Luận văn tốt nghiệp: Một số ý kiến về kỹ thuật thu thập bằng chứng trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty Kiểm toán và Kế toán ACC

Luận văn với nội dung: cơ sở lý luận về bằng chứng kiểm toán và kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính. Thực tế vận dụng kỹ thuật thu thập bằng chứng trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính do công ty kiểm toán và kế toán AAC thực hiện. Biện pháp hoàn thiện kỹ thuật thu thập bằng chứng trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính do công ty kiểm toán và kế toán AAC thực hiện. Để nắm rõ các nội dung nghiên cứu mời các bạn cùng tham khảo luận án.

L I M  Đ U Ờ Ở Ầ

   

Vi t Nam đang bệ ước dài trên con đường h i nh p vào n n kinh t  thộ ậ ề ế ế 

gi i. Nh ng chuy n bi n quan tr ng trong vài năm g n đây đã đ a nớ ữ ể ế ọ ầ ư ước ta 

đ n v i nhi u c  h i và thách th c m i. Trong xu th  toàn c u hoá đó, ki mế ớ ề ơ ộ ứ ớ ế ầ ể  toán đã không còn là m t khái ni m m i m  D n d n, ki m toán, nh t làộ ệ ớ ẻ ầ ầ ể ấ  

ki m toán báo cáo tài chính, đã tr  thành m t b  ph n không th  thi u c a b tể ở ộ ộ ậ ể ế ủ ấ  

k  m t ho t đ ng kinh doanh nào. S  dĩ nh  v y là vì, v i m c tiêu chính là :ỳ ộ ạ ộ ở ư ậ ớ ụ  

“ … giúp cho ki m toán viên  đ a ra ý ki n xác nh n r ng báo báo tài chính cóể ư ế ậ ằ  

đượ ậc l p trên c  s  chu n m c và ch  đ  k  toán hi n hành, có tuân th  phápơ ở ẩ ự ế ộ ế ệ ủ  

lu t liên quan và có ph n ánh trung th c h p lý trên các khía c nh tr ng y uậ ả ự ợ ạ ọ ế  hay không” (Đo n 11 – VSA 200), ho t đ ng ki m toán báo báo tài chính đãạ ạ ộ ể  góp ph n tăng cầ ường qu n lý tài chính doanh nghi p; tài chính Nhà nả ệ ước, làm công khai, minh b ch tình hình kinh t  – tài chính c a đ t nạ ế ủ ấ ước, ti n đ n sế ế ự công nh n, hoà nh p v i khu v c và qu c t ậ ậ ớ ự ố ế

Có th  nói r ng, m c tiêu c  b n nh t c a ki m toán báo cáo tài chínhể ằ ụ ơ ả ấ ủ ể  

là đ a ra l i xác nh n c a KTV v  tính trung th c và h p lý c a nó. Vì v y,ư ờ ậ ủ ề ự ợ ủ ậ  xem xét đ n nh ng nhân t   nh hế ữ ố ả ưởng đ n tính trung th c và h p lý c a báoế ự ợ ủ  cáo tài chính là công vi c then ch t mà KTV th c hi n. Chính vì lý do đó, vi cệ ố ự ệ ệ  

đ a ra các b ng ch ng có đ  đ  tin c y và tính thuy t ph c  nh hư ằ ứ ủ ộ ậ ế ụ ả ưởng r tấ  quan tr ng đ n các k t lu n c a ki m toán viên. Vi c thu th p b ng ch ngọ ế ế ậ ủ ể ệ ậ ằ ứ  trong quá trình ki m toán s  giúp ki m tóan viên có để ẽ ể ược nh ng c  s  chínhữ ơ ở  xác đ  nh n đ nh v  m t v n đ  đang để ậ ị ề ộ ấ ề ược ki m toán. Ngoài ra, trên phể ươ  ng

di n c a ngệ ủ ườ ử ụi s  d ng báo cáo ki m toán, b ng ch ng ki m toán chính làể ằ ứ ể  

d u hi u đ  xem xét tính hi u qu  c a công vi c ki m toán và m c đ  tin c yấ ệ ể ệ ả ủ ệ ể ứ ộ ậ  

c a báo cáo ki m toán  Nh n th y t m quan tr ng c a khía c nh này, em đãủ ể ậ ấ ầ ọ ủ ạ  

ch n nghiên c u đ  tài “ọ ứ ề M t s  ý ki n v  k  thu t thu th p b ng ch ngộ ố ế ề ỹ ậ ậ ằ ứ  trong quá trình ki m toán báo cáo tài chính t i công ty ki m toán và kể ạ ể ế toán AAC”

Lu n văn g m ba ph n nh  sau:ậ ồ ầ ư

ch ng ki m toán trong quá trình ki m toán báo cáo tài chính.ứ ể ể

toán báo cáo tài chính do công ty ki m toán và k  toán AAC th c hi n.ể ế ự ệ

ki m toán báo cáo tài chính do công ty ki m toán và k  toán AAC th c hi n.ể ể ế ự ệ

m c đã đự ược thi t l p thông qua Báo cáo ki m toán. Báo cáo ki m toán ghiế ậ ể ể  

nh n các ý ki n c a ki m toán viên, nó là s n ph m quan tr ng nh t c a cu cậ ế ủ ể ả ẩ ọ ấ ủ ộ  

ki m toán, đ  chính xác và h p lý c a nó ph  thu c r t nhi u vào các b ngể ộ ợ ủ ụ ộ ấ ề ằ  

ch ng mà ki m toán viên thu th p đứ ể ậ ược trong quá trình ki m toán.ể

Theo Chu n m c Ki m toán s  500: B ng ch ng ki m toán là t t cẩ ự ể ố ằ ứ ể ấ ả các s  li u, thông tin mà các ki m toán viên thu th p đố ệ ể ậ ược liên quan đ n cu cế ộ  

ki m toán và d a trên d a trên thông tin này ki m toán viên hình thành nên ýể ự ự ể  

ki n c a mình.ế ủ

Theo khái ni m này b ng ch ng ki m toán bao g m c  thông tin nhânệ ằ ứ ể ồ ả  

ch ng và v t ch ng mà ki m toán viên thu th p làm c  s  cho nh n xét c aứ ậ ứ ể ậ ơ ở ậ ủ  mình v  Báo cáo tài chính c a mình đề ủ ược ki m toán. Khái ni m này cũng chể ệ ỉ 

rõ đ c tính c  b n c a b ng ch ng và m i quan h  c a b ng ch ng v i k tặ ơ ả ủ ằ ứ ố ệ ủ ằ ứ ớ ế  

lu n ki m toán.ậ ể

Cũng theo Chu n m c Ki m toán s  500: B ng ch ng ki m toán baoẩ ự ể ố ằ ứ ể  

g m t t c  các tài li u, ch ng t , s  sách k  toán, báo cáo tài chính và các tàiồ ấ ả ệ ứ ừ ổ ế  

li u, thông tin t  nh ng ngu n khác. Theo đó b ng ch ng có th  là nh ngệ ừ ữ ồ ằ ứ ể ữ  thông tin b ng văn b n, thông tin b n l i nói, các ch ng t  s  sách, các biênằ ả ằ ờ ứ ừ ổ  

b n ki m kê, gi y xác nh n c a khách hàng…ả ể ấ ậ ủ

Đ i v i m i lo i b ng ch ng khác nhau s  có  nh hố ớ ỗ ạ ằ ứ ẽ ả ưởng khác nhau 

đ n vi c hình thành ý ki n c a ki m toán viên, do đó ki m toán viên c n nh nế ệ ế ủ ể ể ầ ậ  

th c c  th  v  các lo i b ng ch ng đ  có th  đánh giá b ng ch ng m t cáchứ ụ ể ề ạ ằ ứ ể ể ằ ứ ộ  

h u hi u trong khi th c hành ki m toán.ữ ệ ự ể

1.1.2. Vai trò

B ng ch ng có ý nghĩa r t quan tr ng trong vi c đ a ra ý ki n, quy tằ ứ ấ ọ ệ ư ế ế  

đ nh c a ki m toán viên v  ho t đ ng ki m toán, nó là c  s  và là m t trongị ủ ể ề ạ ộ ể ơ ở ộ  

nh ng y u t  quy t đ nh đ  chính xác và r i do trong ý ki n c a ki m toánữ ế ố ế ị ộ ủ ế ủ ể  viên. T  đó có th  th y s  thành công cu c ki m toán ph  thu c trừ ể ấ ự ộ ể ụ ộ ước h t vàoế  

vi c thu th p và sau đó đánh giá b ng ch ng c a ki m toán viên. M t khiệ ậ ằ ứ ủ ể ộ  

ki m toán viên không thu th p đ y đ  và đánh giá đúng các các b ng ch ngể ậ ầ ủ ằ ứ  thích h p thì ki m toán viên khó có th  đ a ra m t nh n đ nh chính xác v  đ iợ ể ể ư ộ ậ ị ề ố  

tượng c n ki m toán. ầ ể

Chu n m c Ki m toán s  500 có quy đ nh: Ki m toán viên và công tyẩ ự ể ố ị ể  

ki m toán ph i thu th p đ y đ  các b ng ch ng ki m toán thích h p đ  làmể ả ậ ầ ủ ằ ứ ể ợ ể  

c  s  đ a ra ý ki n c a mình v  Báo cáo tài chính c a đ n v  đơ ở ư ế ủ ề ủ ơ ị ược ki m toánể

Thông qua đó ta có th  th y m t ý nghĩa r t quan tr ng đ i v i các tể ấ ộ ấ ọ ố ớ ổ 

ch c ki m toán đ c l p, các c  quan c  quan ki m toán nhà nứ ể ộ ậ ơ ơ ể ước ho c cặ ơ quan pháp lý, b ng ch ng ki m toán còn là c  s  đ  giám sát đánh giá ch tằ ứ ể ơ ở ể ấ  

lượng ho t đ ng c a ki m toán viên trong quá trình th c hi n ki m toán. Vi cạ ộ ủ ể ự ệ ể ệ  giám sát này có th  do nhà qu n lý ti n hành đ i v i các ki m toán viên th cể ả ế ố ớ ể ự  

hi n ki m toán ho c có th  do c  quan t  pháp ti n hành đ i v i ch  thệ ể ặ ể ơ ư ế ố ớ ủ ể 

ki m toán nói chung (Trong trể ường h p x y ra ki n t ng đ i v i ki m toánợ ả ệ ụ ố ớ ể  viên hay công ty ki m toán).ể

1.2. Phân lo i b ng ch ng ki m toánạ ằ ứ ể

M i lo i b ng ch ng có đ  tin cây khác nhau, m c đ  tin c y c a b ngỗ ạ ằ ứ ộ ứ ộ ậ ủ ằ  

ch ng là y u t  tin c y đ  thu th p b ng ch ng s  d ng chúng m t cách t tứ ế ố ậ ể ậ ằ ứ ử ụ ộ ố  

nh t và h p lý nh t. Đ  tin c y có th  ph  thu c vào ngu n g c (   bên trongấ ợ ấ ộ ậ ể ụ ộ ồ ố ở  hay ngoài doanh nghi p ); hình th c ( hình  nh, tài li u ho c l i nói ) và t ngệ ứ ả ệ ặ ờ ừ  

trường h p c  th  Đ  giúp ki m toán viên xác đ nh đ  tin cây m t cách h pợ ụ ể ể ể ị ộ ộ ợ  

lý nh m thu th p s  d ng b ng ch ng thu n l i. Thì vi c phân lo i b ngằ ậ ử ụ ằ ứ ậ ợ ệ ạ ằ  

ch ng là h t s c quan tr ng, nó giúp ki m toán viên có th  tìm đứ ế ứ ọ ể ể ược nh ngữ  

b ng ch ng có đ  tin c y cao nh m gi m b t nh ng r i ro ki m toán cũngằ ứ ộ ậ ằ ả ớ ữ ủ ể  

nh  gi m b t chi phí ki m toán.ư ả ớ ể  Vi c phân lo i có th  ti n hành theo các cáchệ ạ ể ế  sau:

1.2.1. Phân lo i b ng ch ng theo ngu n g c hình thànhạ ằ ứ ồ ố

Phân lo i d a theo ngu n g c c a thông tin, tài li u có liên quan đ nạ ự ồ ố ủ ệ ế  Báo cáo tài chính mà ki m toán viên thu th p để ậ ược trong quá trình ki m toán.ể  Trong cách phân lo i này b ng ch ng đạ ằ ứ ược chia thành các lo i:ạ

nh : b ng ch m công, s  thanh toán ti n lư ả ấ ổ ề ương, s  t ng h p, s  s  d , s  chiổ ổ ợ ổ ố ư ổ  

ti t, phi u ki m tra s n ph m, v n đ n…Ngu n g c b ng ch ng này chi mế ế ể ả ẩ ậ ơ ồ ố ằ ứ ế  

m t s  lộ ố ượng l n, khá ph  bi n vì nó vì nó cung c p v i t c đ  nhanh chi phíớ ổ ế ấ ớ ố ộ  

th p. Do b ng ch ng này có ngu n g c t  n i b  doanh nghi p, nên chúng chấ ằ ứ ồ ố ừ ộ ộ ệ ỉ 

th c s  có đ  tin c y khi h  th ng ki m soát n i b  c a doanh nghi p có hi uự ự ộ ậ ệ ố ể ộ ộ ủ ệ ệ  

l c th c s , do v y tính thuy t ph c c a chúng không cao.ự ự ự ậ ế ụ ủ

hoá đ n bán hàng, hoá d n mua hàng biên b n bàn giao tài s n c  đ nh… B ngơ ơ ả ả ố ị ằ  

ch ng có đ  thuy t ph c cao b i nó đứ ộ ế ụ ở ượ ạ ừc t o t  bên ngoài, tuy  nhiên lo iạ  

b ng ch ng này v n có kh  năng t y xoá, thêm b t  nh hằ ứ ẫ ả ẩ ớ ả ưởng đ n đ  tin c yế ộ ậ  

c a ki m toán đ i v i v i ho t đ ng ki m soát trong doanh nghi p.ủ ể ố ớ ớ ạ ộ ể ệ

u  nhi m chi, hoá đ n bán hàng… Đây là d ng b ng ch ng có tính thuy tỷ ệ ơ ạ ằ ứ ế  

ph c cao vì nó đụ ược cung c p b i bên th  ba ( tuy nhiên nó c n ph i đ m b oấ ở ứ ầ ả ả ả  

đươc tính đ c l p c a ngộ ậ ủ ười cung c p v i doanh nghi p)ấ ớ ệ

này thường thu th p b ng phậ ằ ương pháp g i th  xác nh n, mang tính thuy tử ư ậ ế  

ph c cao vì nó đụ ược thu th p tr c ti p b i ki m toán viên ( tính thuy t ph cậ ự ế ở ể ế ụ  

s  không còn n u ki m toán viên không ki m soát đẽ ế ể ể ược quá trình g i th  xácử ư  

nh n ). Nó bao g m m t s  lo i nh : b ng xác nh n n , b ng xác nh n cácậ ồ ộ ố ạ ư ả ậ ợ ả ậ  kho n ph i thu, xác nh n s  d  tài kho n c a ngân hàng…ả ả ậ ố ư ả ủ

ki m kê kho, ki m tra tài s n, quan sát v  ho t đ ng c a ki m soát n i b …ể ể ả ề ạ ộ ủ ể ộ ộ  đây là lo i b ng ch ng có đ  tin c y cao nh t vì nó đạ ằ ứ ộ ậ ấ ược th c hi n tr c ti pự ệ ự ế  

b i ki m toán viên. Song nhi u lúc nó còn mang tính th i đi m t i lúc ki m traở ể ề ờ ể ạ ể  ( nh  ki m kê hàng t n kho ph  thu c vào tính ch t v t lý c a chúng theoư ể ồ ụ ộ ấ ậ ủ  

t ng th i đi m khác nhau mà có nh ng k t qu  khác nhau )…ừ ờ ể ữ ế ả

1.2.2. Phân lo i b ng ch ng theo tính thuy t ph cạ ằ ứ ế ụ

Do b ng ch ng ki m toán đằ ứ ể ược s  d ng đ  tr c ti p đ a ra ý ki nử ụ ể ự ế ư ế  khác nhau v  tính trung th c c a Báo cáo tài chính đ n v  ki m toán phát hành.ề ự ủ ơ ị ể  

Vì v y ki m toán viên c n ph i xem xét m c đ  tin cây c a chúng. Ý ki n c aậ ể ầ ả ứ ộ ủ ế ủ  

ki m toán viên trong Báo cáo ki m toán có m c đ  tể ể ứ ộ ương  ng đ i v i tínhứ ố ớ  thuy t ph c c a b ng ch ng. Theo cách này b ng ch ng đế ụ ủ ằ ứ ằ ứ ược phân lo i nhạ ư sau:

ki m toán viên thu th p b ng cánh t  ki m kê, đánh giá và quan sát. B ngể ậ ằ ự ể ằ  

ch ng này thứ ường được đánh giá là khách quan, chính xác và đ y đ  D a vàoầ ủ ự  

ý ki n này ki m toán viên đ a ra ý ki n ch p nh n toàn ph n.ế ể ư ế ấ ậ ầ

ph ng v n c n ph i phân tích và ki m tra l i, các lo i b ng ch ng thỏ ấ ầ ả ể ạ ạ ằ ứ ườ  ng

được đ m b o b i h  th ng ki m soát n i b  Chúng ch  th t s  có tínhả ả ở ệ ố ể ộ ộ ỉ ậ ự  thuy t ph c khi b  máy ki m soát n i b  c a doanh nghi p là th c s  t n t iế ụ ộ ể ộ ộ ủ ệ ự ự ồ ạ  

và có hi u l c. D a vào lo i b ng ch ng này ki m toán viên ch  có th  đ a raệ ự ự ạ ằ ứ ể ỉ ể ư  

ý ki n ch p nh n t ng ph n.ế ấ ậ ừ ầ

trong vi c ra ý ki n, quy t đ nh c a ki m toán viên v  vi c ki m toán. B ngệ ế ế ị ủ ể ề ệ ể ằ  

ch ng có th  do ph ng v n ngứ ể ỏ ấ ười qu n lý, ban qu n tr ả ả ị

1.2.3. Phân lo i b ng ch ng theo lo i hình b ng ch ngạ ằ ứ ạ ằ ứ

Đ  tin c y còn độ ậ ược đánh giá qua hình th c c a b ng ch ng, v i vi cứ ủ ằ ứ ớ ệ  đánh giá đ  tin c y thông qua nguyên t c: B ng ch ng dộ ậ ắ ằ ứ ướ ại d ng văn b n,ả  hình  nh đáng tin cây h n b ng ch ng ghi l i t  l i nói. Vi c phân lo i b ngả ơ ằ ứ ạ ừ ờ ệ ạ ằ  

ch ng theo lo i hình b ng ch ng bao g m:ứ ạ ằ ứ ồ

ki m kê tài s n c  đ nh, hi u bi t ki m toán… Đây là d ng b ng ch ng cóể ả ố ị ể ế ể ạ ằ ứ  tính thuy t ph c cao. ế ụ

k  toán, ghi chép b  sung c a k  toán, tính toán c a ki m toán viên… D ngế ổ ủ ế ủ ể ạ  

b ng ch ng này có m c đ  tin cây cao, tuy nhiên m t s  lo i b ng ch ng đằ ứ ứ ộ ộ ố ạ ằ ứ ộ tin c y c a chúng ph  thu c vào tính hi u l c c a b  ph n ki m soát n i b ậ ủ ụ ộ ệ ự ủ ộ ậ ể ộ ộ

D ng   b ng   ch ng   thu   đ ạ ằ ứ ượ c  t   l i   nói ừ ờ :  thường   đươc  thu   th p  quaậ  

phương pháp ph ng v n nên mang tính thuy t ph c không cao, song l i đòiỏ ấ ế ụ ạ  

h i l i đòi h i s  hi u bi t c a ngỏ ạ ỏ ự ể ế ủ ười ph ng v n khá cao v  đ  am hi u v nỏ ấ ề ộ ể ấ  

đ  c n ph ng v n.ề ầ ỏ ấ

1.3. Yêu c u c a b ng ch ng ki m toánầ ủ ằ ứ ể

Chu n m c ki m toán Vi t Nam s  500 Quy đ nh: ẩ ự ể ệ ố ị Ki m toán viên ph i ể ả  

d  li u ữ ệ

1.3.1. Tính hi u l cệ ự

Hi u l c là khái ni m ch  đ  tin c y hay ch t lệ ự ệ ỉ ộ ậ ấ ượng c a b ng ch ngủ ằ ứ  

ki m toán. B ng ch ng có hi u l c hay có giá tr  khi nó có đ  tin c y, nó thể ằ ứ ệ ự ị ộ ậ ể hiên đúng m c tiêu ki m toán và ph n ánh đúng tính ch t c a các ho t đ ngụ ể ả ấ ủ ạ ộ  đang di n ra. Ch  v y m i có th  giúp ki m toán viên chính xác h n trong vi cễ ỉ ậ ớ ể ể ơ ệ  

đ a ra Báo cáo ki m toán. Nh ng y u t   nh hư ể ữ ế ố ả ưởng đ n tính hi u l c c aế ệ ự ủ  

b ng ch ng bao g m:ằ ứ ồ

kê, có được sau khi th c hi n ki m kê hay quan sát ki m kê ) và s  hi u bi tụ ệ ể ể ự ể ế  

c a ki m toán viên v  các lĩnh v c c n ki m toán đủ ể ề ự ầ ể ược xem là đáng tin c yậ  

h n b ng ch ng b ng l i (ví d  nh  ph ng v n ) ơ ằ ứ ằ ờ ụ ư ỏ ấ

* H  th ng ki m soát n i b ệ ố ể ộ ộ: H  th ng ki m soát n i b  c a đ n v  làệ ố ể ộ ộ ủ ơ ị  

m t h  th ng g m các chính sách, th  t c độ ệ ố ồ ủ ụ ược thi t l p   trong doanhế ậ ở  nghi p nh m b o v  tài s n doanh nghi p, đ m b o s  tuân th  theo phápệ ằ ả ệ ả ệ ả ả ự ủ  

lu t, đ m b o s  ho t đ ng hi u qu  và cung c p thông tin m t cách chínhậ ả ả ự ạ ộ ệ ả ấ ộ  xác cho các nhà qu n lý đ  có k  hoách s n xu t kinh doanh phù h p. ả ể ế ả ấ ợ

H  th ng n i b  đệ ố ộ ộ ược thi t k  nh m ngăn ng a sai ph m trong ho tế ế ằ ừ ạ ạ  

đ ng s n xu t kinh doanh c a đ n v  v i các m c tiêu sau: ộ ả ấ ủ ơ ị ớ ụ

­ Các nghi p v  kinh t  ghi s  ph i có căn c  h p lý .ệ ụ ế ổ ả ứ ợ

­ Các nghi p v  kinh t  ghi s  ph i đệ ụ ế ổ ả ược phê chu n đúng đ nẩ ắ

­ Các nghi p v  kinh t  hi n có ph i đệ ụ ế ệ ả ược ghi sổ

­ Các nghi p v  kinh t  ph i đệ ụ ế ả ược đánh giá đúng đ nắ

­ Các nghi p v  kinh t  ph i đệ ụ ế ả ược phân lo i đúng đ nạ ắ

­ Các nghi p v  kinh t  ph i đệ ụ ế ả ược ph n ánh đúng lúcả

­ Các nghi p v  kinh t  ph i đệ ụ ế ả ược ghi đúng đ n vào s  ph  và đắ ổ ụ ượ  c

t ng h p chính xác. ổ ợ

Do v y mà h  th ng ki m soát n i b  đậ ệ ố ể ộ ộ ược đánh giá là có hi u l c thìệ ự  

b ng ch ng thu th p đằ ứ ậ ược có đ  tin c y cao h n b ng ch ng thu độ ậ ơ ằ ứ ược trong 

đi u ki n h  th ng này ho t đ ng kém hi u qu  Khi đó trong môi trề ệ ệ ố ạ ộ ệ ả ườ  ng

ki m soát n i b  ho t đ ng t t, thì kh  năng t n t i sai ph m mà h  th ngể ộ ộ ạ ộ ố ả ồ ạ ạ ệ ố  

ki m soát n i b  không phát hi n s  th p. Đ  xác đ nh để ộ ộ ệ ẽ ấ ể ị ược tính hi u l c c aệ ự ủ  

h  th ng ki m soát n i b  nh m thu th p đệ ố ể ộ ộ ằ ậ ược b ng ch ng có đô tin c y cao,ằ ứ ậ  

trước khi ki m toán công ty ki m toán cân ti n hành tìm hi u và đánh giá hể ể ế ể ệ 

th ng ki m soát n i b  đ i v i khách th  ki m toán, thố ể ộ ộ ố ớ ể ể ường thì KTV s  sẽ ử 

d ng các b ng câu h i đ  đi u tra, nghiên c u. ụ ả ỏ ể ề ứ

N u có k t lu n khá thì h  th ng ki m soát c a khách th  ki m toán cóế ế ậ ệ ố ể ủ ể ể  

hi u l c và b ng ch ng thu th p đệ ự ằ ứ ậ ược có ngu n g c trong đ n v  c n ki mồ ố ơ ị ầ ể  toán là đáng tin c y. V i k t lu n trung bình thì vi c s  d ng b ng ch ng cóậ ớ ế ậ ệ ử ụ ằ ứ  ngu n g c bên trong đ n v  c n ki m toán có đ  tin c y không cao c n k tồ ố ơ ị ầ ể ộ ậ ầ ế  

h p v i b ng ch ng khác đ  ki m toán viên có th  đ a ra đợ ớ ằ ứ ể ể ể ư ược k t lu n ki mế ậ ể  toán chính xác và khách quan h n. Khi h  th ng ki m soát n i b  dơ ệ ố ể ộ ộ ường như không có hi u l c thì ki m toán viên ph i thu th p b ng ch ng t  bên ngoàiệ ự ể ả ậ ằ ứ ừ  nhi u h n nh m đ a ra ý ki n c a mình v  các b ng khai tài chính. ề ơ ằ ư ế ủ ề ả

càng đ c l p v i đ i tộ ậ ớ ố ượng ki m toán thì càng có hi u l c. Vi c đánh giá để ệ ự ệ ộ tin c y c a ngu n g c có th  d a vào các nguyên t c sau:ậ ủ ồ ố ể ự ắ

­ B ng ch ng có ngu n g c t  bên ngoài đ n v  đáng tin c y h nằ ứ ồ ố ừ ơ ị ậ ơ  ngu n g c b ng ch ng t  bên trong;ồ ố ằ ứ ừ

­ B ng ch ng có ngu n g c t  bên trong đ n v  có đ  tin c y cao h nằ ứ ồ ố ừ ơ ị ộ ậ ơ  khi h  th ng ki m soát n i b  và h  th ng k  toán ho t đ ng có hi u qu ệ ố ể ộ ộ ệ ố ế ạ ộ ệ ả

­ B ng ch ng do ki m toán viên t  thu th p có đ  tin c y h n b ngằ ứ ể ự ậ ộ ậ ơ ằ  

ch ng do đ n v  cung c p.ứ ơ ị ấ

Ví d : B ng ch ng thu t  ngu n đ c l p bên ngoài  ( nh  b ng sao kêụ ằ ứ ừ ồ ộ ậ ư ả  ngân hàng, Gi y báo s  d  khách hàng do ngân hàng g i đ n, xác nh n c aấ ố ư ử ế ậ ủ  ngân hàng v  s  d  tài kho n và các kho n công n …) có đ  tin c y cao h nề ố ư ả ả ợ ộ ậ ơ  

b ng ch ng ki m toán mà ki m toán viên có đằ ứ ể ể ược nh  đ n v  cung c p ( nhờ ơ ị ấ ư tài li u k  toán, tài li u th ng kê ban đ u liên quan đên cu c ki m toán).ệ ế ệ ố ầ ộ ể

*   S  k t h p c a các b ng ch ng ự ế ợ ủ ằ ứ : B ng ch ng   ki m toán có s cằ ứ ể ứ  thuy t ph c cao h n khi có đế ụ ơ ược thông tin t  nhi u ngu n và nhi u lo i khácừ ề ồ ề ạ  nhau được xác nh n. Trậ ường h p này KTV có th  có đợ ể ược đ  tin c y cao h nộ ậ ơ  

đ i v i b ng ch ng ki m toán so v i trố ớ ằ ứ ể ớ ường h p thông tin có đợ ượ ừc t  nh ngữ  

b ng ch ng riêng r  Ví d  : N u trên tài kho n ti n g i Ngân hàng kh p v iằ ứ ẽ ụ ế ả ề ử ớ ớ  

gi y báo s  d  khách hàng  do Ngân hàng cung c p cho đ n v  đấ ố ư ấ ơ ị ược ki m toánể  

tu  s  li u này đáng tin c y h n so v i khi chi có có thông tin duy nh t là sỳ ố ệ ậ ơ ớ ấ ố 

d  trên tài kho n… Trong trư ả ường h p s  k t h p b ng ch ng mang l i mâuợ ự ế ợ ằ ứ ạ  thu n gi a b ng ch ng có t  ngu n g c này v i b ng ch ng có t  ngu n g cẫ ữ ằ ứ ừ ồ ố ớ ằ ứ ừ ồ ố  khác thì KTV ph i xác đ nh th  t c ki m tra b  xung c n thi t đ  gi  quy tả ị ủ ụ ể ổ ầ ế ể ả ế  mâu thu n.ẫ

thành ý ki n c a mình ki m toán viên không nh t thi t ph i ki m tra t t cế ủ ể ấ ế ả ể ấ ả các thông tin có s n. Ki m toán viên đẵ ể ược phép đ a ra k t lu n v  s  d  tàiư ế ậ ề ố ư  kho n, các nghi p v  kinh t  ho c h  th ng ki m soát n i b  theo xét đoán cáả ệ ụ ế ặ ệ ố ể ộ ộ  nhân. Và các chu n m c thẩ ự ường ch p nh n ki m toán viên thu th p b ngấ ậ ể ậ ằ  

ch ng ki m toán   m c đ  “có tính thuy t ph c” h n là “có tính ch c ch n”.ứ ể ở ứ ộ ế ụ ơ ắ ắ

Có th  nói tính đ y đ  c a b ng ch ng ki m toán là nói t i s  lể ầ ủ ủ ằ ứ ể ớ ố ượng và 

ch ng lo i thu th p b ng ch ng ki m toán. Không có b t c  chu n m c nàoủ ạ ậ ằ ứ ể ấ ứ ẩ ư  quy đ nh c  th  bao nhiêu b ng ch ng là đ  mà chu n m c s  lị ụ ể ằ ứ ủ ẩ ự ố ượng c aủ  

b ng ch ng ki m toán đ  đ  đ a ra ý ki n ph  thu c vào s  phán xét chằ ứ ể ể ủ ư ế ụ ộ ự ủ quan c a ki m toán viên. S  phán xét đó tu  thu c vào tình hu ng c  th  (nhủ ể ự ỳ ộ ố ụ ể ư quy mô m u, m c đ  r i do ki m toán l n…) mà ki m toán viên cân nh c t iẫ ứ ộ ủ ể ớ ể ắ ớ  

s  lố ượng quy mô c a b ng ch ng sao cho thích h p v i m t chi phí h p lý.ủ ằ ứ ợ ớ ộ ợ

* Tính hi u l c c a b ng ch ng ệ ự ủ ằ ứ : B ng ch ng có đ  tin c y càng th pằ ứ ộ ậ ấ  thì thu th p càng nhi u. M t ( m t s  ít ) b ng ch ng có đ  t n c y th p ch aậ ề ộ ộ ố ằ ứ ộ ị ậ ấ ư  

đ  đ  có th  nhân đ nh m t cách chính xác v  đ i tủ ể ể ị ộ ề ố ượng ki m toán c  th ể ụ ể

* Tính tr ng y u và m c đ  r i ro v i b ng ch ng ki m toán ọ ế ứ ộ ủ ớ ằ ứ ể : 

Tr ng y u là khái ni m t m c  và b n ch t c a các sai ph m c a cácọ ế ệ ầ ỡ ả ấ ủ ạ ủ  thông tin tài chính ho c là đ n l , ho c t ng nhóm mà trong b i c nh c  thặ ơ ẻ ặ ừ ố ả ụ ể 

n u d a vào các thông tin này đ  xét đoán thì không th  chính xác ho c s  rútế ự ể ể ặ ẽ  

ra sai l m.ầ

Đ i tố ượng c  th  đụ ể ược ki m toán càng nhi u y u t  tr ng y u thì sể ề ế ố ọ ế ố 

lượng b ng ch ng ki m toán c n thu th p càng nhi u: m c tiêu c a ki m toánằ ứ ể ầ ậ ề ụ ủ ể  tài chính là kh ng đ nh báo cáo tài chính đẳ ị ược trình bày trung th c trên m iự ọ  khía c nh tr ng y u . Ki m toán viên ph i ạ ọ ế ể ả ướ ược l ng sai  ph m có  nh hạ ả ưở  ng

tr ng y u đ n báo cáo tài chính. S  phán xét này không c n ph i đ nh lọ ế ế ự ầ ả ị ượ  ng

nh ng thư ường ph i làm. Đó là s  phán xét có tính nghi p v  có th  thay đ iả ự ệ ụ ể ổ  quá trình ki m toán khi các tình hu ng thay đ i.ể ố ổ

c l ng v  tính tr ng y u là l ng t i đa mà ki m toán viên tin r ng

 m c đ  đó các Báo cáo tài chính có th  sai l ch nh ng v n ch a  nh h ng

đ n quy t đ nh c a ngế ế ị ủ ườ ử ụi s  d ng thông tin tài chính. Ướ ược l ng này là m tộ  trong nh ng quy t đ nh quan tr ng nh t mà ki m toán viên ph i đ i m t. ữ ế ị ọ ấ ể ả ố ặ

Sau khi ước tính tr ng y u cho toàn b  báo cáo tài chính ki m toán viênọ ế ộ ể  

ph i phân b  m c tr ng y u cho t ng kho n m c trên báo cáo tài chính. D aả ổ ứ ọ ế ừ ả ụ ự  vào m c tr ng y u cho t ng kho n m c này ki m toán viên thu th p s  lứ ọ ế ừ ả ụ ể ậ ố ượ  ngcũng nh  ch t lư ấ ượng b ng ch ng ki m toán phù h p. Kho n m c nào có m cằ ứ ể ợ ả ụ ứ  

đ  tr ng y u càng nh  thì lộ ọ ế ỏ ượng b ng ch ng thì lằ ứ ượng b ng ch ng ki m toánằ ứ ể  

s  ít h n các kho n m c co m c đ  sai sót cho phép nh  Các y u t   nhẽ ơ ả ụ ứ ộ ỏ ế ố ả  

hưởng t i s  phán xét:ớ ự

­ Tr ng y u là m t khái ni m tọ ế ộ ệ ương đ i h n là m t khái ni m tuy tố ơ ộ ệ ệ  

đ iố

­ Nhu c u đ i v i c  s  đánh giá tính tr ng y uầ ố ớ ơ ở ọ ế

­ Các y u t  ch t lế ố ấ ượng cũng  nh hả ưởng t i tr ng y uớ ọ ế

Theo chu n m c ki m toán Vi t Nam s  400: R i ro ki m toán là r i roẩ ự ể ệ ố ủ ể ủ  

do công ty ki m toán và ki m toán viên đ a ra ý ki n nh n xét không thích h pể ể ư ế ậ ợ  

khi báo cáo tài chính đã được ki m toán còn có nh ng sai sót tr ng y u. Nh ngể ữ ọ ế ữ  

đ i tố ượng c  th   (kho n m c, b  ph n…) đụ ể ả ụ ộ ậ ược đánh giá là kh  năng r i roả ủ  

l n thì lớ ượng b ng ch ng ki m toán viên ph i thu th p càng nhi u và ngằ ứ ể ả ậ ề ượ  c

l i. Kho n m c có đ  r i ro cao nh t khi h  th ng ki m soát n i b  ho tạ ả ụ ộ ủ ấ ệ ố ể ộ ộ ạ  

đ ng kém hi u qu  là kho n m c v n b ng ti n. Trong đi u ki n h  th ngộ ệ ả ả ụ ố ằ ề ề ệ ệ ố  

ki m soát ho t đ ng t t, kho n m c có kh  năng sai ph m là hàng t n kho.ể ạ ộ ố ả ụ ả ạ ồ  

Đ  gi m thi u r i ro ki m toán viên c n tăng cể ả ể ủ ể ầ ường ki m tra chi ti t, và do đóể ế  tăng cường lượng b ng ch ng thu th p.ằ ứ ậ

Nh  v y r i ro và tr ng y u có m i liên h  ngư ậ ủ ọ ế ố ệ ược chi u nhau, n uề ế  

m c đ  tr ng y u  càng cao thì r i ro ki m toán càng th p và ngứ ộ ọ ế ủ ể ấ ượ ạc l i. Ki mể  toán viên ph i quan tâm t i m i quan h  này nh m xác đ nh s  lả ớ ố ệ ằ ị ố ượng b ngằ  

ch ng, các phứ ương pháp k  thu t, th i gian và ph m vi thu th p b ng ch ng.ỹ ậ ờ ạ ậ ằ ứ

2. Các k  thu t thu th p b ng ch ng ki m toánỹ ậ ậ ằ ứ ể

2.1. Ki m traể

2.1.1. Ki m tra v t ch tể ậ ấ

Là quá trình ki m kê t i ch  hay tham gia ki m kê các lo i tài s n c aể ạ ỗ ể ạ ả ủ  doanh nghi p, Đ i tệ ố ượng ki m tra v t ch t thể ậ ấ ường là hàng t n kho, tài s n cồ ả ố 

đ nh, ti n m t, gi y t  thanh toán có giá tr  Theo chu n m c ki m toán qu cị ề ặ ấ ờ ị ẩ ự ể ố  

t  501 quy đ nh: “ N u chuyên gia ki m toán không có m t t i th i đi m ki mế ị ế ể ặ ạ ờ ể ể  

kê th c t  vì m t lý do đ t xu t, chuyên gia ki m toán ph i th c hi n ki m kêự ế ộ ộ ấ ể ả ự ệ ể  

ho c tham d  vào m t bu i ki m kê khác…ặ ự ộ ổ ể

M c đ  áp d ng : V i nh ng tài s n d  x y ra m t m t ho c thi u thìứ ộ ụ ớ ữ ả ễ ả ấ ấ ặ ế  

vi c ki m kê v t ch t ph i th c hi n và đệ ể ậ ấ ả ự ệ ược ki m tra toàn di n. Còn đ i v iể ệ ố ớ  

nh ng lo i tài s n khác thì tu  thu c vào t m quan trong, m c đ  tr ng y uữ ạ ả ỳ ộ ầ ứ ộ ọ ế  

c a t ng lo i mà ti n hành ki m tra cho phù h p.ủ ừ ạ ế ể ợ

Nh ng y u t  tác đ ng đ n b ng ch ng thu đữ ế ố ộ ế ằ ứ ượ ừ ệc t  vi c ki m tra v tể ậ  

ch t: Đ  tin c y c a b ng ch ng v t ch t ph  thu c vào k  năng và hi u bi tấ ộ ậ ủ ằ ứ ậ ấ ụ ộ ỹ ể ế  

c a ki m toán viên th c hi n ki m kê. N u ki m toán viên thi u s  am hi uủ ể ự ệ ể ế ể ế ự ể  

v  đánh giá ch ng lo i các tài s n c n thi t ho c ki m kê không c n th n thìề ủ ạ ả ầ ế ặ ể ẩ ậ  

b ng ch ng thu th p đằ ứ ậ ược có th  có s  sai l ch.ể ự ệ

u đi m c a ki m tra v t ch t là m t ph ng ti n tr c ti p c a quá

Tuy nhiên k  thu t ki m kê bao gi  cũng có nh ng h n ch  nh t đ nh: ỹ ậ ể ờ ữ ạ ế ấ ị

* Đ i v i m t s  tài s n c  đ nh nh  đ t đai, nhà xố ớ ộ ố ả ố ị ư ấ ưởng, máy móc thi tế  

b … k  thu t ki m kê ch  cho bi t s  hi n h u c a tài s n đó, không cho bi tị ỹ ậ ể ỉ ế ự ệ ữ ủ ả ế  quy n s  h u c a đ n v  đ i v i tài s n đó.ề ở ữ ủ ơ ị ố ớ ả

* Đ i v i hàng hoá, nguyên v t li u t n kho, ki m tra v t ch t ch  choố ớ ậ ệ ồ ể ậ ấ ỉ  

bi t s  t n t i v  s  lế ự ồ ạ ề ố ượng, còn ch t lấ ượng, tình tr ng k  thu t, phạ ỹ ậ ương pháp tính giá đúng hay sai ch a th  hi n.ư ể ệ

Trong th c t , nhi u công ty ki m toán đự ế ề ể ược m i sau khi đ n v  ki mờ ơ ị ể  toán đã ki m kê xong, t o nên s  r i ro ki m toán r t l n và là m t trongể ạ ự ủ ể ấ ớ ộ  

nh ng y u t  t o ra s  khác bi t v  k  v ng gi a ki m toán viên và nh ngữ ế ố ạ ự ệ ề ỳ ọ ữ ể ữ  

người quan tâm. M t s  m t hàng khi v  ta độ ố ặ ề ược coi là m i nh ng nó đã sớ ư ử 

d ng bên nụ ước ngoài nhi u năm song v n đu c tính giá m i, nó còn r t m iề ẫ ợ ớ ấ ớ  

đ i v i Vi t Nam. Ki m toán viên lúc này th c hi n k  thu t ki m kê ch  đ tố ớ ệ ể ự ệ ỹ ậ ể ỉ ạ  

được m c chính xác tứ ương đ i mà thôi.ố

Đ  phát huy tác d ng và nâng cao hi u qu  kinh t  công tác ki m kêể ụ ệ ả ế ể  

c n th c hi n theo quy trình sau:ầ ự ệ

­ Chu n b  ki m kê ph i căn c : ẩ ị ể ả ứ

+ Vào m c tiêu quy mô th i h n ki m kê d  b  trí l c lụ ờ ạ ể ể ố ự ượng và c  c uơ ấ  nhân viên, thi t b  đo lế ị ường phù h p và chính xác và cân nh c kh  năng c nợ ắ ả ầ  

đ n các chuyên gia. Đây là y u t  quy t đ nh ch t lế ế ố ế ị ấ ượng c a cu c ki m kê. ủ ộ ể

+ Xem xét h  th ng thông tin và các th  t c ki m soát áp d ng đ i v iệ ố ủ ụ ể ụ ố ớ  các kho n m c.ả ụ

+ Đ a đi m l u gi  kho và t m quan tr ng c a t ng đ a đi m ị ể ư ữ ầ ọ ủ ừ ị ể

+ R i ro ti m tàng liên quan t i vi c ki m kê.ủ ề ớ ệ ể

+ Xem xét các ho t đ ng ki m soát và các bi n pháp do Ban giám đ cạ ộ ể ệ ố  

đ a ra nh m gi m thi u r i ro.ư ằ ả ể ủ

+ Ghi chép nh ng bi n đ ng trong su t quá trình ki m kê đ  xem xétữ ế ộ ố ể ể  

vi c h ch toán sau này đ i v i nghi p v  trệ ạ ố ớ ệ ụ ước và sau ki m kê.ể

+ Tìm hi u nguyên nhân gây ra chênh l ch đáng k  gi a s  kho và th cể ệ ể ữ ổ ự  

t  ki m tra và nh ng th  t c đi u ch nh c a khách hàng.ế ể ữ ủ ụ ề ỉ ủ

+ Xem xét tính chính xác c a doanh m c cu i cùng c a các tài kho n.ủ ụ ố ủ ả

­   K t thúc ki m kê c n có biên b n ki m kê trong đó ph i nêu rõ chênhế ể ầ ả ể ả  

l ch, các nguyên nhân và x  lý c  th  có đ y đ  ch  ký c a nh ng ngệ ử ụ ể ầ ủ ữ ủ ữ ườ  itham gia cu c ki m kê. Biên b n c n ph i độ ể ả ầ ả ược đính kèm phi u ki m kê vàế ể  

b n kê chênh l ch v  k t qu  ki m kê.ả ệ ề ế ả ể

­  Ngoài ra ki m tra v t ch t đ i v i v t  t  c n đi kèm v i các ch ngể ậ ấ ố ớ ậ ư ầ ớ ứ  

t  khác đ  ch ng minh quy n s  h u và giá tr  tài s n đó.ừ ể ứ ề ở ữ ị ả

­ Đ i v i hàng hoá đố ớ ượ ưc l u gi  cho đ n v  th  ba thì thông thữ ơ ị ứ ường l yấ  xác nh n c a bên th  ba v  s  lậ ủ ứ ề ố ượng, ch t lấ ượng hàng t n kho do khách hàngồ  

gi  h  cho đ n v  th  ba và cân nh c. ữ ộ ơ ị ứ ắ

+ Bên th  ba không có tính đ c l p v i khách hàng ki m toán ứ ộ ậ ớ ể

+ Bên th  ba c  ngứ ử ườ ủi c a h  tham gia vào quá trình ki m kê. N u bên ọ ể ế

th  ba nh  ki m toán viên khác thì có th  thông qua ki m toán viên này đ  ứ ờ ể ể ể ểđánh giá h  th ng ki m soát n i b  c a bên th  ba đ i v i ki m kê kho và l uệ ố ể ộ ộ ủ ứ ố ớ ể ư  

tr  hàng hoá.ữ

2.1.2. Ki m tra tài li uể ệ

Là quá trình xem xét, xác minh tài li u c a ki m toán viên thông quaệ ủ ể  

vi c ki m tra đ i chi u các ch ng t , tài li u, s  sách k  toán liên quan có s nệ ể ố ế ứ ừ ệ ổ ế ẵ  trong đ n v  đ  ch ng minh thông tin trình bày trên Báo cáo tài chính là đ y đơ ị ể ứ ầ ủ 

và trung th c.Có hai th  t c đ  xác minh tài li u thông thự ủ ụ ể ệ ường là: ki m traể  

ch ng t  và ki m tra k t lu nứ ừ ể ế ậ * Ki m tra ch ng t : là so sánh gi a s  dể ứ ừ ữ ố ư 

ho c s  phát sinh c a các nghi p v  v i ch ng t  quá trình này có th  ti nặ ố ủ ệ ụ ớ ứ ừ ể ế  hành theo 2 cách v i muc tiêu hớ ướng t i khác nhau:ớ

phát sinh đã được ghi đ y đ  Ki m toán viên ki m tra v  th i gian ghi chépầ ủ ể ể ề ờ  

v  nghi p v  kinh t  nh m thu th p b ng ch ng cho th y các nghi p v  phátề ệ ụ ế ằ ậ ằ ứ ấ ệ ụ  sinh có được ghi chép, ph n ánh đ y đ  trong các s  k  toán không có đả ầ ủ ổ ế ượ  cghi chép đúng kì hay không và ki m toán viên thể ường t p trung vào ki m traậ ể  các ch ng t  phát sinh vào th i đi m cu i năm c a các tài kho n doanh thu,ứ ừ ờ ể ố ủ ả  thu nh p, chi phí mua hàng,  Đây là th i đi m “ nh y c m”, d  có nguy cậ ờ ể ạ ả ễ ơ 

x y ra sai sót nh t. Ví d , doanh nghi p thả ấ ụ ệ ường gi  l i hoá đ n mua hàng,ữ ạ ơ  biên b n ki m kê hàng hoá, ch ng t  v n chuy n,… N u ki m tra t  ch ngả ể ứ ừ ậ ể ế ể ừ ứ  

t  lên s  thì ki m toán s  thu đừ ổ ể ẽ ược b ng ch ng v  các nghi p v  mua hàngằ ứ ề ệ ụ  phát sinh đã được ghi s  đ y đ  hay ch a. .ổ ầ ủ ư

ch ng v  tính có th t c a m i nghi p v  đứ ề ậ ủ ọ ệ ụ ược ghi s , ki m toán viên s  ti nổ ể ẽ ế  hành l a ch n các các nghi p v  ghi trong s  chi ti t các tài kho n r i ki mự ọ ệ ụ ổ ế ả ồ ể  tra ngượ ạc l i ch ng t  g c c a các nghi p v  đó. Các nghi p v  s  đứ ừ ố ủ ệ ụ ệ ụ ẽ ượ ự  c l a

ch n d a trên nguyên t c các kho n phát sinh l n ho c các kho n b t thọ ự ắ ả ớ ặ ả ấ ường. Khi th c hi n ki m tra ch ng t  g c ki m toán viên c n xem xét tính h p lý,ự ệ ể ứ ừ ố ể ầ ợ  

h p l  c a chúng: Các ch  kí phê duy t có đ y đ  có h p l  hay không, cóợ ệ ủ ữ ệ ầ ủ ợ ệ  

được áp d ng theo các bi u m u do b  tài chính quy đ nh hay không,…  ụ ể ẫ ộ ị

* Ki m tra k t lu n: t  m t k t lu n có trể ế ậ ừ ộ ế ậ ước, ki m toán viên thu th pể ậ  tài li u là c  s  cho vi c k t lu n mà c n kh ng đ nh.theo cách này ki m toánệ ơ ở ệ ế ậ ầ ẳ ị ể  viên c n xác đ nh ph m vi ki m tra, đ  tìm đầ ị ạ ể ể ược b ng ch ng phù h p v i k tằ ứ ợ ớ ế  

lu n đã có trậ ước. Ví d : ki m tra các tài li u, ch  đ  thu  riêng trong lĩnh v cụ ể ệ ế ộ ế ự  

ho t đ ng c a khách hàng đ  xem xét nghĩa v  c a doanh nghi p v i nhàạ ộ ủ ể ụ ủ ệ ớ  

nước

Phương pháp này cho ta nh ng b ng ch ng là tài li u ch ng minhữ ằ ứ ệ ứ  

tương đ i thu n ti n vì nó thố ậ ệ ường có s n, chi phí thu th p b ng ch ng cũngẵ ậ ằ ứ  

th p h n các phấ ơ ương pháp khác. B ng ch ng ki m toán thu th p t  k  thu tằ ứ ể ậ ừ ỹ ậ  này được g i là ki u m u tài li u ch ng minh. Đôi khi các ki u m u này làọ ể ẫ ệ ứ ể ẫ  

b ng ch ng h p lý duy nh t n u ki m toán viên không tìm đằ ứ ợ ấ ế ể ược các lo i b ngạ ằ  

ch ng khác.ứ

Tuy nhiên khi thu th p b ng ch ng theo phậ ằ ứ ương pháp xác minh tài li uệ  cũng có nh ng h n ch  nh t đ nh. Ki m toán viên không th  ti n hành ki mữ ạ ế ấ ị ể ể ế ể  tra, đ i chi u t t c  các s  sách, ch ng t  trong đ n v  đố ế ấ ả ổ ứ ừ ơ ị ược ki m toán vì sể ố 

lượng ch ng t  s  sách là r t l n. H n n a vi c ki m tra t t c  các tài li u sứ ừ ổ ấ ớ ơ ữ ệ ể ấ ả ệ ẽ làm m t th ì gian, t n kém chi phí mà th t s  không c n thi t,  nh hấ ờ ố ậ ự ầ ế ả ưởng t iớ  

tính hi u qu  kinh t  đ i v i công ty ki m toán. Do v y khi ki m tra, xác minhệ ả ế ố ớ ể ậ ể  tài li u ki m toán viên ti n hành theo các bệ ể ế ước sau:

­  Ki m toán viên ch n m u ki m toán, m u này có th  để ọ ẫ ể ẫ ể ược ch n trênọ  nguyên t c s  l n ho c có nh ng bi n đ ng th t thắ ố ớ ặ ữ ế ộ ấ ường. Quá trình l ý m uấ ẫ  

ki m toán có th  để ể ược th c hi n thông qua các phự ệ ương pháp ch n m u đãọ ẫ  

bi t: Ch n m u ng u nhiên, ch n m u h  th ng, ch n m u theo đ n v  ti nế ọ ẫ ẫ ọ ẫ ệ ố ọ ẫ ơ ị ề  

K  thu t xác minh tài li u r t h u ích trong nhi u ph n hành c a cu cỹ ậ ệ ấ ữ ề ầ ủ ộ  

ki m toán. B ng ch ng thu để ằ ứ ược đáng tin c y, tuy nhiên b n thân b ng ch ngậ ả ằ ứ  

ch a th  hi n tính đ y đ  c a b ng ch ng do v y c n k t h p v i các kư ể ệ ầ ủ ủ ằ ứ ậ ầ ế ợ ớ ỹ thu t khác. M t khác, tính hi u qu  c a  nó còn ph  thu c vào y u t  chậ ặ ệ ả ủ ụ ộ ế ố ủ quan đó là trình đ  và kinh nghi m c a ki m toán viên.ộ ệ ủ ể

2.2. Quan sát

Là vi c theo dõi m t s  hi n tệ ộ ự ệ ượng, m t chu trình ho c m t th  t c doộ ặ ộ ủ ụ  

người khác th c hi n. Vi c quan sát đự ệ ệ ược th c hi n b i các giác quan c aự ệ ở ủ  

ki m toán viên nh m đánh giá m t ph m vi l n các s  vi c.Ví d , ki m toánể ằ ộ ạ ớ ự ệ ụ ể  viên quan sát vi c ki m kê th c t  ho c quan sát các th  t c ki m soát do đ nệ ể ự ế ặ ủ ụ ể ơ  

v  ti n hành. Bên c nh đó, đ  đ m b o r ng b ng ch ng thu th p đị ế ạ ể ả ả ằ ằ ứ ậ ược là chính xác, ki m toán viên s  th c hi n ph ng v n k  toán trể ẽ ự ệ ỏ ấ ế ưởng v  nh ngề ữ  

x  lý c a đ n v  n u x y ra nh ng sai sót v  s  chênh l ch gi a s  sách kử ủ ơ ị ế ả ữ ề ự ệ ữ ổ ế toán v i ki m kê thớ ể ường k ; ho c ph ng v n  giám đ c đ i v i nh ng sai sótỳ ặ ỏ ấ ố ố ớ ữ  trong h  th ng ki m soát n i b  Khi ti n hành kĩ thu t quan sát đ  thu th pệ ố ể ộ ộ ế ậ ể ậ  thông tin quan sát, ki m toán viên c n ph i thể ầ ả ường xuyên ghi chép các thông tin quan sát được cùng v i nh ng nh n xét, đánh giá. Vi c quan sát th c t  sớ ữ ậ ệ ự ế ẽ cung c p cho ki m toán viên có m t cái nhìn v  th c thi công vi c t i doanhấ ể ộ ề ự ệ ạ  nghi p, nh ng nó ch  đúng   th i đi m đi m quan sát mà không ch c có th cệ ư ỉ ở ờ ể ể ắ ự  

hi n t i th i đi m khác không. ệ ạ ờ ể

2.3. Đi u tra ­ Ph ng v nề ỏ ấ

Ph ng v n là vi c tìm ki m thông tin t  nh ng ngỏ ấ ệ ế ừ ữ ười có hi u bi t bênể ế  trong ho c   bên ngoài đ n v  ph ng v n đặ ở ơ ị ỏ ấ ược th c hi n b ng l i nói ho cự ệ ằ ờ ặ  văn b n s  cung c p nh ng thông tin ch a có, ho c nh ng thông tin b  sungả ẽ ấ ữ ư ặ ữ ổ  

đ  c ng c  các b ng ch ng đã có. ể ủ ố ằ ứ

Quá trình ph ng v n thỏ ấ ường bao g m ba giai  đo n: L p k  ho chồ ạ ậ ế ạ  

ph ng v n, th c hi n ph ng v n, k t thúc ph ng v n. ỏ ấ ự ệ ỏ ấ ế ỏ ấ Được th  hi n theo sể ệ ơ 

đ :ồ

L p k  ho ch cho cu c ph ng v nậ ế ạ ộ ỏ ấ



Đ t câu h iặ ỏ

Nghe tr  l i câu h iả ờ ỏ

Đánh giá tr  l i câu h iả ờ ỏ



H i thêm câu h iỏ ỏ

Tóm t t nh ng đi m chínhắ ữ ể

Ghi chép vào tài li u làm vi cệ ệ2.3.1. L p k  ho ch ph ng v nậ ế ạ ỏ ấ

Ki m toán viên ph i xác đ nh m c đích, n i dung, đ i tể ả ị ụ ộ ố ượng ph ngỏ  

v n, th i gian đ a đi m ph ng v n. Ki m toán viên chu n b  câu h i cho quaấ ờ ị ể ỏ ấ ể ẩ ị ỏ  trình ph ng v n đ  phù h p v i m c tiêu ki m toán nh m thu đỏ ấ ể ợ ớ ụ ể ằ ược b ngằ  

ch ng ki m toán có ch t lứ ể ấ ượng cao nh t, tránh s  lãng phí th i gian cho vi cấ ự ờ ệ  

ph ng v n.ỏ ấ

2.3.2. Th c hi n ph ng v nự ệ ỏ ấ

Ki m toán viên gi i thi u lý do cu c ph ng v n, trao đ i v  nh ngể ớ ệ ộ ỏ ấ ổ ề ữ  

tr ng đi m đã xác đ nh. Trong giai đo n k  thu t nêu câu h i là r t quan tr ng.ọ ể ị ạ ỹ ậ ỏ ấ ọ  Các câu h i c n ng n g n, d  hi u, đúng m c đích, t o tâm lý tho i mái choỏ ầ ắ ọ ể ể ụ ạ ả  

người tr  l i. Ki m toán viên thả ờ ể ường dùng hai lo i câu h i c  b n đó là câuạ ỏ ơ ả  

h i “đóng” và câu h i “m ”. Câu h i “m ” giúp ki m toán viên  thu đỏ ỏ ở ỏ ở ể ược câu 

tr  l i chi ti t và đ y đ ; đả ờ ế ầ ủ ược s  d ng khi ki m toán viên mu n thu th pử ụ ể ố ậ  thêm thông tin. Thường dùng c m t  “th  nào”, “cái gì”, “t i sao”?. Câu h iụ ừ ế ạ ỏ  

“đóng” gi i h n câu tr  l i c a ngớ ạ ả ờ ủ ười ph ng v n, đỏ ấ ược s  d ng khi ki mử ụ ể  toán viên mu n xác nh n m t v n đ  đã nghe hay bi t. Các t  khoá thố ậ ộ ấ ề ế ừ ườ  ngdùng: “có hay không”, “tôi bi t r ng”. Khi ph ng v n, đ  khuy n khích kháchế ằ ỏ ấ ể ế  hàng cung c p thông tin, ki m toán viên nên chú ý l ng nghe nh ng đi u kháchấ ể ắ ữ ề  hàng nói, có nh  th  m i t o đư ế ớ ạ ược không khí đ  bu i ph ng v n đ t để ổ ỏ ấ ạ ược k tế  

qu  mong mu n. Sau khi đã thu th p đả ố ậ ược các thông tin c n thi t, ki m toánầ ế ể  viên nh t thi t ph i c n th n đ  không đánh giá m c đ  tin c y và chính xácấ ế ả ẩ ậ ể ứ ộ ậ  

c a các thông tin đó. Đ  làm đủ ể ược vi c này, trệ ước h t đòi h i ki m toán viênế ỏ ể  

ph i có m t trình đ  am hi u nh t đ nh v  v n đ  đang ph ng v n, thêm vàoả ộ ộ ể ấ ị ề ấ ề ỏ ấ  

đó là kh  năng chú ý và k t n i các thông tin đ  nh n ra s  b t thả ế ố ể ậ ự ấ ường n u có.ế  Khi ph ng v n, ki m toán viên ph i đ t đỏ ấ ể ả ạ ược m c đích là thu th p đ y đụ ậ ầ ủ thông tin c n thi t đ  làm b ng ch ng, vì v y tu  theo t ng trầ ế ể ằ ứ ậ ỳ ừ ường h p màợ  

ki m toán viên ph i nêu thêm nhi u câu h i ngoài b ng câu h i đã thi t l pể ả ề ỏ ả ỏ ế ậ  

trước

2.3.3. K t thúc ph ng v nế ỏ ấ

Ki m toán viên ch  ý đ n trình đ  c a ngể ủ ế ộ ủ ười ph ng v n đ  rút ra k tỏ ấ ể ế  

lu n đúng đ n trên c  s  b ng ch ng thu đậ ắ ơ ở ằ ứ ược ph c v  cho m c đích ki mụ ụ ụ ể  toán. Ki m toán viên thể ường k t l ân t ng ph n và cu i cùng là tóm t t ph nế ụ ừ ầ ố ắ ầ  các đi m chính.ể

Tuy nhiên b ng ch ng thu đằ ứ ượ ừc t  kĩ thu t nay có đ  tin c y không cao,ậ ộ ậ  mang tính ch  quan vì đ i tủ ố ượng ph ng v n ch  y u là ngỏ ấ ủ ế ười trong đ n vi;ơ  

ch t lấ ượng b ng ch ng cũng ph  thu c vào trình đ  hi u bi t c a ngằ ứ ụ ộ ộ ể ế ủ ườ  i

được h i. Phỏ ương pháp này th c hi n ch  y u c ng c  cho các phự ệ ủ ế ủ ố ương pháp khác

2.4. Xác nh nậ

Là quá trình thu th p thông tin do bên th  ba đ c l p cung c p đ  xácậ ứ ộ ậ ấ ể  minh tính chính xác c a thông tin mà ki m toán viên nghi v n. Vì m u xácủ ể ấ ẫ  

nh n có t  các ngu n đ c l p v i công ty khách nên chúng đậ ừ ồ ộ ậ ớ ược đánh giá cao 

và thường dùng nh  m t lo i b ng ch ng. Tuy v y các xác nh n tư ộ ạ ằ ứ ậ ậ ương đ iố  

t n kém, th  tr  l i thố ư ả ờ ường không thu được do nhi u nguyên nhân: s  thi uề ự ế  

h p tác bên th  ba, th  xác nh n b  th t l c…, vi c xác nh n m t s  kho nợ ứ ư ậ ị ấ ạ ệ ậ ộ ố ả  công n  ch  ch ng minh đợ ỉ ứ ược kh  năng thu n  hay tr  n , b ng ch ng có thả ợ ả ợ ằ ứ ể 

gi m đ  tin c y n u có s  dàn x p, tho  thu n gi a ban giám đ c v i bên thả ộ ậ ế ự ế ả ậ ữ ố ớ ứ 

ba. Do đó, chúng không th  dùng trong m i trể ọ ường h p mà chúng có th  ápợ ể  

d ng đụ ược. 

Vi c s  d ng hay không s  d ng th  xác nh n ph  thu c vào nhu c uệ ử ụ ử ụ ư ậ ụ ộ ầ  đáng tin c y c a tình hu ng cũng nh  b ng ch ng có s n trong phậ ủ ố ư ằ ứ ẵ ương án. Nói chung các th  xác nh n không đư ậ ược dùng đ  xác minh các nghi p v  kinhể ệ ụ  

t  cá nhân gi a các t  ch c. Ví d , nh  các nghi p v  bán hàng, vì ki m toánế ữ ổ ứ ụ ư ệ ụ ể  viên có th  s  d ng ch ng t  cho m c đích này. Tể ử ụ ứ ừ ụ ương t , các xác nh n ítự ậ  

đượ ử ục s  d ng trong ki m toán tài s n c  đ nh vì chúng có th  xác minh đ y để ả ố ị ể ầ ủ 

b ng tài li u ch ng minh và ki m tra v t ch t. ằ ệ ứ ể ậ ẩ

Th  xác nh n thư ậ ường được ki m toán viên so n sau khi đã có ký duy tể ạ ệ  

c a đ n vi c n ki m toán đủ ơ ầ ể ược g i tr c ti p cho đ i tử ự ế ố ượng c n xác nh n sauầ ậ  khi xác nh n, song g i tr c ti p cho ki m toán viên. Đ  đậ ử ự ế ể ể ược xem là b ngằ  

ch ng đáng tin c y, các xác nh n ph i đứ ậ ậ ả ược ki m soát b i ki m toán viên tể ở ể ừ khâu chu n b  cho đ n khi chúng đẩ ị ế ược g i l i. N u khách hàng ki m soátử ạ ế ể  khâu chu n b  các th  xác nh n, th c hi n vi c g i đi ho c nh n vè các b nẩ ị ư ậ ự ệ ệ ử ặ ậ ả  

tr  l i, ki m toán viên s  m t quy n ki m soát, cũng nh  tính đ c l p và  đả ờ ể ẽ ấ ề ể ư ộ ậ ộ tin c y c a b ng ch ng cũng gi m xu ng.ậ ủ ằ ứ ả ố

K  thu t l y th  xác nh n có th  đỹ ậ ấ ư ậ ể ược th c hi n theo hai hình th c,ự ệ ứ  hình th c g i th  xác nh n ph  đ nh và g i th  xác nh n kh ng đ nh: ứ ử ư ậ ủ ị ử ư ậ ẳ ị

G i th  xác nh n d ng ph  đ nh: ki m toán viên yêu c u ngử ư ậ ạ ủ ị ể ầ ười xác 

nh n g i th  ph n h i n u có sai khác gi a th c t  v i thông tin k m toánậ ử ư ả ồ ế ữ ự ế ớ ể  viên nh  xác nh n .ờ ậ

 G i th  xác nh n d ng kh ng đ nh: ki m toán viên yêu c u ngử ư ậ ạ ẳ ị ể ầ ười xác 

nh n th  ph n h i cho t t c  các th  xác nh n dù th c t  có trùng kh p v iậ ư ả ồ ấ ả ư ậ ự ế ớ ớ  thông tin mà ki m toán viên quan tâm.Hình th c này có đ  tin c y cao h n choể ứ ộ ậ ơ  

k  thu t xác nh n, nh ng chi phí l i cao. ỹ ậ ậ ư ạ

Khi g i th  xác nh n ki m toán viên c n ch  ý: ử ư ậ ể ầ ủ

Đ c đi m kho n m c đ i tặ ể ả ụ ố ượng thông tin c n xác nh nầ ậ

Cân nh c kh  năng nh n đắ ả ậ ược th  tr  l iư ả ờ

Cân nh c đ i tắ ố ượng g i th  xác nh n đ  ch n và g i thử ư ậ ể ọ ử ư

Hình th c g i th  xác nh nứ ử ư ậ

M t s  các thông tin thộ ố ường được g i th  xác nh nở ư ậ

2.5. Tính toán

Là vi c ki m tra chính xác v  m t toán h c c a s  li u trên ch ng t ,ệ ể ề ặ ọ ủ ố ệ ứ ừ  

s  k  toán, Báo cáo tài chính và các tài li u liên quan khác hay vi c th c hi nổ ế ệ ệ ự ệ  các tính toán đ c l p c a ki m toán viên. Phộ ậ ủ ể ương pháp được ki m toán viên ápể  

d ng khá ph  bi n trong các cu c ki m toán nh m thu th p b ng ch ng vụ ổ ế ộ ể ằ ậ ằ ứ ề tính chính xác s  h c c a các kho n m c trên BCTC khi th c hiên ki m tra chiố ọ ủ ả ụ ự ể  

ti t s  d  c a các kho n m c. Thông qua vi c c ng d n các s  d , s  phátế ố ư ủ ả ụ ệ ộ ồ ố ư ố  sinh theo tháng, quý c a t ng tài kho n theo đ i  ng bên N , bên Có đ  xácủ ừ ả ố ứ ợ ể  

đ nh s  d  cu i k  c a các tài kho n đị ố ư ố ỳ ủ ả ược ki m tra. Ki m toán viên còn thuể ể  

th p b ng ch ng v  s  chính xác c a các phép tính trên hoá đ n, phi u nh p,ậ ằ ứ ề ự ủ ơ ế ậ  

xu t kho,… Các s  li u sau khi dùng k  thu t tính toán lo i s  đấ ố ệ ỹ ậ ạ ẽ ược đ i chi uố ế  

v i s  li u  trên các s  chi ti t, s  t ng h p . N u có s  chênh l ch ki m toánớ ố ệ ổ ể ổ ổ ợ ế ự ệ ể  viên c n ph ng v n k  toán trầ ỏ ấ ế ưởng, k  toán ph  trách t ng ph n hành đ  tìmế ụ ừ ầ ể  

hi u rõ nguyên nhân c a s  sai sót này. Các b ng s  li u để ủ ự ả ố ệ ược coi là m t b ngộ ằ  

ch ng v  s  chính xác c a s  li u trên Báo cáo tài chính c a đ n v  K  thu tứ ề ự ủ ố ệ ủ ơ ị ỹ ậ  này ch  quan tâm đ n tính chính xác thu n tuý v  m t s  h c không chú ý đ nỉ ế ầ ề ặ ố ọ ế  

s  phù h p c a phự ợ ủ ương pháp tính được áp d ng. Do đó k  thu t này thụ ỹ ậ ườ  ng

được áp d ng cùng v i các k  thuât khác.ụ ớ ỹ

u đi m c a k  thu t này là thu đ c b ng ch ng có đ  tin c y cao v

m t s  h c, song nó còn có nhi u các phép tính và phân b  đôi khi khá ph c ặ ố ọ ề ổ ứ

t p, t n th i gian đ c bi t là các cu c ki m toán có quy mô l n, lo i hình đa ạ ố ờ ặ ệ ộ ể ớ ạ

d ng…ạ

2.6. K  thu t phân tíchỹ ậ

Là vi c phân tích các s  li u, thông tin, các t  su t quan tr ng, qua đóệ ố ệ ỷ ấ ọ  tìm ra nh ng xu hữ ướng, bi n đ ng và tìm ra m i quan h  có mâu thu n v i cácế ộ ố ệ ẫ ớ  thông tin có liên quan khác ho c có s  chênh l ch l n so v i giá tr  d  ki n.ặ ự ệ ớ ớ ị ự ế  Đây là k  năng bao trùm nh t đ  khai thác băng ch ng ki m toán trong t t cỹ ấ ể ứ ể ấ ả 

Người nh  gi  h  ờ ữ ộ

N i nh n gi  hơ ậ ữ ộ

Người bánNgân hàng, cá th  cho vayể      THÔNG TIN       N I XÁC NH NƠ Ậ

các giai đo n ki m toán: Giai đo n l p k  hoach, giai đo n th c hành, giaiạ ể ạ ậ ế ạ ự  

đo n k t thúc ki m toán, và đạ ế ể ược áp d ng đ i v i t t c  chu trình ki m toánụ ố ớ ấ ả ể  tài chính

Phân tích là m t kh  năng ch  y u c a ki m toán viên đ  tìm ra quanộ ả ủ ế ủ ể ể  

h  b t thệ ấ ường hay nh ng thay đ i trong th c t  khi ti n hành thi t l p các giữ ổ ự ế ế ế ậ ả thi t v  s  liên h  gi a các s  li u, ế ề ự ệ ữ ố ệ ước tính s  li u c n ki m tra và so sánhố ệ ầ ể  

v i s  li u th c t  Đ i v i m t s  m c tiêu ki m toán nh t đ nh ho c s  dớ ố ệ ự ế ố ớ ộ ố ụ ể ấ ị ặ ố ư tài kho n nh , ch  k  thu t phân tích thôi cũng đ  b ng ch ng. Tuy v y, đ iả ỏ ỉ ỹ ậ ủ ằ ứ ậ ố  

v i h u h t trớ ầ ế ường h p, vi c có thêm b ng ch ng ngoài k  thu t phân tíchợ ệ ằ ứ ỹ ậ  cũng c n thi t tho  mãn quy đ nh b ng ch ng có giá tr  và đ y đ  K  thu tầ ế ả ị ằ ứ ị ầ ủ ỹ ậ  phân tích cũng được yêu c u đ i v i  các h p đ ng v  d ch v  xem xét l i. ầ ố ớ ợ ồ ề ị ụ ạ

Quy trình phân tích đượ ử ục s  d ng cho các m c đích sau:ụ

­ Giúp ki m toán viên xác đ nh n i dung, l ch trình và ph m vi c a các th  t cể ị ộ ị ạ ủ ủ ụ  

ki m toán khác.ể

­ Quy trình phân tích được th c hi n nh  là m t th  nghi m c  b n khi vi cự ệ ư ộ ử ệ ơ ả ệ  

s  d ng th  t c này có hi u qu  h n so v i ki m tra chi ti t trong vi c gi mử ụ ủ ụ ệ ả ơ ớ ể ế ệ ả  

b t r i ro phát hi n liên quan đ n c  s  d n li u c a báo cáo tài chính;ớ ủ ệ ế ơ ở ẫ ệ ủ

­ Quy trình phân tích đ  ki m tra toàn b  báo cáo tài chính trong khâu soát xétể ể ộ  

cu i cùng c a cu c ki m toán.ố ủ ộ ể

d ng quy trình phân tích trong quá trình l p k  ho ch ki m toán đ  tìm hi uụ ậ ế ạ ể ể ể  tình hình kinh doanh c a đ n v  và xác đ nh nh ng vùng có th  có r i ro. Quyủ ơ ị ị ữ ể ủ  trình phân tích giúp KTV xác đ nh n i dung, l ch trình và ph m vi c a các thị ộ ị ạ ủ ủ 

t c ki m toán khác. Quy trình phân tích áp d ng trong quá trình l p k  ho chụ ể ụ ậ ế ạ  

ki m toán để ược d a trên các thông tin tài chính và thông tin phi tài chính (Víự  

d : M i quan h  gi a doanh thu v i s  lụ ố ệ ữ ớ ố ượng hàng bán ho c s  lặ ố ượng s nả  

ph m s n xu t v i công su t máy móc, thi t b ).ẩ ả ấ ớ ấ ế ị

nh m gi m b t r i ro phát hi n liên quan đ n c  s  d n li u c a báo cáo tàiằ ả ớ ủ ệ ế ơ ở ẫ ệ ủ  chính, KTV ph i th c hi n quy trình phân tích ho c ki m tra chi ti t ho c k tả ự ệ ặ ể ế ặ ế  

h p c  hai. Nh m xác đ nh th  t c ki m toán thích h p cho m t m c tiêuợ ả ằ ị ủ ụ ể ợ ộ ụ  

ki m toán c  th , KTV ph i xét đoán hi u qu  c a t ng th  t c ki m toán.ể ụ ể ả ệ ả ủ ừ ủ ụ ể  Khi áp d ng quy trình phân tích, ki m toán viên ph i xem xét các y u t  sau:ụ ể ả ế ố

­ M c tiêu c a phân tích và đ  tin c y c a k t qu  thu đụ ủ ộ ậ ủ ế ả ược;

­ Đ c đi m c a đ n v  và m c đ  chi ti t hoá thông tin (Ví d : Quy trình phânặ ể ủ ơ ị ứ ộ ế ụ  tích áp d ng đ i v i thông tin tài chính c a t ng đ n v  thành viên s  hi u quụ ố ớ ủ ừ ơ ị ẽ ệ ả 

h n là ch  áp d ng đ i v i thông tin t ng h p c a các đ n v );ơ ỉ ụ ố ớ ổ ợ ủ ơ ị

­ Kh  năng s n có c a các thông tin tài chính và phi tài chính;ả ẵ ủ

­ Đ  tin c y c a các thông tin (Ví d : S  đúng đ n c a các k  ho ch ho c dộ ậ ủ ụ ự ắ ủ ế ạ ặ ự toán  );

­ Tính thích đáng c a các thông tin (Ví d : K  ho ch đủ ụ ế ạ ược thi t l p có tínhế ậ  

kh  thi h n là k  ho ch ch  là các m c đích ph i đ t đả ơ ế ạ ỉ ụ ả ạ ược);

­ Ngu n g c thông tin (Ví d : Thông tin t  bên ngoài thồ ố ụ ừ ường có đ  tin c y caoộ ậ  

h n thông tin do đ n v  cung c p );ơ ơ ị ấ

­ Kh  năng so sánh c a thông tin (Ví d : Thông tin do đ n v  cung c p có thả ủ ụ ơ ị ấ ể 

so sánh v i thông tin c a đ n v  khác trong cùng ngành );ớ ủ ơ ị

­ Nh ng hi u bi t có đữ ể ế ượ ừc t  cu c ki m toán các k  trộ ể ỳ ước cùng v i hi u bi tớ ể ế  

v  tính hi u qu  c a h  th ng k  toán và h  th ng ki m soát n i b  và cácề ệ ả ủ ệ ố ế ệ ố ể ộ ộ  

v n đ  n y sinh đã d n đ n các bút toán đi u ch nh trong nh ng k  trấ ề ả ẫ ế ề ỉ ữ ỳ ước

trình phân tích đ  có k t lu n t ng quát v  s  phù h p trên các khía c nh tr ngể ế ậ ổ ề ự ợ ạ ọ  

y u c a báo cáo tài chính v i nh ng hi u bi t c a mình v  tình hình kinhế ủ ớ ữ ể ế ủ ề  doanh c a đ n v  Quy trình phân tích giúp KTV kh ng đ nh l i nh ng k tủ ơ ị ẳ ị ạ ữ ế  

lu n có đậ ược trong su t quá trình ki m tra các tài kho n ho c các kho n m cố ể ả ặ ả ụ  trên báo cáo tài chính. Trên c  s  đó giúp KTV đ a ra k t lu n t ng quát vơ ở ư ế ậ ổ ề tính trung th c, h p lý c a toàn b  báo cáo tài chính. Tuy nhiên, quy trình phânự ợ ủ ộ  tích cũng ch  ra nh ng đi m yêu c u KTV ph i th c hi n công vi c ki m toánỉ ữ ể ầ ả ự ệ ệ ể  

b  sung.ổ

Quy trình phân tích được áp d ng cho các thông tin có th c và có m iụ ự ố  quan h  l n nhau. K t qu  phân tích các m i liên h  cung c p cho ki m toánệ ẫ ế ả ố ệ ấ ể  viên các b ng ch ng ki m toán v  s  đ y đ , tính chính xác, tính h p lý vằ ứ ể ề ự ầ ủ ợ ề các d  li u do h  th ng k  toán l p ra. Đ  tin c y c a quy trình phân tích phữ ệ ệ ố ế ậ ộ ậ ủ ụ thu c vào s  đánh giá c a ki m toán viên v  r i ro mà quy trình phân tíchộ ự ủ ể ề ủ  không phát hi n đệ ược (Ví d : K t qu  phân tích không th  hi n s  bi n đ ngụ ế ả ể ệ ự ế ộ  hay chênh l ch l n nh ng trong th c t  v n có sai sót tr ng y u ).  M c đệ ớ ư ự ế ẫ ọ ế ứ ộ tin c y vào k t qu  c a quy trình phân tích ph  thu c vào các nhân t  sau:ậ ế ả ủ ụ ộ ố

­ Tính tr ng y u c a các tài kho n ho c lo i nghi p v  (Ví d : Hàng t n khoọ ế ủ ả ặ ạ ệ ụ ụ ồ  

là tr ng y u thì không ch  d ng l i   quy trình phân tích mà còn th c hi n m tọ ế ỉ ừ ạ ở ự ệ ộ  

s  th  t c ki m tra chi ti t khác trố ủ ụ ể ế ước khi k t lu n. Ngế ậ ượ ạc l i kho n m c nả ụ ợ 

ph i thu đả ược coi là không tr ng y u thì có th  ch  căn c  vào k t qu  phânọ ế ể ỉ ứ ế ả  tích đ  k t lu n ); ể ế ậ

­ Các th  t c ki m toán khác có cùng m t m c tiêu ki m toán (Ví d :   Thủ ụ ể ộ ụ ể ụ ủ 

t c ki m tra nghi p v  thu ti n sau ngày khoá s  c a các kho n ph i thu sụ ể ệ ụ ề ổ ủ ả ả ẽ 

kh ng đ nh ho c ph  nh n k t qu  c a quy trình phân tích n  ph i thu theoẳ ị ặ ủ ậ ế ả ủ ợ ả  

th i h n,  );ờ ạ

­ Đ  chính xác có th  d  ki n c a quy trình phân tích (Ví d : Ki m toán viênộ ể ự ế ủ ụ ể  

thường so sánh, phân tích t  l  lãi g p gi a năm nay v i năm trỷ ệ ộ ữ ớ ước h n là soơ  sánh các chi phí b t thấ ường gi a năm trữ ước v i năm nay );ớ

­ Đánh giá r i ro ti m tàng và r i ro ki m soát (Ví d : N u vi c ki m soát n iủ ề ủ ể ụ ế ệ ể ộ  

b  c a b  ph n bán hàng là y u kém thì nên d a vào ki m tra chi ti t h n làộ ủ ộ ậ ế ự ể ế ơ  

c a k  toán v i th  t c ki m soát thông tin phi tài chính (Ví d : Trủ ế ớ ủ ụ ể ụ ường h pợ  

đ n v  ki m soát vi c l p hoá đ n bán hàng đ ng th i v i ki m soát s  lơ ị ể ệ ậ ơ ồ ờ ớ ể ố ượ  ng

bán hàng thì ki m toán viên cũng ki m tra đ ng th i th  t c ki m soát hoá đ nể ể ồ ờ ủ ụ ể ơ  bán hàng và ki m soát s  lể ố ượng hàng bán).

Trường h p quy trình phân tích phát hi n đợ ệ ược nh ng chênh l ch tr ngữ ệ ọ  

y u ho c m i liên h  không h p lý gi a các thông tin tế ặ ố ệ ợ ữ ương  ng, ho c cóứ ặ  chênh l ch l n v i s  li u d  tính, ki m toán viên ph i th c hi n các th  t cệ ớ ớ ố ệ ự ể ả ự ệ ủ ụ  

đi u tra đ  thu th p đ y đ  b ng ch ng ki m toán thích h p. Đi u tra cácề ể ậ ầ ủ ằ ứ ể ợ ề  kho n chênh l ch tr ng y u hay m i liên h  không h p lý thả ệ ọ ế ố ệ ợ ường b t đ uắ ầ  

b ng vi c yêu c u Giám đ c (ho c ngằ ệ ầ ố ặ ườ ứi đ ng đ u) đ n v  đầ ơ ị ược ki m toánể  cung c p thông tin, ti p theo là th c hi n các th  t c:ấ ế ự ệ ủ ụ

­ Ki m tra l i nh ng câu tr  l i c a Giám đ c (ho c ngể ạ ữ ả ờ ủ ố ặ ườ ứi đ ng đ u) b ngầ ằ  cách đ i chi u v i nh ng b ng ch ng ki m toán khác đã thu đố ế ớ ữ ằ ứ ể ược trong quá trình ki m toán;ể

­ Xem xét, th c hi n các th  t c ki m toán khác n u Giám đ c (ho c ngự ệ ủ ụ ể ế ố ặ ườ  i

đ ng đ u) v n không th  gi i thích đứ ầ ẫ ể ả ược, ho c gi i thích không tho  đáng.ặ ả ả

Các phân tích thường s  d ng g m:ử ụ ồ

này so v i k  trớ ỳ ước ho c gi a các k  v i nhau. C  th : so sánh gi a các sặ ữ ỳ ớ ụ ể ữ ố 

d , s  phát sinh c a các tài kho n c n xem xét gi a các k  v i nhau. Thí d ,ư ố ủ ả ầ ữ ỳ ớ ụ  quá trình so sánh t  l  s  d  trong năm hi n hành v i năm trỷ ệ ố ư ệ ớ ước đó, phân tích 

xu hướng bi n đ i c a chi phí bán hàng c a doanh nghi p, n u chi phí nàyế ổ ủ ủ ệ ế  tăng trong nh ng năm trữ ước cùng v i m c tăng theo t  l  doanh thu thì cóớ ứ ỷ ệ  nghĩa doanh thu bán hàng tăng d n t i chi phí bán hàng tăng theo, n u doanhẫ ớ ế  thu không tăng mà chi phí bán hàng tăng thì ki m toán viên ph i đ t s  nghiể ả ặ ự  

ng  v  tính h p lý các kho n chi phí, c n thu th p b ng ch ng đ  đ a ra k tờ ề ợ ả ầ ậ ằ ứ ể ư ế  

lu n.ậ

Nhược đi m c a k  thu t này ch  áp d ng  để ủ ỹ ậ ỉ ụ ược các thông tin có th  soể  sánh đượ ức t c là các ch  tiêu kho n m c có cùng n i dung và phỉ ả ụ ộ ương pháp tính . Ngoài ra không th  xác đ nh để ị ược chính xác  nh hả ưởng c a các tác đ ng doủ ộ  

ho t đ ng khác ho c môi trạ ộ ặ ường c a đ n v  vủ ơ ị ượt ra kh i th i đi m so sánh.ỏ ờ ể

gi a các s  li u th c t  v i s  h ch toán hay k  ho ch, ngân sách là c  s  đữ ố ệ ự ế ớ ố ạ ế ạ ơ ở ể 

đo lường và đánh giá r i ro ho t đ ng. Theo đó ki m toán viên có th  th y rõủ ạ ộ ể ể ấ  

được sai sót trong báo cáo tài chính ho c nh ng bi n đ ng l n v  s n xu tặ ữ ế ộ ớ ề ả ấ  kinh doanh c n xem xét th m đ nh. Thí d , s  chênh l ch quá l n gi a giáầ ẩ ị ụ ự ệ ớ ữ  thành th c t  v i giá thành k  ho ch , gi a giá tr  th c t  v i k  ho ch…ự ế ớ ế ạ ữ ị ự ế ớ ế ạ

Khi s  d ng phử ụ ương pháp này, ki m toán viên xác đ nh xem d  toán đãể ị ự  

đượ ậc l p m t cách xác đáng hay ch a, và có m c tiêu h p lý hay không. N uộ ư ụ ợ ế  ngân sách l p m t cách c ng nh c, không h p lý thì ph i xem xét l i.ậ ộ ứ ắ ợ ả ạ

Thông thường, trong ph m vi nh t đ nh các ch  tiêu  c a đ n v  đạ ấ ị ỉ ủ ơ ị ược ki mể  toán có s  tự ương đ ng v i các ch  tiêu v  m c l i nhu n, h  s  quay vòngồ ớ ỉ ề ứ ợ ậ ệ ố  

v n, hàng t n kho, h  s  giá thành. Ngu n g c t  bên ngoài c a s  li u ngànhố ồ ệ ố ồ ố ừ ủ ố ệ  làm cho nó tr  thành m t thở ộ ước đo tin c y h n là so sánh đ n thu n v i s  dậ ơ ơ ầ ớ ố ự toán ho c các tiêu chu n do đ n v  ki m toán đ t ra.ặ ẩ ơ ị ể ặ

Tuy nhiên, ch  tiêu c a ngành thỉ ủ ường là các ch  tiêu trung bình và d aỉ ự  trên m t ph m vi r ng các m c ho t đ ng có th  x y ra, ch a đ ng nh ngộ ạ ộ ứ ạ ộ ể ả ứ ự ữ  

y u t  không đ ng đ u gi a các đ n v  Do đó, so sánh v i các ch  tiêu c aế ố ồ ề ữ ơ ị ớ ỉ ủ  ngành không th  k t lu n hoàn toàn để ế ậ ược, mà c n ph i phân tích và gi i thíchầ ả ả  

c n th n các y u t  thu c v  quy mô, cách th c t  ch c qu n lý, phẩ ậ ế ố ộ ề ứ ổ ứ ả ương pháp 

h ch toán khác nhau gi a các đ n v  trong ngành.ạ ữ ơ ị

làm cho các tài kho n t  đ ng liên h  l i v i nhau. Thí d  : Tài kho n chi phíả ự ộ ệ ạ ớ ụ ả  lãi vay có kh p đớ ược v i tài kho n v n vay. Ngoài ra, m t vài tài kho n có thớ ả ố ộ ả ể liên h  theo cách khác. Gi  s  chi phí hoa h ng có th  là m t t  l  ph n trămệ ả ử ồ ể ộ ỷ ệ ầ  

c  th  c a doanh thu và các kho n n  khó đòi không th  vụ ể ủ ả ợ ể ượt quá doanh thu bán hàng tr  ch m. B ng cách ki m tra m i quan h  qua l i gi a các tàiả ậ ằ ể ố ệ ạ ữ  kho n, ki m toán viên có th  phát hi n các sai sót thu c v  x  lý k  toán.ả ể ể ệ ộ ề ử ế

đ ng d a ra các thông tin có giá tr  so sánh v i các s  li u c a báo cáo k  toán.ộ ư ị ớ ố ệ ủ ế  

Ví d : S  lụ ố ượng nhân viên so sánh v i s  ti n lớ ố ề ương, kh i lố ượng s n ph m soả ẩ  sánh v i giá thành… Các gian l n nh  ghi nh n hàng t n kho vớ ậ ư ậ ồ ượt quá khả năng s n xu t, chí phí lả ấ ương vượt qua s n lả ượng tiêu th  có th  phát hi nụ ể ệ  

b ng phằ ương pháp so sánh này. Th m chí ngay t  khi không có nh ng gian l nậ ừ ữ ậ  

đó, phương pháp ki m toán này v n giúp ki m toán viên xác đ nh ch t lể ẫ ể ị ấ ượ  ng

c a h  th ng ki m soat n i b  và b  máy k  toán đ n vủ ệ ố ể ộ ộ ộ ế ơ ị

hướng thường có giá tr  v i ki m toán viên nh : m c thay đ i nhân viên, sị ớ ể ư ứ ổ ố 

li u th ng kê s n xu t, cung c p m t quan đi m toàn di n v  đ n v  đệ ố ả ấ ấ ộ ể ệ ề ơ ị ượ  c

ki m toán. Các thông tin nh  v y luôn b  sung tính xác đáng cho các thông tinể ư ậ ổ  tài chính. Các thông tin có ngu n g c t  bên ngoài các d  li u ngành ho c kinhồ ố ừ ữ ệ ặ  

t  có b  sung h u ích cho th  t c phân tích. Ví d : Đ i v i m t đ i tế ổ ữ ủ ụ ụ ố ớ ộ ố ượ  ng

ki m toán thu c ngành d ch v  d  l ch, thì s  thay đ i th i ti t s  có giá tr  khiể ộ ị ụ ụ ị ự ổ ờ ế ẽ ị  

ki m toán viên đánh giá tính h p lý c a nh ng bi n đ i doanh thu. ể ợ ủ ữ ế ổ

Th  t c phân tích đủ ụ ượ ử ục s  d ng r ng rãi đ  đánh giá thông tin nh m thuộ ể ằ  

th p b ng ch ng ki m toán. Chúng đậ ằ ứ ể ược coi là phương pháp hi u qu  cao, chiệ ả  phí th p, th i gian thu th p ít nh ng b ng ch ng l i có tính chính xác cao và cóấ ờ ậ ư ằ ứ ạ  giá tr  s  li u k  toán th  hi n tính bao quát và không r i vào các nghi p v  cị ố ệ ế ể ệ ơ ệ ụ ụ 

th  Khi m t th  t c phân tích không nêu lên để ộ ủ ụ ược nh ng bi n đ ng b tữ ế ộ ấ  

thường thì có nghĩa là kh  năng sai ph m c a các kho n m c này đả ạ ủ ả ụ ược đánh giá là không tr ng y u có th  b  qua.  Do đó, h u h t ki m toán viên thay thọ ế ể ỏ ầ ế ể ế các k  thu t khác b ng các k  thu t phân tích b t c  khi nào có th  làm đỹ ậ ằ ỹ ậ ấ ứ ể ượ  c

N u có th  thay th  ho c gi m b t s  xác minh b ng phân tích thì chi phí sế ể ế ặ ả ớ ự ằ ẽ 

gi m đáng k  Tuy nhiên khi áp d ng k  thu t này ki m toán viên c n l u ýả ể ụ ỹ ậ ể ầ ư  

t i m t s  đi m:ớ ộ ố ể

M i quan h  gi a các ch  tiêu đố ệ ữ ỉ ược so sánh: vi c phân tích s  khôngệ ẽ  

có ý nghĩa khi các ch  tiêu phân tích không có m i quan h  Ngoài ra k  thu tỉ ố ệ ỹ ậ  này ch  áp d ng đ i v i các ch  tiêu đ ng ch t v  n i dung và phỉ ụ ố ớ ỉ ồ ấ ề ộ ương pháp tính

Đ i v i nh ng kho n m c hay ch  tiêu tr ng y u, hay h  th ngố ớ ữ ả ụ ỉ ọ ế ệ ố  

ki m soát n i b  y u kém, ki m toán viên không th  ch  s  d ng k  thu tể ộ ộ ế ể ể ỉ ử ụ ỹ ậ  phân tích đ n thu n mà c n k t h p các k  thu t khác đ  tìm đơ ầ ầ ế ợ ỹ ậ ể ược b ngằ  

CÔNG TY KI M TOÁN VÀ K  TOÁN AAC TH C HI N Ể Ế Ự Ệ

  

1. Gi i thi u chung v  Công ty Ki m toán và K  toán AACớ ệ ề ể ế

Logo:

Công ty Ki m toán và k  toán AAC là m t Công ty ki m toán đ c l pể ế ộ ể ộ ậ  

ho t đ ng trong lĩnh v c kiạ ộ ự ểm toán, k  toán và t  v n tài chế ư ấ ính. V i quá trìnhớ  

ho t đ ng trên 15 năm, hi n nay Công ty đang có m t đ i ngũ ki m toán viênạ ộ ệ ộ ộ ể  

và nhân viên chuyên nghi p có nhi u kinh nghi m trong lĩnh v c ki m toán vàệ ề ệ ự ể  

c  s  sát nh p hai chi nhánh công ty ki m toán đóng t i Đà N ng, là m t trongơ ở ậ ể ạ ẵ ộ  

nh ng công ty ki m toán hàng đ u t i Vi t Nam, đữ ể ầ ạ ệ ược thành l p trên c  sậ ơ ở 

quy t đ nh s  194/TC/TCCB ngày 01 tháng 04 năm 1993 và Quy t đ nh sế ị ố ế ị ố 106/TC­BTC ngày 13 tháng 02 năm 1995 c a B  trủ ộ ưởng B  Tài chính. Và hi nộ ệ  nay công ty AAC đã được k t n p tr  thành thành viên c a t  ch c Polaris, làế ạ ở ủ ổ ứ  

t  ch c ki m toán qu c t ổ ứ ể ố ế

Công ty AAC ho t đ ng trên ph m vi toàn qu c, đạ ộ ạ ố ược phép ki m toánể  

t t c  các lo i hình doanh nghi p thu c m i thành ph n kinh t , k  c  cácấ ả ạ ệ ộ ọ ầ ế ể ả  ngành có quy ch  riêng v  vi c l a ch n và b  nhi m ki m toán đ c l p cóế ề ệ ự ọ ổ ệ ể ộ ậ  

đi u ki n.ề ệ

Hi n t i, công ty AAC có đ i ngũ g m 100 nhân viên, trong đó cóệ ạ ộ ồ  kho ng 27 ngả ười đã có ch ng ch  ki m toán viên đ c l p. Đ i ngũ ki m toánứ ỉ ể ộ ậ ộ ể  viên c a AAC đủ ược đào t o có h  th ng   Vi t Nam, Anh, B , Pháp, Ai­len,ạ ệ ố ở ệ ỉ  

Úc và có nhi u năm kinh nghi m th c ti n v  ki m toán và t  v n tài chính ­ề ệ ự ễ ề ể ư ấ  

k  toán ­ thu    Vi t Nam và qu c t ế ế ở ệ ố ế

AAC có 100% đ i ngũ ki m toán viên và tr  l  ki m toán viên cao c pộ ể ợ ỹ ể ấ  

được đào t o tr c ti p b i các chuyên gia cao c p v  ki m toán c a C ngạ ự ế ở ấ ề ể ủ ộ  

đ ng Châu Âu thông qua chồ ương trình h p tác v  ki m toán và k  toán c a dợ ề ể ế ủ ự 

án EURO – TAPVIET do C ng đ ng Châu Âu tài tr ộ ồ ợ

Nh  có đ i ngũ chuyên nghi p ch t lờ ộ ệ ấ ượng cao, ý th c trách nhi m, cóứ ệ  

đ o đ c ngh  nghi p trong sáng nên trong quá trình ho t đ ng, AAC ch a hạ ứ ề ệ ạ ộ ư ề 

đ  x y ra b t k  sai sót, r i ro nào cho khách hàng. AAC luôn để ả ấ ỳ ủ ược các nhà 

đ u t , các c  quan ch c năng tín nhi m và đánh giá cao v  ch t lầ ư ơ ứ ệ ề ấ ượng ph cụ  

v ụ

Liên ti p trong hai năm 2007 và 2008, AAC đế ược H i đ ng trao gi i “ ộ ồ ả

Thương m i D ch v  ­ Top Trade Services” ­ B  Công Thạ ị ụ ộ ương bình ch n là ọ

m t trong 05 công ty ki m toán ho t đ ng t t nh t t i Vi t nam và độ ể ạ ộ ố ấ ạ ệ ược trao 

gi i/cup “ả Thương m i D ch v  ­ Top Trade Servicesạ ị ụ ”. 

1.2. M c tiêu và nguyên t c ho t đ ng c a công ty Ki m toán và kụ ắ ạ ộ ủ ể ế toán AAC

1.2.1. M c tiêu ho t đ ngụ ạ ộ

M c tiêu ho t đ ng c a công ty AAC là giúp khách hàng và nh ngụ ạ ộ ủ ữ  

người quan tâm b o v  l i ích h p pháp c a h , cung c p cho h  nh ng thôngả ệ ợ ợ ủ ọ ấ ọ ữ  tin đích th c và c n thi t đ  t  ch c đi u hành ho t đ ng c a doanh nghi p,ự ầ ế ể ổ ứ ề ạ ộ ủ ệ  

đ ng th i đ a ra các quy t đ nh qu n lý phù h p v i th c ti n.ồ ờ ư ế ị ả ợ ớ ự ễ

Công ty AAC không ng ng ho t đ ng nh m góp ph n phát hi n vàừ ạ ộ ằ ầ ệ  ngăn ng a nh ng r i ro cho doanh nghi p, tr  giúp cho ho t đ ng kinh doanhừ ữ ủ ệ ợ ạ ộ  

c a doanh nghi p đủ ệ ược thu n l i và đ t hi u qu  kinh t  cao nh t.ậ ợ ạ ệ ả ế ấ

Công ty AAC th c hi n ki m toán theo đúng các Nguyên t c, Chu nự ệ ể ắ ẩ  

m c Ki m toán Vi t Nam và thông l  ki m toán qu c t , phù h p v i nh ngự ể ệ ệ ể ố ế ợ ớ ữ  quy đ nh hi n hành v  ho t đ ng ki m toán c a Nhà nị ệ ề ạ ộ ể ủ ước Vi t Nam.ệ

1.2.2. Nguyên t c ho t đ ngắ ạ ộ

Công ty AAC ho t đ ng theo phạ ộ ương châm: đ c l p, khách quan, trungộ ậ  

th c và bí m t s  li u c a khách hàng, đó cũng chính là l i cam k t c a AACự ậ ố ệ ủ ờ ế ủ  

v i khách hàng.ớ

1.3. Nh ng d ch v  do công ty Ki m toán và k  toán AAC cung c pữ ị ụ ể ế ấ

Công ty Ki m toán và k  toán AAC cung c p các d ch v  sau: Ki mể ế ấ ị ụ ể  toán, k  toán, t  v n Thu , t  v n tài chính và qu n lý, d ch v  đào t o vàế ư ấ ế ư ấ ả ị ụ ạ  tuy n d ng, d ch v  Tin h c. Trong đó:ể ụ ị ụ ọ

­ Ki m toán báo cáo quy t toán v n đ u t  hoàn thành.ể ế ố ầ ư

­ Ki m tra thông tin tài chính trên c  s  th  t c tho  thu n trể ơ ở ủ ụ ả ậ ước

Công ty AAC cung c p các d ch v  ấ ị ụ K  toán ế  sau:

­ D ch v  ghi s  và gi  s  k  toán.ị ụ ổ ữ ổ ế

­ Hướng d n nghi p v  k  toán.ẫ ệ ụ ế

­ L p các Báo cáo tài chính đ nh k ậ ị ỳ

­ Chuy n đ i các Báo cáo tài chính để ổ ượ ậc l p theo VAS, IAS

­ Thi t k  và hoàn thi n mô hình t  ch c b  máy k  toán.ế ế ệ ổ ứ ộ ế

Công ty AAC cung c p các d ch v  ấ ị ụ T  v n Thu ư ấ ế sau:

­ T  v n vi c áp d ng chính sách Thu ư ấ ệ ụ ế

­ T  v n công tác kê khai và quy t toán thu ư ấ ế ế

­ T  v n v  các th  t c hoàn thu  và khi u n i v  thu ư ấ ề ủ ụ ế ế ạ ề ế

­ H  tr  vi c c p nh t thông tin v  thu  và thu  quan.ỗ ợ ệ ậ ậ ề ế ế

Công ty AAC cung c p các d ch v  ấ ị ụ T  v n tài chính và qu n lý ư ấ ả  sau:

­ T  v n thành l p và qu n lý doanh nghi p.ư ấ ậ ả ệ

­ T  v n thi t l p c  ch  tài chính n i b ư ấ ế ậ ơ ế ộ ộ

­ T  v n vi c s a đ i, b  sung ch  đ  k  toán – tài chính phù h p v iư ấ ệ ử ổ ổ ế ộ ế ợ ớ  yêu c u qu n lý.ầ ả

Công ty AAC cung c p các d ch v  ấ ị ụ T  Đ ư ào t o và Tuy n d ng ạ ể ụ  sau:

­ Đào t o, b i d ng k  toán và ki m toán viên n i b ạ ồ ưỡ ế ể ộ ộ

­ C p nh t ki n th c tài chính, k  toán, ki m toán.ậ ậ ế ứ ế ể

­ H  tr  tuy n d ng nhân viên k  toán và ki m toán viên n i b ỗ ợ ể ụ ế ể ộ ộ

 D ch v  Tin h c: ị ụ ọ

Công ty AAC cung c p các d ch v  ấ ị ụ Tin h c ọ  sau:

­ T  v n vi c l a ch n các ph n m m tin h c v  k  toán tài chính và kư ấ ệ ự ọ ầ ề ọ ề ế ế toán qu n tr ả ị

­    T  v n vi c l a ch n trang b  các thi t b  tin h c, cài đ t h  th ng ư ấ ệ ự ọ ị ế ị ọ ặ ệ ố

thông tin qu n lý.ả

1.4. C  c u t  ch c c a công ty Ki m toán và k  toán AACơ ấ ổ ứ ủ ể ế

Công ty AAC luôn luôn xem y u t  con ng i là tài s n l n nh t và quanế ố ườ ả ớ ấ  

tr ng nh t trong đ nh h ng ho t đ ng c a mình, công ty luôn coi tr ng vi c phátọ ấ ị ướ ạ ộ ủ ọ ệ  tri n và nâng cao ch t l ng đ i ngũ ki m toán viên và chuyên viên k  thu t.ể ấ ượ ộ ể ỹ ậ

Là m t trong s  ít công ty ki m toán đ u tiên ra đ i và ho t đ ng t i Vi tộ ố ể ầ ờ ạ ộ ạ ệ  Nam, ho t đ ng c a AAC không ng ng phát tri n và đã kh ng đ nh đ c v  tríạ ộ ủ ừ ể ẳ ị ượ ị  

c a mình trên th  tr ng cung c p các d ch v  chuyên ngành ki m toán, k  toánủ ị ườ ấ ị ụ ể ế  

và t  v n tài chính. Có đ c thành công đó là nh  vào chính sách đ u t  phátư ấ ượ ờ ầ ư  tri n đ i ngũ ki m toán viên và k  thu t viên có năng l c chuyên môn cao, có đ oể ộ ể ỹ ậ ự ạ  

đ c ngh  nghi p trong sáng. Đ n nay AAC đã xây d ng đ c đ i ngũ v i h nứ ề ệ ế ự ượ ộ ớ ơ  

100 cán b  nhân viên, v i 100% đã t t nghi p đ i h c và trên đ i h c, trong đó cóộ ớ ố ệ ạ ọ ạ ọ  kho ng 27 ng i đ c công nh n ki m toán viên c p qu c gia.ả ườ ượ ậ ể ấ ố

B n lĩnh ngh  nghi p, hi u qu  trong công vi c và s  thi n chí c a nhânả ề ệ ệ ả ệ ự ệ ủ  viên trong quá trình ph c v  khách hàng luôn đ c khách hàng đánh giá cao, gópụ ụ ượ  

ph n t o ra m i quan h  h p tác t t đ p và b n v ng gi a AAC và khách hàng.ầ ạ ố ệ ợ ố ẹ ề ữ ữ

1.4.1. S  đ  t  ch c c a công ty Ki m toán và k  toán AACơ ồ ổ ứ ủ ể ế

a. T  ch c b  máy c a AAC:ổ ứ ộ ủ

: Quan h  ch  đ oệ ỉ ạ: Quan h  ph i h pệ ố ợ

b. T  ch c nhân s  t i công ty AAC:ổ ứ ự ạ

Nh ng ng i làm công tác chuyên môn c a công ty bao g m: Ban giámữ ườ ủ ồ  

đ c, Tr ng phó phòng, Ki m toán viên chính, Tr  lý ki m toán viên c p 3 (tr  lýố ưở ể ợ ể ấ ợ  cao c p), Tr  lý ki m toán viên c p 2, Tr  lý ki m toán viên c p 3 (tr  lý m iấ ợ ể ấ ợ ể ấ ợ ớ  vào ngh ) và các nhân viên th  vi c có liên quan tr c ti p đ n ho t đ ng ki mề ử ệ ự ế ế ạ ộ ể  toán

T t c  nh ng ngấ ả ữ ười làm công tác chuyên môn ph i thả ường xuyên nâng cao nghi p v  c a mình thông qua vi c k t h p đào t o t i ch  v i đào t oệ ụ ủ ệ ế ợ ạ ạ ỗ ớ ạ  chính khoá và các chương trình t  h c. Thông qua đó, tu  thu c vào năng l cự ọ ỳ ộ ự  làm vi c, kh  năng đ m đệ ả ả ương công vi c m i c a m i nhân viên mà h  có thệ ớ ủ ỗ ọ ể 

đượ ổc b  nhi m lên gi  các ch c v  cao h n trong công ty.ệ ữ ứ ụ ơ

1.4.2. Ch c năng, nhi m v , quy n h n c a các b  ph n, cá nhânứ ệ ụ ề ạ ủ ộ ậ

Giám đ c là ngố ườ ại đ i di n toàn quy n c a công ty, ch u trách nhi mệ ề ủ ị ệ  

trước B  trộ ưởng B  tài chính và trộ ước pháp lu t v  toàn b  ho t đ ng c aậ ề ộ ạ ộ ủ  công ty

Các Phó giám đ c ch u trách nhi m gi i quy t các công vi c c  th  theoố ị ệ ả ế ệ ụ ể  

s  phân công nhi m v  c a Giám đ c v  nhân l c, hành chính, khách hàng vàự ệ ụ ủ ố ề ự  các lĩnh v c nghi p v  Phó giám đ c ch u trách nhi m trự ệ ụ ố ị ệ ước Giám đ c vàố  pháp lu t Nhà nậ ước v  nh ng v n đ  đề ữ ấ ề ược phân công và u  quy n.ỷ ề

K  toán trế ưởng có nhi m v  giúp giám đ c công ty t  ch c th c hi nệ ụ ố ổ ứ ự ệ  công tác k  toán, th ng kê tài chính và ki m soát n i b , có các quy n vàế ố ể ộ ộ ề  nhi m v  theo quy đ nh c a pháp lu t nh : L p báo cáo tài chính, công khai sệ ụ ị ủ ậ ư ậ ố 

li u tài chính, t  ch c v n d ng h  th ng ch ng t , h  th ng tài kho n kệ ổ ứ ậ ụ ệ ố ứ ừ ệ ố ả ế toán, ghi chép, l u tr  ư ữ ch ng t , h  s  k  toán đúng theo đ c đi m kinh doanhứ ừ ồ ơ ế ặ ể  

c a công ty; ch u trách nhi m chu n b  t t c  nh ng thông tin qu n lý, tài chính,ủ ị ệ ẩ ị ấ ả ữ ả  

l p các k  ho ch v  tài chính, d  trù ngân sách và các v n đ  liên quan đ n hậ ế ạ ề ự ấ ề ế ệ 

th ng k  toán; qu n lý ti n m t, tính l ng, th c hi n công vi c thanh toán, quanố ế ả ề ặ ươ ự ệ ệ  

h  v i ngân hàng, khách hàng…ệ ớ

 m i phòng chuyên môn có m t tr ng phòng và m t phó phòng

Trưởng phòng ch u trách nhi m trị ệ ước giám đ c công ty và đóng vai trò quanố  

tr ng trong nhi u lĩnh v c ho t đ ng c a công ty, đ c bi t là v  các v n đọ ề ự ạ ộ ủ ặ ệ ề ấ ề 

v  nhân s , th c hi n vi c ph i h p ho t đ ng và đ m nhi m các công vi cề ự ự ệ ệ ố ợ ạ ộ ả ệ ệ  hành chính. Các trưởng, phó phòng gi  vai trò lãnh đ o phòng và có ch c năngữ ạ ứ  

nh  là m t c u n i gi a ban giám đ c và nhân viên trong công ty.ư ộ ầ ố ữ ố

Trưởng phòng có ch c năng quan tr ng đ i v i ho t đ ng c a công tyứ ọ ố ớ ạ ộ ủ  trong vi c t o ra m t môi trệ ạ ộ ường làm vi c đ y tính chuyên môn, góp ph n huyệ ầ ầ  

đ ng t i đa ngu n nhân l c c a công ty.ộ ố ồ ự ủ

Phó phòng làm vi c theo s  ch  đ o c a trệ ự ỉ ạ ủ ưởng phòng, thay m t trặ ưở  ngphòng đi u hành toàn b  ho t đ ng c a trề ộ ạ ộ ủ ưởng phòng trong th i gian trờ ưở  ngphòng đi v ng, và th c hi n các công vi c do trắ ự ệ ệ ưởng phòng u  quy n.ỷ ề

Là nh ng ngữ ườ ượi đ c c p gi y phép hành ngh  ho c gi y ch ng nh nấ ấ ề ặ ấ ứ ậ  

có giá tr  tị ương đương. Ki m toán viên chính có trách nhi m giám sát côngể ệ  

vi c c a các tr  lý, nhân viên; th c hi n các h p đ ng ki m toán l n ho c cácệ ủ ợ ự ệ ợ ồ ể ớ ặ  

v  vi c đ c bi t khác; sau đó báo cáo tr c ti p cho ngụ ệ ặ ệ ự ế ười qu n lý ph  tráchả ụ  

m t v  vi c ki m toán. Ngoài ra, ki m toán viên chính còn có nhi m v  h  trộ ụ ệ ể ể ệ ụ ỗ ợ cho ban qu n lý trong vi c xem xét các gi y t  làm vi c s  b , h  tr  đào t oả ệ ấ ờ ệ ơ ộ ỗ ợ ạ  nhân viên, b  trí nhân s  cho ho t đ ng ki m toán, đố ự ạ ộ ể ược quy n ký vào các báoề  cáo ki m toán theo s  phân công c a trể ự ủ ưởng phòng

Là nh ng ngữ ười tham gia th c hi n công tác ki m toán, ch a có ch ngự ệ ể ư ứ  

ch  ki m toán viên đ c l p. Tu  vào năng l c, thâm niên công tác, tr  lý ki mỉ ể ộ ậ ỳ ự ợ ể  toán viên được chia làm ba c p theo th  t  tăng d n v  quy n h n: Tr  lýấ ứ ự ầ ề ề ạ ợ  

ki m toán viên c p 1, c p 2 và c p 3. Ch u s  giám sát ch t ch  c a ngể ấ ấ ấ ị ự ặ ẽ ủ ười có trách nhi m, th c hi n công vi c dệ ự ệ ệ ướ ự ưới s  h ng d n nghi p v  c a c p trên.ẫ ệ ụ ủ ấ

1.5. Khái quát v  qui trình ki m toán do công ty Ki m toán và k  ề ể ể ế

toán AAC th c hi nự ệ

Đ  đ m b o tính hi u qu , tính kinh t  và tính hi u l c c a t ng cu cể ả ả ệ ả ế ệ ự ủ ừ ộ  

ki m toán, đ ng th i đ  thu th p b ng ch ng ki m toán đ y đ  và có giá trể ồ ờ ể ậ ằ ứ ể ầ ủ ị làm căn c  cho k t lu n c a ki m toán viên v  tính trung th c và h p lý c aứ ế ậ ủ ể ề ự ợ ủ  

s  li u trên báo cáo tài chính, quy trình ki m toán báo cáo tài chính do công tyố ệ ể  AAC th c hi n qua ba giai đo n sau:  ự ệ ạ Chu n b  ki m toán ẩ ị ể ,  Th c hi n ki m ự ệ ể  

Tình Hình  Kinh Doanh

      cu c ki m toán ộ ể

1.5.1. Chu n b  ki m toánẩ ị ể

Chu n b  ki m toán bao g m t t c  các công vi c khác nhau nh m t oẩ ị ể ồ ấ ả ệ ằ ạ  

được c  s  pháp lý, k  ho ch ki m toán c  th  và các đi u ki n v t ch t choơ ở ế ạ ể ụ ể ề ệ ậ ấ  công tác ki m toán. Là giai đo n đ u tiên trong quy trình ki m toán báo cáo tàiể ạ ầ ể  chính, Th c t  giai đo n này đự ế ạ ược công ty AAC th c hi n theo hai bự ệ ước:

a Ti n k  ho ch:ề ế ạ

Hi n nay AAC có m t lệ ộ ượng khách hàng tương đ i l n phân tán r ngố ớ ộ  trên c  nả ước và m i năm đ u có thêm nhi u khách hàng m i ký k t h p đ ngỗ ề ề ớ ế ợ ồ  

v i AAC. Quá trình ti p xúc v i khách hàng m i có th  do AAC tr c ti p tìmớ ế ớ ớ ể ự ế  

ki m, do khách hàng t  tìm đ n v i AAC ho c qua m t s  gi i thi u c a nhânế ự ế ớ ặ ộ ự ớ ệ ủ  viên trong công ty, c a khách hàng quen…Sau giai đo n đó, là quá trình ti pủ ạ ế  

c n khách hàng đ  thu th p thông tin v  các nhu c u c a khách hàng, đánh giáậ ể ậ ề ầ ủ  

kh  năng th c hi n, đ a ra các tho  thu n ban đ u và xem xét các khía c nhả ự ệ ư ả ậ ầ ạ  

c n thi t khác. Qua đó, AAC s  ti n hành các th  t c ký k t h p đ ng ki mầ ế ẽ ế ủ ụ ế ợ ồ ể  toán v i khách hàng n u hai bên đ t đớ ế ạ ược các yêu c u c a nhau.ầ ủ

Các công vi c trong giai đo n ti n k  ho ch bao g m vi c quy t đ nh cóệ ạ ề ế ạ ồ ệ ế ị  

ch p nh n ki m toán hay không, tìm hi u lý do khách hàng có nhu c u ki mấ ậ ể ể ầ ể  toán, l a ch n đ i ngũ nhân viên th c hi n cu c ki m toán và ký k t h p đ ngự ọ ộ ự ệ ộ ể ế ợ ồ  

ki m toán.ể

 Quy t đ nh th c hi n ki m toán:ế ị ự ệ ể

­ N u là khách hàng m i thì AAC ph i th n tr ng xem xét k  t t c  cácế ớ ả ậ ọ ỹ ấ ả  

m t v  tình hình ho t đ ng, các đi m đ c bi t, c  c u t  ch c c a khánh hàng…ặ ề ạ ộ ể ặ ệ ơ ấ ổ ứ ủ

tr c khi ch p nh n ki m toán nh m tránh m i r i ro có th  x y trong và sauướ ấ ậ ể ằ ọ ủ ể ả  

cu c ki m toán.ộ ể

­ Đ i v i khách hàng AAC đã t ng ki m toán thì công ty ch  xem xét cácố ớ ừ ể ỉ  

s  ki n đ c bi t x y ra trong và sau cu c ki m toán năm trự ệ ặ ệ ả ộ ể ước, n u đã cóế  

nh ng mâu thu n nghiêm tr ng x y ra thì có th  AAC s  không ti p t c ki mữ ẩ ọ ả ể ẽ ế ụ ể  toán cho khách hàng n a.ữ

 Tìm hi u lý do khách hàng m i ki m toán:ể ờ ể

­ Đ  hi u rõ h n v  khách hàng và thu n ti n cho công tác ki m toán,ể ể ơ ề ậ ệ ể  AAC thường ti n hành tìm hi u lý do khách hàng m i ki m toán . T  đó, AACế ể ờ ể ừ  

có th  xác đ nh để ị ượ ầc t m quan tr ng, m c đích và các bọ ụ ước công vi c c n làmệ ầ  

c a m i cu c ki m toán. Ví d : khách hàng m i ki m toán báo cáo tài chínhủ ỗ ộ ể ụ ờ ể  

nh m m c đích công khai thông tin tài chính ra bên ngoài, ho c là theo yêu c uằ ụ ặ ầ  

c a công ty m    nủ ẹ ở ước ngoài…

 L a ch n nhân viên th c vi n cu c ki m toán:ự ọ ự ệ ộ ể

T i công ty AAC, vi c l a ch n đ i ngũ nhân viên cho m t cu c ki mạ ệ ự ọ ộ ộ ộ ể  toán được th c hi n b i các trự ệ ở ưởng phòng, d a vào đ c đi m riêng bi t vàự ặ ể ệ  lĩnh   v c   ho t   đ ng   c a   m i   khách   hàng…mà   vi c   ch n   s   lự ạ ộ ủ ỗ ệ ọ ố ượng,   kinh nghi m và năng l c c a đoàn ki m toán cho m i cu c ki m toán là khác nhau.ệ ự ủ ể ỗ ộ ể

Ví d : đ  th c hi n ki m toán t i m t công ty có 100% v n nụ ể ự ệ ể ạ ộ ố ướ  cngoài, các nhân viên được ch n th c hi n cu c ki m toán này ph i có khọ ự ệ ộ ể ả ả năng giao ti p ti ng Anh t t đ  có th  trao đ i v i khách hàng và l p báo cáoế ế ố ể ể ổ ớ ậ  

ki m toán b ng ti ng Anh…Đ i v i nh ng khách hàng có quy mô nh , xétể ằ ế ố ớ ữ ỏ  

th y công vi c tấ ệ ương đ i đ n gi n thì có th  ch  c n hai nhân viên cho cu cố ơ ả ể ỉ ầ ộ  

ki m toán đó, trong đó có m t ki m toán viên làm trể ộ ể ưởng đoàn

b. L p k  ho ch ki m toán:ậ ế ạ ể

1.5.2. Th c hi n ki m toánự ệ ể

a. Ki m tra các ho t đ ng ki m soát:ể ạ ộ ể

Công vi c này đệ ược AAC th c hi n nh m thu th p b ng ch ng v  sự ệ ằ ậ ằ ứ ề ự 

t n t i và ho t đ ng c a h  th ng ki m soát n i b  c a đ n v , làm c  s  choồ ạ ạ ộ ủ ệ ố ể ộ ộ ủ ơ ị ơ ở  

ki m toán viên xem xét m c đ  th c hi n các th  nghi m c  b n.ể ứ ộ ự ệ ử ệ ơ ả

Các c  s  d n li u c a ki m toán viên trong vi c ki m tra các ho tơ ở ẫ ệ ủ ể ệ ể ạ  

K  ho ch ki m toánế ạ ể

Tham chi u cu c ki m ế ộ ể

b. Th c hi n các th  t c phân tích:ự ệ ủ ụ

Trong giai đo n này ki m toán viên s  d ng k  thu t phân tích đ  ki mạ ể ử ụ ỹ ậ ể ể  tra nh m phát hi n các trằ ệ ường h p b t thợ ấ ường trong báo cáo tài chính

c. Ki m tra chi ti t:ể ế

Ki m toán viên th c hi n vi c ki m tra các nghi p v  phát sinh và sể ự ệ ệ ể ệ ụ ố 

d  các tài kho n nh m xác minh s  chính xác và đáng tin c y c a các tài li uư ả ằ ự ậ ủ ệ  

k  toán, tính trung th c và h p lý c a s  d  các tài kho n.ế ự ợ ủ ố ư ả

1.5.3. Hoàn thành cu c ki m toánộ ể

Xem xét nh ng v n đ  liên quan đ n kháiữ ấ ề ế  

ni m ho t đ ng liên t c, s  ki n phát sinhệ ạ ộ ụ ự ệ  

sau ngày k t toán, ki n t ngế ệ ụ

T ng k t công vi c ki m toán t i đ n vổ ế ệ ể ạ ơ ị

H p trao đ i t i đ n vọ ổ ạ ơ ị

L p Báo Cáo Ki m Toán và trình các c p cóậ ể ấ  

th m quy n phê duy tẩ ề ệ

G i BCTC và BCKT đã đử ược phê duy t cùngệ  

v i xác nh n đ i v i b n th o cho kháchớ ậ ố ớ ả ả  

hàng

a. Xem xét nh ng v n đ  liên quan đ n khái ni m ho t đ ng liên t c,ữ ấ ề ế ệ ạ ộ ụ  

s  ki n phát sinh sau ngày k t toán, ki n t ng;ự ệ ế ệ ụ

b. T ng k t công vi c ki m toán t i đ n v :ổ ế ệ ể ạ ơ ị

Th ng nh t s  li uố ấ ố ệ Vi t BCKT vàế Li t kê nh ng v n đệ ữ ấ ề Ki m tra l n ể ầ

cu iố

v i đ n vớ ơ ị th  qu n lýư ả c n l u ý choầ ư  

năm sau trước khi trình GĐ

Trình Giám đ c phê duy tố ệ

e. G i BCTC và xác nh n b n th o:ử ậ ả ả

Ki m toán viên g i b n th o báo cáo ki m toán và báo cáo tài chính l iể ử ả ả ể ạ  cho khách hàng kèm v i th  xác nh n b n th o đ  yêu c u khách hàng xácớ ư ậ ả ả ể ầ  

nh n, t  đó làm c  s  đ  ki m toán viên phát hành báo cáo ki m toán.ậ ừ ơ ở ể ể ể

2. Th c t  v n d ng các k  thu t thu th p b ng ch ng trong quá trình ự ế ậ ụ ỹ ậ ậ ằ ứ

ki m toán báo cáo tài chính do Công ty Ki m toán và K  toán AAC th c ể ể ế ự

hi nệ

2.1. Ki m traể

Công ty AAC s  d ng k  thu t ki m tra g n nh  là nhi u nh t so v iử ụ ỹ ậ ể ầ ư ề ấ ớ  các k  thu t khác. Nh  đã trình bày   trên, ki m tra bao g m ki m tra v t ch tỹ ậ ư ở ể ồ ể ậ ấ  ( ki m kê ) và ki m tra tài li u. Thông thể ể ệ ường, đ  ti t ki m th i gian, ki m kêể ế ệ ờ ể  

được công ty khách hàng th c hi n trự ệ ước khi b t đ u cu c ki m toán và có sắ ầ ộ ể ự 

ch ng ki n c a KTV t  AAC. Chính vì v y, khi ti n hành ki m toán các tàiứ ế ủ ừ ậ ế ể  kho n c n áp d ng k  thu t ki m kê, KTV ch  c n s  d ng l i biên b n ki mả ầ ụ ỹ ậ ể ỉ ầ ử ụ ạ ả ể  

kê đã đượ ậc l p trước đó nh  m t b ng ch ng đ y đ  hi u l c. L y vi cư ộ ằ ứ ầ ủ ệ ự ấ ệ  

ki m toán tài kho n Hàng t n kho t i công ty A làm ví d  Cu c ki m toán t iể ả ồ ạ ụ ộ ể ạ  

A chính th c b t đ u t  ngày15/3, nh ng trứ ắ ầ ừ ư ước đó, vào ngày3/3, KTV đã đượ  ccông ty m i ch ng ki n ki m kê hàng t n kho và l p biên b n. K t qu  nhờ ứ ế ể ồ ậ ả ế ả ư sau:

  (ch  ký c a nh ng ngữ ủ ữ ười tham gia ki m kê)ể

Ngoài hàng t n kho, tài s n c  đ nh cũng là m t tài kho n b t bu c ph iồ ả ố ị ộ ả ắ ộ ả  

có biên b n ki m kê đ  làm b ng ch ng đ i chi u v i s  li u trên s  sách.ả ể ể ằ ứ ố ế ớ ố ệ ổ  

Đ c bi t, khi nh c đ n ki m kê thì không th  b  sót tài kho n ti n m t. Tuặ ệ ắ ế ể ể ỏ ả ề ặ ỳ theo t ng công ty mà lừ ượng ti n trong qu  là nhi u hay ít. Nh ng dù s  khácề ỹ ề ư ự  

bi t này có l n đ n đâu thì nguyên t c k  toán c  b n đó là ph i ki m quệ ớ ế ắ ế ơ ả ả ể ỹ 

m t cách thộ ường xuyên. Đ i v i k  toán, công vi c này giúp ki m soát n i bố ớ ế ệ ể ộ ộ 

đượ ố ơc t t h n, đ ng th i nhanh chóng phát hi n ra các sai sót, chênh l ch n uồ ờ ệ ệ ế  

có và đi u ch nh ngay. Vi c ki m qu  có th  di n ra h ng ngày, vào cu i cácề ỉ ệ ể ỹ ể ễ ằ ố  

bu i làm vi c ( n u giá tr  ti n m t đ  nh  đ  th c hi n m t cách d  dàng ),ổ ệ ế ị ề ặ ủ ỏ ể ự ệ ộ ễ  

nh ng cũng có th  đư ể ược ti n hành vào cu i các tháng n u s  d  ti n m t quáế ố ế ố ư ề ặ  

l n và m t nhi u th i gian đ  th c hi n. Còn đ i v i ki m toán, b ng ch ngớ ấ ề ờ ể ự ệ ố ớ ể ằ ứ  

đ  đ i chi u v i s  sách cũng nh  đ a ra k t lu n chính là biên b n ki m quể ố ế ớ ổ ư ư ế ậ ả ể ỹ 

t i th i đi m l p báo cáo tài chính. Không gi ng nh  hàng t n kho hay tài s nạ ờ ể ậ ố ư ồ ả  

c  đ nh, vi c ki m qu  có th  di n ra r t nhi u l n trong năm, tuy nhiên, b ngố ị ệ ể ỹ ể ễ ấ ề ầ ằ  

ch ng ki m toán “liên quan”, “phù h p” ch  là k t qu  ki m kê t i th i đi mứ ể ợ ỉ ế ả ể ạ ờ ể  

k t thúc c a k  k  toán đang đế ủ ỳ ế ược ki m toán. ể

Trong trường h p s  d ng k  thu t ki m tra v t ch t, các b ng ch ngợ ử ụ ỹ ậ ể ậ ấ ằ ứ  

được coi là có hi u l c chính là các biên b n ki m kê có đ y đ  các ch  ký vàệ ự ả ể ầ ủ ữ  phù h p v i các qui đ nh v  m u bi u. Tuy nhiên, b ng ch ng ki m kê nàyợ ớ ị ề ẫ ể ằ ứ ể  cũng có th  tr  nên vô hi u n u qui trình ki m kê không để ở ệ ế ể ược th c hi n m tự ệ ộ  cách đúng đ n. Đ c bi t, đ i v i các tài kho n có s  d  l n, có tính tr ng y uắ ặ ệ ố ớ ả ố ư ớ ọ ế  cao thì vi c ki m kê mà không có s  ch ng ki n c a KTV là coi nh  không cóệ ể ự ứ ế ủ ư  tác d ng. Lúc đó, đ  thu th p b ng ch ng ph c v  cho vi c ki m toán, KTVụ ể ậ ằ ứ ụ ụ ệ ể  

b t bu c ph i ti n hành ki m kê l i. ắ ộ ả ế ể ạ

Ph n còn l i c a k  thu t ki m tra là ki m tra tài li u. Th c t  choầ ạ ủ ỹ ậ ể ể ệ ự ế  

th y đây chính là k  thu t mà các KTV c a AAC s  d ng ph  bi n nh t. AACấ ỹ ậ ủ ử ụ ổ ế ấ  cũng có hai cách ki m tra tài li u: ki m tra t  ch ng t  g c lên s  sách vàể ệ ể ừ ứ ừ ố ổ  

ki m tra t  s  sách lên ch ng t  g c, tuy nhiên cách ki m tra th  nh t là thôngể ừ ổ ứ ừ ố ể ứ ấ  

d ng h n. Khi b t đ u ki m toán m t công ty, KTV s  yêu c u khách hàngụ ơ ắ ầ ể ộ ẽ ầ  cung c p đ y đ  các s  cái, báo cáo tài chính cho giai đo n đấ ầ ủ ổ ạ ược ki m toán vàể  

t t c  các ch ng t  có liên quan. Sau khi đã phân công các tài kho n cho t ngấ ả ứ ừ ả ừ  

cá nhân, các bước th c hi n c a KTV nh  sau: ự ệ ủ ư

* Đ u tiên, KTV ph i ki m tra s  d  đ u k  c a các tài kho n đ  đ mầ ả ể ố ư ầ ỳ ủ ả ể ả  

b o r ng đ n v  đã k t chuy n s  d  đúng. M c đ  đ y đ  và tính thích h pả ằ ơ ị ế ể ố ư ứ ộ ầ ủ ợ  

c a b ng ch ng ki m toán v  s  d  đ u năm ph i thu th p ph  thu c vào:ủ ằ ứ ể ề ố ư ầ ả ậ ụ ộ

KTV ph i xem xét các s  d  đ u năm đã đả ố ư ầ ược ph n ánh theo ch  đ  kả ế ộ ế toán được áp d ng trong năm trụ ước và được áp d ng nh t quán trong năm nay.ụ ấ  

N u có thay đ i ch  đ  k  toán thì KTV ph i xem xét nh ng thay đ i đó cũngế ổ ế ộ ế ả ữ ổ  

nh  vi c th c hi n và trình bày trong báo cáo tài chính năm nay. M t cáchư ệ ự ệ ộ  chính xác nh t, KTV đ i chi u s  d  đ u k  c a t t c  các tài kho n trên báoấ ố ế ố ư ầ ỳ ủ ấ ả ả  cáo tài chính mà đ n v  v a đ a v i báo cáo ki m toán c a AAC cho k  kơ ị ừ ư ớ ể ủ ỳ ế toán li n trề ước đó c a đ n v  Tuy nhiên, thao tác này ch  có th  áp d ng trongủ ơ ị ỉ ể ụ  

trường h p công ty đang đợ ược ki m toán là khách hàng cũ và đã để ược ki mể  toán trong k  k  toán g n nh t. N u AAC b t đ u ki m toán m t đ n v  l nỳ ế ầ ấ ế ắ ầ ể ộ ơ ị ầ  

đ u tiên thì KTV năm nay có th  thu th p b ng ch ng ki m toán v  s  d  đ uầ ể ậ ằ ứ ể ề ố ư ầ  năm b ng cách xem xét h  s  ki m toán c a ki m toán viên năm trằ ồ ơ ể ủ ể ước. Trong 

trường h p này, ki m toán viên năm nay c n l u ý đ n năng l c chuyên mônợ ể ầ ư ế ự  

và tính đ c l p c a ki m toán viên năm trộ ậ ủ ể ước. N u báo cáo ki m toán c aế ể ủ  

ki m toán viên năm trể ước không ch p nh n toàn ph n thì ki m toán viên nămấ ậ ầ ể  nay ph i l u ý đ n nh ng nguyên nhân không ch p nh n toàn ph n c a ý ki nả ư ế ữ ấ ậ ầ ủ ế  

ki m toán năm trể ước. Khi báo cáo tài chính năm trước ch a đư ược ki m toánể  

ho c đã đặ ược ki m toán nh ng ki m toán viên năm nay không tho  mãn sauể ư ể ả  khi đã th c hi n các th  t c ki m tra mà không thu th p đự ệ ủ ụ ể ậ ược đ y đ  b ngầ ủ ằ  

ch ng ki m toán thích h p, thì ki m toán viên ph i th c hi n các th  t c ki mứ ể ợ ể ả ự ệ ủ ụ ể  toán b  sung nh  sau:ổ ư

Đ i v i s  d  đ u năm v  n  ng n h n và tài s n l u đ ng, ki m toánố ớ ố ư ầ ề ợ ắ ạ ả ư ộ ể  viên có th  thu th p để ậ ược b ng ch ng ki m toán khi th c hi n th  t c ki mằ ứ ể ự ệ ủ ụ ể  toán năm nay. Ví d  nh :Khi xem xét vi c thanh toán các kho n ph i thu, ph iụ ư ệ ả ả ả  

tr  trong năm nay, ki m toán viên s  thu th p đả ể ẽ ậ ược b ng ch ng ki m toán vằ ứ ể ề 

s  d  các kho n ph i thu, ph i tr  đ u năm. Đ i v i hàng t n kho đ u năm,ố ư ả ả ả ả ầ ố ớ ồ ầ  

ki m toán viên ph i th c hi n các th  t c ki m toán b  sung b ng cách giámể ả ự ệ ủ ụ ể ổ ằ  sát ki m kê th c t  trong năm ho c cu i năm nay, đ i chi u s  lể ự ế ặ ố ố ế ố ượng, giá trị 

nh p, xu t t  đ u năm đ n th i đi m ki m kê th c t  và tính ra hàng t n khoậ ấ ừ ầ ế ờ ể ể ự ế ồ  

đ u năm. Đ i v i s  d  ti n g i ngân hàng, các kho n ph i thu, ph i tr  cũngầ ố ớ ố ư ề ử ả ả ả ả  

có th  th c hi n th  t c xác nh n s  d  đ u năm c a ngể ự ệ ủ ụ ậ ố ư ầ ủ ười th  ba.ứ

S  k t h p các th  t c ki m toán này s  cung c p cho ki m toán viênự ế ợ ủ ụ ể ẽ ấ ể  

đ y đ  b ng ch ng ki m toán thích h p.ầ ủ ằ ứ ể ợ

Đ i v i tài s n c  đ nh, các kho n đ u t  và n  dài h n, ki m toán viênố ớ ả ố ị ả ầ ư ợ ạ ể  

ph i ki m tra các ch ng t  ch ng minh cho s  d  đ u năm. Trong m t sả ể ứ ừ ứ ố ư ầ ộ ố 

trường h p nh t đ nh, đ i v i các kho n đ u t  và n  dài h n, ki m toán viênợ ấ ị ố ớ ả ầ ư ợ ạ ể  

có th  l y xác nh n v  s  d  đ u năm t  bên th  ba ho c th c hi n các thể ấ ậ ề ố ư ầ ừ ứ ặ ự ệ ủ 

t c ki m toán b  sung. Công vi c này thụ ể ổ ệ ường được KTV trưởng đoàn th cự  

hi n cùng m t lúc cho t t c  các tài kho n và đệ ộ ấ ả ả ược ghi trên gi y làm vi c làấ ệ  

“Ki m tra s  d  đ u k ” và th  hi n nh  sau: ể ố ư ầ ỳ ể ệ ư

CÔNG TY KI M TOÁN VÀ K  TOÁN ­ AACỂ Ế   

Trang 1

Phương pháp: Đ i chi u s  d  đ u k  v i s  d  cu i k  trên báo cáoố ế ố ư ầ ỳ ớ ố ư ố ỳ  

ki m toán c a k  k  toán li n trể ủ ỳ ế ề ước

K t lu nế ậ :  T t c  đ u kh p ấ ả ề ớ  Đ ng ý s  li u đ n vồ ố ệ ơ ị

* Sau khi ki m tra s  d  đ u k  và kh p đúng, tu  theo t ng tài kho nể ố ư ầ ỳ ớ ỳ ừ ả  

đã được phân công mà m i KTV s  ch u trách nhi m ki m tra s  li u trên tàiỗ ẽ ị ệ ể ố ệ  kho n c a mình. KTV s  ki m tra, đ i chi u s  li u trên s  cái v i b ng cânả ủ ẽ ể ố ế ố ệ ổ ớ ả  

đ i s  phát sinh, b ng cân đ i k  toán. N u công ty khách hàng có s  d ngố ố ả ố ế ế ử ụ  

b ng kê ch ng t  thì đ  thu n ti n cho vi c ki m tra ch ng t  sau đó, KTVả ứ ừ ể ậ ệ ệ ể ứ ừ  cũng ph i đ i chi u gi a các b ng kê và s  cái đ  đ m b o b ng kê có thả ố ế ữ ả ổ ể ả ả ả ể 

đượ ử ục s  d ng đ  làm căn c  đ  ki m tra lên ch ng t  g c. Sau đó, KTV ti pể ứ ể ể ứ ừ ố ế  

t c ki m tra chi ti t t ng nghi p v  Nh ng rõ ràng là không KTV nào có thụ ể ế ừ ệ ụ ư ể 

th c hi n vi c ki m tra chi ti t đó m t cách đ y đ  c , vì s  lự ệ ệ ể ế ộ ầ ủ ả ố ượng nghi p vệ ụ phát sinh là vô cùng l n. Do đó, KTV s  ti n hành ch n m u trớ ẽ ế ọ ẫ ước khi ki mể  tra. Trong trường h p đ n v  khách hàng có th  cung c p s  t ng h p đ i  ngợ ơ ị ể ấ ổ ổ ợ ố ứ  

c a t ng tài kho n thì vi c khoanh vùng ki m tra tr  nên tủ ừ ả ệ ể ở ương đ i d  dàng.ố ễ  Khi xem qua s  t ng h p đ i  ng, KTV s  xác đ nh đổ ổ ợ ố ứ ẽ ị ược nh ng nghi p v  l ,ữ ệ ụ ạ  

b t thấ ường và đ t tr ng tâm chú ý. Còn l i, dù ki m toán tài kho n gì đi n aặ ọ ạ ể ả ữ  thì t t c  các nghi p v  làm phát sinh chi phí đ u ph i đấ ả ệ ụ ề ả ược xem xét kỹ 

lưỡng. Tuy nhiên, đ  ki m tra h t các nghi p v  nh  th  cũng t n r t nhi uể ể ế ệ ụ ư ế ố ấ ề  

th i gian, vì v y, KTV thờ ậ ường ch n m u đ  ti n hành ki m tra lên ch ng t ọ ẫ ể ế ể ứ ừ  Thông thường KTV d a vào s  cái, l a ch n các nghi p v  có giá tr  kho nự ổ ự ọ ệ ụ ị ả  phát sinh l n h n 2 tri u đ  ki m tra ch ng t  Đ ng th i, KTV cũng nh nớ ơ ệ ể ể ứ ừ ồ ờ ậ  

th y t t c  các nghi p v  ghi N  TK 642 đ u là phí ngân hàng, nh  đó màấ ấ ả ệ ụ ợ ề ờ  KTV có th  b  qua m t s  lể ỏ ộ ố ượng các bút toán không c n ki m tra đ  ti tầ ể ể ế  

ki m th i gian. ệ ờ Đ i v i các kho n phát sinh N ố ớ ả ợ, KTV yêu c u ph i có đ y đầ ả ầ ủ 

có gi y báo tính lãi. Ngoài ra, cu i các tháng đ u ph i có S  ph  ngân hàng đấ ố ề ả ổ ụ ể 

đ i chi u t ng bút toán. ố ế ừ Đ i v i các kho n phát sinh Có ố ớ ả , các ch ng t  đứ ừ ượ  cxem là đ y đ  hi u l c đ  làm căn c  ghi s  là ầ ủ ệ ự ể ứ ổ Gi y  y nhi m chi, Hoá đ n ấ ủ ệ ơ  

năm, đúng Mã s  thu , không ch nh s a và đ y đ  ch  ký c a ngố ế ỉ ử ầ ủ ữ ủ ười mua, 

người bán và th  trủ ưởng đ n v ). N u các kho n chi đ i  ng v i TK 331 thìơ ị ế ả ố ứ ớ  

Ng ườ i ki m tra ể

Tr n D ầ ươ ng Nghĩa Ngày 

05/03/200x+1

thông thường đ n v  ch  l u hoá đ n phô tô   b  ch ng t  ngân hàng, hoá đ nơ ị ỉ ư ơ ở ộ ứ ừ ơ  

g c đố ượ ưc l u bên thanh toán, vì v y, khi ki m tra các nghi p v  này, KTVậ ể ệ ụ  

thường ch  trên gi y làm vi c nh  sau:ỉ ấ ệ ư

CÔNG TY KI M TOÁN VÀ K  TOÁN ­ AACỂ Ế   

S  li u đ n vố ệ ơ ị

D  cu i kư ố ỳ 157.977.920 (  : kh p chi ti t )ớ ế

Chi ti t s  d  cu i k :ế ố ư ố ỳ

Ngân hàng  Ngo i Thạ ương:      120.636.500

04/03/200x+1

Ng ườ i ki m tra ể

Tr n D ầ ươ ng Nghĩa Ngày 

Ng ườ i ki m tra ể

Tr n D ầ ươ ng Nghĩa Ngày 

05/03/200x+1 C2

Trang 1

UN12/9 Chuy n ti n thanh toán v nể ề ậ  

chuy n nguyên li uể ệ

627/ 16.630.000 HĐTC s a ngày tháng ử

133/ 1.663.000UN36/11 Tr  ti n nh p nguyên li uả ề ậ ệ 152/ 58.450.000 HĐTC không có ch  ữ

ký người mua hàng  133/ 5.845.000

UN15/12 Chuy n ti n lể ề ương cho 

công nhân b c x pố ế

334/ 6.426.000 Không có b ng ch m ả ấ

công UN18/12 Thanh toán ti n sách hề ướng 

d n thi hành các ngh  đ nhẫ ị ị

641/ 980.000 HĐTC ghi tên cá nhân 

C2

Trang 1

UN30/12 N p ti n ph t ch m n pộ ề ạ ậ ộ 811/ 640.000 Không có biên b nả  

ph t ạ 

2.2. Quan sát 

M c dù b ng ch ng v t ch t đặ ằ ứ ậ ấ ược coi là c  s  ch  y u đ  đ a raở ở ủ ế ể ư  

nh ng k t lu n cho vi c ki m toán, nh ng th c t , trong r t nhi u trữ ế ậ ệ ể ư ự ế ấ ề ườ  ng

h p, KTV cũng c n ph i s  d ng đ n k  thu t quan sát đ  n m b t đợ ầ ả ử ụ ế ỹ ậ ể ắ ắ ượ  c

m c đ  tin c y c a các b ng ch ng này ho c đ  c ng c  thêm tính hi u l cứ ộ ậ ủ ằ ứ ặ ể ủ ố ệ ự  

c a chúng. Trong quá trình ki m toán, h u nh  các KTV đ u không th  hi nủ ể ầ ư ề ể ệ  

k  thu t này trên gi y làm vi c, vì v y r t khó nh n ra s  áp d ng c a nó.ỹ ậ ấ ệ ậ ấ ậ ự ụ ủ  Tuy nhiên, đ i v i các KTV có kinh nghi m thì quan sát là m t s  b  sung r tố ớ ệ ộ ự ổ ấ  

c n thi t cho các k  thu t khác. Ví d , khi AAC ki m toán t i công ty X, KTVầ ế ỹ ậ ụ ể ạ  

ch u trách nhi m ki m toán tài kho n 211, trong lúc thu th p tài li u và b ngị ệ ể ả ậ ệ ằ  

ch ng v t ch t đ  l u h  s  thì nh  quan sát đã phát hi n ra r ng t i công tyứ ậ ấ ể ư ồ ơ ờ ệ ằ ạ  không có máy Photocopy nh  trong biên b n ki m kê tài s n cũng nh  s  chiư ả ể ả ư ổ  

ti t 211. Đ  gi i đáp th c m c, KTV đã h i k  toán c a công ty và đế ể ả ắ ắ ỏ ế ủ ược bi tế  

là tài s n c  đ nh này đang đả ố ị ược đ a đi s a ch a, đ ng th i, KTV xem xét l iư ử ữ ồ ờ ạ  

s  sách c a công ty và nh n th y là ch a có bút toán tăng chi phí s a ch a nàoổ ủ ậ ấ ư ử ữ  

được ghi nh n m c dù các chi phí đã th c s  phát sinh và đậ ặ ự ự ược thanh toán. 

Nh  v y, nh  vào vi c quan sát, KTV đã phát hi n ra đư ậ ờ ệ ệ ược m t thi u sót trongộ ế  quá trình h ch toán c a đ n v  và đã yêu c u b  sung. ạ ủ ơ ị ầ ổ

Không ch  đỉ ược th c hi n m t cách ng u nhiên khi b t g p m t sự ệ ộ ẫ ắ ặ ộ ự 

vi c b t thệ ấ ường nào đó, k  thu t quan sát còn đỹ ậ ược s  d ng ph n l n là đử ụ ầ ớ ể 

bước đ u đánh giá hi u qu  c a h  th ng ki m soát n i b  B ng vi c quanầ ệ ả ủ ệ ố ể ộ ộ ằ ệ  sát, KTV có th  nhìn th y để ấ ược s  phân công, phân nhi m đự ệ ược th c hi nự ệ  

nh  th  nào, các cách th c l p và luân chuy n ch ng t  ra sao. Ngoài ra, n uư ế ứ ậ ể ứ ừ ế  tinh t , KTV hoàn toàn có th  đánh giá kh  năng th c hi n công vi c c a cácế ể ả ự ệ ệ ủ  

k  toán viên   công ty khách hàng thông qua vi c quan sát quá trình thao tác vàế ở ệ  

th c hi n các công vi c k  toán. V  khía c nh này, quan sát có th  giúp tr  l iự ệ ệ ế ề ạ ể ả ờ  

nh ng câu h i nh : đ i ngũ k  toán có kinh nghi m hay không? H  có sữ ỏ ư ộ ế ệ ọ ử 

d ng thành th o ph n m m k  toán hi n t i không? Vi c phân công phânụ ạ ầ ề ế ệ ạ ệ  nhi m gi a h  nh  th  nào? Có khoa h c và h p lý? Hay đ n gi n, h  có tuânệ ữ ọ ư ế ọ ợ ơ ả ọ  

th  nghiêm ng t nh ng nguyên t c k  toán hay qui đ nh c a công ty hayủ ặ ữ ắ ế ị ủ  không? Đáp án cho nh ng v n đ  trên góp ph n không nh  trong vi c đánh giáữ ấ ề ầ ỏ ệ  

r i ro ki m soát trủ ể ước khi đi vào ki m tra chi ti t t ng tài kho n. Ví d , KTVể ế ừ ả ụ  

c a AAC khi ki m toán tài kho n “Ti n m t” thủ ể ả ề ặ ường s  đ  ý xem t i công tyẽ ể ạ  

có két s t hay không. N u có thì ai là ngắ ế ười có th m quy n đẩ ề ượ ử ục s  d ng và 

qu n lý ra sao. Trên th c t , n u ch  có th  qu  là ngả ự ế ế ỉ ủ ỹ ườ ượi đ c m  két s t thìở ắ  

có th  xem nh  ti n t i qu  là để ư ề ạ ỹ ược ki m soát t t. Trong trể ố ường h p đ n vợ ơ ị khách hàng không có két s t và vi c tách bi t ti n c a công ty ch a đắ ệ ệ ề ủ ư ược th cự  

hi n m t cách đúng đ n thì khi ti n hành ki m toán, KTV luôn chú ý tăng thêmệ ộ ắ ế ể  các th  nghi m c  b n đ  gi m thi u t i đa r i ro ki m toán. ử ệ ơ ả ể ả ể ố ủ ể

Tóm l i, m c dù quan sát không ph i là m t k  thu t đạ ặ ả ộ ỹ ậ ược th  hi n rõể ệ  ràng trong quá trình làm vi c, nh ng các KTV c a AAC đ u phát huy t i đaệ ư ủ ề ố  

hi u qu  c a phệ ả ủ ương pháp này, vì nó là m t s  b  sung r t c n thi t cho cácộ ự ổ ấ ầ ế  

k  thu t còn l i, là m t cách ki m ch ng h u hi u và nâng cao đ  tin c y c aỹ ậ ạ ộ ể ứ ữ ệ ộ ậ ủ  

các b ng ch ng v t ch t khác.ằ ứ ậ ấ

2.3. Đi u tra ­ Ph ng v nề ỏ ấ

Đi u tra ­ ph ng v n là m t k  thu t r t quan tr ng đ  thu th p thôngề ỏ ấ ộ ỹ ậ ấ ọ ể ậ  

tin, vì đây là cách khai thác tr c ti p t  đ n v  khách hàng. M c dù nh ng b ngự ế ừ ơ ị ặ ữ ằ  

ch ng có đứ ượ ừc t  phương pháp này thường mang tính ch  quan r t l n, nh ngủ ấ ớ ư  

 m t ch ng m c nào đó, KTV v n có c  s  đ  s  d ng và làm căn c  cho

các k t lu n c a mình.ế ậ ủ

Đ i v i các khách hàng đố ớ ược ki m toán l n đ u tiên thì đi u tra ph ngể ầ ầ ề ỏ  

v n là thao tác không th  thi u trong b t k  trấ ể ế ấ ỳ ường h p nào. Kợ ỹ thu t này sậ ẽ 

đượ KTV s  d ng k  h n và v i kh i lc  ử ụ ỹ ơ ớ ố ượng công vi c nhi u h n, vì là l nệ ề ơ ầ  

đ u tiên ti p xúc v i h  th ng k  toán c a đ n v , vi c thu th p nh ng thôngầ ế ớ ệ ố ế ủ ơ ị ệ ậ ữ  

tin c n thi t ban đ u đóng vai trò r t quan tr ng trong quá trình ki m toán. ầ ế ầ ấ ọ ể Ở 

giai đo n th c hi n các th  nghi m ki m soát, KTV s  s  d ng k  thu t nàyạ ự ệ ử ệ ể ẽ ử ụ ỹ ậ  

đ  thu th p b ng ch ng v  s  t n t i và s  v n hành c a h  th ng ki m soátể ậ ằ ứ ề ự ồ ạ ự ậ ủ ệ ố ể  

n i b  Trong th c t , đ i v i nh ng khách hàng có quy mô ho t đ ng l n, cộ ộ ự ế ố ớ ữ ạ ộ ớ ơ 

c u t  ch c c a b  máy k  toán ph c t p, AAC s  s  d ng b ng câu h i đãấ ổ ứ ủ ộ ế ứ ạ ẽ ử ụ ả ỏ  

chu n b  trẩ ị ước đ  ph ng v n tìm hi u v  h  th ng ki m soát n i b  c aể ỏ ấ ể ề ệ ố ể ộ ộ ủ  

khách hàng, quá trình th c hi n ph ng v n và l u k t qu  s  đự ệ ỏ ấ ư ế ả ẽ ược th c hi nự ệ  

trên máy tính cá nhân c a nhân viên AAC. Các b ng câu h i này liên quan tr củ ả ỏ ự  

ti p đ n m t s  ph n hành, kho n m c quan tr ng. Ví d , Khi th c hi n ki mế ế ộ ố ầ ả ụ ọ ụ ự ệ ể  

toán báo cáo tài chính t i Công ty Y, xác đ nh đây là m t công ty l n, v i cạ ị ộ ớ ớ ơ 

c u t  ch c và các quy ch  n i b  ph c t p, ki m toán viên đã s  d ng b ngấ ổ ứ ế ộ ộ ứ ạ ể ử ụ ả  

câu h i so n s n theo m u c a AAC đ  ph ng v n Giám đ c và K  toánỏ ạ ẵ ẫ ủ ể ỏ ấ ố ế  

trưởng c a đ n v  nh m thu th p b ng ch ng đánh giá ban đ u v  h  th ngủ ơ ị ằ ậ ằ ứ ầ ề ệ ố  

ki m soát n i b  c a đ n v ể ộ ộ ủ ơ ị

1. Vi c mua s m TSCD đệ ắ ược qui đ nh nh  th  ị ư ế

nào (chính sách mua, th m quy n phê duy t)?ẩ ề ệ

Phó GD ph  trách SX đ  xu t v iụ ề ấ ớ  HDQT

s  m i th u, m  th u, xét th u báoơ ờ ầ ở ầ ầ  cáo k t qu  xét th u và xin ý ki nế ả ầ ế  phê duy t c a NXBGD ệ ủ

Sau   khi   có   s   phê   duy t   c aự ệ ủ  NXBGD, công ty ti n hành ký h pế ợ  

đ ng th c hi n vi c mua TSồ ự ệ ệ

2. Doanh nghi p có th c hi n nh ng th  t c đệ ự ệ ữ ủ ụ ể 

đ m b o r ng TSCD đã mua theo đúng đ n đ tả ả ằ ơ ặ  

hàng đã được phê duy t b i c p có th m quy nệ ở ấ ẩ ề  

(v   mô   t ,   s   lề ả ố ượng,   ch t   lấ ượng   và   vi cệ  

chuy n giao quy n s  h u);r ng t t c  nh ngể ề ở ữ ằ ấ ả ữ  

kho n thanh toán đ i v i TSCĐ đ u đả ớ ớ ề ược c pấ  

có th m quy n phê duy t, đẩ ề ệ ược th c hi n k pự ệ ị  

th i và liên quan đ n vi c mua s m nh ng TSờ ế ệ ắ ữ  

này (bao g m c  nh ng th  t c v   ng trồ ả ữ ủ ụ ề ứ ướ  c

cho nhà cung c p, ho c mua hàng tr  ngay);vàấ ặ ả  

được ghi chép vào s  k  toán có liên quan m tổ ế ộ  

cách k p th i?ị ờ

­Khi nh n TS v  thì thành l p tậ ề ậ ổ giúp vi c th c hi n vi c ki m tra,ệ ự ệ ệ ể  giao nh n TS theo đúng h p đ ngậ ợ ồ  

và l p biên b n ngh êm thu TS.ậ ả ị

­Vi c   thanh   toán   đệ ược   th c   hi nự ệ  đúng   theo   ti n   đ   h p   đ ng   đãế ộ ợ ồ  

được ký k t theo h  s  d  th u.ế ồ ơ ự ầ

­Vi c ghi s  k  toán đ i v i nghi pệ ổ ế ố ớ ệ  

v   thanh   toán   vi c   mua   tài   s nụ ệ ả  

được th c hi n k p th i ngay khiự ệ ị ờ  phát sinh

3.Doanh nghi p có th c hi n nh ng th  t c đệ ự ệ ữ ủ ụ ể 

đ m b o r ng t t c  các hoá đ n mua TSCĐ vàả ả ằ ấ ả ơ  

các chi phí có liên quan đ n các TS này đã đế ượ  c

d ng cho ngụ ười mua ho c đ nh giá bán TSCĐặ ị  

đ u đề ượ ấc c p có th m quy n phê duy t?ẩ ề ệ

­Khi ti n hành thanh lý TS đ n vế ơ ị thành l p HĐ thanh lý TS, có quy tậ ế  

đ nh   phê   duy t   c a   HĐQT,   ti nị ệ ủ ế  hành các th  t c thanh lý: đăng báo,ủ ụ  

8. Doanh nghi p có nh ng th  t c đ  đ m b oệ ữ ủ ụ ể ả ả  

r ng có s  đ i chi u thằ ự ố ế ường xuyên gi a s  cáiữ ổ  

và s  chi ti t? ổ ế

­H ng tháng đ n v  l p b ng kh uằ ơ ị ậ ả ấ  hao và đ i chi u gi a chi  ti t  vàố ế ữ ế  

h u c a TS? Đ i v i nh ng TSCĐ có kh  năngữ ủ ố ớ ữ ả  

di chuy n để ược và có th  nhể ượng bán được thì 

doanh nghi p có nh ng th  t c đ  đ m b oệ ữ ủ ụ ể ả ả  

r ng chúng đằ ược b o v  an toàn và ki m traả ệ ể  

thường xuyên?

đ ng thì độ ược b o qu n t i công tyả ả ạ  

do b o v  gi  và vi c di chuy nả ệ ữ ệ ể  

­ So sánh đ i chi u giá c  c a ítố ế ả ủ  

nh t hai nhà cung c p, đ i v i v tấ ấ ố ớ ậ  

3. B ng cách nào doanh nghi p đ m b o r ngằ ệ ả ả ằ  

(1) nh ng   ngữ ười  ch u  trách  nhi m  phê  duy tị ệ ệ  

đ n đ t hàng không ch u trách nhi m nh n hàngơ ặ ị ệ ậ  

ho c ghi chép vào s  k  toán; (2) ngặ ổ ế ười ch uị  

trách nhi m nh n hàng không ph i là ngệ ậ ả ười ghi 

chép   s   sách   k   toán;   (3)   nh ng   ngổ ế ữ ười   phê 

duy t vi c mua hàng s  không ph i là ngệ ệ ẽ ả ườ  i

th c hi n vi c thanh toán; (4) nh ng ngự ệ ệ ữ ười ch uị  

trách   nhi m   chuy n   ti n   đ n   cho   ngệ ể ề ế ười   thụ 

hưởng không ph i là ngả ười ghi chép s  k  toánổ ế  

hi n thanh toán v i nhà cung c p;ệ ớ ấ  

k   toán   ch u   trách   nhi m   chuy nế ị ệ ể  

ti n cho nhà cung c p vi c ghi sề ấ ệ ổ 

t   chuy n   ch ng   t   cho   k   toánế ể ứ ừ ế  kho làm phi u nh p kho, k  toánế ậ ế  kho chuy n k  toán trể ế ưởng và GĐ phê duy t r i m i ti n hành nh pệ ồ ớ ế ậ  kho và h ch toán ghi s ạ ổ

5   Liên   quan   đ n   vi c   mua   hàng   hoá   doanhế ệ  

nghi p có nh ng th  t c đ  đ m b o r ng hoáệ ữ ủ ụ ể ả ả ằ  

đ n mua hàng là trung th c (có nghĩa là nh ngơ ự ữ  

kho n m c và s  lả ụ ố ượng hàng mua phù h p v iợ ớ  

hàng th c nh n, đ c đi m c a hàng mua và giáự ậ ặ ể ủ  

c  phù h p v i đ n đ t hàng, tính chính xác c aả ợ ớ ơ ặ ủ  

­K   toán   kho   đ ng   th i   ki m   traế ồ ờ ể  

gi a lữ ượng hàng th c nh p và hoáự ậ  

đ n.ơ

hoá đ n)?ơ

6. Liên quan đ n vi c mua d ch v  ho c hàngế ệ ị ụ ặ  

hoá được ngườ ử ụi s  d ng nh n tr c ti p (ví dậ ự ế ụ 

s  d ng (có ký nh n).ử ụ ậ

7. Doanh nghi p có nh ng th  t c đ  đ m b oệ ữ ủ ụ ể ả ả  

r ng t t c  các nghi p v  mua ho c nghi p vằ ấ ả ệ ụ ặ ệ ụ 

liên quan đ n chi phí đ u đế ề ược ghi chép đ y đầ ủ 

và đúng niên đ ?ộ

­Ph i có gi y đ  ngh  mua v t tả ấ ề ị ậ ư phê duy t c a GĐ. Cu i tháng kệ ủ ố ế toán ti n hành ki m tra vi c thanhế ể ệ  toán  mua   v t   t   đã  có   phê   duy tậ ư ệ  

c a GĐ hay ch a và ti n hành h chủ ư ế ạ  toán

8. Doanh nghi p có nh ng th  t c đ  đ m b oệ ữ ủ ụ ể ả ả  

r ng t t c  nh ng kho n thanh toán đ u đằ ấ ả ữ ả ề ượ  c

c p có th m quy n phê duy t và k p th i (l u ýấ ẩ ề ệ ị ờ ư  

đ n vi c xem xét m c đ  chi t kh u) và liênế ệ ứ ộ ế ấ  

quan đ n vi c mua s m hàng hoá và d ch vế ệ ắ ị ụ 

(bao g m c  th  t c  ng trồ ả ủ ụ ứ ước ti n cho nhàề  

cung c p và mua hàng tr  ngay)?ấ ả

­Trước khi thanh toán ph i có gi yả ấ  

đ  ngh  thanh toán đề ị ược K  toánế  

trưởng và GĐ duy t (ph i có báoệ ả  giá)

­Vi c   ng   trệ ứ ước   được   th c   hi nự ệ  theo h p đ ng. ợ ồ

9. Doanh nghi p có nh ng th  t c đ  đ m b oệ ữ ủ ụ ể ả ả  

r ng vi c ti p c n v i ti n ho c séc ch a sằ ệ ế ậ ớ ề ặ ư ử 

d ng đụ ược h n ch  trong ph m vi nh ng ngạ ế ạ ữ ườ  i

có th m quy n?ẩ ề

­K   toán   thanh   toán   gi   séc,   thế ữ ủ 

qu  gi  ti n m t. ỹ ữ ề ặ

10. Doanh nghi p có nh ng th  t c  đ  đ mệ ữ ủ ụ ể ả  

b o r ng các bút toán ghi chép trên s  k  toánả ằ ổ ế  

liên quan đ n vi c mua hàng là chính xác vàế ệ  

đượ ấc c p có th m quy n phê duy t?ẩ ề ệ

­Trùng TS

11. Doanh nghi p có nh ng th  t c  đ  đ mệ ữ ủ ụ ể ả  

b o r ng có s  đ i chi u thả ằ ự ố ế ường xuyên gi a sữ ổ 

cái và s  chi ti t mua hàng?ổ ế

­Trùng TS

12. Doanh nghi p có nh ng th  t c  đ  đ mệ ữ ủ ụ ể ả  

b o r ng có s  đ i chi u thả ằ ự ố ế ường xuyên gi a sữ ổ 

chi   ti t   ti n   g i   ngân   hàng   và   báo   cáo   ngânế ề ử  

hàng; s  qu , s  chi ti t ti n m t và ti n t nổ ỹ ổ ế ề ặ ề ồ  

qu ?ỹ

­H ng ngày đ u có đ i chi uằ ề ố ế

­Cu i tháng đ u có biên b n ki mố ề ả ể  kê

13. Ti n và nh ng công c  có kh  năng chuy nề ữ ụ ả ể  

đ i thành ti n có đổ ề ược b o v  trả ệ ước khi thanh 

toán?

­Có

Còn đ i v i nh ng khách hàng có quy mô ho t đ ng nh , b  máy kố ớ ữ ạ ộ ỏ ộ ế 

toán đ n gi n ho c có quy mô l n nh ng m i đi vào ho t đ ng đơ ả ặ ớ ư ớ ạ ộ ược m tộ  

kho ng th i gian tả ờ ương đ i ng n, b  máy k  toán ch a  n đ nh và ch a cóố ắ ộ ế ư ổ ị ư  

quy đ nh rõ ràng v  quy ch  ki m soát n i b  thì AAC ch  th c hi n ph ngị ề ế ể ộ ộ ỉ ự ệ ỏ