Tóm tắt luận án Tiến sĩ: Chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Luận án với mục tiêu làm rõ nội dung việc làm và hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn; nguồn hình thành thu thập của lao động nông thôn, mối quan hệ giữa việc làm với thu nhập nội sinh của lao động nông thôn. Để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu mời các bạn cùng tham khảo luận án.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận án

Thực tiễn nước ta cho thấy, dân cư sống ở nông thôn chiếm tỷ trọng lớn

trong tổng dân số ở Việt Nam (trên 68% dân số Việt Nam sống ở khu vực nông

thôn) Trong thời gian vừa qua, Đảng và Chính phủ đã triển khai nhiều biện pháp,

chính sách nhằm đa dạng hóa việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng

cuộc sống cho nhóm đối tượng này Nhưng thu nhập thực tế của người dân nông

thôn nói chung, nông dân khu vực Tây Bắc nói riêng còn nhiều hạn chế

Báo cáo từ Tổng cục Thống kê năm 2011 cho biết, thu nhập của người dân

nông thôn mặc dù tăng đều qua các năm, tuy nhiên mức thu nhập bình quân

trong khu vực nông thôn mới chỉ đạt 891 nghìn đồng/người/tháng; trong đó thu

nhập của nhóm nghèo, nhóm cận nghèo lần lượt là 406 nghìn/người/tháng và

644 nghìn đồng/người/tháng Nói cách khác, thu nhập bình quân của nhóm đối

tượng cận nghèo ở khu vực nông thôn Việt Nam hiện nay mới chỉ tương đương

với mức chuẩn xác định nghèo của ngân hàng thế giới thiết lập ở năm 1993

(người nghèo là người có thu nhập dưới 1usd/người/ngày)

Nhà nước, chính quyền trung ương ban hành rất nhiều chủ trương đường

lối, các biện pháp chính sách về việc làm nhằm tạo điều kiện để người dân nông

thôn gia tăng thu nhập Tuy nhiên việc thực hiện những chủ trương đó tại các cơ

sở lại chưa hiệu quả, chưa đem lại những biến đổi thu nhập tích cực đối với

người dân nông thôn Chính sách hỗ trợ việc làm cho người lao động là một

trong những ưu tiên hàng đầu trong các chính sách phát triển kinh tế – xã hội của

nước ta Hệ thống chính sách việc làm, dạy nghề và giải pháp thực hiện mục tiêu

hỗ trợ việc làm cho người lao động, phát triển thị trường lao động, góp phần

giảm tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị, tăng tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở nông

thôn (nhất là nông thôn khu vực Tây Bắc) được xem là một trong những chính

sách cơ bản nhất của quốc gia Chính sách việc làm nhằm giải quyết thoả đáng

nhu cầu việc làm, bảo đảm cho mọi người có khả năng lao động đều có cơ hội có

việc làm; góp phần đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển xã hội; tạo điều kiện

phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho người lao động

Bên cạnh những thành tựu đạt được, còn một số vướng mắc hạn chế kết quả

triển khai các hoạt động hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn Tây Bắc, cụ

thể như sau:

Thứ nhất, vùng miền núi miền núi Tây Bắc, Việt Nam địa hình hiểm trở,

có nhiều khối núi và dãy núi cao chạy theo hướng Tây Bắc-Đông Nam Tuy

nhiên đây cũng là địa bàn có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng yếu kém; xuất phát điểm và trình độ phát triển kinh tế-xã hội thấp, tỷ hộ nghèo cao, mặt bằng dân trí thấp, thường bị ảnh hưởng của thiên tai, lũ lụt Do đó, hỗ trợ việc làm cho người lao động luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm để tạo dựng việc làm, duy trì cuộc sống ổn định, lâu dài, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế-xã hội của vùng

Thứ hai, từ Đổi mới đến nay Đảng và Nhà nước đã ban hành chính sách về

hỗ trợ việc làm cho lao động nông thôn, nhất là lao động vùng miền núi với nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau và đã thu được nhiều kết quả khả quan, tỷ lệ hộ nghèo giảm, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao Tuy nhiên so với yêu cầu thực tế hiện nay, vẫn còn nhiều hạn chế bất cập như cơ cấu ngành đào tạo chưa phù hợp với thị trường lao động, chương trình đào tạo, chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn; nhiều người đã qua đào tạo nghề vẫn gặp nhiều khó khăn để tìm được việc làm; nhiều người phải làm việc không phù hợp với chuyên môn, ngành nghề được đào tạo; tỷ lệ thiếu việc làm còn khá cao báo cáo của Bộ Lao động thương binh và Xã hội năm 2016 về phê duyệt kết quả hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2016 theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 cho hay, cả nước có 1.986.697 hộ nghèo (chiếm 8,23% tỷ lệ so với tổng số hộ dân cư trên toàn quốc) và có 1.306.928 hộ cận nghèo (chiếm 5,41%;) theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 Trong đó số hộ nghèo miền núi Tây Bắc có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất với 31,24 %, tiếp theo là miền núi Đông Bắc (17,72%), khu vực Tây Nguyên (15,27%), Đông Nam Bộ có tỷ lệ hộ nghèo thấp nhất cả nước là 1,05% và Đồng bằng Sông Hồng chỉ có 3, 23% Do đó cần có những đánh giá về hiệu quả, tác động của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động khu vực Tây Bắc, từ đó

đề xuất những mô hình, chính sách phù hợp, đảm bảo hiệu quả và tính bền vững

Thứ ba, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, vùng miền núi phải đối mặt với các

cú sốc bên trong và bên ngoài ngày càng lớn Hội nhập quốc tế góp phần tạo nhiều

cơ hội như tăng khả năng thông thương, khả năng tiếp cận với tiến bộ khoa học kỹ thuật, tạo cơ hội và nâng cao mức hưởng thụ văn hoá, làm giàu vốn văn hoá miền núi, góp phần cải thiện cuộc sống và xoá đói giảm nghèo Tuy nhiên, vùng miền núi cũng sẽ phải đối mặt nhiều hơn với nhiều thách thức trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm cho người lao động Khoảng cách giàu nghèo giữa vùng miền núi và vùng đồng bằng ngày một lớn; hàng hoá sản phẩm của vùng miền núi làm

ra khó tiêu thụ hơn do quy mô sản xuất nhỏ, phân tán, chất lượng sản phẩm chưa cao; văn hoá truyền thống dễ bị mai một dần nếu không được bảo tồn và phát

triển; môi trường ngày càng suy thoái do áp lực phát triển kinh tế, người dân vùng

miền núi khai thác tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản và do các chất thải công

nghiệp; tình trạng phạm tội và các tệ nạn xã hội nếu không kiểm soát được sẽ đe

doạ sự ổn định chính trị, xã hội và khối đại đoàn kết miền núi Điều này đòi hỏi

Nhà nước cần có những quyết sách đúng đắn, tạo mọi điều kiện cần thiết để vùng

miền núi có thể tận dụng được cơ hội và vượt qua những thách thức trong điều

kiện hội nhập Hỗ trợ việc làm cho lao động khu vực Tây Bắc sẽ là một trong

những giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề này

Cuối cùng, mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về hỗ trợ

việc làm cho người lao động nói chung, cho người miền núi nói riêng Tuy

nhiên những nghiên cứu này vẫn chưa đầy đủ, thiếu tính hệ thống, thiếu tính dự

báo và thường tách rời giữa dạy nghề với hỗ trợ việc làm Các phân tích về

chính sách hỗ trợ việc làm cho người lao động mới chỉ tập trung vào các đặc

trưng về vị thế và vai trò của người miền núi cũng như vào chính sách nhìn từ

góc độ của Nhà nước mà chưa lấy đối tượng thụ hưởng chính sách là trọng tâm,

chưa tính đến đặc trưng về lịch sử, văn hoá miền núi, kinh tế xã hội, nhu cầu và

tâm lý của các nhóm lao động Chưa có nghiên cứu nào hệ thống đầy đủ, toàn

diện các chính sách hỗ trợ việc làm cho người lao động và cũng chưa có đánh

giá đầy đủ, tổng hợp hiệu quả, tác động của các chính sách này Chính vì vậy

tác giả lựa chọn thực hiện nghiên cứu “Chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao

động nông thôn khu vực Tây Bắc” là có ý nghĩa cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn

đối Luận án sẽ cung cấp cơ sở lý luận cũng như thực tiễn đối với khu vực Tây

Bắc về các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động; hệ thống hoá và đánh

giá một cách toàn diện các chính sách hỗ trợ việc làm từ 1993 đến nay; phân

tích, đánh giá hiệu quả, tác động và nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hệ

thống chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động; dự báo nhu cầu hỗ trợ việc

làm cho lao động; từ đó có căn cứ để đề xuất giải pháp, chính sách, mô hình

phù hợp, hiệu quả, bền vững đối với việc hỗ trợ việc làm, đảm bảo cho người

lao động tham gia vào quá trình sản xuất hàng hóa tiến tới giảm nghèo bền

vững, từ đó thực hiện được mục tiêu đảm bảo quốc phòng an ninh và trật tự an

toàn xã hội

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung

Hiểu được chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn - Nghiên

cứu điển hình đối với khu vực Tây Bắc

Đánh giá được được thực trạng chính sách hỗ trợ việc làm, kết quả cũng như

tác động của việc thực hiện chính sách này đến biến đổi việc làm của lao động nông thôn, đến thay đổi tình trạng thu nhập và đời sống của bản thân người lao động và gia đình họ

Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện đối với chính sách hỗ trợ việc làm nhằm gia tăng thu nhập, đời sống của lao động nông thôn đến năm 2030

Mục tiêu cụ thể

Làm rõ nội hàm việc làm và hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn, Làm rõ được các nguồn hình thành thu nhập của lao động nông thôn, mối quan hệ giữa việc làm với thu nhập nội sinh của lao động nông thôn,

Làm rõ được nội hàm chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn với các hợp phần từ căn cứ, chủ thể ban hành, mục tiêu, nguyên tắc đến các phân hệ của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn, Xác định được 3 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn,

Xác định được bộ tiêu chí đánh giá chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn,

Khái quát kinh nghiệm một số nước trên thế giới về hỗ trợ lao động nông thôn gia tăng thu nhập nội sinh thông qua hỗ trợ việc làm của chính phủ, Đánh giá được thực trạng hệ thống chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn của chính quyền trung ương, chính quyền địa phương 6 tỉnh Tây Bắc,

Đánh giá được thực trạng chính sách hỗ trợ việc làm, kết quả và tác động của chính sách đến tình trạng thu nhập và đời sống của lao động nông thôn ở 6 tỉnh Tây Bắc,

Khuyến nghị phương hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn trên địa bàn Tây Bắc nói riêng và cả nước nói chung

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng của nghiên cứu này là nội dung, kết quả thực hiện và các tác động của chính sách hỗ trợ việc làm đến tình trạng việc làm, thu nhập và đời sống của lao động nông khu vực Tây Bắc

b Phạm vi nghiên cứu

Phạm vị về thời gian:

Luận án tập trung đánh giá phân tích chính sách hỗ trợ hỗ trợ việc làm đối

với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc giai đoạn từ khi chính phủ Việt Nam

triển khai các hoạt động tấn công nghèo đói đến giai đoạn hiện nay và đưa ra

các giải pháp đến 2030

Phạm vị về không gian:

Hệ thống chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông được thực hiện

trên địa bàn 6 tỉnh Tây Bắc

Về nội dung

Chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn gồm nhiều phân

hệ, tuy nhiên trong nghiên cứu này, căn cứ vào thực trạng cũng như kết quả

triển khai những chính sách hợp phần có liên quan, đề tài tập trung vào ba

nhóm chính sách hợp phần là (i) Hướng nghiệp và giới thiệu việc làm, (ii) đào

tạo nghề, (iii) tín dụng; các chính sách khác như hỗ trợ xuất khẩu lao động, hỗ

trợ tiêu liên kết 4 nhà trong phát triển nông nghiệp nông thôn không được đưa

vào nghiên cứu này bởi khu vực miền núi Tây Bắc không có nhiều, thậm chí là

có rất ít lao động nông thôn, lao động là người dân tộc thiểu số đi xuất khẩu lao

động; và việc thực hiện phát triển chuỗi sản xuất ở khu vực này còn đang ở

mức độ sơ khai Việc đánh giá chính sách được tập trung vào 3 nội dung lớn,

(i) kết quả thực hiện chính sách, (ii) tác động của chính sách đến biến đổi việc

làm và đời sống lao động nông thôn, (iii) nguyên nhân ảnh hưởng đến thực

trạng chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động Tây Bắc, trong đó hạn chế nội

dung chính sách được phân tích lồng ghép trong yếu tố từ môi trường vĩ mô

4 Các kết quả nghiên cứu dự kiến

Về lý luận

Luận án hệ thống hoá cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ việc làm đối với

lao động; xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu về chính sách hỗ trợ việc làm

đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Xây dựng hệ thống tiêu chí/chỉ tiêu đánh kết quả, tác động của chính sách

hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn

Dự báo biến động việc làm và nhu cầu đào tạo nghề đối với lao động khu

vực Tây Bắc

Kết quả nghiên cứu của Luận án bổ sung những luận cứ khoa học về hỗ

trợ việc làm và chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn nói

chung, đặc biệt là lao động nông thôn khu vực Tây Bắc nói riêng

Kết quả nghiên cứu của Luận án được sử dụng làm tài liệu tham khảo

trong nghiên cứu, giảng dạy các lĩnh vực liên quan (quản lý công, chính sách

công, quản lý kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn ) ở các trường cao đẳng,

đại học, các viện nghiên cứu trong phạm vi cả nước

Về thực tiễn

Luận án hệ thống hoá các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn của chính quyền trung ương và các chính sách đối với hỗ trợ việc làm lao động nông thôn khu vực Tây Bắc nói riêng đầu những năm 1990 đến nay Luận án cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu một bức tranh tổng thể về kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động khu vực Tây Bắc trong thời gian qua; cung cấp thêm thông tin từ thực tiễn nghiên cứu để các nhà khoa học có định hướng tham mưu cho Đảng và Nhà nước xây dựng chính sách phù hợp về hỗ trợ việc làm cho lao động khu vực Tây Bắc đến năm 2025, định hướng đến năm 2030

Luận án nghiên cứu bài học kinh nghiệm quốc tế về mô hình hỗ trợ việc làm hiệu quả cho người miền núi sẽ cung cấp thêm luận cứ cho các nhà quản

lý, các nhà hoạch định chính sách xác định mô hình phù hợp về hỗ trợ việc làm cho người lao động ở Việt Nam

Luận án đề xuất khung đánh giá cùng bộ tiêu chí/chỉ tiêu nhằm phục vụ đánh giá kết quả, tác động của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động khu vực Tây Bắc ở Việt Nam

Những đánh giá đầy đủ, toàn diện của Luận án về kết quả, tác động của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động khu vực Tây Bắc từ đầu những năm

1990 đến nay cũng như việc chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân trong hoạch định chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động khu vực Tây Bắc

sẽ giúp xác định được phương hướng, đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách trong những năm tiếp theo

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở rà soát các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, đề tài

đưa ra các kết luận về khoản trống nghiên cứu, làm tiền đề cho triển khai luận án

này Cụ thể như sau:

Thứ nhất, các nghiên cứu trong và ngoài nước đã đề cập đề nhiều khía cạnh

của dạy nghề và làm nổi bật vai trò của nhà nước trong đào tạo nghề cũng như

các mô hình đào tạo nghề tiên tiến trên thế giới Việt Nam cũng đã và đang có

nhiều chính sách để tiếp thu những mô hình dạy nghề theo hướng hội nhập song

song với việc hoàn thiện luật pháp và chính sách đối với dạy nghề, trong đó có

quan tâm đến đối tượng người dân tộc thiểu số cũng như vùng dân tộc thiểu số

Tuy nhiên, các nghiên cứu riêng biệt về chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao

động miền núi nói chung, lao động nông thôn Tây Bắc nói riêng còn hạn chế,

đặc biệt những nghiên cứu theo phương pháp tiếp cận liên ngành gắn dạy nghề

với việc làm và các vấn đề kinh tế xã hội

Thứ hai, mặc dù có không ít nghiên cứu về chính sách và kết quả thực thi

chính sách dạy nghề và giải quyết việc làm ở nhiều quốc gia trên thế giới cũng

như ở Việt Nam, tuy nhiên những nghiên cứu đánh giá về chính sách hỗ trợ việc

làm đối với lao động miền núi nói chung, lao động nông thôn Tây Bắc mới được

trình bày tương đối giản đơn, mới chỉ mô tả được kết quả của thực thi chính

sách mà chưa đi sâu phân tích tác động trực tiếp, gián tiếp của hỗ trợ việc làm

lên tình trạng việc làm của nhóm đối tượng này; hoặc nếu có thì mới chỉ dừng

lại ở một vài chương trình, dự án thí điểm trên một số địa bàn nhỏ lẻ chứ chưa

được kiểm nghiệm trên phạm vi lớn toàn bộ khu vực Tây Bắc Chính vì thế việc

phân tích những nguyên nhân ảnh hưởng đến tình trạng việc làm, chất lượng

việc làm của người lao động nông thôn Tây Bắc thông qua việc tham gia các

chương trình hỗ trợ việc làm mới chỉ dừng lại dưới các góc nhìn khác nhau từ

nhà nước, từ bản thân người lao động, từ môi trường phát triển kinh tế xã hội…

chứ chưa có sự liên kết trong một tổng thể

Thứ ba các nghiên cứu về chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông

thôn của quốc tế và trong nước hiện nay mặc dù đã chỉ ra được những hệ thống

tiêu chí/chỉ tiêu phản ảnh kết quả, tác động của chính sách đến tình trạng việc

làm, thu nhập đời sống của lao động nông thôn; tuy nhiên những tiêu chí này

còn chưa nhận được sự đồng thuận giữa các học giả, các nhà phân tích… Chính

vì vậy gây ra nhiều khó khăn cho cơ quan quản lý khi đưa ra những quyết định

điều chỉnh chính sách

Thứ tư, mặc dù đã có những nghiên cứu về phân tích nhu cầu về lao động (Cörvers and Hensen, 2004; Lê Đông Phương, 2010; Trần Thị Phương Nam, 2014…), nhu cầu về đào tạo nghề (Christofides, 2006; Cục Việc làm, 2011…) Tuy nhiên việc phân tích nhu cầu về lao động và nhu cầu về đào tạo nghề đối với người lao động nông thôn khu vực Tây Bắc còn tương đối bỏ ngỏ

Thứ năm, mặc dù những nghiên cứu trước đây cũng đề cập đến vấn đề này tuy nhiên, nghiên cứu điển hình ở khu vực nông thôn Tây Bắc là chưa từng thực hiện Nghiên cứu này do đó đi vào xem xét đánh giá các yếu tố hợp phần của chính sách hỗ trợ việc làm ảnh hưởng như thế nào đến thực trạng việc làm của người lao động nông thôn Tây Bắc; tình trạng thu nhập của lao động nông thôn Tây Bắc biến động ra sao từ kết quả triển khai các chính sách hỗ trợ việc làm của Trung ương và của tỉnh

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH

HỖ TRỢ VIỆC LÀM ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN

Một là, việc làm, thu nhập của lao động nông thôn và các nội dung của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn

Lao động nông thôn là những đối tượng người từ 15 tuổi trở lên, có khả năng tham gia vào thị trường lao động ở khu vực nông thôn, miền núi dưới các hình thức tự làm việc, tự tạo việc làm hoặc làm việc dưới sử quản lý của các chủ

sử dụng lao động theo hình thức có hợp đồng lao động hoặc không có hợp đồng lao động nhưng đều được trả thù lao lao động

Thu nhập của lao động nông thôn là thu nhập là phần giá trị sản xuất tăng thêm mà hộ được hưởng để bù đắp cho thù lao lao động trong gia đình, cho tích lũy tái sản xuất nếu có Thu nhập của lao động nông thôn phụ thuộc vào kết quả của cá hoạt động sản xuất mà hộ thực hiện Thu nhập của lao động nông thôn từ các nguồn nội sinh và ngoại sinh

Hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn là việc chính quyền trung ương, chính quyền địa phương thực hiện các chính sách, biện pháp nhằm giúp Lao động nông thôn gia tăng thời gian làm việc, cải thiện thu nhập, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của các nhân, gia đình, góp phần thúc đẩy phát triển địa phương

Chính vì vậy chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn được hiểu là tổng thể các quan điểm, giải pháp, công cụ mà chính quyền trung ương, chính quyền địa phương thực hiện nhằm hỗ trợ lao động nông thôn cải thiện được tình trạng việc làm, nâng cao thu nhập, góp phần vào quá trình phát triển

kinh tế địa phương nói riêng và cả nước nói chung

Mục tiêu của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn hướng

đến các khía cạnh sau: (i) Thứ nhất, sử dụng đầy đủ, hợp lý nguồn lực lao động

nông thôn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội; tránh lãng phí nguồn lực

trong quá trình phát triển (ii) Thứ hai, giải quyết tốt việc làm lao động phi nông

nghiệp góp phần bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở địa

phương

Chủ thể ban hành của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông

thôn trước hết là chính quyền trung ương với các văn bản quy pháp pháp luật về

việc làm hỗ trợ việc làm do chính phủ trực tiếp ban hành hoặc các nghị định

thông tư hướng dẫn của các bộ, cơ quan ngang bộ trực thuộc chính phủ Trên cơ

sở các chính sách được ban hành của chính quyền trung ương, chính quyền địa

phương sẽ ban hành các chính sách cụ thể, đặc thù gắn liền với điều kiện kinh tế

xã hội của địa bàn Chủ thể ban hành của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao

động nông thôn trên địa bàn từng tỉnh do đó là chủ tịch hoặc người được chủ

tịch uỷ ban nhân dân tỉnh trao quyền phục trách giải quyết việc làm cho lao động

trên địa bàn Cũng như chính quyền trung ương, việc tham gia vào quá trình xây

dựng chính sách, các phòng ban chức năng trực thuộc tỉnh và các tổ chức chính

trị xã hội khác cũng tham gia đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách,

giúp người ban hành chính sách có được chính sách tối ưu

Tham gia vào quá tình thực thi chính sách, là các cá nhân tổ chức được xác

định từ chính sách được ban hành bao gồm các phòng ban chức năng trực thuộc

uỷ ban nhân dân tỉnh, các trung tâm hướng nghiệp, dạy nghề, các ngân hàng

chính sách, các tổ chức chính trị xã hội trên địa bàn

Nguyên tắc của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn là

những quan điểm chỉ đạo hành vi mà chủ thể ban hành chính sách xác định khi

hoạch định các phương thức được hoặc không được trong triển khai chính sách

Những nguyên tắc đó được xác định trên cơ sở nhận thức yêu cầu của các quy

luật khách quan chi phối quá trình chính sách và các mục tiêu chính sách

Các phân hệ của chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn

bao gồm (i) Chính sách hướng nghiệp và giới thiệu việc làm; (ii) Chính sách đào

tạo nghề đối với lao động nông thôn; (iii) Chính sách tín dụng

Hai là, đánh giá chính sách hỗ trợ việc làm đến biến đổi thu nhập nội

sinh và đời sống của lao động nông thôn

Thứ nhất, đánh giá tác động từ kết quả thực thi các chính sách bộ phận đến biến

đổi tình trạng việc làm của lao động nông thôn: Biến đổi về tình trạng việc làm trên địa

bàn: sự biến đổi ở đây bao gồm cả sự biến đổi về cơ cấu việc làm, thời gian làm việc cũng như hình thức tham gia thị trường lao động; hay trình độ của người lao động Thứ hai, tác động từ tình trạng việc làm đến thu nhập nội sinh của lao động Thứ ba, đánh giá tác động từ biến đổi thu nhập đến điều kiện sống của lao động nông thôn

Đánh giá nguyên nhân ảnh hưởng đến thực trạng chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn việc đánh giá này được thực hiện trên các tiêu

chí: (i) thứ nhất, nhận thức của đối tượng ban hành, thực thi và thụ hưởng chính

sách hướng nghiệp và giới thiệu việc làm đối với lao động nông thôn được đánh giá thông qua các tiêu chí phản ánh mức độ hữu ích từ việc thụ hưởng chính sách;

(ii) Thứ hai, nhận thức của đối tượng ban hành, thực thi và thụ hưởng chính sách

hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn được đánh giá thông qua các tiêu chí phản ánh mức độ ích lợi mà chính sách đem đến cho họ; (iii) thứ ba, nhận thức của đối tượng ban hành, thực thi và thụ hưởng chính sách tín dụng phát triển

nông thôn được đánh giá thông qua các tiêu chí phản ánh mức độ hưởng lợi mà chính sách đem đến cho họ

Bên cạnh những những đánh giá về nhận thức đối với chính sách hỗ trợ việc làm lao động nông thôn; những hạn chế về nội dung chính sách, về phương thức, biện pháp và nguồn lực thực thi chính sách còn được phân tích thông qua các dữ liệu có liên quan trong mối quan hệ tương hỗ với thực trạng phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn các tỉnh nghiên cứu

Ba là, các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn

Năng lực hoạch định và thực thi chính sách Các nhân tố thuộc môi trường vĩ mô và bản thân chính sách Bản thân người lao động

Bốn là nghiên cứu kinh nghiệm về chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn: của Hàn Quốc, Trung Quốc và một số bài học rút ra cho Việt Nam

Chương 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế khung nghiên cứu

Trên cơ sở rà soát hệ thống các chính sách được ban hành của chính quyền trung ương, chính quyền địa phương được thực hiện tại 6 tỉnh Tây Bắc, đề tài tiến hành phân tích thực trạng về việc làm của lao động nông thôn ở khu vực này trên các khía cạnh thời gian làm việc, trình độ của người lao động, ngành

nghề và vị thế làm việc của người lao động; Đề tài tập trung đến 3 nhóm vấn đề

của đánh giá chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây

Bắc, bao gồm: đánh giá kết quả thực hiện chính sách và đánh giá tác động của

chính sách và đánh giá nguyên nhân ảnh hưởng đến chính sách hỗ trợ việc làm

đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Hình 3.1: Khung nghiên cứu về chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động

nông thôn khu vực Tây Bắc

Nội dung chính sách hỗ trợ

việc làm đối với lao động

nông thôn

Căn cứ

Mục tiêu

Chủ thể ban hành

Nguyên tắc

Chính sách bộ phận

Hướng nghiệp

và giới thiệu

việc làm

Đào tạo nghề

Tín dụng

Yếu tố ảnh hưởng đến chính sách

Từ năng lực hoạch định và thực

thi chính sách

Từ môi trường vĩ mô và bản thân

chính sách

Từ bản thân người lao động

Giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Quan điểm xây dựng mô hình hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn đến 2030 Với những người còn tuổi tham gia lao động theo luật định Với những người hết tuổi tham gia lao động theo luật định Với những người có tuổi chuẩn

bị tham gia lao động theo luật định

Giải pháp hoàn thiện bộ máy hoạch định, thực thi chính sách

Giải pháp đối với các chính sách hợp phần Giải pháp khác

Khuyến nghị

Xu hướng phát triển kinh tế xã hội khu vực Tây Bắc

Dự báo biến động lao động và tình trạng tham gia ngành kinh tế ở khu vực Tây Bắc trong giai đoạn tới

Đánh giá

Kết quả của thực hiện

chính sách (đầu ra của

chính sách: số cơ sở đào tạo nghề, số việc làm được giới thiệu, số người được tiếp cận tới tín dụng)

Tác động của chính

sách (đến tình trạng

việc làm, đến biến đổi thu nhập nội sinh; tình trạng nghèo đói, đến điều kiện sống các hộ gia đình khu vực nông thôn Tây Bắc)

Nguyên nhân

Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách được phân tích tương đối linh động trong đề tài này: (i) Đối với các yếu tố từ môi trường vĩ mô và bản thân chính sách, luận án sử dụng các dữ liệu điều tra sơ cấp thông qua các báo cáo được công bố rộng rãi của Tổng Cục Thống kê, của ủy ban nhân dân 6 tỉnh về tình trạng việc làm, thu nhập, nghèo đói cũng như định hướng phát triển của địa phương trong giai đoạn tới để chỉ ra thực trạng việc làm hiện tại ở khu vực nông thôn Tây Bắc; (ii) Đối với các yếu tố nhóm hoạch định, thực thi cũng như thụ hưởng chính sách, nghiên cứu còn sử dụng các điều tra sơ cấp để đánh giá nhìn nhận của bản thận những đối tượng này đối với nội dung những chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn được triển khai trên địa bàn Tây Bắc Trên cơ sở dự báo về tình hình biến động lao động và tham gia của lao động vào các ngành kinh tế Tây Bắc trong giai đoạn tới, kết hợp với thực trạng chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn thuộc khu vực này, đề tài đưa ra một số giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc trong giai đoạn tới

Quy trình nghiên cứu

Bước 1: Rà soát tài liệu, hình thành khung nghiên cứu về chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Bước 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp, thông qua báo cáo của UBND 6 tỉnh khu vực Tây Bắc về các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc từ năm 1993 đến nay; Báo cáo về lao động việc làm và đời sống lao động nông thôn Tây Bắc theo báo cáo của Tổng cục Thống kê; Các nghiên cứu về lao động việc làm nông thôn đã công bố từ năm 2010 trở lại đây Bước 3: Xử lý dữ liệu và tiến hành phân tích thực trạng chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc Tây Bắc theo mục tiêu, chỉ ra điểm đạt được và điểm hạn chế, các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đã nêu Bước 4: Đưa ra các giải phát hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc Tây Bắc, từ đó rút ra các khuyến nghị để thực hiện các giải pháp giải pháp đối với chính quyền các cấp

Chương 4 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ VIỆC LÀM

ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN KHU VỰC TÂY BẮC

GIAI ĐOẠN 2011-2018

Hệ thống các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu

vực Tây Bắc

Một là, chính sách định hướng nghề và giới thiệu việc làm đối với lao động

nông thôn

Căn cứ vào "Quy hoạch phát triển mạng lưới trường cao đẳng nghề, trường

trung cấp nghề, trung tâm dạy nghề đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020”

theo 07/2006/QĐ-BLĐTBXH Mỗi tỉnh (thành phố) sẽ ít nhất sở hữu một trường

trung cấp nghề hoặc trường cao đẳng nghề; mỗi quận, huyện, thị xã có ít nhất một

trung tâm dạy nghề hoặc cụm huyện có trường trung cấp nghề nhằm tạo điều kiện

thuận lợi cho người lao động học nghề nhất là ở các vùng sâu, vùng xa, hải đảo,

người dân tộc thiểu số và vùng nông thôn Các tỉnh thành phố nói chung, khu vực

Tây Bắc đã được đầu tư phát triển hệ thống cơ sở giáo dục nghề và định hướng

nghề đối với lao động trên địa bàn Nhìn chung trong giai đoạn vừa qua, việc thực

hiện chính sách định hướng nghề và giới thiệu việc làm ở khu vực nông thôn Tây

Bắc là tương đối khác biết giữa các địa phương

Hai là, chính sách đào tạo nghề đối với lao động nông thôn

Cũng giống như chính sách đối với hướng nghiệp và giới thiệu việc làm

cho lao động nông thôn nói chung, lao động nông thôn Tây Bắc nói riêng,

chính sách đào tạo nghệ của các tỉnh miền núi Tây Bắc được thể hiện thông

qua các quyết định, nghị định, nghị quyết, chỉ thị, đề án của từng tỉnh được ban

hành dựa trên các chính sách của chính quyền Trung ương Nhìn chung chính

sách của từng tỉnh hướng đến các mục tiêu chung về nâng cao chất lượng và

hiệu quả đào tạo nghề, nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập của lao động nông

thôn; góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động và cơ cấu kinh tế, phục vụ sự

nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn; nâng cao tỷ lệ

lao động qua đào tạo và tỷ lệ có việc làm sau khi được đào tạo…

Ba là, chính sách tín dụng đối với phát triển nông thôn

Đối với các địa phương trong một quốc gia theo mô hình nhà nước đơn

nhất, việc ban hành chính sách phát triển kinh tế xã hội, giải quyết việc làm cho

lao động trên địa bàn của chính quyền địa phương thường căn cứ vào các văn bản nghị quyết, quyết định, thông tư hay chương trình, dự án của chính quyền trung ương Đối với 6 tỉnh Tây Bắc, những tỉnh phụ thuộc ngân sách nội dung của các chính sách được ban hành thường không nằm ngoài những định hướng chủ đạo trong chính sách của chính quyền trung ương Thậm chí có khi đó chỉ là việc triển khai các chính sách của chính quyền trung ương, đặc biệt là các chính sách liên quan đến tín dụng Nhìn chung, địa bàn 6 tỉnh miền núi Tây Bắc, chính quyền địa phương không ban hành một chính sách cụ thể nào về tín dụng để phát triển khu vực nông thôn mà nó được đưa lồng vào chương trình phát triển kinh tế xã hội của địa phương

Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Trong bảy vùng kinh tế, số lượng và tỷ lệ cơ sở giáo đào tạo nghề đối với lao động ở khu vực Trung du và miền núi phía Bắc (bao gồm cả khu vực Tây Bắc đứng ở vị trí thứ 4/7 Nói cách khác cả khu vực Trung du và miền núi phía Bắc chưa có đến 90 cơ sở dạy nghề, 6 tỉnh Tây Bắc sở hữu chưa được 3/5 tổng

số cơ sở dạy nghề của khu vực này Hay nói cách khác, số cơ sở dạy nghề ở khu vực Tây Bắc là chưa được 1 huyện một cơ sở dạy nghề

Về giới thiệu việc làm, báo cáo của Bộ Lao động thương binh và xã hội trên cổng thông tin điện tử việc làm năm 2019 cho hay, hiện nay Sơn La là tỉnh

mà hoạt động giới thiệu việc làm đối với người lao động đạt kết quả tích cực nhất, trong khi đó, Lào Cai lại là tỉnh mà kết quả của hoạt động giới thiệu việc làm đem lại kết quả kém tích cực nhất trong 6 tỉnh khu vực Tây Bắc Nói cách khác, theo báo cáo thống kê số người được được tuyển thông qua giới thiệu việc làm ở Hoà Bình, Sơn La cao hơn gấp 3 lần số người có được việc làm thông qua các trung tâm giới thiệu việc làm của trên địa bàn tỉnh

Về tình trạng tiếp cận tín dụng, báo cáo của Tổng cục thống kê cho hay, tỷ

lệ họ không tiếp cận thành công tới tín dụng khu vực Tây Bắc cao hơn mức trung bình cả nước, ngoại trừ các tình Hoà Bình và Lai Châu Trong khi đó tình trạng không được vay vốn ở Điện Biên lên tới con số gần 50% hộ nộp hồ sơ vay vốn

Tác động từ kết quả thực hiện chính sách đến trình trạng việc làm của lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Mặc dù các tỉnh đều ban hành các nghị định, nghị quyết, chỉ thị hay thậm chí

là đề án và theo đánh giá kết quả phát triển kinh tế xã hội của từng tỉnh trên địa

bàn Tây Bắc, thì các mục tiêu về đào tạo nghề, phát triển kinh tế xã hội của tỉnh

đều đạt và vượt chỉ tiêu Tuy nhiên dù đạt và vượt chỉ tiêu thì trình độ lao động

của khu vực nông thôn Tây Bắc đều thấp hơn rất nhiều so với mặt bằng chung về

trình độ lao động của khu vực nông thôn cả nước Ở Tây Bắc, tỉnh mà lao động

khu vực nông thôn có trình độ, được đào tạo cao nhất cũng chỉ đạt được 1/5 tổng

số lao động; còn lại các tỉnh khác ở mức thấp hơn thậm chí còn chưa đạt mức

10% lao động trong độ tuổi đã được đào tạo

Về thời gian làm việc, các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động khu

vực nông thôn Tây Bắc trong vòng 3 năm gần đây không tạo ra sự tăng trưởng ổn

định về việc làm, khi mà thời gian làm việc của người lao động ở từng tỉnh dao

động bất thường qua ba năm bởi các biến động từ điều kiện tự nhiên như sạt lở, lũ

quyét hay những bất ổn về kinh tế bởi những giao động về kinh tế vĩ mô mà địa

phương phải hứng chịu

Khi xem xét thời gian làm việc, của khu vực Tây Bắc, kết quả phân tích so

sánh cho thấy, nếu lao động ở Điện Biên có tỷ lệ làm việc ít hơn 40 giờ trên tuần

là nhiều nhất; Sơn La là tỉnh mà tỷ lệ lao động làm việc trên 40 giờ/tuần thuộc

vào diện cao nhất Tuy nhiên là tỉnh mà số chưa qua đào tạo nhiều nhất lại là Lai

Châu

Các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn khu vực Tây Băc

đã góp phần làm giảm tỷ trọng của lao động tham gia hoạt động nông nghiệp, tạo

điều kiện để người lao động tham gia và các ngành dịch vụ và công nghiệp trên

địa bàn Tuy nhiên, so với mặt bằng chung cả nước, thì tình trạng thì tỷ lệ hộ làm

nông nghiệp trên địa bàn Tây bắc cao hơn gần gấp rỡi và thậm chí gần gấp đôi ở

năm 2016 Nói cách khác, trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, khi mà các

tỉnh thành khác, tình trạng đô thị hóa và chuyển đổi cơ cấu kinh tế diễn ra mạnh

mẽ với việc triển khai các chính sách kinh tế xã hội, chính sách hỗ trợ việc làm

cho người lao động, thì tình trạng gắn bó với nghề nông do hoàn cảnh địa kinh tế

vẫn diễn ra phổ biến ở khu vực này

Tác động của chính sách đến biến đổi thu nhập nội sinh của lao động

nông thôn khu vực Tây Bắc

Kết quả phân tích mô hình hồi quy về sự ảnh hưởng của các biến số kết quả

của đào tạo nghề, tiếp cận tín dụng đến thu thập của nhóm lao động không có hợp đồng lao động ở nông thôn khu vực Tây Bắc cho thấy:

(1) Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong 4 ngành nghề mà người dân nông thôn thuộc khu vực điều tra đang tham gia trong quá trình phát triển xã hội, thì những hộ tham gia hoạt động dịch vụ có mức thu nhập cao nhất, còn hộ thuần nông có mức thu nhập thấp nhất Nói cách khác, quá trình phát triển kinh tế khu vực nông thôn, nếu các gia đình có nguồn thu ngoài nông nghiệp cao hơn thì thu nhập của gia đình sẽ tăng lên và ngược lại (P_value <5%) Nói cách khác, việc

hỗ trợ chuyển đổi nghề thành công để giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp sẽ góp phần gia tăng thu nhập của hộ gia đình; Trình độ đào tạo (văn hóa) của chủ

hộ có ảnh hưởng tích cực đến thu nhập của hộ (P_value <5%) Hộ có trình độ tối thiểu từ trung học phổ thông trở lên sẽ có được thu nhập cao hơn so với hộ có trình độ tối đa là trung học cơ sở; các hộ được đào tạo nghề sẽ có thu nhập tốt hơn so với các hộ chưa được đào tạo nghề; Được đào tạo nghề, sự khác biệt giữa những người được đào tạo cấp bằng với đào tạo không được cấp bằng khi nhìn nhận ảnh hưởng của quá trình đào tạo đến biến đổi thu nhập của lao động lại

không rõ ràng (P_value >5%)

(2) Thực tế là việc vay mượn tiền cho hoạt động kinh doanh luôn tồn tại trong nền kinh tế, kể cả các hoạt động kinh tế ở khu vực nông thôn Các gia đình nông dân có thể mua thức ăn chăn nuôi và đợi đến khi bán gia súc, gia cầm trong nhà mới trả nợ các chủ hàng bán thức ăn; các hộ ngành nghề cũng có thể nhập hàng và trả tiền cho nhà cung ứng sau khi đã tiêu thụ được sản phẩm Thêm vào đó, số hộ

có kê khai thực hiện hoạt động tín dụng chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong toàn bộ mẫu điều tra; dữ liệu điều tra cũng cho thấy, những hộ thực hiện hoạt động vay mượn chủ yếu là những hộ ở trong tình trạng kinh tế khó khăn, hoặc có tiến hành mua sắm tài sản hoặc sửa chữa lớn trong gia đình ở trong năm nghiên cứu Chính

vì thế, kết quả hồi quy thể hiện không có sự khác biệt về ảnh hưởng của việc các hộ

có tiếp cận với tín dụng hay không đến biến đổi thu nhập của hộ gia đình trong khu

Tác động của thu nhập đến tình trạng nghèo đói của lao động nông thôn khu vực Tây Bắc

Nói cách khác, các chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn Tây Bắc dù có phát huy được những đóng góp tích cực đối với gia tăng thu nhập cho lao động nông thôn nhưng mức tăng này tương đối bấp bênh, chưa giúp tình

trạng giảm nghèo được diễn ra bền vững khi tỷ lệ tái nghèo tương đối cao, đặc

biệt trước những cú sốc về kinh tế xã hội

Tại các tỉnh Tây Bắc, trong số 6 tỉnh, có 4 huyện thoát nghèo và chia đều

cho Sơn La và Lai Châu Trong khi ở Lai Châu, tỉnh có 2 huyện đã thoát nghèo

và không có thêm huyện nghèo nào được bổ sung theo quyết định mới của Thủ

tướng chính phủ; thì ở Sơn La, ngoài hai huyện đã thoát nghèo, còn lại 3 huyện

nghèo trên tổng số 5 huyện nghèo theo quyết định 30a, theo quyết định 275 tỉnh

lại có thêm một huyện rơi vào tình trạng nghèo cùng với 3 huyện chưa thoát

nghèo; Cũng theo Quyết định 275, Hòa Bình đã có thêm một huyện vào danh

sách nghèo mặc dù trước đây Hòa Bình là tỉnh Tây Bắc duy nhất không có

huyện nghèo Sự gia tăng không nhiều về thu nhập, tình trạng việc làm chưa

biến chuyển rõ rệt về thời gian và loại hình làm việc cũng đã ảnh hưởng không

nhỏ đến tình trạng thoát nghèo và bị xếp vào diện nghèo của khu vực Tây Bắc

theo Quyết định 275

Tác động đến điều kiện sống của các hộ gia đình trong khu vực nông

thôn Tây Bắc

Trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc, số người tham gia bảo hiểm y tế nhiều nhất là

ở Sơn La, còn Lai Châu là tỉnh mà tình trạng tham gia bảo hiểm y tế của người

dân ở mức thấp nhất Tuy nhiên xét về tỷ lệ số người được cấp thẻ bảo hiểm y tế

miễn phí trên tổng số đối tượng tham gia bảo hiểm y tế thì Lai Châu là tỉnh mà tỷ

lệ người được cấp thẻ bảo hiểm y tế là nhiều nhất, trên 80% tổng số người tham

gia bảo hiểm y tế là do ngân sách nhà nước chi trả Trong khi đó, Sơn là là tỉnh

mà tỷ lệ người được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí dù ở trên 70% số người tham

gia bảo hiểm y tế toàn tỉnh nhưng đây cũng là tỉnh mà tỷ lệ người được cấp thẻ

Bảo hiểm y tế trên tổng số tham gia bảo hiểm y tế ở mức thấp nhất

Ở khu vực Tây Bắc, ngoại trừ Hòa Bình, 5 tỉnh còn lại có tỷ lệ hộ gia đình

sử dụng điện thấp hơn mức bình quân cả nước Lào Cai, Yên Bái và Sơn La là

những địa phương mà người dân có tỷ lệ dùng điện ngoài lưới điện quốc gia

nhiều nhất khu vực; ngược lại Hòa Bình là tình mà số hộ gia đình sử dụng lưới

điện khác ngoài lưới điện quốc gia là thấp nhất khu vực Nhìn chung, với các

chính sách hiện hành của, nhóm đối tượng yếu thế không chỉ được nhà nước hỗ

trợ cung ứng đường điện tiêu thụ mà còn trợ giá tiêu thụ điện nên, tỷ lệ hộ gia

đình khu vực Tây Bắc tiệm cận gần mức Trung bình của cả nước về sử dụng

điện

Về tình hình sử dụng nước sinh hoạt, báo cáo thống kê cho thấy tỷ lệ lao động nông thôn được tiếp cận nước máy ở khu vực Tây Bắc cao nhất cũng chưa được 1/3 so với mặt bằng chung khu vực nông thôn cả nước; thậm chí

có tỉnh tỷ lệ lao động nông thôn có khả năng tiếp cận nước máy chiếm chỉ khoảng 10% so với khu vực nông thôn toàn quốc Như vậy, báo cáo thống kê cho thấy, phần lớn nước phục vụ sinh hoạt của người dân nông thôn Tây Bắc

là nước giếng đào Nói cách khác, vì thu nhập chưa cao, cũng là những tỉnh nghèo nên khả năng cung ứng của chính quyền, cũng như chi trả của hộ gia đình là không cao nên người dân lựa chọn dùng nước giếng đào để phục vụ

sinh hoạt

Trong các tỉnh Tây Bắc, khu vực nông thôn có nhà ở kiên cố của các tỉnh Lào Cai, Yên bái lại nhiều hơn mức Trung bình chung cả nước Mặc dù là những tỉnh nghèo, nhiều hộ gia đình ở trong tình trạng nghèo tuy nhiên so với mặc bằng cung cả nước tỷ lệ hộ gia đình sống ở các nhà bán kiên cố, nhà thiểu kiên cố và nhà đơn so của khu vực miền núi Tây Bắc đều thấp hơn mặc bằng chung cả nước Nói cách khác, với các chính sách hiện hành của chính phủ và sử

hỗ trợ của chính quyền địa phương điều kiện nhà ở của người dân nông thôn Tây Bắc

Những nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn Tây Bắc

Từ năng lực hoạch định và thực thi chính sách Một là, Chính quyền trung ương đã và đang gặp phải những vấn đề trong hoạch định và triển khai chính sách khi các chương trình hướng đến hỗ trợ việc làm nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn đã và đang còn rơi vào tình trạng trùng lắp hay khó phân rõ trách nhiệm của cơ quan thực hiện chương trình tại địa phương

Hai là, chính quyền địa phương còn tương đối thụ động trong xây dựng kế hoạch tư vấn việc làm, và các chương trình đào tạo nghề Nói cách khác, đánh giá của đội ngũ quản lý việc làm trên địa bàn Lào Cai cho thấy việc xây dựng kế hoạch tư vấn, đào tạo nghề thường bắt nguồn từ chỉ tiêu được ấn định, và các khoá đào tạo nghề được thực hiện theo những phương thức đã và đang tồn tại

Ba là, năng lực hoạch định chính sách của chính quyền tỉnh dù trên mức

Trung bình khá tuy nhiên, chất lượng các chương trình đào tạo nghề được phê

duyệt còn chưa cao khi phần lớn các nhận định cho rằng chương trình đào tạo

nghề thiếu tính ứng dụng trong thực tiễn Thêm vào đó danh mục đào tạo nghề

dàn trải, càng làm cho chất lượng chương trình đạo tạo nghề chậm được đổi mới

do giảng viên trong một lúc phải đảm nhận nhiều lĩnh vực đào tạo

Bốn là, nhận thức của các bộ thực thi chính sách hỗ trợ việc làm đối với

các nội hàm của chính sách cũng như các biện pháp cũng như thực tiễn triển

khai chính sách còn có những mẫu thuẫn Nói cách khác, bản thân cán bộ thực

hiện chính sách hỗ trợ việc làm đối với lao động nông thôn Lào Cai còn chưa

nắm vững các nghiệp vụ trong quá trình triển khai chính sách, thì rất khó để

triển khai chính sách tư vấn việc làm, hướng nghiệp tốt đối với lao động nông

thôn trên địa bàn

Năm là, nguồn kinh phí bố trí thực thi chính sách hỗ trợ việc làm đối lúc

được sử dụng không đúng, không hiệu quả Khi chính quyền địa phương nhiều

lúc còn chưa bố trí ngân sách đủ và kịp thời để hỗ trợ phát triển trung tâm đào

tạo nghề theo định mức của Đề án 1956; đảm bảo nhà công vụ cho giảng viên

tham gia các lớp dạy nghề ở các trường công lập ở các huyện miền núi, vùng sâu

vùng xa, có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số

Từ môi trường vĩ mô và bản thân chính sách

Đối với chính sách hướng nghiệp và giới thiệu việc làm, kết quả trả lời

phỏng vấn của nhóm đối tượng điều tra cho hay, thông tin về việc làm dù có

nhưng tính hữu ích của thông tin mà họ nhận được không cao (2.83); những

thông tin mà họ nhận được từ kênh của UBND huyện, xã chưa thực sự đem đến

cơ hội có được việc làm cho họ (2.83), và bản thân họ cũng chưa có được kỹ

năng tìm kiếm thông tin việc làm thoả đáng Họ cho rằng thông tin mà họ nhận

được các tổ chức Đoàn, hội trên địa bàn có ý nghĩa đối với họ hơn so với những

cơ quan tổ chức khác trên địa bàn tỉnh trong việc có được cơ hội việc làm

Chính sách đào tạo nghề đối với lao động nông thôn khu vực Tây Bắc tỉnh

Tây Bắc Đối với vấn đề đào tạo nghề, 300 đối tượng lao động nông thôn 6 tỉnh

Tây Bắc được điều tra cho rằng, các chương trình này còn mang nặng tính lý

thuyết, thời lượng thực hành chưa cao (2.84) chính vì thế mà việc hiểu để có thể

vận dụng vào thực tế làm việc của họ cũng thấp hơn so với mức trung b́ình

(2.91) Ngoài ra số lượng trang thiết bị phục vụ quá trình học tập thiếu và lạc

hậu (2.98) Những người tham gia khoá học được điều tra phần lớn có chung nhận xét bản thân họ ngại trao đổi với giảng viên trong toàn bộ khóa học và nguyên nhân bắt nguồn từ giáo trình giảng dạy, họ không có hứng thú trao đổi

về lý thuyết và mong muốn trao đổi về thực tế xử lý tình huống nhiều hơn Chính sách hỗ trợ tín dụng đối với lao động nông thôn ở khu vực Tây Bắc

chưa thực sự hiệu quả Nhiều đối tượng được tiếp cận tín dụng, đặc biệt là những

hộ kinh doanh đơn lẻ không tiến hành đầu tư vào vốn vay các dự án được duyệt, bởi nhiều ngân hàng này không quá sát sao trong việc kiểm soát hồ sơ cũng như kiểm soát việc sử dụng các khoản vay có đúng mục đích không Thêm vào đó chế tài xử phạt đối với họ chưa thật sự cao

Đây cũng chính là nguyên nhân mà người lao động nông thôn 6 tỉnh Tây Bắc chưa thực sự ý thức trong xây dựng phương án vay và tích cực sử dụng khoản vay nhằm thúc đẩy kinh tế gia đình phát triển theo hướng tích cực Nói cách khác, việc vay tín dụng của lao động nông thôn 6 tỉnh Tây Bắc mặc dù được thực hiện theo đúng quy định của hệ thống pháp luật hiện hành, chính quyền tỉnh nỗ lực hỗ trợ nhóm đối tượng yếu thế tiếp cận tốt nhất đối với nguồn vốn tín dụng (về mặt tài chính) nhưng phương thức hỗ trợ việc sử dụng vốn vay có hiệu quả lại chưa thật sự được các tổ chức tín dụng lưu tâm giúp đỡ thông qua việc hỗ trợ họ xây dựng phương án kinh doanh khi vay vốn và kiểm soát việc sử dụng nguồn vốn vay có được sử dụng đúng mục đích hay không

Từ bản thân người lao động

Từ khía cạnh môi trường vĩ mô, do biến động của nền kinh tế quốc tế, khu vực nên tình trạng việc làm của người lao động làm thuê không ổn định, đặc biệt

là nhóm đối tượng lao động có tay nghề thấp và chưa qua đào tạo nghề Do tối

đa hóa lợi nhuận, các doanh nghiệp ít quan tâm đến bảo vệ môi trường làm việc,

và môi trường xung quanh; ngoài ra để thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn, vấn đề ô nhiễm môi trường từ chất thải của doanh nghiệp cũng chưa nhận được sự quan tâm, bảo vệ thỏa đáng từ chính quyền địa phương Chính vì vậy, những lao động rời bỏ khu vực nông nghiệp truyền thống, sang làm thuê trong lĩnh vực phi nông nghiệp nói chung, bao gồm cả người lao động khu vực nông thôn Tây Bắc đang phải làm việc trong những môi trường độc lại Chính điều này đã làm giảm sút nhanh về mặt sức khoẻ và khi không còn khả năng làm việc

ở môi trường này thì họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong tìm kiếm cơ hội việc