SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘISÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC MANG LẠI HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC TOÁN LỚP 1 Lĩnh vực : Môn Toán Cấp học : Tiểu học Tác giả :
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC MANG LẠI HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC TOÁN LỚP 1
Lĩnh vực : Môn Toán Cấp học : Tiểu học Tác giả : Nguyễn Thu Thúy Đơn vị công tác : Trường Tiểu học Trung Tự Chức vụ : Giáo viên cơ bản
NĂM HỌC 2018- 2019
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sinh thời, Bác Hồ thường mong muốn, mong muốn đến cháy bỏng là saunày mỗi người dân Việt Nam “ ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được họchành” Và mong ước của Bác giờ đây đã trở thành hiện thực là: Tất cả trẻ em đãđược đến trường để học tập và vui chơi,được giáo dục toàn diện để kế tiếp sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Trong các môn học ở Tiểu học,môn Toán có một vị trí quan trọng Môn Toán trang bị cho các em kiến thức,
kỹ năng để ứng dụng trong đời sống Môn Toán đóng góp một phần rất quantrọng trong việc rèn luyện ý nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giảiquyết vấn đề nó đóng góp vào việc phát triển trí thôn minh, cách suy nghĩđộc lập, linh hoạt, sáng tạo; nó đóng góp vào việc hình thành các phẩm chấtcần thiết và quan trọng của người lao động như: cần cù, cẩn thận, có ý chívượt khó, có kế hoạch,có nề nếp và tác phong khoa học
Trong thời đại hiện nay, khoa học kỹ thuật phát triển với tốc độ nhanh, thôngtin khoa học ngày càng nhiều song thời gian dành cho mỗi tiết học trong trườngtiểu học không thay đổi Để theo kịp sự phát triển của xã hội và cung cấp chohọc sinh những kiến thức mới nhất, đầy đủ nhất trong một thời gian có hạn, việcđổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề được nhiều người quan tâm.Thực
tế cho thấy trong qúa trình dạy học ở tiểu học đã có sự đổi mới nhiều về phươngpháp Những phương pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy củahọc sinh được đặc biệt chú ý Song để cho giờ học thực sự đổi mới, việc sử dụng
đồ dùng dạy học trong các giờ toán là hết sức cần thiết, là một trong những điềukiện cơ bản không thể thiếu để giáo viên, học sinh thực hiện mục tiêu dạy học Mặt khác như chúng ta đã biết tư duy của học sinh tiểu học thường bắt đầu từnhững biểu tượng cụ thể, nên kiến thức toán tiểu học chủ yếu hình thành bằngcon đường thực nghiệm Mà trên thực tế không phải với bất kì tiết học toán nàogiáo viên cũng sử dụng đầy đủ đồ dùng học tập Đặc biệt là các phương tiện dạyhọc hiện đại hầu hết là chỉ được sử dụng ở các tiết dạy chuyên đề hoặc hộigiảng Hơn nữa với phương tiện dạy học hiện đại cũng chỉ thuận tiện cho việc
sử dụng tranh ảnh vào bài học , trên thực tế với môn toán lớp 1 trẻ rất cần được
tự tay thực hành với vật thật để tìm ra kiến thức mới Chính điều này dẫn đến
xu thế dạy học toán theo cách tổ chức hoạt động cho học sinh : Hoạt động bằngtay với các đồ vật, họat động quan sát trên mô hình, hình vẽ, hoạt động trí óc.Trong rất nhiều trường hợp khó có thể tổ chức hoạt động mà không có đồ dùngdạy học.Nếu việc “dạy chay, dạy suông” làm cho học sinh học thụ động không
Trang 3phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo thì sự hỗ trợ đắc lực của đồ dùng
sẽ là cầu nối giữa người dạy và người học, làm cho hai nhân tố này gắn kết vớinhau trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, nội dung đào tạo, phương pháp đàotạo và làm cho chất lượng giảng dạy được nâng cao Trong trường tôi, thực hiệnchủ trương của Bộ giáo dục và đào tạo là cần phải đổi mới phương pháp dạy họctrong chương trình lớp Một, việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học nóichung, trong dạy học toán nói riêng là điều rất cần thiết vì: học sinh lớp Một,năm đầu trẻ mới tới trường, trẻ rất bỡ ngỡ từ việc chuyển hoạt động chủ đạo tựchơi sang hoạt động học tập
Song qua thực tế hiện nay một số giáo viên lại chưa thực sự chú trọng đếntầm quan trong đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh lớp 1 đặc biệt với mônToán Nên hầu như để các em rơi vào trường hợp tiếp thu kiến thức một cáchthụ động Xuất phát từ những lý do trên tôi thiết nghĩ việc thay đổi quan điểmdạy học môn Toán cho học sinhg lớp 1 là rất quan trọng cho nên tôi đã nghiêncứu và tìm ra cách làm một số đồ dùng dạy học trong môn Toán lớp 1, vì vậy
tôi đã chọn đề tài “ Một số kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học mang lại hiệu quả trong dạy học Toán lớp 1”
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học theo hướng phát huy tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh
- Giúp cho giáo viên trong quá trình giảng dạy được thuận tiện
- Góp phần gây hứng thú học tập môn Toán cho học sinh
- Trong quá trình tự tìm tòi thiết kế đồ dùng dạy học giáo viên hiểu sâu kiến thức hơn
III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Học sinh lớp 1 là đối tượng nghiên cứu của tôi
- Một số kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học mang lại hiệu quả trong dạy học Toán lớp 1
- Sách giáo khoa toán 1
- Các tài liệu tham khảo
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp thực hành
- Phương pháp điều tra thực trạng
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
Đồ dùng dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng trong dạy và học toán lớp
1 Tâm lí học hiện đại khẳng định quy luật của nhận thức “ Từ trực quan sinhđộng đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn” Việc sử dụng
đồ dùng trong các tiết dạy toán là rất cần thiết Nó tạo ra môi trường tốt để họcsinh thực hiện phương pháp học tập mới “ Học tập đa giác quan, đa phươngtiện” Thông qua đồ dùng các em tự thao tác, tự khám phá để tìm ra kiến thứcmới trong các tiết học Giáo viên không làm thay, nghĩ thay, các em được hoạtđộng thực sự, được rèn luyện tính tự giác, được phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo, được tiếp thêm niềm say mê hứng thứ học tập, tránh căng thẳng,tránh áp đặt nặng nề Học sinh phải tự mình hành động (thao tác) trên đồ vật chứkhông chỉ nhìn xem giáo viên làm Học sinh phải được hoạt động vận dụng bằngnhiều giác quan, phối hợp nghe, nhìn, sờ, nắm, nâng, cảm nhận (Tư duy), cảmxúc (tình cảm)… từ vật thật, mô hình, hình vẽ, tranh ảnh, âm thanh, tiếngđộng… Từ các vật vô tri vô giác, thông qua cách tổ chức sắp xếp chúng đã thaychúng ta nói hộ chúng ta, hình thành nên các biểu tượng toán học cho học sinh
II CƠ SỞ THỰC TIẾN:
Ở bậc Tiểu học lớp Một là lớp hết sức quan trọng Nó là nền tảng vững chắctrang bị cho các em những kiến thức, kỹ năng cần thiết giúp các em tiếp tục họccác lớp kế tiếp và là cầu nối tiếp tục học bậc trung học cơ sở Bước đầu hìnhthành cho các em kĩ năng tự phục vụ mọi họat động trong cuộc sống hàng ngày.Trong các môn học ở tiểu học, môn Toán đóng vai trò quan trọng nó cungcấp những kiến thức cơ bản về số, những phép tính đại lượng và khái niệm cơbản về hình học, bên cạnh đó môn Toán còn góp phần vào phát triển tư duy, khảnăng suy luận, phát triển ngôn ngữ, trau dồi trí nhớ, kích thích cho các em óc tò
mò ham tìm hiểu khám phá và hình thành nhân cách cho các em giúp các emphát triển toàn diện
III THỰC TRẠNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC TRONG MÔN TOÁN LỚP 1
Trang 5nhàm chán, học sinh tiếp thu bài thụ động Việc đưa đồ dùng dạy học vào bàidạy Toán ở lớp 1 theo tôi là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả giờ học và thu hútđược sự chú ý của đông đảo học sinh Đặc biệt học sinh tiểu học ham hiểu biết,
ưa hoạt động, hay tò mò thích khám phá và giàu óc tưởng tượng Chính vì vậy,tri thức cung cấp cho học sinh, phải đa dạng và luôn mới lạ Giờ học phải sinhđộng, vừa sức đảm bảo tính khoa học, tính chính xác, tính hiện đại Giáo viênphải có kế hoạch để giúp học sinh đạt được mục tiêu giáo dục bằng cách sửdụng thường xuyên đồ dùng trong các tiết dạy học toán
2 Học sinh
Vào đầu năm học 2018- 2019, Ban giám hiệu có phân công cho tôi là giáoviên chủ nhiệm lớp 1 Ngay từ buổi đầu nhận lớp, tôi đã tiến hành điều tra cơbản về tất cả các mặt của học sinh lớp mình Lớp có 56 em, trong đó có 32 nam,
20 nữ các em đều cùng 6 tuổi Phần lớn học sinh trong lớp đều xuất thân từ cácgia đình công nhân viên chức Tuy nhiên, trong lớp còn có những em tiếp thuchậm, học trước quên sau hoặc chưa ham học , chưa tích cực trong giờ học Vìvậy, ngay từ đầu năm tôi đã vạch ra kế hoạch phải làm sao cho lớp mình đạt kếtquả cao nhất trong các giờ nói chung và trong giờ học toán nói riêng Qua traođổi với đồng nghiệp mọi người đều cho rằng sử dụng đồ dùng dạy học thườngxuyên trong các tiết dạy toán là biện pháp tối ưu nhất để nâng cao chất lượngdạy và học toán cho học sinh lớp 1
IV MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC TRONG MÔN TOÁN LỚP 1
Đồ dùng phục vụ cho việc giảng dạy môn Toán lớp 1 rất phong phú và đadạng.Thực tế có nhiều tiết dạy được sử dụng đồ dùng dạy học vào bài giảng.Nhiều đồ dùng dạy học được trang bị, có những đồ dùng dạy học được lấy từtranh ảnh, vật thật, từ Internet…Song có những đồ dùng dạy học được tận dụnglàm từ những vật rẻ tiền như tờ giấy, trang bìa …qua bàn tay khéo léo, óc thẩm
mỹ, sự cần cù của giáo viên, đã cho ra những sản phẩm rất thiết thực trong việc
áp dụng vào tiết dạy Có thể chỉ với một đồ dùng đơn giản có thể sử dụng ởnhiều bài dạy khác nhau Dưới đây là một số kinh nghiệm :
1 SỬ DỤNG BẢNG GÀI :
Trang 6- Dùng dao dọc giấy dọc theo khung đã vẽ.
- Dùng giấy đề can màu bóng dán lên trên cho đẹp mắt, tạo hứng thú cho họcsinh
c) Cách sử dụng:
Trong giai đoạn học các phép tính +, - trong phạm vi 10; có các dạng bài điền số thích hợp vào ô trống
VD : Bài 3 ( trang 79 ) : Có thể hướng dẫn học sinh như sau :
-Học sinh lấy bảng đã chuẩn bị sẵn
- Học sinh (HS) nêu yêu cầu của bài tập
- Giáo viên (GV) yêu cầu học sinh nêu cách làm
- HS : ta cần điền những số còn thiếu vào bảng thứ nhất sao cho tổng của 2 số
ở hàng trên và hàng dưới cộng vào đêu bằng 9
- HS : gắn những số còn thiếu vào trong bảng
- GV : yêu cầu 2 , 3 HS mang bảng đã làm gắn lên bảng lớp và nhận xétTương tự ta có thể áp dụng để dạy các bài: Bài 2 ( trang 83 ), Bài 2 ( trang
Trang 710 1
8 3
6 5
Trong giai đoạn học các phép tính số có hai chữ số với số có một chữ số
Có các dạng bài điền số thích hợp vào ô trống ( theo mẫu ) có các bài : Bài 3 ( trang 108 ), Bài 3 ( 110 ), Bài 4 ( trang 124 )
- Nguyên liệu : giấy bìa , giấy đề can màu.
- Trước tiên đo khung khung ô trống trên giấy bìa cứng tạo khung cân đối
đủ rộng để có thể gắn số cho sẵn hoặc để viết số bằng phấn
- Dùng dao dọc giấy dọc theo khung đã vẽ
- Dùng giấy đề can màu bóng dán lên trên cho đẹp mắt
Trang 8- Gắn nam châm ở mặt sau để có thể sử dụng cho tiện
c) Cách sử dụng :
- Được sử dụng trong các bài Điền số có ô trống giáo viên không cần phải
kẻ từng ô mà chỉ cần gắn các ô rồi kẻ các đường mũi tên như các bài 2 (trang 81), Bài 2 (trang 88), Bài 4 (trang 89)
VD : Khi dạy bài 2 ( trang 81) giáo viên có thể hướng dẫn học sinh như sau :
- GV : cho học sinh nêu yêu cầu
- HS : điền số thích hợp vào ô trống
- GV : cho học sinh nêu cách làm bài
- HS : tính và viết kết quả vào hình
- HS : chỉ việc gắn số vào các ô vuông có sẵn
-GV : yêu cầu từng HS chữa bài
- Ngoài ra ô trống này còn được sử dụng trong các dạng bài Điền dấu vào
ô trống : Bài 4 ( trang 18 ), Bài 4 ( trang 20 ) , có dạng
- Ngoài các dạng bài trên giáo viên còn có thể sử dụng các ô trống này để dạy các dạng bài viết số thích hợp vào ô trống :
Bài 5 ( trang 33 ), Bài 3 ( trang 35 ), có dạng
- Đặc biệt ô trống này còn được sử dụng rất nhiều trong các dạng bài Điền số có dạng :
Trang 9- Hoặc từ các ô trống đó giáo viên có thể dùng phục vụ cho các trò chơi
+ Trò chơi: Làm tính tiếp sức có dạng trình bày như trên
+ Trò chơi Tam giác kỳ lạ :
Trò chơi nhằm rèn cho học sinh làm tính cộng trong phạm vi 9 Mỗi học sinh phải đặt 1 tấm bìa vào ô trống sao cho khi cộng 3 số trên mỗi cạnh được kếtquả là 9 Nhóm nào xong trước và đúng nhóm đó thắng cuộc
Trang 10- Nguyên liệu: giấy bìa , giấy đề can màu.
- Trước tiên đo khung ô trống 3 ô trên giấy bìa cứng tạo khung cân đối đủrộng để có thể gắn số cho sẵn hoặc để viết số bằng phấn
- Dùng dao dọc theo khung đã vẽ
- Dùng giấy đề can màu bóng dán lên trên cho đẹp mắt
- Gắn nam châm ở mặt sau để có thể sử dụng thuận tiết
Trang 12không nhớ trong phạm vi 100, cộng trừ các số tròn chục đã học.
Cách chơi: Hai nhóm cùng chơi, mỗi nhóm có số lượng học sinh tùy số
phép tính Nhóm nào điền nhanh nhóm đó thắng cuộc
Cách trình bày như sau :
Trang 13Còn : cái kẹo ?
- HS nêu yêu cầu: Viết phép tính thích hợp
- GV hỏi : Bài toán cho biết gì ? (Có : 15cái kẹo Đã ăn : 5 cái kẹo )
Bài toán hỏi gì ? ( Còn bao nhiêu cái kẹo ? )
- GV ghi phần tóm tắt bài 3 theo câu trả lời của HS
Muốn biết phần còn lại bao nhiêu cái kẹo , ta thực hiện phép tính gì ?Bài tập này chúng ta viết câu trả lời như thế nào và viết ra sao ?
- HS : Còn 10 cái kẹo Viết câu trả lời dưới hàng ô trống ,chữ còn dưới dấu bằng
Ví dụ dạy bài Số 6: Bài 3 (trang 27)
Từ dãy các ô trống đó GV có thể tổ chức cho HS chơi trò chơi để củng cố nội dung bài học về các số từ 0 đến 10
Ngoài ra còn để dùng trong các tiết học số lớn hơn 10
Ví dụ khi dạy bài Mười ba, mười bốn, mười lăm: Bài 1(b) trang 103
Trang 14
Bài Các số có hai chữ số (bài 4 trang 137)
b) Cách làm : Cách làm dạng ô trống này tương tự như cách làm ô trống 5
ô đã trình bày ở trên
c) Cách sử dụng
Để bảng sử dụng được nhiều lần trong dạy học toán 1 Với các ô chữ cósẵn, úp vào trong bảng, thật bí mật nhưng không thể thay đổi được sự sắp xếpban đầu Ô chữ nào đã lật ra rồi lại tồn tại đến hết vòng chơi Đây là đặc điểmgiúp hình thành ý tưởng của bảng đồ dùng, sử dụng dạy các bài toán có mảngkiến thức về số học Ngoài ra còn dùng mặt bảng này để tổ chức trò giải ô chữtrong các tiết sinh hoạt tập thể thẻ chữ vuông được sử dụng nhiều hơn
Với chiếc bảng này nó không những giúp giáo viên tiết kiệm thời gian mà còntạo hứng thú cho học sinh học tập Với thiết kế mặt có thẻ số, thẻ chữ vuôngđược sử dụng nhiều hơn
Ví dụ 1: Để giải quyết củng cố các bài toán dạng điền số vào ô trống. chẳng hạn như :
Để củng cố khắc sâu vị trí các số trong dãy số từ 1 đến 9, dùng bảng lậtsẵn các số đã biết như bài tập trên
Cho học sinh thi đoán các ô số liền kề chưa lật Theo gợi ý như sau:
- Ô trống liền trước số 2 là số nào ?
Sau khi học sinh trả lời xong giáo viên lật các thẻ số ấy ra, có kết quảđúng, học sinh rất thích thú và nhớ lâu bài học Cũng là dạng bài điền số vào ôtrống thôi, nhưng với cách dùng bảng này học sinh thấy như mình đang đượcchơi, học sinh thấy các số như bí mật hơn, học sinh thấy như mình giỏi hơn Từ
đó các em tự tin, mạnh dạn trong học tập
4 SỬ DỤNG BỘ ĐỒ DÙNG ĐA NĂNG
a)Tác dụng
Bộ dồ dùng đa năng được sử dụng để dạy các dạng bài ;
- Dạy toán lớp 1: Cấu tạo các số trong phạm vi 10; phép cộng trừ trongphạm vi 10; giải toán có lời văn…
b )Cách làm
Nguyên liệu:
- Giấy bìa màu, nam châm, giấy màu, vỏ đồ hộp giấy các loại
-Phần hình : gồm các mẫu vật gần gũi với các em như : con cá, con chim,
bông hoa, con bướm, con ngan, quả táo, quả cam
Trang 18Để cắt được các hình các bạn có thể vẽ hoặc sưu tập các hình vẽ trongsách giáo khoa toán lớp 1 Muốn thể hiện được các con vật theo các chiều ngượcnhau thì tôi chỉ việc lấy tờ giấy màu, gấp theo các mặt trái phải khác nhau Saukhi cắt được các hình này cho học sinh tự dán vào các vỏ đồ hộp để tạo độ cứng
và vẽ lại các nét theo hình mẫu Và bây giờ tôi đã có trong tay một bộ đồ dùng
để dạy rồi