Báo cáo: Công nghệ sản xuất tinh dầu bưởi

Mục đích khảo sát hiệu suất trích ly của tinh dầu và xây dựng một quy trình công nghệ sản xuất tinh dầu từ vỏ Bưởi cho hiệu suất thu hồi và chất lượng tinh dầu cao. Bên cạnh đó sẽ khảo sát thêm hoạt tính kháng khuẩn của tinh dầu vỏ Bưởi được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, Xuất phát từ thực tế và đây cũng chính là lý do tôi chọn đề nghiên cứu phương pháp sản xuất tinh dầu vỏ Bưởi.

M C L CỤ Ụ

Đ  m c       ề ụ

Trang

L i cam đoanờ

L i c m  nờ ả ơ  

M c l cụ ụ i

Danh m c các b ng, s  đ , hình  nh trong lu n vănụ ả ơ ồ ả ậ iii

Danh m c các t  vi t t t trong lu n vănụ ừ ế ắ ậ iv

Ph n I : M  Đ Uầ Ở Ầ 1

Ph n II :N I DUNGầ Ộ 3

Chương 1 T NG QUAN TÀI LI U V  BỔ Ệ Ề ƯỞ 3I   1.1 Ngu n g c Bồ ố ưở 3i   1.2 Đ c đi m th c v t c a qu  Bặ ể ự ậ ủ ả ưở 5i    1.3 Thành ph n hoá h c c a qu  Bầ ọ ủ ả ưở 6i    1.4 Thu ho ch và b o qu nạ ả ả 8

   1.6 M t s  gi ng bộ ố ố ưởi và tình hình s n lả ượng Bưởi vi t namệ 10

        1.6.1 Bưởi Năm Roi 11

        1.6.2 Bưởi Phúc Tr chạ 12

        1.6.3 Bưởi da xanh 13

        1.6.4 Bưởi Di nễ 15

        1.6.5 Bưởi Thanh Trà 15

1.6.6 Bưởi Đoan Hùng 16

        1.6.7 Bưởi Tân Tri u Biên Hòaề 17

        1.6.8 Bưởi lông c  còổ 18

   1.7 Tình hình v  s n lề ả ượng bưở ởi   Vi t Namệ 19

Chương 2 T NG QUAN V  TINH D U V  BỔ Ề Ầ Ỏ ƯỞ 21I

2.1 Gi i thi u v  tinh d uớ ệ ề ầ 21

         2.1.1 Khái ni m v  tinh d uệ ề ầ 21

         2.1.2 Ngu n g c và s  phát tri n c a tinh d uồ ố ự ể ủ ầ 21

   2.2 Tính ch t v t lý và các thành ph n hoá h c trong tinh d uấ ậ ầ ọ ầ 21

         2.2.1 Tính ch t v t lý c a tinh d uấ ậ ủ ầ 21

   2.2.3 Các thành ph n hóa h c trong tinh d uầ ọ ầ 22

   2.3 Các phương pháp ly trích và thu gi  tinh d uữ ầ 23

   2.3.1 Phương pháp ch ng c t c  đi nư ấ ổ ể 23

    2.3.2 Phương pháp vi sóng 28

         2.3.3 Phương pháp s c ký l p m ng, s c ký khí và s c ký ph i khắ ớ ỏ ắ ắ ố ổ 30

   2.4 Tinh d u chi t xu t t  v  Bầ ế ấ ừ ỏ ưở 33i          2.4.1 Vài nét chung v  tinh d u v  Bề ầ ỏ ưở 33i          2.4.2 Thành ph n hóa h c trong tinh d u Bầ ọ ầ ưở 34i    2.5 Hoat tính kháng khu n c a tinh d uẩ ủ ầ 35

   2.6 L i ích c a tinh d u trong v n đ  tr  li uợ ủ ầ ấ ề ị ệ 37

   2.7 M t s  s n ph m t  tinh d u v  Bộ ố ả ẩ ừ ầ ỏ ưở 38i  2.7.1 Tinh d u ầ v  ỏ Bưởi Grapefruit essential oil 38 

 2.7.2 Tinh d u v  Bầ ỏ ưởi Pomelo 39

         2.7.3 Tinh d u v  bầ ỏ ưở Grapefruit pure essential oil 40i  Chương III QUY TRÌNH LY TRÍCH TINH D U V  BẦ Ỏ ƯỞ 41I     3.1 M t s  phộ ố ương pháp s n xu t tinh d u v  Bả ấ ầ ỏ ưở 41i          3.1.1 Quy trình chi t xu t tinh d u v  Bế ấ ầ ỏ ưở ới v i nguyên li u xayệ 42

         3.1.2 Quy trình chi t xu t tinh d u v  Bế ấ ầ ỏ ưở ới v i nguyên li u không xayệ 43

    3.2 K t qu  kh o sát hi u su t ly tríchế ả ả ệ ấ 45

      3.2.2 Hi u su t trích ly tinh d u v i nguyên li u không xayệ ấ ầ ớ ệ 46

      3.2.3 Hi u su t ly trích tinh d u v i nguyên li u xayệ ấ ầ ớ ệ 46

    3.3 So sánh k t qu  thu tinh d u gi a nguyên li u xay và nguyên li u không xayế ả ầ ữ ệ ệ

47

PH N III K T LU N VÀ KI N NGHẦ Ế Ậ Ế Ị 49

    3.1 K t lu nế ậ 49

    3.2 Ki n nghế ị 49

Tài li u tham kh oệ ả 50

Danh m c các b ng, s  đ , hình  nh trong lu n vănụ ả ơ ồ ả ậ        Trang B ng 1.1 Thành ph n hóa h c trong qu  ả ầ ọ ả Bưở 7i B ng 2.1  ả K t qu  th  nghi m tính kháng khu n c a tinh d u v  ế ả ử ệ ẩ ủ ầ ỏ Bưở 36i B ng 2.2: Hi u su t ly trích tinh d u v  ả ệ ấ ầ ỏ Bưởi theo th i gian (nguyên li u khôngờ ệ   xay) 46

B ng 2.3 : Hi u su t ly trích tinh d u v  ả ệ ấ ầ ỏ Bưởi theo th i gian (nguyên li u xay)ờ ệ .47

S  đ  3.1 quy trình công ngh  chi t su t tinh d u v  Bơ ồ ệ ế ấ ầ ỏ ưở ới v i nguyên li u xayệ .42

S  đ  3.1 quy trình công ngh  chi t su t tinh d u v  Bơ ồ ệ ế ấ ầ ỏ ưở ới v i nguyên li u ệ không xay 44

Hình 1.1: Bưởi Chùm 4

Hình 1.2 : Bưởi năm roi 11

Hình 1.3 : Bưởi Phúc Tr chạ 13

Hình 1.4 : Bưởi da xanh 14

Hình 1.5 : Bưởi di nễ 15

Hình 1.6 : Bưởi Thanh Trà 15

Hình 1.7 : Bưởi Đoan Hùng 16

Hình 1.8: Bưởi Tân Tri u Biên Hòaề 17

Hình 1.9: Bưởi lông c  còổ 18

Hình 2.1 : H  th ng ly trích tinh d u b ng phệ ố ầ ằ ương pháp ch ng c t c  đi n ư ấ ổ ể 24 SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ iii

Hình 2.2 Máy s c ký l p m ngắ ớ ỏ 21

Hình 2.3 Máy s c ký khíắ 32

Hình 2.4 Máy s c ký kh i phắ ố ổ 33

Hình 2.5 Túi ti t tinh d u v  Bế ầ ỏ ưở 34i Hình 2.6 T  c u Staphylococcusụ ầ 35

 Hình 2.7 Vi khu n Shigellaẩ 35

Hình 2.8 Tr c khu n Salmonella paratyphi Aự ẩ 36

Hình 2.9 Tinh d u v  Bầ ỏ ưởiGrapefruit essential oil 38

 Hình 2.10 Tinh d u v  B i Pomeloầ ỏ ưở 39

 Hình 2.11 Tinh d u v  Bầ ỏ ưở Grapefruit pure essential oil 40i  Danh m c các t  vi t t t trong lu n vănụ ừ ế ắ ậ TLC:         Thin Layer Chromatography ( S c ký l p m ng )ắ ớ ỏ GC :      Gas Chromatography ( S c ký khí )ắ GC/MS :    Gas Chromatography /Mass Spectometry ( S c ký kh i ph  )ắ ố ổ        

PH N IẦ

 M  Đ UỞ Ầ

I. Đ T V N  ĐẶ Ấ Ề

Tinh d u hi n nay đầ ệ ược s  d ng r ng rãi trong các lĩnh v c th cử ụ ộ ự ự  

ph m, m  ph m, dẩ ỹ ẩ ược ph m… Tinh d u làm ngu n hẩ ầ ồ ương li u có ngu n g cệ ồ ố  

t  cây c  thiên nhiên ngày càng đừ ỏ ược con ngườ ặi đ c bi t chú ý và  a chu ng. ệ ư ộ

Vi t Nam v i đi u ki n thiên nhiên nhi t đ i r t thu n l i cho vi cệ ớ ề ệ ệ ớ ấ ậ ợ ệ  hình thành và phát tri n các lo i th c v t, trong đó các lo i cây có ch a tinh d uể ạ ự ậ ạ ứ ầ  đang   được   kh ng   đ nh   là   d i   dào   và   đ c   đáo   Trong   đó,   gi ng   Citrus   hẳ ị ồ ộ ố ọ Rutaceae tuy có ti m năng l n song ch a đề ớ ư ược khai thác, t n d ng, h u nh  chậ ụ ầ ư ỉ 

m i s  d ng múi, ch a ch  bi n và t n d ng tinh d u t  v  qu  Cho nên hàngớ ử ụ ư ế ế ậ ụ ầ ừ ỏ ả  năm chúng ta còn ph i nh p m t lả ậ ộ ượng tinh d u bầ ưởi khá l n đ  đáp  ng nhuớ ể ứ  

c u tiêu th  Vì lý do đó tôi ti n hành nghiên c u đ  tài nh m m c đích tìm raầ ụ ế ứ ề ằ ụ  

đi u ki n t i  u trong vi c ly trích tinh d u, xác đ nh các ch  s  v t lý, hóa h c,ề ệ ố ư ệ ầ ị ỉ ố ậ ọ  thành ph n hóa h c và th  nghi m tính kháng khu n trên m t s  ch ng viầ ọ ử ệ ẩ ộ ố ủ  khu n gây b nh c a tinh d u v  trái gi ng Citrus và đ c bi t là qu  ẩ ệ ủ ầ ỏ ố ặ ệ ả Bưởi

  Nhi u công trình nghiên c u cho th y tinh d u c a v  qu  t  chiề ứ ấ ầ ủ ỏ ả ừ  citrus có nhi u tác d ng trong lĩnh v c m  ph m và dề ụ ự ỹ ẩ ược ph m. Đi n hình nhẩ ể ư 

đ  tài nghiên c u Kh o sát tinh d u v  trái gi ng Citrus h  Rutaceace, ho t tínhề ứ ả ầ ỏ ố ọ ạ  

gi i lo âu c a m t s  lo i tinh d u t  v  qu  cây chi Citrus h  Rutaceace,…ả ủ ộ ố ạ ầ ừ ỏ ả ọ  

Nh ng công trình nghiên c u này đ u nh m vào m t m c đích chung là đi sâuữ ứ ề ằ ộ ụ  vào khám phá l i ích c a tinh d u trên v  cây chi citrus, đ  tài này nh m khámợ ủ ầ ỏ ề ằ  phá l i ích c a tinh d u v  trái chi Citrus nói chung và l i ích c a v  ợ ủ ầ ỏ ợ ủ ỏ Bưởi nói riêng

 Nghiên c u đứ ược ti n hành nh m m c đích kh o sát hi u su t tríchế ằ ụ ả ệ ấ  

ly c a tinh d u và xây d ng m t quy trình công ngh  s n xu t tinh d u t  vủ ầ ự ộ ệ ả ấ ầ ừ ỏ 

Bưởi cho hi u su t thu h i và ch t lệ ấ ồ ấ ượng tinh d u cao. Bên c nh đó s  kh o sátầ ạ ẽ ả  thêm ho t tính kháng khu n c a tinh d u v  ạ ẩ ủ ầ ỏ Bưở ượi đ c th c hi n trên c  sự ệ ơ ở nghiên c u lý thuy t, Xu t phát t  th c t  và đây cũng chính là lý do tôi ch nứ ế ấ ừ ự ế ọ  

đ  nghiên c u phề ứ ương pháp s n xu t tinh d u v  ả ấ ầ ỏ Bưởi

II. NHI M V  C A Đ  TÀIỆ Ụ Ủ Ề

­ Phân tích đánh giá thành ph n ch t lầ ấ ượng nguyên li u.ệ

­ L a ch n phự ọ ương pháp s n xu t tinh d u thích h p.ả ấ ầ ợ

­ Xác đ nh phị ương pháp trích ly tinh dàu

­ Phân tích và đánh giá ch t lấ ượng s n ph m tinh d uả ẩ ầ

III. K T QU  Đ T ĐẾ Ả Ạ ƯỢC C A Đ  TÀI Ủ Ề

Rút ra  nh ng k t lu n h p lý đ   áp d ng vào quy trình s n xu t th c t ,ữ ế ậ ợ ể ụ ả ấ ự ế  đánh giá đượ ầc t m quan tr ng c a nguyên li u v  qu  ch a đọ ủ ệ ỏ ả ư ượ ậc t n d ng. ụ

IV. K T C U C A KHÓA LU NẾ Ấ Ủ Ậ  

Khoá lu n t t nghi p bao g m ba ph n : ậ ố ệ ồ ầ

Ph n Iầ : M  Đ UỞ Ầ

Ph n IIầ : N I DUNGỘ

Chương I: T ng quan tài li u v  Bổ ệ ề ưởi

Chương II: T ng quan v  tinh d u v  Bổ ề ầ ỏ ưởi

Chương III: Quy trình ly trích tinh d u v  Bầ ỏ ưởi

Ph n III: K T LU N VÀ KI N NGHầ Ế Ậ Ế Ị

Loài (species)      : C.maxima [12]

Bưởi có ngu n g c t  Nam Á và Malaysia, m c t  nhiên theo b  sôngồ ố ừ ọ ự ờ  Fiji (tên m t đ o qu c   Thái Bình Dộ ả ố ở ương) và Friendly. Bưởi đã được đ a vàoư  Trung Qu c kho ng 100 năm trố ả ước công nguyên. Bưởi được tr ng nhi u ồ ề ở 

mi n nam Trung Qu c (t nh Qu ng Đông, t nh Qu ng Tây và t nh Phúc Ki n).ề ố ỉ ả ỉ ả ỉ ế  

Đ c bi t bặ ệ ưởi còn được tr ng trên nh ng b  sông   mi n Nam Thái Lan,   Đàiồ ữ ờ ở ề ở  Loan, kh p mi n nam Nh t B n, Nam  n Đ , bán đ o Malaysia, Indonesia,ắ ề ậ ả Ấ ộ ả  New Guinea và Tahiti. Người ta tin r ng nh ng h t gi ng đ u tiên đằ ữ ạ ố ầ ược thuy nề  

trưởng Shaddock mang đ n Châu M  vào cu i th  k  17. Vì v y bế ỹ ố ế ỷ ậ ưởi còn đượ  c

Đ a Trung H i, không có ho c có r t ít   các nị ả ặ ấ ở ước vùng châu Á

Bưởi chùm trái nh  (đỏ ường kính kho ng 10­15cm), đ t g n trong lòngả ặ ọ  bàn tay, có hình c u tròn, da tr n láng gi ng nh  qu  cam, v  khi chín có màuầ ơ ố ư ả ỏ  vàng ho c h ng, có mùi đ c tr ng c a Bặ ồ ặ ư ủ ưởi. Khi c t ngang s  th y ru t bắ ẽ ấ ộ ưở  i

r t đ c, màu đ  h ng, các múi Bấ ặ ỏ ồ ưởi dính li n nhau, gi ng h t múi cam, khóề ố ệ  tách, r t ít h t ho c không có h t (khác v i Bấ ạ ặ ạ ớ ưở ởi   Vi t Nam các múi tách r i,ệ ờ  tép Bưởi m ng nọ ước, x p), ph n v  tr ng bên trong r t m ng nh  ph n tr ngố ầ ỏ ắ ấ ỏ ư ầ ắ  

c a v  cam, v  t  r t chua đ n ng t nh t và lúc nào cũng chát. Bủ ỏ ị ừ ấ ế ọ ạ ưởi chùm đượ  c

tr ng nhi u   M , Brazil, Argentina, Mexico, ngồ ề ở ỹ ười phương tây dùng đ  ép l yể ấ  

nước u ng hay ăn tố ươi

Bưởi chùm cung c p m t ngu nấ ộ ồ  

d i dào vitamin C, ch t x  pectine. Bồ ấ ơ ưở  i

chùm có s c h ng hay đ  do có ch a ch tắ ồ ỏ ứ ấ  

ch ng oxy hóa có l i là lycopene. Các nghiên c u cho th y Bố ợ ứ ấ ưởi chùm có thể giúp h  th p lạ ấ ượng cholesterol và trong h t Bạ ưởi có ch a m t lứ ộ ượng th p cácấ  

gi ng Bố ưởi thu c loài Grandis. Đâyộ  

là loài r t đa d ng v  gi ng do cóấ ạ ề ố  

s  lai t o gi a chúng v i các loàiự ạ ữ ớ  khác trong chi Citrus. S  khác nhauự  

gi a các gi ng không ch    đ c đi m v  hình thái, kích thữ ố ỉ ở ặ ể ề ước qu  mà còn   cả ở ả 

ch t lấ ượng và màu s c th t qu  [19]. ắ ị ả

 mi n Nam có các lo i B i: b i Biên Hoà, B i  i, B i Thanh

Trà, Bưởi đường núm, Bưởi đường cam, Bưởi Năm Roi,  Bưởi Năm Roi không h t, ru t tr ng, không khô, không ạ ộ ắ ướt, chua ng t cân đ i. Các gi ngọ ố ố  

Bưởi này ph n l n qu  có hình qu  lê, cây   đ  18­25 năm có chi u cao 6­10m.ầ ớ ả ả ở ộ ề  Trung bình trên cây có 200­300 qu  tu  vào m t đ  tr ng, đ  phì c a đ t và kả ỳ ậ ộ ồ ộ ủ ấ ỹ thu t chăm sóc, kh i lậ ố ượng qu  trung bình là 0,8­1,0kg. ả

 mi n B c có B i Phúc Tr ch (Hà Tĩnh), B i Đoan Hùng (Phú

Th ), Bọ ưở ỏi đ  Mê Linh (Hà N i), Bộ ưởi S n T  Liêm (Hà N i) Trong s  đóơ ừ ộ ố  

n i ti ng nh t là Bổ ế ấ ưởi Phúc Tr ch, Bạ ưởi Đoan Hùng, ti p đ n là Bế ế ưởi Di n.ễ  

Bưởi Phúc Tr ch đạ ược nhi u ngề ườ ưi  a thích và được đánh giá cao trên thị 

trường nhi u nề ước. 

Bưởi NN­1 (Pumello) là gi ng Bố ưởi lai được nh p n i vào nậ ộ ước ta. 

Bưởi NN­1 có qu  to, v  m ng, th t qu  có màu ph t h ng, m ng nả ỏ ỏ ị ả ớ ồ ọ ước, vị ngon, cây sinh trưởng m nh, năng su t cao, cành không gai, cây có đ c tínhạ ấ ặ  SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ ix

ch ng ch u cao đ i v i sâu b nh h i, qu  bố ị ố ớ ệ ạ ả ưởi to, hình dáng đ p. Bẹ ưởi NN­1 có giá tr  kinh t  và năng su t cao.[16]ị ế ấ

1.2 Đ c đi m th c v t c a qu  bặ ể ự ậ ủ ả ưởi

Cây cao kho ng 5 đ n 10m, thả ế ường có gai l n (nh t là tr ng b ngớ ấ ồ ằ  

h t), nhánh non có lông t ạ ơ

R :ễ  thường có 1 r  cái và nh ng r  nhánh, t  r  nhánh m c ra các rễ ữ ễ ừ ễ ọ ễ lông y u  t. S  phát tri n c a r  thế ớ ự ể ủ ễ ường xen k  v i s  phát tri n c a thân,ẽ ớ ự ể ủ  cành trên m t đ t. R  m c ra t  h t thặ ấ ễ ọ ừ ạ ường kh e, m c sâu, n u đ t thoángỏ ọ ế ấ  

nướ ốc t t và t i x p r  có th  m c sâu đ n 4m.ơ ố ễ ể ọ ế

Thân, cành: B i thu c lo i thân g , các cành chính th ng m c raưở ộ ạ ỗ ườ ọ   các v  trí trong kho ng 1m cách m t đ t. Cành có th  có gai, nh t là khi tr ng

b ng h t. Cành phát tri n theo l i h p tr , khi cành m c dài đ n m t kho ngằ ạ ể ố ợ ụ ọ ế ộ ả  

nh t đ nh thì ng ng l i. Trong m t năm cây có th  cho 3 đ n 4 đ t cành, tùyấ ị ừ ạ ộ ể ế ợ  theo ch c năng c a cành mà chúng có tên khác nhau nh :cành mang trái, cànhứ ủ ư  

m , cành dinh dẹ ưỡng và cành vượt

Lá: lá B i thu c lá đ n g m có cu ng lá, cánh lá và phi n lá. Lá l n,ưở ộ ơ ồ ố ế ớ  

có cành lá to, phi n lá hình xoan đ n b u d c, d ng trái tim, dài t  12 đ n 15cm,ế ế ầ ụ ạ ừ ế  

m t dặ ưới gân lá thường có lông

Hoa: hoa B i l n, m c đ n hay chùm, cánh hoa màu tr ng kem, cóưở ớ ọ ơ ắ  

h ng. Trái n ng trung bình t  1­2kg. Trái bồ ặ ừ ưởi có 3 ph n chính: ngo i bì, trungầ ạ  

bì, n i bì. Th i gian chín c a trái thay đ i t  7 đ n 8 tháng sau khi th  ph n.ộ ờ ủ ổ ừ ế ụ ấ  Quá trình phát tri n c a Bể ủ ưởi chia làm 3 giai đo n: t  4­9 tu n sau khi đ u trái,ạ ừ ầ ậ  

trái ch  y u phát tri n kích thủ ế ể ước và tr ng lọ ượng. Bên c nh đó ph n th t tráiạ ầ ị  cũng phát tri n ch  y u là các tép phát tri n v  kích thể ủ ế ể ề ước và s  lố ượng. Sau đó, cùng v i s  phát tri n c a các tép là s  phát tri n c a l p trung bì. Giai đo nớ ự ể ủ ự ể ủ ớ ạ  

cu i cùng, khi trái đ t đ  chín thành th c, hàm lố ạ ộ ụ ượng acid trong nước gi m d n,ả ầ  trong khi màu s c c a trái t  màu xanh chuy n sang màu vàng và đ  c ng c aắ ủ ừ ể ộ ứ ủ  trái s  gi m d n.ẽ ả ầ

H t: ạ hình d ng, kích thạ ước, tr ng lọ ượng, s  lố ượng h t trong trái vàạ  

m i múi thay đ i nhi u tùy t ng gi ng. Bỗ ổ ề ừ ố ưởi là lo i trái h t l n, đ n phôi, cóạ ạ ớ ơ  nhi u h t, tuy nhiên m t s  gi ng bề ạ ộ ố ố ưởi nh  Bư ưởi Năm Roi, Bưởi Biên Hòa h tạ  

thường m t d n qua quá trình phát tri n c a trái [2].ấ ầ ể ủ

1.3 Thành ph n hoá h c c a qu  Bầ ọ ủ ả ưởi

Bưở ượ ậi đ c t n d ng t t c  các b  ph n, t  hoa (đ  ch  hụ ấ ả ộ ậ ừ ể ế ương li u),ệ  

lá, v , c m và c  h t. Nỏ ơ ả ạ ước bưởi ch a nhi u ch t b  dứ ề ấ ổ ưỡng nh  các lo iư ạ  

đường trái cây, đ m, béo, acid tannic, bêta­caroten và các ch t khoáng Phospho,ạ ấ  

s t, Calci, Kali, Magie. ắ Ngoài ra, còn ch a nhi u vitamin (B1, B2, C), trong đóứ ề  hàm lượng vitamin C khá cao, g p kho ng 10 l n so v i qu  lê.ấ ả ầ ớ ả

­  V   qu :   ch a   flavonoid   nh   naringosid,   hesperidin,   diosmin,   diosmetin,ỏ ả ứ ư  hesperitin…

+ V  qu  ngoài: ch a coumarin, caroten và tinh d u (ch  y u là d­limonen)ỏ ả ứ ầ ủ ế+ V  qu  gi a: r t giàu naringin có v  r t đ ng, pectin và m t ít limonin.ỏ ả ữ ấ ị ấ ắ ộ

­   D ch qu : glucid, lipid, các ch t khoáng (canxi, kali, phospho), caroten vàị ả ấ  cácvitamin(B,C)

­  H t: ch a nhi u limonin, v  h t ch a nhi u pectin.ạ ứ ề ỏ ạ ứ ề

Vi n nghiên c u khoa h c Pháp xu t b n   Toulouse 1959 cho th yệ ứ ọ ấ ả ở ấ  

ph n ăn đầ ược c a qu  ủ ả Bưởi là 60%. C  100g ph n ăn đứ ầ ược có 88,7g nướ  c,0,93g đ m, 0,1g ch t béo, 9,8g ch t ng t, 0,4g ch t x , 26mg photpho, 1,9mgạ ấ ấ ọ ấ ơ  natri,   84mg   kali,   12g   canxi,   9mg   magiê,   0,08mg   đ ng,   0,39mg   s t,   0,33mgồ ắ  mangan, 0,016mg viatmin B1, 0,06mg B2, 0,3mg PP, 3mg vitamin C. Lượ  ngSVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xi

vitamin C này đ  cho nhu c u c a ngủ ầ ủ ườ ới l n m i ngày n u ăn 1/3 qu  ỗ ế ả Bưở  i(200g n c qu ). Theo m t tài li u khác, c  1kg tép bạ ả ộ ệ ứ ưởi có 2mg protid, 73mg gluxit, 0,2mg caroten (ti n vitamin A), 0,2mg vitamin B2, 0,4mg vitamin B1,ề  950mg vitamin C, đường, acid…[4]

B ng 1.1 Thành ph n hóa h c trong qu  ả ầ ọ ả Bưởi [16]

Năng lượng KJ/calo 

Đi u ki n ngo i c nh khi thu hái ề ệ ạ ả : Thu ho ch qu  vào nh ng ngày tr iạ ả ữ ờ  

t nh ráo, thu ho ch vào bu i sáng ho c chi u mát, tránh thu ho ch vào gi a tr aạ ạ ổ ặ ề ạ ữ ư  

ho c tr i quá nóng. Qu  thu ho ch xong c n đ  n i râm mát đ  đ a đ n n iặ ờ ả ạ ầ ể ơ ể ư ế ơ  tiêu th  ho c b o qu n.ụ ặ ả ả

K  thu t thu hái: ỹ ậ  C n ph i có thang chuyên d ng cho thu ho ch quầ ả ụ ạ ả 

và s  d ng kéo đ  c t qu , h n ch  làm r ng lá gãy cành. Không dùng bi nử ụ ể ắ ả ạ ế ụ ệ  

pháp rung, đ p cho qu  r ng. Khi thu ho ch tránh đ  cho qu  r i xu ng đ t làmậ ả ụ ạ ể ả ơ ố ấ  

d p v  và múi bên trong. Qu  đậ ỏ ả ược cho vào thùng ho c s t tre có lót gi y ho cặ ọ ấ ặ  

x p, lau s ch v  qu , x  lý hoá ch t r i v n chuy n v  nhà ho c n i t p trungố ạ ỏ ả ử ấ ồ ậ ể ề ặ ơ ậ  

đ  phân lo i, x  lý và b o qu n.ể ạ ử ả ả

Phân lo i và b o qu n ạ ả ả : B i thu ho ch v  c n đ c phân lo i theoưở ạ ề ầ ượ ạ  kích c  đ  ti n đóng gói và b o qu n. C n ph i lo i b  ngay nh ng qu  khôngỡ ể ệ ả ả ầ ả ạ ỏ ữ ả  

đ t tiêu chu n v  kích thạ ẩ ề ước, hình thù v o v , xây xát ho c v  qu  b  sâu b nh,ẹ ọ ặ ỏ ả ị ệ  khuy t t t trế ậ ước khi phân lo i. Nh ng qu  đã phân lo i dùng khăn m m lauạ ữ ả ạ ề  

s ch, bao b ng gi y ho c nilon, x p vào thùng cacton ho c s t đ  v n chuy nạ ằ ấ ặ ế ặ ọ ể ậ ể  

t i th  trớ ị ường tiêu th  Trụ ường h p l u gi  lâu h n c n áp d ng m t s  bi nợ ư ữ ơ ầ ụ ộ ố ệ  pháp b o qu n thích h p sau:ả ả ợ

Sau khi qu  đã phân lo i, lau s ch, dùng vôi bôi vào cu ng qu  sau đóả ạ ạ ố ả  cho vào chum, v i sành ho c hòm g  có lót lá chu i khô và đ y n p kín. Phânạ ặ ỗ ố ậ ắ  

lo i, lau s ch, nhúng vào thu c ch ng n m, hong khô 1­3 ngày sau đó b c b ngạ ạ ố ố ấ ọ ằ  

gi y nilon và c t gi  n i khô ráo.ấ ấ ữ ơ

B o qu n trong cát khô, nghĩa là dùng cát khô, s ch r i m t lả ả ạ ả ộ ượ ướ  t d i

n n nhà b o qu n dày kho ng 10cm r i x p bề ả ả ả ồ ế ưởi đã được phân lo i, lau s ch,ạ ạ  

x  lý thu c ch ng n m lên trên. C  1 l p bử ố ố ấ ứ ớ ưởi 1 l p cát, l p trên cùng ph  cátớ ớ ủ  xong r i dùng gi y nilon ho c gi y báo đ y kín lên cát. Chú ý cu ng qu  x pồ ấ ặ ấ ậ ố ả ế  

hướng lên phía trên và ch  nên x p 4­5 lỉ ế ượt qu  đ  ti n cho vi c ki m tra lo iả ể ệ ệ ể ạ  

b  nh ng qu  h  h ng trong quá trình b o qu n.[1]ỏ ữ ả ư ỏ ả ả

1.5 L i ích c a Bợ ủ ưởi 

Bưởi là lo i trái cây có r t nhi u ch t dinh dạ ấ ề ấ ưỡng, trong đó có nhi uề  

ch t có th  giúp ích cho c  th  c a chúng ta. Trong thành ph n dinh dấ ể ơ ể ủ ầ ưỡng c aủ  trái Bưởi có nhi u lo i vitamin và khoáng ch t mà c  th  r t c n. Ch ng h nề ạ ấ ơ ể ấ ầ ẳ ạ  

nh  vitamin C, trong m t trái Bư ộ ưởi trung bình có t i 39 miligam.ớ

Bưởi ch a nhi u vitamin C và potassium, là ngu n cung c p ch t vôiứ ề ồ ấ ấ  (calcium), folate, s t, và ch t khoáng khác. Bắ ấ ưở ỏi đ  hay bưở ồi h ng ch a nhi uứ ề  SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xiii

beta caroten là ti n ch t c a vitamin A. Ngoài ra, Bề ấ ủ ưởi còn ch a nhi u ch t xứ ề ấ ơ 

và ít calories, nhi u ch t bioflavonoids và m t vài hóa ch t khác có kh  năngề ấ ộ ấ ả  ngăn ng a b nh ung th  và tim m ch.ừ ệ ư ạ

Bưởi giúp chúng ta ăn ngon, kích thích s  tiêu hóa vì tăng cự ường sự 

ti t m t và ti t d ch v  Dùng Bế ậ ế ị ị ưởi vào bu i sáng lúc b ng đói có tác d ng l iổ ụ ụ ợ  

ti u và t y ch t đ c, giúp l c máu, th i nh ng ch t c n b n và đ c t    th nể ẩ ấ ộ ọ ả ữ ấ ặ ẩ ộ ố ở ậ  

và gan ra ngoài

M t s  ngộ ố ười b  b nh th p kh p, viêm kh p, ho i huy t, và kinhị ệ ấ ớ ớ ạ ế  phong đã lành nh  ăn Bờ ưởi thường xuyên

Làm gi m cholesterol: trong bả ưởi có pectin, ch t s i hòa tan có tácấ ợ  

d ng làm gi m cholesterol trong máu, gi m ch t béo thâm nh p vào c  th ụ ả ả ấ ậ ơ ể  Theo nghiên c u trong nh ng ngứ ữ ười có hàm lượng cholesterol trong máu cao, 

vi c ăn thệ ường xuyên 15g pectin trong Bưởi trong th i gian 4 tháng giúp gi mờ ả  cholesterol trong máu trung bình 8%, trong trường h p đ c bi t có th  gi m t iợ ặ ệ ể ả ớ  20%

Ch ng cao huy t áp, gi m tai bi n tim m ch: Hesperidin và naringinố ế ả ế ạ  

là 2 ch t flavonoid giúp b o v  tính đàn h i c a m ch máu, ng a x  c ng đ ngấ ả ệ ồ ủ ạ ừ ơ ứ ộ  

m ch,   gián   ti p   ch ng   cao   huy t   áp   và   tai   bi n   m ch   máu   não   Acidạ ế ố ế ế ạ  galacturonique trong Bưởi có tác đ ng đ c bi t lên cholesterol x u, m t trongộ ặ ệ ấ ộ  

nh ng y u t  t o nên m ng x  v a thành m ch làm gi m s  đàn h i c a đ ngữ ế ố ạ ả ơ ữ ạ ả ự ồ ủ ộ  

m ch. Chính tác đ ng này có tác d ng săn đu i và lo i b  s  tích t  cholesterolạ ộ ụ ổ ạ ỏ ự ụ  

đ ng th i làm s ch các m ch máu.ồ ờ ạ ạ

Phòng ch ng ung th : Nhi u ch t tìm th y trong Bố ư ề ấ ấ ưởi có tác d ngụ  

ch ng oxy hóa m nh nh  lycopene, limonoid và các naringin. Chúng góp ph nố ạ ư ầ  xoa d u các tri u ch ng c m l nh và các tai bi n tim m ch cũng nh  ung th ị ệ ứ ả ạ ế ạ ư ư  Các nghiên c u khoa h c cho th y limonoid làm gia tăng hàm lứ ọ ấ ượng c a m t sủ ộ ố enzyme có kh  năng làm gi m đ c tính và h  tr  vi c lo i b  các tác nhân gâyả ả ộ ỗ ợ ệ ạ ỏ  ung th ư

được dùng đ  tr  các b nh sau: ch ng ho hen   ngể ị ệ ứ ở ười già, đau b ng do l nh,ụ ạ  

th c ăn đình tr , ch m tiêu, sán khí, ph  n  mang thai nôn nhi u.ứ ệ ậ ụ ữ ề

Hoa B ưở : Có tác d ng hành khí, tiêu đ m, gi m đau, dùng đ  ch a i ụ ờ ả ể ữ  các ch ng đau d  dày, đau t c ng c.ứ ạ ứ ự

Tinh d u ầ : tinh d u đầ ược ly trích t  v  bừ ỏ ưởi có tác d ng gi i rụ ả ượ  u,

th  giãn, đư ược s  d ng h u hi u trong vi c làm đ p, có tác d ng  ử ụ ữ ệ ệ ẹ ụ tóc m cọ  nhanh

H t  ạ

   B      ưở i:   Ch a 40­75% d u béo có tác d ng tr  sán khí. V  h t ứ ầ ụ ị ỏ ạ Bưở  i

tươi có tác d ng c m máu r t t t, b ng cách l y v  h t ụ ầ ấ ố ằ ấ ỏ ạ Bưở ươi t i ép vào bông 

và bó vào ch  ch y máu. Ch t nh y t  h t bỗ ả ấ ầ ừ ạ ưởi ngâm nước có tác d ng làm tanụ  

s i th n, l i ti u. H t ỏ ậ ợ ể ạ Bưởi khi b  v  ngoài, nỏ ỏ ướng chín đen, nghi n thành b tề ộ  

và hòa v i d u d a dùng làm thu c bôi ch c l  da đ u.[7]ớ ầ ừ ố ố ỡ ầ

1.6 M t s  gi ng Bộ ố ố ưởi và tình hình s n lả ượng Bưởi vi t namệ

Hi n nay t i Vi t Nam có các gi ng Bệ ạ ệ ố ưởi ngon, mang l i hi u quạ ệ ả kinh t  cao nh : Bế ư ưởi Năm Roi, Bưởi da xanh, Bưởi Phúc Tr ch, Bạ ưởi Đoan Hùng, Bưởi Di n, Bễ ưởi Thanh Trà, Sau đây là nh ng nét khái quát chung vữ ề 

m t s  lo i Bộ ố ạ ưởi.[12]

gi ng s ch b nh, cho năng su t cao và ch t lố ạ ệ ấ ấ ượng t t, ngon nh t trong cácố ấ  

gi ng Bố ưởi hi n nay, thích nghi v i đi u ki n t i các vùng sinh thái khác nhau ệ ớ ề ệ ạ ở 

nước ta. Tuy nhiên bưởi Năm Roi được tr ng nhi u   vùng đ ng b ng sôngồ ề ở ồ ằ  

Cây cao trung bình t  7­8m, cao nh t có th  lên đ n 15m, có gai dàiừ ấ ể ế  kho ng 2,5cm có khi t i 4cm n u sinh s n b ng h t, ho c có gai hay gai r tả ớ ế ả ằ ạ ặ ấ  

ng n n u sinh s n sinh dắ ế ả ưỡng, khi còn non thì gai có lông t ơ

Th i gian tr ng t  tháng t  cho đ n tháng giêng. Đ c đi m c a Bờ ồ ừ ư ế ặ ể ủ ưở  iNăm Roi là: hình qu  lê, tr ng lả ọ ượng trung bình t  1­1,4 kg, trái có núm, khi quừ ả chín có màu vàng xanh, v  m ng, ráo nỏ ỏ ước, th t qu  màu xanh vàng, m n đ ngị ả ị ồ  

nh t. Múi và vách múi r t d  tách, ăn dòn, ng t, th m, v  h i dôn d t chua, đ cấ ấ ễ ọ ơ ị ơ ố ặ  

bi t là không có h t m y, ch  có h t  lép nh  li ti. T  l  ph n ăn đệ ạ ẩ ỉ ạ ỏ ỷ ệ ầ ược trên 55%, 

đ  brix t  9­12%. Phù h p ăn tộ ừ ợ ươi, ch  bi n, tiêu th  n i đ a và xu t kh uế ế ụ ộ ị ấ ẩ  nhi u nề ước. Th i v  thu ho ch b t đ u t  tháng 9 dờ ụ ạ ắ ầ ừ ương l ch.[16]ị

1.6.2 B ưở i Phúc Tr ch  ạ

Ngu n g c Bồ ố ưởi Phúc Tr ch là   xã Phúc Tr ch, huy n Hạ ở ạ ệ ương Khê, t nhỉ  

Hà Tĩnh. Hi n nay gi ng Bệ ố ưởi này đang được tr ng   h u h t các huy n và cácồ ở ầ ế ệ  vùng lân c n.ậ

Bưởi Phúc Tr ch đạ ược coi là m t trong nh ng gi ng Bộ ữ ố ưởi ngon nh t c aấ ủ  

nước ta. Qu  hình c u h i d t, v  qu  màu vàng xanh, tr ng lả ầ ơ ẹ ỏ ả ọ ượng trung bình 

t  1­1,2 kg, t  l  ăn đừ ỷ ệ ược 60­65%, s  lố ượng h t t  50­80 h t, màu s c th t quạ ừ ạ ắ ị ả 

và tép múi ph t h ng, vách múi dòn d  tách r i, th t qu  m n, đ ng nh t, v  ng tớ ồ ễ ờ ị ả ị ồ ấ ị ọ  

h i chua, đ  brix t  12­14, th i gian thu ho ch vào tháng 9.ơ ộ ừ ờ ạ

Bưởi Phúc Tr ch ch  có th  gi  đạ ỉ ể ữ ược hương v  khi đị ược tr ng   b n xãồ ở ố  Phúc Tr ch, Hạ ương Tr ch, Hạ ương Đo và L c Yên thu c huy n Hộ ộ ệ ương Khê, 

t nh Hà Tĩnh. Bỉ ưởi Phúc Tr ch ch  có mùa vào kho ng tháng 7, tháng 8 và thángạ ỉ ả  

9 âm l ch, lâu nay s n lị ả ượng thường không đ  đ  cung c p cho nhu c u c a cácủ ể ấ ầ ủ  

t nh phía B c. Đi u đ c bi t là gi ng Bỉ ắ ề ặ ệ ố ưởi này đã đượ ấc l y đi tr ng   nhi uồ ở ề  

n i và cũng đơ ược chăm sóc r t công phu nh ng qu  không bao gi  ngon đấ ư ả ờ ượ  c

nh  trên đ t Phúc Tr ch.ư ấ ạ

Bưởi Phúc Tr ch s ng lâu năm, vài năm đ u cây cho qu  tạ ố ầ ả ương đ i th p,ố ấ  

nh ng t  năm th  6 tr  đi lư ừ ứ ở ượng qu  thu đả ược khá  n đ nh: t  90­120 qu  Quổ ị ừ ả ả sai nh t là khi cây   đ  tu i 11­15. Cây Bấ ở ộ ổ ưởi già trên 20 năm v n gi  đẫ ữ ượ  cnăng su t qu  cao, cây Bấ ả ưởi càng già qu  càng ngon, ng t đ m. N u tính th iả ọ ậ ế ờ  

SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xvii

gian s ng và năng su t cho qu  lâu năm thì Bố ấ ả ưởi Phúc Tr ch có  u th  vạ ư ế ượ  t

tr i h n h n các lo i cây ăn qu  có múi khác nh  chanh, cam, quýtộ ơ ẳ ạ ả ư

       Hình 1.3 : Bưởi Phúc Tr ch[15]ạ

Không ch  có   giá tr  đ  ngon ng t, Bỉ ở ị ộ ọ ưởi Phúc Tr ch còn đạ ượ ư  c  achu ng vì r t d  b o qu n. Qu  có l p v  dày, c ng nên v n chuy n đi xa r tộ ấ ễ ả ả ả ớ ỏ ứ ậ ể ấ  

ít b  gi p nát. Bị ậ ưở ươi t i ngon r t lâu mà không c n b t kì lo i hoá ch t b oấ ầ ấ ạ ấ ả  

qu n nào.   Hả Ở ương Khê, m t s  gia đình ch  c n vùi Bộ ố ỉ ầ ưởi vào cát  m ho c bôiẩ ặ  vôi vào cu ng, r i đ    n i thoáng mát là có th  gi  đố ồ ể ở ơ ể ữ ược 3­5 tháng. V  qu  cóỏ ả  

th  h i khô héo đi nh ng ch t lể ơ ư ấ ượng múi bên trong không h  suy gi m.ề ả

Bưởi Phúc Tr ch không ch  là v  đ p c a m t vùng quê mà còn mangạ ỉ ẻ ẹ ủ ộ  

l i giá tr  kinh t  cao b i nó là ngu n thu nh p ch  y u c a các gia đình làmạ ị ế ở ồ ậ ủ ế ủ  

vườ ởn   đây. Theo k t qu  nghiên c u c a Trung tâm nghiên c u cây ăn quế ả ứ ủ ứ ả 

Ph  Qùy (Ngh  An) thì trong h n 100 gi ng Bủ ệ ơ ố ưở ở ưới   n c ta, Bưởi Phúc Tr chạ  

được đánh giá là ngon và có hi u qu  kinh t  cao nh t [16].ệ ả ế ấ

1.6.3 B ưở i da xanh

Bưởi da xanh là đ c s n c a x  d a B n Tre, có ngu n g c t   p Thanhặ ả ủ ứ ừ ế ồ ố ừ ấ  

S n (xã Thanh Tân, M  C y, B n Tre), bên kia sông Hàm Luông. Bơ ỏ ầ ế ưởi da xanh 

tr ng nhi u nh t t i xã M  Th nh An, th  xã B n Tre, bên này sông Hàmồ ề ấ ạ ỹ ạ ị ế  Luông. Gi ng bố ưởi quý hi m này ch  th c s  đế ỉ ự ự ược chú ý đ n trong kho ng m tế ả ộ  

th p niên tr  l i đây do ch t lậ ở ạ ấ ượng c a nó vủ ượt tr i so v i nhi u lo i Bộ ớ ề ạ ưở  ikhác

Bưởi da xanh s  dĩ đở ược tôn vinh là  Bưởi “vua” vì ăn r t ng t, ráo nấ ọ ướ  c,không h t (ho c r t ít h t), v  m ng, th t Bạ ặ ấ ạ ỏ ỏ ị ưởi đ  s m b t m t và cho tráiỏ ậ ắ ắ  quanh năm. Bưởi có th  b o qu n trong th i gian dài (vài tháng) mà v n đ mể ả ả ờ ẫ ả  

b o ch t lả ấ ượng và c m quan.ả

Hình 1.4 : Bưởi da xanh[15]

Bưởi da xanh   B n Tre có l i th  v  ch t lở ế ợ ế ề ấ ượng cao h n   các t nhơ ở ỉ  khác như : tép Bưởi màu h ng đ , bó ch t, d  tách ra kh i trái, nhi u nồ ỏ ặ ễ ỏ ề ướ  c

nh ng không dính tay, v  ng t h u nh  không chua, đ  Brix t  9,5­12, t  l  th tư ị ọ ầ ư ộ ừ ỷ ệ ị  

qu  trên 55%, mùi th m, ít h t, d  b o qu n, v n chuy n trong th i gian lâu,ả ơ ạ ễ ả ả ậ ể ờ  

ch  c n công ngh  đ n gi n có th  gi  ch t lỉ ầ ệ ơ ả ể ữ ấ ượng hương v  trong th i gian tị ờ ừ 2­3 tháng

SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xix

Th i gian thu hái cho c  ăn tờ ả ươi và b o qu n là  210­216 ngày sau khiả ả  

đ u qu  Bi u hi n bên ngoài: các h t tinh d u trên v  qu  n  to, v  qu  s nậ ả ể ệ ạ ầ ỏ ả ở ỏ ả ầ  sùi, dùng tay  n nh  đáy qu  s  c m nh n đấ ẹ ả ẽ ả ậ ược đ  lún nh t đ nh [16].ộ ấ ị

1.6.4 B ưở i Di n   ễ

Hình 1.5 : Bưởi di n [15]ễ

Bưởi Di n đễ ược tr ng nhi u   Phú Di n, Phú Minh (T  Liên, Hàồ ề ở ễ ừ  

N i). Bộ ưởi Di n là m t đ t bi n c a bễ ộ ộ ế ủ ưởi Đoan Hùng. Bưởi Di n qu  tròn, vễ ả ỏ trái nh n khi chín màu vàng cam, tr ng lẵ ọ ượng trung bình t  0,8­1 kg/trái, t  lừ ỷ ệ 

ph n ăn đầ ượ ừc t  60­65%, s  h t trung bình kho ng 50 h t, múi và vách múi dố ạ ả ạ ễ tách r i nhau, th t trái màu vàng xanh, ăn giòn, ng t, đ  brix t  12­14%. Th iờ ị ọ ộ ừ ờ  gian thu ho ch bạ ưởi Di n mu n h n bễ ộ ơ ưởi Đoan Hùng, thường vào kho ng cu iả ố  tháng 12 âm l ch [16].ị

1.6.5 B ưở i Thanh Trà

Hình 1.6 : Bưởi Thanh Trà [15]

Bưởi Thanh Trà tr ng nhi u   huy n Hồ ề ở ệ ương Trà­Hu , ven b  sôngế ờ  

Hương. Bưởi Thanh Trà là gi ng Bố ưởi ngon có ti ng: qu  nh , hình qu  lê,ế ả ỏ ả  

tr ng lọ ượng trung bình t  0,6­0,8kg, v  qu  m ng d  bóc, khi qu  chín màuừ ỏ ả ỏ ễ ả  xanh, tép nh  m ng nỏ ọ ước nh ng ăn dòn ng tư ọ  , th t qu  m n, đ ng nh t, màuị ả ị ồ ấ  vàng xanh, t  l  ph n ăn đỷ ệ ầ ượ ừc t  62­65%, đ  brix 10­12. Bộ ưởi Thanh Trà  thu 

ho ch vào tháng 9 dạ ương l ch.ị

       nhà vỞ ườn Thanh Trà h u nh  quanh năm có mùi hầ ư ương th mơ  

d u, đ c bi t khi Bị ặ ệ ưởi Thanh Trà ra hoa [16]

1.6.6 B ưở i Đoan Hùng

SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xxi

Huy n Đoan Hùng­Phú Th  có hai gi ng Bệ ọ ố ưở ặi đ c s n đ t các chả ạ ỉ tiêu qu c gia đó là gi ng Bố ố ưởi S u Chí Đám và Bử ưởi B ng Luân (xã B ngằ ằ  Luân). Bưở ửi S u Chí Đám, sinh trưởng và phát tri n phù h p trên phù sa sôngể ợ  

Lô, sông Ch y. Ngu n g c c a gi ng Bả ồ ố ủ ố ưởi này được người dân xã Chí Đám nhân ra t  cây Bừ ưởi ngon c a ngủ ười nông dân có tên là S u cách đây trên 200ử  năm. Vì v y, ngậ ười dân đã l y tên ông đ t tên cho gi ng Bấ ặ ố ưởi này

Bưở ửi S u Chí Đám sau 5 năm tr ng đã cho qu  có ch t lồ ả ấ ượng t t, câyố  

15 tu i có năng su t t  100­150 qu  Qu  có ch t lổ ấ ừ ả ả ấ ượng cao, tr ng lọ ượng trung bình 0,7­0,8kg/qu , d ng qu  c u l i, khi chín có màu vàng xanh, tr c qu  r ng,ả ạ ả ầ ồ ụ ả ỗ  múi d  tách, tép múi màu tr ng xanh, th t qu  màu tr ng ph t h ng, m m, m ngễ ắ ị ả ắ ớ ồ ề ọ  

nước, ng t mát, họ ương v  đ m. Đ  brix c a Bị ậ ộ ủ ưở ừi t  9­11, t  l  ph n ăn đỷ ệ ầ ượ  c60­65%. Bưởi S u Chí Đám thu ho ch vào tháng 10, tháng 11. Qu  có th  đử ạ ả ể ể lâu sau thu ho ch, b o qu n sau 5­6 tháng qu  v n gi  đạ ả ả ả ẫ ữ ược ch t lấ ượng t t.ố

Bưởi B ng Luân: t p trung   xã B ng Luân, thu c vùng Tây B c c aằ ậ ở ằ ộ ắ ủ  huy n. Bệ ưởi B ng Luân có ph m ch t t t, thích  ng r ng, cho năng su t cao,ằ ẩ ấ ố ứ ộ ấ  cây 15 tu i có chi u cao 6­7m, tán r ng 6,5­7,5m, năng su t trung bình t  300­ổ ề ộ ấ ừ

400 qu / cây, tr ng lả ọ ượng trung bình 1­1,2kg/qu , d ng qu  hình c u, khi chínả ạ ả ầ  

có màu vàng r m, màu th t qu  tr ng, tr c qu  đ c, d  tách múi, tép m m m ngơ ị ả ắ ụ ả ặ ễ ề ọ  

nước có màu tr ng xanh, ng t đ m, mùi th m, t  l  ph n ăn t  60­63%, đ  brixắ ọ ậ ơ ỷ ệ ầ ừ ộ  10,25­11,54, vitamin C có trong 100g qu  t  80,55­98,46mg, tr  lả ừ ữ ượng nướ  c87,25­89,43%. Lo i bạ ưởi này có th  qu n b o b ng phể ả ả ằ ương pháp truy n th ngề ố  

đ n 5 tháng v n gi  nguyên ph m ch t. Bế ẫ ữ ẩ ấ ưởi B ng Luân có cách đây 200­300ằ  năm là gi ng có nhi u nh t   Đoan Hùng, h u h t các xã   trong huy n đ cố ề ấ ở ầ ế ở ệ ặ  

bi t là B ng Luân và Qu  Lâm đ u tr ng gi ng Bệ ằ ế ề ồ ố ưởi này [16]

1.6.7 B ưở i Tân Tri u Biên Hòa ề

Hình 1.8: Bưởi Tân Tri u Biên Hòa. [15]ề

Bưởi Tân Tri u n i ti ng t  x a đ n nay là lo i Bề ổ ế ừ ư ế ạ ưởi th m ngon,ơ  thanh mà không chua, r t đ c tr ng c a vùng Đông Nam B  Cù lao Tân Tri uấ ặ ư ủ ộ ề  thu c xã Tân Bình, huy n Vĩnh C u, t nh Đ ng Nai. Vùng đ t này độ ệ ử ỉ ồ ấ ược b iồ  

l ng b i phù sa thắ ở ượng ngu n sông Đ ng Nai, do th  nhồ ồ ổ ưỡng khá đ c tr ng doặ ư  

đó m t s  lo i Bộ ố ạ ưởi nh : Bư ưở ười đ ng lá cam, Bưởi da láng, Bưởi Thanh Trà 

Cùng v i Bớ ưởi Năm Roi (Vĩnh Long), Bưởi Tân Tri u đã chi m lĩnhề ế  

th  trị ường thành ph  H  Chí Minh và bố ồ ước đ u xu t kh u sang m t s  nầ ấ ẩ ộ ố ướ  c,làng Bưởi Tân Tri u đã có h n 250ha.ề ơ

Vùng n i ti ng là   cù lao Ph  và cù lao Tân Tri u trên sông Đ ngổ ế ở ố ề ồ  Nai. Bưởi qu  to, hình qu  lê, v  dày, cùi x p tr ng, múi d  tách, ăn dòn, ng tả ả ỏ ố ắ ễ ọ  

SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xxiii

dôn d t chua. Tr ng lố ọ ượng trung bình t  1,2­1,5kg, t  l  ph n ăn đừ ỷ ệ ầ ược trên 60%. Th i v  thu ho ch b t đ u t  tháng 9 dờ ụ ạ ắ ầ ừ ương l ch [16].ị

1.6.8 B ưở i lông c  cò ổ

Hình 1.9: Bưởi lông c  cò [15]ổ

Vùng chuyên canh: Xã An Thái Đông, M  Lỹ ương, An Thái Trung, Mỹ 

Đ c Tây, Thi n Trí (Huy n Cái Bè). Di n tích: 45 haứ ệ ệ ệ  ; S n lả ượng: 1125 t n/ha.ấ  

Bưởi lông c  cò là m t đ c s n c a huy n Cái Bè, t nh Ti n Giang.ổ ộ ặ ả ủ ệ ỉ ề

Cây có đ c tính sinh trặ ưởng khá m nh, phi n lá hình elip, màu xanhạ ế  

đ m và trên b  m t có l p lông t  m n, có kh  năng ch ng ch u t t đ i v iậ ề ặ ớ ơ ị ả ố ị ố ố ớ  

b nh vàng lá th i r ệ ố ễ

Cây có kh  năng cho trái sau 2,5­3,5 năm tr ng (đ i v i cây chi t vàả ồ ố ớ ế  cây ghép). Th i gian thu ho ch t p trung t  tháng 8 đ n tháng 12. Th i gian tờ ạ ậ ừ ế ờ ừ khi ra hoa đ n khi thu ho ch là t  7­7,5 tháng. Năng su t khá cao (trên100ế ạ ừ ấ  trái/năm đ i v i cây 7 năm tu i tr  lên) và khá  n đ nh.ố ớ ổ ở ổ ị

Qu  Bả ưởi có d ng hình qu  lê, bên ngoài có l p lông tr ng m n, sạ ả ớ ắ ị ờ tay vào h i nhám, l p lông này s  r ng d n. Khi chín v  qu  có màu xanh vàngơ ớ ẽ ụ ầ ỏ ả  

có ph  l p lông t  m ng bên ngoài v  V  qu  khá m ng, trong qu  bì màuủ ớ ơ ỏ ỏ ỏ ả ỏ ả  

tr ng h ng, th t qu  màu vàng đ , d  tách, v  ng t đ n ng t chua nh , đ  Brixắ ồ ị ả ỏ ễ ị ọ ế ọ ẹ ộ  

t  10­11, khá nhi u nừ ề ước, múi th m, m i trái t  5­30 h t. Tr ng lơ ỗ ừ ạ ọ ượng t  0,9­ừ1,4kg/trái, cá bi t có trái n ng đ n 2kg.ệ ặ ế

Bưởi lông c  cò có th  t n tr  đ n 20 ngày n u đổ ể ồ ữ ế ế ược b o qu n trongả ả  

đi u ki n nhi t đ  phòng. Hi n nay Bề ệ ệ ộ ệ ưởi lông c  cò đổ ược tr ng   các xã Mồ ở ỹ 

Lương, Tân Thanh, Tân H ng, Hòa H ng, An H u, An Thái Trung, Hòa Khánh,ư ư ữ  

An Thái Đông c a huy n Cái Bè v i di n tích 1600­1700ha, s n lủ ệ ớ ệ ả ượng h ngằ  năm t  30­35 ngàn t n. Ngoài ra Bừ ấ ưởi lông c  cò có tính thích nghi r ng, sinhổ ộ  

trưởng m nh, năng su t cao, ph m ch t khá cao nên bạ ấ ẩ ấ ưởi lông c  cò đổ ượ  c

tr ng   khá nhi u n i trong t nh [16]ồ ở ề ơ ỉ

1.7 Tình hình v  s n lề ả ượng bưở ởi   Vi t Namệ

Theo S  Nông Nghi p Và Phát Tri n Nông Thôn, trong nh ng năm g nở ệ ể ữ ầ  đây, di n tích tr ng Bệ ồ ưởi tăng lên rõ r t, nhi u lo i Bệ ề ạ ưởi ngon đã được ngành nông nghi p và nhà vệ ườn tuy n ch n tr ng và cho trái ngày càng có ch t lể ọ ồ ấ ượng, 

có ti ng trên th  trế ị ường trong và ngoài nước nh  bư ưởi Năm Roi (Bình Minh), 

Bưởi da xanh (B n Tre), bế ưởi Tân Tri u (Đ ng Nai),…Đ c bi t là Bề ồ ặ ệ ưởi Năm Roi, đ c s n c a t nh Vĩnh Long đặ ả ủ ỉ ược th  trị ường các nước châu Âu, H ngồ  Kông, Đ c, Trung Qu c  a chu ngứ ố ư ộ

Theo s  li u th ng kê năm 2006, di n tích tr ng Bố ệ ố ệ ồ ưởi trong c  nả ước là 25.000ha,   trong   đó   di n   tích   đang   cho   trái   là   15.000ha,   s n   lệ ả ượng   145.000 

t n/năm. Trong đó, so v i c  nấ ớ ả ước thì di n tích Bệ ưở ủ ỉi c a t nh Vĩnh Long chi mế  26,3% và s n lả ượng chi m 41,4%. So v i vùng đ ng b ng Sông C u Long thìế ớ ồ ằ ử  

di n tích Bệ ưởi Vĩnh Long chi m t  l  r t cao là 65,75% và s n lế ỷ ệ ấ ả ượng chi mế  63,2%. V i s n lớ ả ượng này, tr ng lọ ượng bưởi cho bình quân đ u ngầ ười trên 54kg, trong khi đó bình quân c  nả ước là 1,1kg và bình quân c a Đ ng b ng sôngủ ồ ằ  

C u Long là 5,5kg/ngử ười

Hi n nay di n tích tr ng Bệ ệ ồ ưởi Năm Roi trong c  nả ước có kho ng 9,2ả  ngàn ha, phân b  chính   t nh Vĩnh Long (di n tích 4,5 ngàn ha cho s n lố ở ỉ ệ ả ượ  ng31,3 ngàn t n, chi m 48,6% v  di n tích và 54,3% và v  s n lấ ế ề ệ ề ả ượng Bưởi Năm SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xxv

Roi c a c  nủ ả ước). Trong đó t p trung   huy n Bình Minh: 3,4 ngàn ha đ t s nậ ở ệ ạ ả  

lượng g n 30 ngàn t n, ti p theo là t nh H u Giang (1,3 ngàn ha). [14]ầ ấ ế ỉ ậ

 Tinh d u là nh ng h n h p khác nhau c a nh ng ch t b c h i ngu nầ ữ ỗ ợ ủ ữ ấ ố ơ ồ  

th c v t (r t ít khi ngu n đ ng v t), các ch t này thự ậ ấ ồ ộ ậ ấ ường có mùi th m và thànhơ  

ph n hóa h c, c u t o, tính ch t, đi m ch y, đi m sôi, đ  tan trong nầ ọ ấ ạ ấ ể ả ể ộ ước hay trong các dung môi r t khác nhau, ph n l n không tan, chính xác là ít hay r t ítấ ầ ớ ấ  tan trong nước. Các h p ph n c a tinh d u hòa tan l n nhau. N u m t lợ ầ ủ ầ ẫ ế ộ ượ  ngtinh d u nào đó là m t kh i đ ng nh t (m t pha) b t đ u sôi   m t nhi t đầ ộ ố ồ ấ ộ ắ ầ ở ộ ệ ộ 

ph  thu c thành ph n và t  l  các h p.[9]ụ ộ ầ ỷ ệ ợ

2.1.2 Ngu n g c và s  phát tri n c a tinh d u ồ ố ự ể ủ ầ

Tinh d u t  lâu đã đầ ừ ược loài người bi t đ n, ngay t  th i thế ế ừ ờ ượng cổ 

người ta bi t đ n và s  d ng các lo i cây có tinh d u   d ng ph i khô, th i kế ế ử ụ ạ ầ ở ạ ơ ờ ỳ trung c  kho ng th  k  th  15 tinh d u ngày càng ph  bi n, t  th  k  th  15ổ ả ế ỷ ứ ầ ổ ế ừ ế ỷ ứ  

đ n th  k  th  17 tinh d u đã đế ế ỷ ứ ầ ược s  d ng đ  lam th m cho toc và da m t,ử ụ ể ơ ặ  dùng đ  ch a b nh và dùng trong đ i s ng hàng ngày c a con ngể ữ ệ ờ ố ủ ườ ừ ế ỷ i. t  th  k

th  17 đ n th  k  th  19, tinh d u đứ ế ế ỷ ứ ầ ược dùng nhi u đ  trang đi m, làm thu cề ể ể ố  

và dùng trong công nghi p v i ph m vi r ng h n. T  th  k  20 đ n nh ng nămệ ớ ạ ộ ơ ừ ế ỷ ế ữ  

đ u c a th  k  21, cùng v i s  ti n b  c a nhân lo i và s  ti n b  c a khoaầ ủ ế ỷ ớ ự ế ộ ủ ạ ự ế ộ ủ  

h c k  thu t, nghành công nghi p s n xu t tinh d u đã d n phát tri n, tinh d uọ ỷ ậ ệ ả ấ ầ ầ ể ầ  

đã tr  thành m t s n ph m không th  thi u trong đ i s ng c a con ngở ộ ả ẩ ể ế ờ ố ủ ười và 

đượ ức  ng d ng r ng rãi trong các ngành công nghi p nh : hụ ộ ệ ư ương li u, th cệ ự  

ph m, m  ph m, dẩ ỹ ẩ ược ph m.[8]ẩ

 2.2 Tính ch t v t lý và các thành ph n hoá h c trong tinh d uấ ậ ầ ọ ầ

2.2.1 Tính ch t v t lý c a tinh d u ấ ậ ủ ầ

      Tinh d u thầ ường t n t i d ng th  l ng   nhi t đ  thồ ạ ạ ể ỏ ở ệ ộ ường, mùi 

th m, ít khi có màu tr  tinh d u ch a aluzen có màu xanh.Tinh d u có t  tr ngơ ừ ầ ứ ầ ỉ ọ  

th p so v i nấ ớ ước, ch  s  khúc x  cao. Tinh s u bay h i đỉ ố ạ ầ ơ ược, tinh d u ít tanầ  trong nước nh ng làm cho nư ước có mùi th m, tinh d u là h n h p nên không cóơ ầ ổ ợ  nhi t đ  sôi nh t đ nh, tinh d u tan trong c n, ete, dung môi h u c  và các ch tệ ộ ấ ị ầ ồ ữ ơ ấ  béo.[10]

2.2.3 Các thành ph n hóa h c trong tinh d u  ầ ọ ầ

Tinh d u là m t lo i ch t l ng đầ ộ ạ ấ ỏ ược tinh ch  (thông thế ường nh t làấ  

b ng cách ch ng c t b ng h i ho c nằ ư ấ ằ ơ ặ ước) t  lá cây, thân cây, hoa, v  cây, rừ ỏ ễ cây, ho c nh ng thành ph n khác c a th c v t. Tinh d u đặ ữ ầ ủ ự ậ ầ ược ví nh  là nh aư ự  

s ng c a cây, vì v y đã mang s c s ng, năng lố ủ ậ ứ ố ượng và m nh h n 100 l n cácạ ơ ầ  

lo i th o dạ ả ượ ấc s y khô. H u h t các lo i tinh d u đ u trong, ngo i tr  vài lo iầ ế ạ ầ ề ạ ừ ạ  

SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xxvii

tinh d u nh  d u cây ho c hầ ư ầ ắ ương, d u cam, "lemongrass" thì đ u có màu vàngầ ề  

ho c h  phách. B t k  m t lo i tinh d u nào cũng đ u có nh ng thành ph nặ ổ ấ ỳ ộ ạ ầ ề ữ ầ  sau: 

Monoterpenes:  Tìm   th y   trong   h u   h t   các   lo i   tinh   d u,ấ ầ ế ạ ầ  Monoterpenes có công th c phân t  là Cứ ử 10H16 là ch t kh  trùng và thu c b  trongấ ử ố ổ  

t  nhiên. Chúng đự ượ ọc l c không khí t t mà có kho ng 10 nguyên t  cacbonố ả ử  trong đó. M c dù Monoterpenes có m t trong h u h t các tinh d u khác, m t tặ ặ ầ ế ầ ộ ỷ 

l  l n trong s  h  đệ ớ ố ọ ược tìm th y trong các lo i d u Citrus. H  là không màu,ấ ạ ầ ọ  

r t d  bay h i và x u đi nhanh chóng. Do đó, h  c n ph i đấ ễ ơ ấ ọ ầ ả ược x  lý v i vi cử ớ ệ  chăm sóc và gi    nhi t đ  mát m  Limonene hàng t i Lemon d u, pinen hàngữ ở ệ ộ ẻ ạ ầ  

t i Pine và camphene hàng t i Long não là nh ng ví d  c a các lo i tinh d u. ạ ạ ữ ụ ủ ạ ầ

 Sesquiterpene: M c dù không ph i là d  bay h i nh  Monoterpenes,ặ ả ễ ơ ư  sesquiterpene có hi u qu  và có kho ng 15 nguyên t  cacbon trong đó. H  cóệ ả ả ử ọ  

m t tác d ng làm d u, là ch ng viêm và ch ng nhi m trùng. Zingiberene trongộ ụ ị ố ố ễ  

d u g ng, cedrene t i Cedarwood và caryophellene trong d u đinh hầ ừ ạ ầ ương là m tộ  trong nh ng sesquiterpene tìm th y trong các lo i tinh d u. ữ ấ ạ ầ

Phenol: Các ch t kh  trùng h u h t hóa ch t có trong th c v t, kíchấ ử ầ ế ấ ự ậ  thích c  th  phenol ch c năng v i li u lơ ể ứ ớ ề ượng nh  Tuy nhiên, li u l n có th  làỏ ề ớ ể  

m t ch t đ c cho h  th n kinh và có th  gây kích  ng da cũng nh  các ti n nghiộ ấ ộ ệ ầ ể ứ ư ệ  tiêu hóa cho nh ng ngữ ười nh y c m. Thymol hàng t i Thyme d u và eugenolạ ả ạ ầ  hàng t i Đinh hạ ương là nh ng ví d  c a phenol. ữ ụ ủ

R ượ : R t nhi u r u ấ ề ượu cũng có m t trong các lo i tinh d u. Cao ch tặ ạ ầ ấ  sát trùng, kháng khu n, ch ng n m rẩ ố ấ ượu và thu c kháng sinh, thu c b  r t t tố ố ổ ấ ố  cho h  th n kinh và kích thích ph n  ng mi n d ch trong c  th  ệ ầ ả ứ ễ ị ơ ể Lavendulol trong Lavender, nerol trong Neroli và geraniol hàng t i Geranium d u là nh ng víạ ầ ữ  

d  c a rụ ủ ượu trong các lo i d u. ạ ầ

Xeton: Thu c ch ng đông máu, Xeton có th  th  giãn, nghiêm trang vàố ố ể ư  

ch a lành các mô s o, h  th ng mi n d ch ho c h  th ng hô h p trong c  th ữ ẹ ệ ố ễ ị ặ ệ ố ấ ơ ể  

Tuy nhiên, Xeton có th  có h i cho h  th n kinh và có th  d n đ n s y thai, coể ạ ệ ầ ể ẫ ế ẩ  

gi t và b nh đ ng kinh. ậ ệ ộ

Ete / Este:  Ête và este có tính ch t tấ ương t  nh ng ete là m nh mự ư ạ ẽ 

h n c a c  hai. Ch ng co th t, kháng khu n và ch ng viêm, ete là nh  nhàngơ ủ ả ố ắ ẩ ố ẹ  trên da và giúp đ  trong vi c tái cân b ng c a h  th n kinh có hi u qu ỡ ệ ằ ủ ệ ầ ệ ả  Cinnamyl acetate trong Qu  và myrtinly acetate trong Myrtle. ế

  Aldehyt:  ch ng viêm, Aldehyt có tính ch t tố ấ ương t  nh  Xeton vàự ư  

C n. Tuy nhiên, vồ ượt Aldehyt có th  gây ra kích thích l n cho da và các màngể ớ  

nh y. Furfurol trong Lavender, Đàn hầ ương, qu  và Cypress là aldehyt. ế

 Coumarin: Anti­convulsant và ch ng đông, coumarin và thu c an th nố ố ầ  

có tác d ng th  giãn. Khi các hóa ch t này có th  đụ ư ấ ể ượ ảc c m quang, các lo i tinhạ  

d u v i các thành ph n c n đầ ớ ầ ầ ượ ử ục s  d ng c n th n và không đẩ ậ ược ti p xúc v iế ớ  ánh n ng m t tr i. Bergaptene trong Bergamot, angelicine trong Angelica vàắ ặ ờ  Citroptene trong các lo i d u Citrus là nh ng ví d  c a coumarin.[9] ạ ầ ữ ụ ủ

2.3 Các phương pháp ly trích và thu gi  tinh d uữ ầ

2.3.1 Ph ươ ng pháp ch ng c t c  đi n ư ấ ổ ể

Phương pháp này d a trên s  th m th u, hòa tan, khu ch tán và lôi cu nự ự ẩ ấ ế ố  theo h i nơ ướ ủc c a nh ng h p ch t h u c  trong tinh d u ch a trong các mô khiữ ợ ấ ữ ơ ầ ứ  

ti p xúc v i h i nế ớ ơ ướ ởc   nhi t đ  cao. S  khu ch tán s  d  dàng khi t  bàoệ ộ ự ế ẽ ễ ế  

ch a tinh d u trứ ầ ương ph ng do nguyên li u ti p xúc v i h i nồ ệ ế ớ ơ ước bão hòa trong 

m t th i gian nh t đ nh. Trộ ờ ấ ị ường h p mô th c v t có ch a sáp, nh a, acid béoợ ự ậ ứ ự  chi phương dây dài thì khi ch ng c t ph i đư ấ ả ược th c hi n trong m t th i gianự ệ ộ ờ  dài vì nh ng h p ch t này làm gi m áp su t h i chung c a h  th ng và làm choữ ợ ấ ả ấ ơ ủ ệ ố  

s  khu ch tán tr  nên khó khăn.ự ế ở

SVTH: Phan Nh  Qu như ỳ xxix