ngấ ế ười và sinh v t”. Và theo đó, quy chu n k  thu t môi trậ ẩ ỹ ậ ường là gi i h n c a cácớ ạ ủ  thông s  v  ch t lố ề ấ ượng môi trường xung quanh, hàm lượng c a các ch tủ ấ  gây ô nhi m có trong ch t th i t  các ngu n khác nhau th i ra làm  nhễ ấ ả ừ ồ ả ả  

hưởng đ n môi trế ường. 

1.1.2. Phân lo iạ

Ô nhi m môi trễ ường thường có r t nhi u lo i, tuy nhiên ngấ ề ạ ười ta 

thường phân lo i ô nhi m môi trạ ễ ường thành các d ng sau:ạ

Hi n nay trên Th  gi i, tình tr ng ô nhi m môi trệ ế ớ ạ ễ ường đang di n ra ễ ở 

m c đáng báo đ ng. Bi u hi n hùng h n c a nó mà chúng ta đang ph i đ iứ ộ ể ệ ồ ủ ả ố  

m t hàng ngày đó là ch t lặ ấ ượng không khí đang   m c r t th p. Tiêu bi uở ứ ấ ấ ể  

nh  B c Kinh (Trung Qu c), ch t lư ắ ố ấ ượng không khí được x p   m c báoế ở ứ  

đ ng c p 2 trong thang 4 c p mà theo đó ch  s  PM 2.5 (n ng đ  h t b iộ ấ ấ ỉ ố ồ ộ ạ ụ  phân t )   đây đã đ t ngử ở ạ ưỡng 500 trong khi 300 đã được coi là r t nguyấ  

hi m. Đó còn ch a k  đ n n ng đ  c a các khí th i đ c h i cũng   m cể ư ể ế ồ ộ ủ ả ộ ạ ở ứ  

c c kì nguy hi m.ự ể

Hình 1.1: Ô nhi m không khí   B c Kinh (Trung Qu c)ễ ở ắ ố

Ô nhi m môi trễ ường đ t, nấ ước cũng đang là thách th c l n đ i v iứ ớ ố ớ  toàn c u. Theo đánh giá c a các nhà khoa h c thì đ n năm 2050, m t n aầ ủ ọ ế ộ ử  dân s  trên toàn Th  gi i s  thi u nố ế ớ ẽ ế ước s ch sinh ho t, đ c bi t là Châuạ ạ ặ ệ  Phi, Trung Đông  Nh ng bãi rác th i r n, nh ng con sông ô nhi m v i chữ ả ắ ữ ễ ớ ỉ 

s  kim lo i n ng, ch  s  ch t th i h u c  vô cùng l n xu t hi n càngố ạ ặ ỉ ố ấ ả ữ ơ ớ ấ ệ  nhi u nh  sông H ng ( n Đ ), sông Hoàng Hà (Trung Qu c), sông Catirumề ư ằ Ấ ộ ố  (Indonesia),  Cùng v i đó là là s  ô nhi m trên bi n b t ngu n t  chínhớ ự ễ ể ắ ồ ừ  các con sông cũng nh  nh ng t i n n hàng h i làm tràn d u ra bi n làmư ữ ạ ạ ả ầ ể  

nh h ng nghiêm tr ng đ n h  sinh thái, tuy t ch ng nhi u lo i đ ng

th c v t quý hi m.ự ậ ế

Ngoài nh ng bi u hi n trên, trong th i đ i ngày nay, toàn c u cònữ ể ệ ờ ạ ầ  đang ph i đ i m t v i m t lo i ô nhi m môi trả ố ặ ớ ộ ạ ễ ường khác đó là ô nhi mễ  phóng x  H n Th  gi i v n ch a quên th m h a h t nhân Chernobyl (Liênạ ẳ ế ớ ẫ ư ả ọ ạ  

Xô, năm 1986) hay v  n  nhà máy đi n h t nhân Fukushima 1 (Nh t B n,ụ ổ ệ ạ ậ ả  năm 2011). Chúng  nh hả ưởng tr c ti p và t c thì đ n s c kh e c a conự ế ứ ế ứ ỏ ủ  

người và các lo i sinh v t, đ  l i nh ng h u qu  n ng n  cho nhi u thạ ậ ể ạ ữ ậ ả ặ ề ề ế 

h , đòi h i kh c ph c trong m t th i gian r t dài.ệ ỏ ắ ụ ộ ờ ấ

1.2.2. T i Vi t Nam ạ ệ

 Vi t Nam, ô nhi m môi tr ng t p trung trên 3 lo i chính là ô

nhi m đ t, ô nhi m nễ ấ ễ ước và ô nhi m không khí. Theo đánh giá m i đâyễ ớ  

c a Ngân hàng Th  gi i t i Vi t Nam, v i 59 đi m trong b ng x p h ngủ ế ớ ạ ệ ớ ể ả ế ạ  

ch  s  hi u qu  ho t đ ng môi trỉ ố ệ ả ạ ộ ường, Vi t Nam đ ng th  85/163 nệ ứ ứ ướ  c

được x p h ng. Còn theo k t qu  nghiên c u khác v a qua t i Di n đànế ạ ế ả ứ ừ ạ ễ  Kinh t  Th  gi i Davos, Vi t Nam n m trong s  10 qu c gia có ch t lế ế ớ ệ ằ ố ố ấ ượ  ngkhông khí th p và  nh hấ ả ưởng nhi u nh t đ n s c kh e.ề ấ ế ứ ỏ

Nh ng bi u hi n cho ô nhi m môi trữ ể ệ ễ ường   Vi t Nam ph i k  đ n sở ệ ả ể ế ố 

lượng rác th i sinh ho t, rác th i y t , rác th i công nghi p ch a qua phânả ạ ả ế ả ệ ư  

lo i và tái ch  tăng t ng ngày. Vi t Nam còn đạ ế ừ ệ ược m nh danh là bãi rácệ  công ngh  c a Th  gi i. Nệ ủ ế ớ ước th i sinh ho t, công nghi p ch a qua x  líả ạ ệ ư ử  

x  th i tr c ti p ra môi trả ả ự ế ường làm ch t nhi u dòng sông nh : Th  V iế ề ư ị ả  (Đ ng Nai), sông Tô L ch (Hà N i), sông C u (Thái Nguyên),  Bên c nhồ ị ộ ầ ạ  

đó, v i t c đ  đô th  hóa chóng m t và s  tăng nhanh v  s  lớ ố ộ ị ặ ự ề ố ượng c a cácủ  

phương ti n giao thông khi n b i m t đệ ế ụ ặ ường, khói th i phả ương ti n ngàyệ  càng nhi u và khó có bi n pháp x  lí và kh c ph c k p th i.ề ệ ử ắ ụ ị ờ

Hình 1.2: M t khúc sông ô nhi m Th  V i (Đ ng Nai)ộ ễ ị ả ồ

CHƯƠNG 2: NH NG HI N TỮ Ệ ƯỢNG, HI U  NG CHÍNHỆ Ứ

GÂY Ô NHIÊM MÔI TRƯỜNG2.1. Hi n tệ ượng phát th i khí gây ô nhi m môi trả ễ ường không khí2.1.1. Thành ph n không khí t  nhiên và tiêu chu n không khí an toànầ ự ẩ  

c a Vi t Namủ ệ

Môi trường không khí hay còn g i là ọ khí quy n Trái đ t là l p ch t khíể ấ ớ ấ  bao quanh hành tinh Trái đ t và đấ ược gi  l i b i l c h p d n c a Trái đ t.ữ ạ ở ự ấ ẫ ủ ấ  Thành   ph n   theo   th   tích   c a   nó   g m   có:   Nit   (Nầ ể ủ ồ ơ 2,   78,1%),   Ôxy   (O2, 20,9%), Agon (Ar, 0,9%), Cacbonic (CO2, 0,035%), h i nơ ước (H2O) và m tộ  

s  ch t khí khác. B u khí quy n b o v  s  s ng trên Trái đ t b ng cáchố ấ ầ ể ả ệ ự ố ấ ằ  

h p th  các b c x  tia c c tím c a M t Tr i và t o ra s  thay đ i nhi t đấ ụ ứ ạ ự ủ ặ ờ ạ ự ổ ệ ộ 

gi a ngày và đêm. Vì nh ng lí do khác nhau, thành ph n c a chúng đang cóữ ữ ầ ủ  

s  thay đ i theo chi u hự ổ ề ướng tiêu c c,  nh hự ả ưởng tr c ti p đ n cu c s ngự ế ế ộ ố  

c a con ngủ ười và các sinh v t khác trên Trái Đ t.ậ ấ

2.1.2. M t s  khí phát th i chínhộ ố ả

Cùng v i s  phát tri n c a n n công nghi p Th  gi i, đi kèm v i sớ ự ể ủ ề ệ ế ớ ớ ự tăng nhanh v  s  lề ố ượng các khu công nghi p, khu ch  xu t, nhà máy, xíệ ế ấ  nghi p, các phệ ương ti n giao thông,  là s  tăng lên v  s  lệ ự ề ố ượng các khí 

th i đ c h i th i ra môi trả ộ ạ ả ường m i ngày. Ph i k  đ n nh ng k  thù sỗ ả ể ế ữ ẻ ố 

m t gây ô nhi m môi trộ ễ ường không khí nh : CO, COư 2, SO2, NOx, O3,  khí 

đ ng hô h p c a các sinh v t hi u khí, ) cân b ng v i lộ ấ ủ ậ ế ằ ớ ượng CO2 đượ ử c s

d ng cho quang h p. Ví d  nh : con ngụ ợ ụ ư ười hít vào khí O2 và th  ra khí COở 2, cây xanh l y COấ 2  t  môi trừ ường k t h p v i nế ợ ớ ước đ  t ng h p thànhể ổ ợ  

đường:

6CO2 + 12H2O  C6H12O6 + 6O2 + 6H2OHai lo i ho t đ ng c a con ngạ ạ ộ ủ ười là đ t nhiên li u hoá th ch (tăngố ệ ạ  ngu n phát sinh nhân t o COồ ạ 2) và phá r ng (gi m ngu n tiêu th  t  nhiênừ ả ồ ụ ự  

CO2) đã làm cho quá trình trên m t cân b ng khi n lấ ằ ế ượng khí CO2  trong không khí ngày càng tăng lên qua t ng năm.ừ

Hình 2.2: Nh ng cánh r ng b  tàn pháữ ừ ị

Phương trình đ t cháy nhiên li u:ố ệ

Hidrocacbon + O2  CO2 + H2O2.1.2.2. Khí Dioxit sunfua (SO2)

SO2 là ch t gây ô nhi m không khí có n ng đ  th p trong khí quy n,ấ ễ ồ ộ ấ ể  

t p trung ch  y u   t ng đ i l u. SOậ ủ ế ở ầ ố ư 2  sinh ra do núi l a phun, đ t nhiênử ố  

li u than, d u, khí đ t, sinh kh i th c v t, qu ng sunfua,  SOệ ầ ố ố ự ậ ặ 2 r t đ c h iấ ộ ạ  

đ i v i s c kho  c a ngố ớ ứ ẻ ủ ười và sinh v t, gây ra các b nh v  ph i khí phậ ệ ề ổ ế 

qu n. SOả 2 trong không khí khi g p Ôxy và nặ ướ ạc t o thành Axit, t p trungậ  trong nước m a gây ra hi n tư ệ ượng m a Axit.ư

S  đ  gây m a Axit:ơ ồ ư

S   SO2  SO3  H2SO4

2.1.2.3. Khí Cacbon monoxit (CO)

CO được hình thành do vi c đ t cháy không h t nhiên li u hoá th chệ ố ế ệ ạ  

nh  than, d u và m t s  ch t h u c  khác. Khí th i t  các đ ng c  xe máyư ầ ộ ố ấ ữ ơ ả ừ ộ ơ  

là ngu n gây ô nhi m CO ch  y u   các thành ph  Hàng năm trên toàn c uồ ễ ủ ế ở ố ầ  

s n sinh kho ng 600 tri u t n CO. CO không đ c v i th c v t vì cây xanhả ả ệ ấ ộ ớ ự ậ  

có th  chuy n hoá CO thành COể ể 2 và s  d ng nó trong quá trình quang h p.ử ụ ợ  

Vì v y th m th c v t đậ ả ự ậ ược xem là tác nhân t  nhiên có tác d ng làm gi mự ụ ả  

ô nhi m CO. Khi con ngễ ườ ởi   trong không khí có n ng đ  CO kho ngồ ộ ả  250ppm s  b  t  vong.ẽ ị ử

Hình 2.3: Phương ti n giao thông tác nhân chính phát th i khí COệ ả

Phương trình đ t cháy nhiên li u trong  đi u ki n thi u  Ôxy ho cố ệ ề ệ ế ặ  nhi t đ  ch a đ  cao đ  cháy hoàn toàn:ệ ộ ư ủ ể

Hidrocacbon + O2  CO2 + CO + H2O2.1.2.4. Khí Đinit  oxitơ  (N2O)

N2O được sinh ra trong quá trình đ t các nhiên li u hoá th ch. Hàmố ệ ạ  

lượng c a nó đang tăng d n trên ph m vi toàn c u, hàng năm kho ng t  0,2ủ ầ ạ ầ ả ừ  

­ 0,3%. M t lộ ượng nh  Nỏ 2O khác xâm nh p vào khí quy n do k t qu  c aậ ể ế ả ủ  quá trình nitrat hoá các lo i phân bón h u c  và vô c  Nạ ữ ơ ơ 2O xâm nh p vàoậ  không khí s  không thay đ i d ng trong th i gian dài, ch  khi đ t t i nh ngẽ ổ ạ ờ ỉ ạ ớ ữ  

t ng trên c a khí quy n nó m i tác đ ng m t cách ch m ch p v i nguyênầ ủ ể ớ ộ ộ ậ ạ ớ  

t  Ôxy.ử

2.1.2.4 Chloroflurocarbon (CFC)

CFC là nh ng hoá ch t do con ngữ ấ ườ ổi t ng h p đ  s  d ng trong nhi uợ ể ử ụ ề  ngành công nghi p, đ c bi t là thi t b  máy l nh và t  đó xâm nh p vào khíệ ặ ệ ế ị ạ ừ ậ  quy n. CFClể 3 (CFC11) ho c CFClặ 2 ho c CFặ 2Cl2 (còn g i là Freon12 ho cọ ặ  

F12) là nh ng ch t thông d ng c a CFC. M t lữ ấ ụ ủ ộ ượng nh  CFC khác làỏ  CHClF2 (ho c F22), CClặ 4 và CF4 cũng xâm nh p vào khí quy n. C  hai h pậ ể ả ợ  

ch t CFC11 và CFC12 ho c Freon đ u là nh ng h p ch t có ý nghĩa kinh tấ ặ ề ữ ợ ấ ế cao, vi c s n xu t và s  d ng chúng đã tăng lên r t nhanh trong hai th p kệ ả ấ ử ụ ấ ậ ỷ 

v a qua. Chúng t n t i c    d ng sol khí và không sol khí. D ng sol khíừ ồ ạ ả ở ạ ạ  

thường làm t n h i t ng Ôzôn, do đó là s  báo đ ng v  môi trổ ạ ầ ự ộ ề ường, nh ngữ  

d ng không sol khí thì v n ti p t c s n xu t và ngày càng tăng v  sạ ẫ ế ụ ả ấ ề ố 

lượng. CFC có tính  n đ nh cao và không b  phân hu  Khi CFC đ t t iổ ị ị ỷ ạ ớ  

thượng t ng khí quy n chúng s  đầ ể ẽ ược các tia c c tím phân hu  T c đự ỷ ố ộ phân hu  CFC s  r t nhanh n u t ng Ôzôn b  t n thỷ ẽ ấ ế ầ ị ổ ương và các b c xứ ạ 

c c tím t i đự ớ ược nh ng t ng khí quy n th p h n.ữ ầ ể ấ ơ

2.2. Hi n tệ ượng x  th i ch t th i r n, nả ả ấ ả ắ ước th i ch a qua x  líả ư ử  

tr c ti p ra môi trự ế ường nước

Mu i c a Nit  và Photpho là các ch t dinh dố ủ ơ ấ ưỡng cho th c v t, ự ậ ở 

n ng đ  thích h p, chúng t o đi u ki n cho cây c , rong t o phát tri n.ồ ộ ợ ạ ề ệ ỏ ả ể  Tuy nhiên do ho t đ ng sinh ho t và s n xu t c a con ngạ ộ ạ ả ấ ủ ười đã làm gia 

tăng n ng đ  các ion này trong nồ ộ ướ ực t  nhiên. M c dù không đ c h i choặ ộ ạ  con người, song khi có m t trong nặ ước v i n ng đ  l n, chúng s  gây hi nớ ồ ộ ớ ẽ ệ  

tượng phú dưỡng. Theo các nhà khoa h c, khi hàm lọ ượng photphat trong 

nước đ t đ n m c 0,01ạ ế ứ  mg/l (tính theo P) và t  l  P:N:C vỷ ệ ượt quá 1:16:100, thì s  gây ra hi n tẽ ệ ượng phú dưỡng ngu n nồ ước

Ngu n phát sinh các g c ion này g m nồ ố ồ ước th i sinh ho t, phân bón,ả ạ  

d  lư ượng thu c b o v  th c v t trong nông nghi p ch a phân gi i h tố ả ệ ự ậ ệ ư ả ế  cũng nh  các nhà máy t ng h p phân bón, thu c tr  sâu. Ví d : phân đ mư ổ ợ ố ừ ụ ạ  Amoni có thành ph n NHầ 4NO3, NH4Cl, (NH4)2SO4; phân đ m Nitrat có thànhạ  

ph n NaNOầ 3, Ca(NO3)2;  là nguyên nhân ch  y u sinh ra các g c ion nàyủ ế ố  trong th c t ự ế

G c clorua, sunfatố

Hai g c mu i này t n t i trong nố ố ồ ạ ướ ực t  nhiên tương đ i cao, đ c bi tố ặ ệ  

là clorua. Khi có m t trong nặ ước, g c sunfat b  vi sinh v t chuy n hóa thànhố ị ậ ể  sunfit và Axit sunfuric có th  ăn mòn để ường  ng d n nố ẫ ước ho c bê tông, ặ ở 

n ng đ  cao gây h i cho cây tr ng. Đ i v i g c clorua, nó k t h p v i ionồ ộ ạ ồ ố ớ ố ế ợ ớ  

K+, Na+ gây ra v  cho nị ước, do đó n ng đ  cao gây nhi m m n, nồ ộ ễ ặ ước không 

th  tể ưới tiêu hay dùng cho sinh ho t đạ ược

Ngu n phát sinh g c clorua ch  y u t  nồ ố ủ ế ừ ước th i sinh ho t hàng ngày,ả ạ  còn g c sunfat ch  y u t  các nhà máy s n xu t phân bón (supephotphat),ố ủ ế ừ ả ấ  

t ng h p h u c  (ch t n , ph m nhu m, dổ ợ ữ ơ ấ ổ ẩ ộ ược ph m) ẩ

Các kim lo i n ngạ ặ

Pb, Hg, Cr, Cd, As, Mn,  thường có trong nước th i công nghi p. H uả ệ ầ  

h t kim lo i n ng đ u có đ c tính cao đ i v i con ngế ạ ặ ề ộ ố ớ ười cũng nh  sinhư  

v t.ậ

­ Chì (Pb): Chì có trong nước th i c a các c  s  s n xu t pin, acquy,ả ủ ơ ở ả ấ  luy n kim, hóa d u. Chì còn đệ ầ ược đ a vào môi trư ường nướ ừc t  không khí 

b  ô nhi m do khí th i c a các phị ễ ả ủ ương ti n giao thông. Chì có kh  năng tíchệ ả  lũy trong c  th , gây đ c th n kinh, gây ch t n u b  nhi m đ c n ng. Chìơ ể ộ ầ ế ế ị ễ ộ ặ  cũng r t đ c đ i v i đ ng v t th y sinh. Các h p ch t chì h u c  đ c g pấ ộ ố ớ ộ ậ ủ ợ ấ ữ ơ ộ ấ  

10 – 100 l n so v i chì vô c  đ i v i các lo i cá.ầ ớ ơ ố ớ ạ

Hình 2.4: M t c  s  tái ch  acquy gây ô nhi m Chìộ ơ ở ế ễ

­ Th y ngân (Hg): Th y ngân làủ ủ  kim lo iạ  đượ  s  d ngc ử ụ  trong nông nghi pệ  (thu c ch ng n m) và trong công nghi p (làm đi n c c). Trong tố ố ấ ệ ệ ự ự nhiên, th y ngân đủ ược đ a vào môi trư ường t  ngu n khí núi l a.   cácừ ồ ử Ở  vùng có m  th y ngân, n ng đ  th y ngân trong nỏ ủ ồ ộ ủ ước khá cao. Nhi u lo iề ạ  

nước th i công nghi p có ch a th y ngân   d ng mu i vô c  c a Hg(I),ả ệ ứ ủ ở ạ ố ơ ủ  Hg(II) ho c các h p ch t h u c  ch a th y ngân. Th y ngân là kim lo iặ ợ ấ ữ ơ ứ ủ ủ ạ  

n ng r t đ c đ i v i con ngặ ấ ộ ố ớ ười. Vào th p niên 50 – 60, ô nhi m th y ngânậ ễ ủ  

h u c    v nh Minamata (Nh t B n) đã gây tích lũy Hg trong h i s n. H nữ ơ ở ị ậ ả ả ả ơ  

1000 người đã ch t do b  nhi m đ cế ị ễ ộ  th y ngânủ  sau khi ăn các lo i h i s nạ ả ả  đánh b t trong v nh này.ắ ị

­ Asen (As): Asen là kim lo i đạ ượ ử ục s  d ng trong công nghi p gi  daệ ả  (r ng lông thú), t ng h p ch t màu công nghi p ho c s n xu t thu c n ,ụ ổ ợ ấ ệ ặ ả ấ ố ổ  luy n kim, khai khoáng. Asen và các h p ch t c a nó là các ch t đ c đ iệ ợ ấ ủ ấ ộ ố  

v i con ngớ ười và sinh v t, và có kh  năng tích lũy trong c  th  r t lâu vàậ ả ơ ể ấ  gây ung th ư

2.2.1.2. Các ch t th i h u c  và rác th i r nấ ả ữ ơ ả ắ

Các ch t th i h u cấ ả ữ ơ

Cacbonhidrat, protein, ch t béo,  thấ ường có m t trong nặ ước th i sinhả  

ho t, nạ ước th i đô th , nả ị ước th i công nghi p ch  bi n th c ph m thả ệ ế ế ự ẩ ườ  ng

là các ch t h u c  d  b  phân h y sinh h c. Tác h i l n nh t c a chúng làấ ữ ơ ễ ị ủ ọ ạ ớ ấ ủ  

đ i v i ngu n l i th y s n. Chúng làm gi m oxi hòa tan trong nố ớ ồ ợ ủ ả ả ước d nẫ  tôm cá ch t hàng lo t.ế ạ

Các ch t h u c  có đ c tính cao thấ ữ ơ ộ ường là các ch t h u c  b n v ng,ấ ữ ơ ề ữ  không b  phân h y sinh h c, kh  năng t n l u trong đ t cao và tích lũyị ủ ọ ả ồ ư ấ  trong   c   th   sinh   v t   Các   ch t   polychlorophenol   (PCPs),ơ ể ậ ấ  polychlorobiphenyl   (PCBs),   các   hydrocacbon   đa   vòng   ng ng   t   (PAHs:ư ụ  polycyclic aromatic hydrocacbons), các h p ch t d  vòng N, ho c O là cácợ ấ ị ặ  

h p ch t h u c  b n v ng. Các ch t này thợ ấ ữ ơ ề ữ ấ ường có trong nước th i côngả  nghi p, nệ ước ch y tràn t  đ ng ru ng (có ch a nhi u thu c tr  sâu, di tả ừ ồ ộ ứ ề ố ừ ệ  

c , kích thích sinh trỏ ưởng,…). Các h p ch t này thợ ấ ường là các tác nhân gây 

ô nhi m nguy hi m, ngay c  khi có m t v i n ng đ  r t nh  trong môiễ ể ả ặ ớ ồ ộ ấ ỏ  

trường

Rác th i r nả ắ

M t trong s  nh ng nguyên nhân gây ô nhi m ngu n nộ ố ữ ễ ồ ước ph i kả ể 

đ n là các ch t th i r n. Đa ph n chúng xu t phát t  các rác th i sinh ho t,ế ấ ả ắ ầ ấ ừ ả ạ  rác th i y t , rác th i ch  bi n, xây d ng  Chúng t n t i trong nả ế ả ế ế ự ồ ạ ước làm 

t c ngh n dòng ch y, sinh ra các ch t đ c, làm m t m  quan sông h  M tắ ẽ ả ấ ộ ấ ỹ ồ ộ  trong s  các ch t th i r n nhi u nh t hi n nay ph i k  đ n các v t d ngố ấ ả ắ ề ấ ệ ả ể ế ậ ụ  sinh ho t có ngu n g c nilon. Do không đạ ồ ố ược phân lo i, tái ch , tái sạ ế ử 

d ng, th i gian phân h y c a chúng trong đ t, nụ ờ ủ ủ ấ ướ ạc l i lâu dài, đ t thì sinhố  

ra các ch t đ c h i nên đ  gi i quy t chúng là c c kì khó khăn, đòi hòiấ ộ ạ ể ả ế ự  nhi u chi phí và ngu n l c.ề ồ ự

CHƯƠNG 3: Đ  XU T CÁC BI N PHÁPỀ Ấ Ệ

GI M  THI U Ô NHI M MÔI TRẢ Ể Ễ ƯỜNG (  VI T NAM)Ở Ệ

3.1. Gi i pháp công ngh , k  thu tả ệ ỹ ậ

Ph n l n các nguyên nhân gây ô nhi m đ u đ n t  các nhà máy, xíầ ớ ễ ề ế ừ  nghi p công nghi p. Do v y gi i pháp v  công ngh , k  thu t là c c kìệ ệ ậ ả ề ệ ỹ ậ ự  quan tr ng trong vi c góp ph n h n ch  ô nhi m môi trọ ệ ầ ạ ế ễ ường. 

Nh ng vi c làm thi t th c ph i k  đ n nh : s  d ng các nguyênữ ệ ế ự ả ể ế ư ử ụ  nhiên v t li u thân thi n v i môi trậ ệ ệ ớ ường; nhanh chóng áp d ng, chuy nụ ể  giao công ngh , k  thu t hi n đ i, tiên ti n vào s n xu t, v n hành; nghiênệ ỹ ậ ệ ạ ế ả ấ ậ  

c u công ngh  x  lí, thu h i ô nhi m; ứ ệ ử ồ ễ

3.2. Gi i pháp qu n lí và ki m soát môi trả ả ể ường

­ Tăng cường công tác thanh tra, ki m tra đánh giá ch t lể ấ ượng môi 

trường đ  k p th i có bi n pháp x  lí.ể ị ờ ệ ử

­ Ki m tra, giám sát vi c th c hi n công ể ệ ự ệ ước, lu t b o v  môi trậ ả ệ ườ  ng

đã được quy đ nh c a các nhà máy, xí nghi p, khu công nghi p, khu chị ủ ệ ệ ế 

xu t, làng ngh , ấ ề

­ Có các bi n pháp, ch  tài phù h p đ  x  lí các hành vi vi ph m.ệ ế ợ ể ử ạ

3.3. Gi i pháp quy ho chả ạ

­ Làm t t công tác quy ho ch làng ngh , khu công nghi p gi m thi uố ạ ề ệ ả ể  

t i đa s  phát tri n trong thành ph , khu dân c ố ự ể ố ư

­ Quy ho ch các bãi rác th i sinh ho t, đạ ả ạ ường  ng thoát nố ước h p lí,ợ  phù h p v i nhu c u th c ti n, tránh.ợ ớ ầ ự ễ

­ Th c hi n di d i các khu công nghi p, khu ch  xu t trong khu v cự ệ ờ ệ ế ấ ự  đông dân c  Ch  gi  l i các khu công nghi p, nhà máy, xí nghi p có tácư ỉ ữ ạ ệ ệ  

đ ng th p nh t đ n môi trộ ấ ấ ế ường

­ Phát tri n các lo i hình giao thông công c ng, gi m thi u phể ạ ộ ả ể ươ  ng

ti n cá nhân. Quy ho ch cây xanh đô th , tr ng r ng, ệ ạ ị ồ ừ

3.4. Gi i pháp giáo d c, tuyên truy nả ụ ề

­ Tuyên truy n, giáo d c cho ngề ụ ười dân v  tác h i c a ô nhi m môiề ạ ủ ễ  

trường và các bi n pháp gi m thi u ô nhi m môi trệ ả ể ễ ường trong đ i s ngờ ố  hàng ngày nh : phân lo i, tái ch  rác th i sinh ho t, s  d ng nhiên li uư ạ ế ả ạ ử ụ ệ  thân  thi n  môi   trệ ường   ho c   các  phặ ương   ti n  công  c ng,  h n  ch   cácệ ộ ạ ế  

phương ti n cá nhân.ệ

Hình 3.1: M t bu i t ng d n v  sinh c a t  ch c Đoànộ ổ ổ ọ ệ ủ ổ ứ

­ T  ch c các bu i h i th o, đ nh hổ ứ ổ ộ ả ị ướng, đ  xu t các gi i pháp b oề ấ ả ả  

v  môi trệ ường cho người dân nh m nâng cao nh n th c, ý th c, tráchằ ậ ứ ứ  nhi m, hành đ ng c a m i ngệ ộ ủ ỗ ười, m i gia đình và toàn xã h i.ỗ ộ

các nguyên nhân t  nhiên và nhân t o trong m t giai đo n nh t đ nh t  tínhự ạ ộ ạ ấ ị ừ  

b ng th p k  hay hàng tri u năm.ằ ậ ỷ ệ

4.1.2. Đ c đi mặ ể

Bi n đ i khí h u toàn c u có m t s  đ c đi m sau:ế ổ ậ ầ ộ ố ặ ể

­ S  bi n đ i có th  là thay đ i th i ti t bình quân hay thay đ i sự ể ổ ế ổ ờ ế ổ ự phân b  các s  ki n th i ti t quanh m t m c trung bình.ố ự ệ ờ ế ộ ứ

­ S  bi n đ i khí h u có Th  gi i h n trong m t vùng nh t đ nh hayự ế ổ ậ ế ớ ạ ộ ấ ị  

có th  xu t hi n trên toàn c uế ấ ệ ầ

­ Trong nh ng năm g n đây, đ c bi t trong ng  c nhữ ầ ặ ệ ữ ả  chinh sach môí ́  

trươ , bi n đ i khí h u thng̀ ế ổ ậ ường đ  c p t i s  thay đ i khí h u hi n nay,ề ậ ớ ự ổ ậ ệ  

được g i chung b ng hi n tọ ằ ệ ượ  nong lên toan câu.ng ́ ̀ ̀

      Hình 4.2: S  thay đ i môi trự ổ ường s ngố

4.2. Nh ng bi u hi n c a Bi n đ i khí h uữ ể ệ ủ ế ổ ậ

Theo phân tích m i đây c a các nhà khoa h c: Trong 200 năm qua,ớ ủ ọ  nhi t đ  trung bình c a Trái đ t tăng lên 0,5ệ ộ ủ ấ oC. Ước tính đ n gi a th  kế ữ ế ỷ sau, b  m t Trái đ t s  nóng thêm 1,5 – 4,5ề ặ ấ ẽ oC, trong đó nhi t đ    vĩ đệ ộ ở ộ trung và cao tăng lên càng nhi u.ề

Vùng B c C c nóng lên nhanh g p 2 l n m c nóng trung bình trênắ ự ấ ầ ứ  toàn c u. Di n tích c a Bi n B c c c đầ ệ ủ ể ắ ự ược bao ph  b i băng trong m iủ ở ỗ  mùa hè đang thu nh  l i. Tính t  năm 1980, vùng B c Âu đã m t kho ng 20ỏ ạ ừ ắ ấ ả  

         Nguyên nhân chính làm bi n đ i khí h u Trái đ t là do s  gia tăng cácế ổ ậ ấ ự  

ho t    đ ng t o ra các ch t th i khí nhà kính, các ho t đ ng khai thác quáạ ộ ạ ấ ả ạ ộ  

m c các b  h p th  khí nhà kính nh  sinh kh i, r ng, các h  sinh thái bi n,ứ ể ấ ụ ư ố ừ ệ ể  ven b  và đ t li n khác. Nh m h n ch  s  bi n đ i khí h u, Ngh  đ nh thờ ấ ề ằ ạ ế ự ế ổ ậ ị ị ư Kyoto nh m h n ch  và  n đ nh sáu lo i khí nhà kính ch  y u bao g m:ằ ạ ế ổ ị ạ ủ ế ồ  CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs và SF6

CO2 phát th i khi đ t cháy nhiên li u hóa th ch (than, d u, khí) vàả ố ệ ạ ầ  

là ngu n khí nhà kính ch  y u do con ngồ ủ ế ười gây ra trong khí quy n. CO2 cũng sinh ra t  các ho t đ ng công nghi p nh  s nể ừ ạ ộ ệ ư ả  

qua được kính. Khi đi qua l p kính, s  x y ra tớ ẽ ả ương tác c a các photon lênủ  

v t ch t làm phát x  các tia nhi t th  c p có bậ ấ ạ ệ ứ ấ ước sóng dài c a tia h ngủ ồ  ngo i (l n h n 0,7µm), nên không th  đi ra kh i nhà kính và k t qu  làạ ớ ơ ể ỏ ế ả  

nh ng b c x  nhi t này làm cho không gian bên trong nhà kính nóng lên.ữ ứ ạ ệ

Hình 5.1: Minh h a nguyên lí hi u  ng nhà kínhọ ệ ứ

5.1.1.2. Khái ni m hi u  ng nhà kínhệ ệ ứ

D a vào nguyên lí hi u  ng nhà kính đã trình bày   trên, ta đ a ra kháiự ệ ứ ở ư  

ni m hi u  ng nhà kính nh  sau:ệ ệ ứ ư

Hi n tệ ượng các tia b c x  sóng ng n c a M t Tr i xuyên qua b u khíứ ạ ắ ủ ặ ờ ầ  quy n đ n m t đ t và để ế ặ ấ ược ph n x  tr  l i thành các b c x  nhi t sóngả ạ ở ạ ứ ạ ệ  dài r i đồ ược m t s  khí trong b u khí quy n h p th  đ  thông qua đó làmộ ố ầ ể ấ ụ ể  cho khí quy n nóng lên, để ược g i là hi u  ng nhà kính.ọ ệ ứ

5.1.1.3. Khí nhà kính

Trong thành ph n c a khí quy n, khí nhà kính chi m kho ng 1% vầ ủ ể ế ả ề 

th  tích. Bao g m các lo i khí: Hể ồ ạ 2O (h i), ơ CO2, CH4, N2O, O3, các khí CFC.5.1.1.4. Phân lo iạ

Người ta phân hi u  ng nhà kính ra thành 2 lo i:ệ ứ ạ

­ Hi u  ng nhà kính khí quy n: là hi n tệ ứ ể ệ ượng t  nhiên. Nh  nó màự ờ  Trái đ t đấ ược sưở ấi  m lên kho ng 38ả oC. N u không có nó nhi t đ  Tráiế ệ ộ  

đ t ch  kho ng 15ấ ỉ ả oC

­ Hi u  ng nhà kính nhân t o: là hi n tệ ứ ạ ệ ượng do con người. Do s  tácự  

đ ng c a nó, nhi t đ  Trái đ t tăng cao so v i quy lu t t  nhiên c a nó gâyộ ủ ệ ộ ấ ớ ậ ự ủ  

t c đ  đô th  hóa và gia tăng dân s  chóng m t, chúng ta s  th y các lo iố ộ ị ố ặ ẽ ấ ạ  

phương ti n giao thông, các nhà máy s n xu t, các khu công nghi p, cácệ ả ấ ệ  

đ ng ph  th i,  m c lên ngày càng nhi u và đang t ng ngày, t ng giố ế ả ọ ề ừ ừ ờ