So sánh hình tượng người anh hùng trong thần thoại hy lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian việt nam (2017)

Thần thoại Hy Lạp cũng giống như các thể loại văn học dân gian khác đều được lưu truyền bằng miệngqua các thế hệ, cho đến khi văn học viết xuất hiện, những thi sĩ dân gian đã dựa vào đó

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

PHẠM THỊ HẰNG

SO SÁNH HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG THẦN THOẠI HY LẠP VÀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG

TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học:

Th.S ĐỖ THỊ THẠCH

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành sâu sắc đến giảng viên Thạc sỹ Đỗ ThịThạch - người đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ em trong suốt quá trìnhthực hiện khóa luận

Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn Quý thầy cô khoa Ngữ Văn, Quý thầy côTrường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2 đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em học tập, bồi dưỡng tri thức và hoàn thành khóa học

Thiết tha bày tỏ lời tri ân sâu sắc đến cha mẹ và những người thân trong giađình đã luôn quan tâm, yêu thương và tạo mọi điều kiện cho em học tập Cảm ơnnhững người bạn đã góp ý, trao đổi và động viên em trong quá trình nghiên cứu

Chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 10 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Phạm Thị Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không saochép của ai Các số liệu, kết quả trong đề tài này là trung thực, chưa từng được công

bố trong các công trình khác Nội dung đề tài có tham khảo các tài liệu, thông tinđược tăng tải trên các tác phẩm, tạp chí và các trang wep theo danh mục tài liệutham khảo của đề tài này Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 10 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Phạm Thị Hằng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Mục đích nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Cấu trúc của khóa luận 6

NỘI DUNG .7

Chương 1 ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG GIỮA HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG THẦN THOẠI HY LẠP VÀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM 1.1 Vài nét về người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam 7

1.2 Sự giống nhau giữa hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam 8

1.2.1 Người anh hùng với vẻ đẹp năng lực, phẩm chất 8

1.2.2 Người anh hùng với chiến công phi thường 15

1.2.3 Nghệ thuật xây dựng hình tượng anh hùng 20

Tiểu kết 27

Chương 2 NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG THẦN THOẠI HY LẠP SO VỚI HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM 2.1 Hình tượng người anh hùng 28

2.1.1 Truyện kể dân gian Việt Nam “thần thánh hóa” người anh hùng 28

2.1.2 Người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp mang đậm yếu tố hiện thực 37

2.2 Chiến công của người anh hùng mang tính khác biệt .48

2.3 Không gian hoạt động của người anh hùng 51

2.4 Thời gian hoạt động của người anh hùng 53

Tiểu kết 56

KẾT LUẬN 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Thần thoại Hy Lạp gồm tập hợp những huyền thoại và truyền thuyết củangười Hy Lạp cổ đại liên quan đến nguồn gốc thế giới, các vị thần, người anh hùng,cũng như ý nghĩa các nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng của họ Thần thoại Hy Lạp thểhiện sự nhận thức sơ khai buổi ban đầu của con người, là kho lịch sử thiêng liêng vàkho kinh nghiệm trong sản xuất, chiến đấu Bước ra từ những câu chuyện thần thoạikhông chỉ có các vị thần oai phong, uy nghi, đầy quyền lực mà “sánh ngang” với họcòn là những người anh hùng dũng cảm, trí tuệ với nhiều chiến công hiển hách Vìvậy, thần thoại về người anh hùng chiếm một vị trí quan trọng trong hệ thống thầnthoại Hy Lạp.

Giống như người Hy Lạp cổ đại, người Việt Nam rất coi trọng chiến công và

sự dũng cảm của con người Bởi lẽ đó, trong truyện kể dân gian Việt Nam cũng córất nhiều câu chuyện độc đáo nói về hình tượng người anh hùng Họ đều là nhữngngười có công lao to lớn với cộng đồng, được mọi người kính trọng và tôn sùng,qua đó thể hiện ước mơ, khát vọng của nhân dân

Qua khảo sát, chúng tôi thấy giữa hình tượng người anh hùng trong thầnthoại Hy Lạp và người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam có nhiều điểmgặp gỡ, giao thoa Tuy nhiên, bên cạnh đó, hình tượng người anh hùng trong thầnthoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam còn có những nét độc đáo, khác biệt,thể hiện tư tưởng, quan niệm khác nhau của mỗi dân tộc

Với mong muốn tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong hìnhtượng người anh hùng của thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam, từ đóphát hiện ra nét riêng biệt, độc đáo trong cách thể hiện tư tưởng của người Hy Lạp

cổ đại chúng tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “So sánh hình tượng người anh

hùng trong thần thoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Chúng tôi hi vọng sau khi hoàn

thành xong, đề tài sẽ có chút đóng góp nho nhỏ cho các bạn đam mê thần thoại HyLạp và truyện kể dân gian Việt Nam, đặc biệt là những câu chuyện về người anhhùng

2 Lịch sử vấn đề

Thần thoại Hy Lạp từ lâu đã đi sâu vào tiềm thức của nhân dân với một vị tríquan trọng và có sức sống mạnh mẽ Nó đã trở thành nền tảng cho sự phát triển của

các nghành điêu khắc, hội họa, triết học,…như Mác khẳng định “Không có thần

thoại Hy Lạp thì không có nghệ thuật Hy Lạp, thần thoại Hy Lạp không những là kho vũ khí mà còn là mảnh đất bồi dưỡng nghệ thuật Hy Lạp” Thần thoại Hy Lạp

cũng giống như các thể loại văn học dân gian khác đều được lưu truyền bằng miệngqua các thế hệ, cho đến khi văn học viết xuất hiện, những thi sĩ dân gian đã dựa vào

đó mà sáng tác nên những bài ca bất tử về các nam thần, nữ thần, các anh hùng,…Đặc biệt, hình ảnh những người anh hùng thành bang trong thần thoại Hy Lạp đã trởthành chất liệu, nguồn cảm hứng tuyệt vời cho những loại hình nghệ thuật như điêukhắc, hội họa, sân khấu,…là cơ sở để Hôme sáng tác hai thiên anh hùng ca nổi tiếng

Iliat và Ôđixê, hai thiên anh hùng ca được xếp vào hàng hay nhất thế giới Thần

thoại Hy Lạp đã trở thành đề tài hấp dẫn cho nhiều công trình nghiên cứu từ xưađến nay Vấn đề hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp cũng đượcnhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến Sau đây là những công trình nghiên cứu liênquan đến thần thoại, đồng thời hỗ trợ chúng tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài

“So sánh hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp với hình tượng người

anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam”.

Giáo trình Văn Học Châu Âu của nhiều tác giả, Nhà Xuất bản Đại học Quốc

gia Hà Nội - 2002 khi đề cập đến huyền thoại về các anh hùng, các tác giả chỉ giớithiệu sơ lược về người anh hùng với những chiến công hiển hách nhưng lại chưa đi

sâu vào phân tích những nét nổi bật của mỗi nhân vật anh hùng: “Hêraclex, người

anh hùng vĩ đại nhất Hy Lạp lập được rất nhiều chiến công, trong đó nổi bật lên mười hai chiến công tiêu biểu” [16; 223] “Trong cuộc chiến thành Troia, Achilles

là chiến binh vĩ đại nhất của quân Hy Lạp Chàng đã giết Hector và 7 người con của vua Priam, giết nữ hoàng Amazon P e nthe s ile a ” [16; 245]

Giáo trình Văn học phương Tây giản yếu, Nhà xuất bản Trung tâm thông tin

trường Đại học Sư phạm- 1992 của Lê Văn Chín, tác giả đã nêu khái quát về lịch sửphát triển của nền văn học Hy Lạp cổ đại, phân tích một vài nét cơ bản về hình

tượng người anh hùng: “Người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp nổi lên với vẻ đẹp

ngoại hình và phẩm chất lí tưởng, là đại diện ưu tú của công dân thành bang Đó là những người giỏi giang dũng cảm trong lao động sản xuất cũng như trong chiến đấu” [4; 321]

Trong quyển Văn học phương Tây của Đặng Anh Đào, Hoàng Nhân, Lương

Duy Trung, Nguyễn Đức Nam, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Văn Chính, Phùng VănTửu, Nhà xuất bản Giáo dục - 1997, các tác giả cũng đã đưa ra nhận xét khái quát

về người anh hùng: “Những nhân vật anh hùng như Hêraclex, Pecxê, Bêlêrôphông,

Jazông, Pêlê, Asin…là những người có sức mạnh vô địch, trí tuệ tuyệt vời, đã chiến đấu và chiến thắng những kẻ thù “hai chân và bốn chân” bất chấp những khó khăn gian lao tưởng chừng như không thể nào vượt qua nổi” [7; 256]

Giáo trình Văn học phương Tây của Lê Huy Bắc, Lê Nguyên Cẩn, Nguyễn

Linh Chi, các tác giả dừng lại ở việc đưa ra nhận xét một cách chung nhất về hình

ảnh người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp: “Trong cuộc đọ sức với Đất trời, với

thú dữ,…ấy Chiến thắng thuộc về con người Vì vậy loại thần thoại này nhằm bất

tử hóa các chiến công của con người, “con người sánh tựa thần linh”, một thước

đo mới để thể hiện phẩm chất con người” [3; 12]

Qua các công trình nghiên cứu trên, ta nhận thấy thần thoại Hy Lạp đã đượcrất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu Trong đó thường là tập trung vào giảiquyết các vấn đề liên quan đến thần thoại nói chung, cụ thể là đi vào phân loại thầnthoại Hy Lạp, trình bày một vài đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của thần thoại

Hy Lạp Các công trình cũng đã đề cập đến thần thoại qua nhiều phương diện, khía

cạnh, nhưng ít có công trình nào chú ý đến một khía cạnh cụ thể Nhìn chung, một

số công trình ít nhiều đã điểm qua về hình tượng người anh hùng Tuy nhiên, trongnghiên cứu của các tác giả, họ chỉ dừng lại ở những nhận xét khái quát nhất chứchưa đi sâu vào phân tích, tìm hiểu, so sánh hình tượng người anh hùng trong thầnthoại Hy Lạp so với hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam

Hình tượng người anh hùng dũng sĩ trong truyện kể dân gian Việt Namcũng được nhiều người quan tâm nghiên cứu và tìm hiểu Sau đây chúng tôi xinđiểm qua một số tư liệu liên quan trực tiếp đến đề tài trong phạm vi tư liệu bao quátđược:

Cao Huy Đỉnh với công trình “Người anh hùng làng Gióng” (1969) Trong

cuốn sách này, tác giả hướng tới ba mục tiêu:

- Tác giả đã phân tích nguồn gốc và quá trình phát triển của chủ đề đánh giặc,

giữ nước thắng lợi trong truyện “Ông Gióng” theo sự lớn mạnh của ý thức dân tộc

trên đà đấu tranh để dựng nước và giữ nước của nhân dân ta

- Theo Cao Huy Đỉnh, về mặt thể loại, truyện “Ông Gióng” tổng hợp cả ba

yếu tố thần thoại, truyền thuyết và anh hùng ca Nhà nghiên cứu cố gắng miêu tảquá trình chuyển hóa và tổng hợp của ba yếu tố đó thành thể anh hùng ca dân gian ởtrong truyện kể và thành nghệ thuật diễn xướng trong hội Gióng, theo lí tưởng đạođức và thẩm mỹ của nhân dân trong điều kiện xã hội và văn hóa nhất định ở mỗithời kỳ lịch sử nhất định

- Tác giả cũng đã tự đặt cho mình nhiệm vụ tìm hiểu cốt truyện “Ông Gióng”

trên cơ sở dựa vào tài liệu thành văn và tài liệu truyền miệng ghi được ở các làng xãcòn vết tích văn hóa, văn học, nghệ thuật và tín ngưỡng có liên quan đến truyện

“Ông Gióng” nói riêng, đến văn học dân gian nói chung.

Khóa luận “Nhân vật anh hùng trong thần thoại, sử thi, truyền thuyết” của tác

giả Đậu Thị Thu trường Đại học Quảng Bình cũng đã chỉ ra các kiểu nhân vật anhhùng và nghệ thuật xây dựng nhân vật anh hùng trong thần thoại, sử thi và truyềnthuyết Việt Nam

Tuy nhiên các công trình nghiên cứu trên chỉ dừng lại ở việc đi sâu phân tíchmột nhân vật hay kể tên, phân loại người anh hùng mà không đi sâu so sánh hìnhtượng người anh hùng ở truyện kể Việt Nam với các thể loại dân gian của dân tộckhác, đặc biệt là với thần thoại Hy Lạp.

Trong số các tài liệu mà chúng tôi bao quát được, chưa có công trình nàonghiên cứu về những điểm tương đồng hay khác biệt giữa người anh hùng trongthần thoại Hy Lạp và người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam Tuynhiên, những bài viết, những công trình nghiên cứu kể trên là những gợi ý hữu ích

để chúng tôi thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu những tiền đề lí luận cơ bản về văn học so sánh, đặc biệt là sosánh loại hình

- Tập trung tìm hiểu những nét tương đồng và khác biệt giữa hình tượngngười anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện

kể dân gian Việt Nam

4 Mục đích nghiên cứu

- So sánh hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và truyện kểdân gian Việt Nam để thấy được nét giao thoa cũng như nét khác biệt độc đáo củamỗi dân tộc (Việt Nam và Hy Lạp) trong việc xây dựng hình tượng người anh hùng

Từ đó thấy được bản sắc văn hóa, văn học và quan niệm khác nhau của mỗi dân tộc

- Góp phần phong phú thêm cho tư liệu nghiên cứu về thần thoại Hy Lạp

- Tập nghiên cứu khoa học

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hình tượng người anh hùng trong thầnthoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là tập trung vào tìm hiểu sự thể hiện hìnhtượng người anh hùng trong một số tập truyện thần thoại Hy Lạp và truyện kể ViệtNam Cụ thể:

- Với thần thoại Hy Lạp: Khảo sát ở sách Thần thoại Hy Lạp do Việt Thanh,

Văn Trọng, Vương Đăng biên soạn với 28 câu chuyện liên quan đến người anh hùng

- Với truyện kể dân gian Việt Nam: Khảo sát ở tập sách Tuyển tập văn học

dân gian Việt Nam, cuốn tập 1, Thần thoại - Truyền thuyết của Trung tâm khoa học

xã hội và nhân văn quốc gia – Viện văn học với 136 câu chuyện về người anh hùng.Trong đó có 2 câu chuyện thuộc thể loại thần thoại, còn lại là những câu chuyệntruyền thuyết

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, người viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủyếu sau:

Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích các nhân vật anh hùng trongtruyện thần thoại Hy Lạp và truyện thần thoại, truyền thuyết Việt Nam để thấy đượccác đặc điểm, kiểu nhân vật cũng như nghệ thuật xây dựng nhân vật từ đó tổng hợp,khái quát lại và đưa ra kết luận chung

Phương pháp thống kê, phân loại: Trong quá trình nghiên cứu người viết sửdụng phương pháp này để thống kê những ý kiến nhận xét, đánh giá của các nhànhiên cứu về vấn đề có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của khóa luận và các dẫnchứng một cách hệ thống cho khóa luận Đồng thời sử dụng phương pháp này trongviệc khảo cứu tư liệu, thống kê các nhân vật anh hùng để sắp xếp vào đặc điểmthích hợp

Phương pháp so sánh: So sánh để thấy được điểm tương đồng và khác biệtgiữa hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp với hình tượng người anhhùng trong truyện kể dân gian Việt Nam

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận gồm có hai chương như sau:

Chương 1: Điểm tương đồng giữa hình tượng người anh hùng trong thần

thoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam

Chương 2: Nét độc đáo của hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy

Lạp so với hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam

NỘI DUNG Chương 1 ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG GIỮA HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG THẦN THOẠI HY LẠP VÀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH

HÙNG TRONG TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM

1.1 Vài nét về người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về người anh hùng tùy theo mỗi thời đại,

mỗi dân tộc và thị hiếu của từng cá nhân Ở “Từ điển tiếng Việt” khái niệm “anh

hùng” cũng được định nghĩa khác nhau tùy theo mỗi tác giả Trong quyển “Từ điển tiếng Việt” do Hoàng Phê chủ biên ông đã đưa ra hai cách hiểu về “anh hùng” như

thú đực, vua của các loài thú thì gọi là “hùng”

Còn theo Lê Dân và Thái Xuân Đệ định nghĩa: “anh hùng là bậc tài giỏi xuất

chúng” [8; 6]

Còn ở phương Tây, khi chỉ người anh hùng người ta thường dùng thuật ngữ

“Hero” nghĩa là người được thần thánh hóa, người xuất chúng.

Theo những định nghĩa trên ta nhận thấy điểm chung khi đề cập đến ngườianh hùng là nói đến những người có tài năng, khí phách lớn lao, phi thường, đồngthời phải có những kỳ tích, công trạng kì vĩ

Trong thần thoại Hy Lạp, người anh hùng hiện lên là những người có tàinăng xuất chúng, phẩm chất tuyệt vời, lập được nhiều chiến công to lớn Họ là

những người chiến đấu vì cộng đồng, vì bộ tộc, bảo vệ danh dự và đem lại cuộcsống bình yên cho nhân dân Vì vậy, người anh hùng trở thành những đại diện ưu túcủa công dân thành bang Sức mạnh, trí tuệ, tài năng và những chiến công phithường của họ là ước mơ, khát vọng của quần chúng Cuộc đời vất vả, gian khổ của

họ cũng chính là bản thân của quần chúng Hình tượng người anh hùng do đó làmẫu người lí tưởng được xây dựng trên cơ sở con người thực nhưng lại được yếu tốlãng mạn nâng lên ở tầm cao hơn hiện thực Vượt qua khỏi cuộc sống hư ảo củathần thoại, những người anh hùng đã trở thành bất tử vì họ không chỉ hiện diệntrong cuộc sống hàng ngày của sinh hoạt xã hội, văn hóa, chính trị, lễ nghi, tôngiáo… của người Hy Lạp thời cổ đại mà còn sống mãi trong tâm hồn, tình cảm củangười dân phương Tây thời bấy giờ và cho mãi tới ngày nay

Giống như thần thoại Hy Lạp, người anh hùng trong truyện kể dân gian ViệtNam cũng là người có tài năng và phẩm chất, lập được kì tích to lớn đối với đấtnước, dân tộc Tuy nhiên, người anh hùng lại được phân chia ra thành các kiểu nhânvật khác nhau Trong tư duy buổi đầu của người nguyên thuỷ chưa có sự phân biệtnhững hiện tượng vũ trụ, đến khi người Việt cổ bắt đầu sống định cư và trồng trọt,

họ dần dần cảm thấy sức mạnh của mình tác động đến tự nhiên, muôn loài, muônthú, vì vậy mà kiểu nhân vật anh hùng chinh phục tự nhiên, lao động và sáng tạovăn hóa ra đời Khi đất nước bị kẻ thù từ bên ngoài xâm lấn, tấn công thì truyện kểdân gian Việt Nam xuất hiện kiểu nhân vật anh hùng chống giặc ngoại xâm tiêubiểu cho ý chí quật cường, tinh thần độc lập và thượng võ của người Việt Lịch sửdân tộc Việt Nam có một điểm đặc biệt đó là trải qua thời kì phong kiến lạc hậu, suytàn với biết bao nỗi thống khổ của nhân dân Bởi thế mà hình ảnh người anh hùngnông dân chống áp bức bất công, đòi quyền lợi của mình và của giai cấp cần lao đãtrở hành hình ảnh đẹp, tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam Đó chính là kiểu nhân vậtanh hùng nông dân khởi nghĩa Dù thuộc những kiểu nhân vật anh hùng khác nhaunhưng họ đều mang trong mình phẩm chất tốt đẹp, có đóng góp to lớn cho cộngđồng và được nhân dân “ khắc cốt ghi tâm”, sử sách lưu thơm, ngàn đời thờ phụng

1.2 Sự giống nhau giữa hình tượng người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp

và hình tượng người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam.

1.2.1 Người anh hùng với vẻ đẹp năng lực, phẩm chất

1.2.1.1 Vẻ đẹp năng lực

Trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam, vẻ đẹp năng lực củangười anh hùng được thể hiện ở sức mạnh vô song và tài trí tuyệt vời Họ là nhữngngười có sức khỏe phi phàm cùng với trí tuệ “sánh tựa thần linh” Họ mang trongmình những đặc điểm nổi bật mà người bình thường không có được Tài năng của

họ được bộc lộ từ rất sớm và được thể hiện ở nhiều phương diện

Tiêu biểu nhất ở thần thoại Hy Lạp phải nhắc đến chàng Hêraclex Chàng cósức khỏe hơn người, có thể bạt núi ngăn sông, bắt thú dữ dễ như trở bàn tay, dẹpgiặc cướp chẳng phải hao xương tốn máu Mới mười tháng tuổi chàng đã có thểdùng bàn tay nhỏ xíu bóp cổ hai con rắn khiến chúng quằn quại giãy chết Chỉ làcậu bé nhưng Hêraclex đã thể hiện sức mạnh thần kỳ của mình, đây chính là điềmbáo sau này cậu sẽ làm nên những chiến công hiển hách

Người anh hùng Ơđip của xứ Thebơ có trí thông minh và lòng dũng cảm tuyệtvời Thành Thebơ có một con quái vật, hàng ngày một người dân trong thành phảiđến gặp nó để trả lời một câu đố bí ẩn Nếu như không giải được, nó sẽ quăng người

đó xuống vực Và thật đáng sợ bởi chưa có ai trả lời đúng Chàng trai trẻ tuổi Ơđipbiết chuyện đã xin đi tìm quái vật và trả lời câu đố bí ẩn của nó Nó nheo mắt nhìn

Ơđip một cách ranh mãnh, tàn nhẫn dằn giọng: “Chú ý nghe đây! Con gì buổi sáng

đi bốn chân, buổi trưa đi hai chân, và buổi chiều đi ba chân” [18; 453] Nhờ trí

thông minh của mình Ơđip nhanh chóng trả lời: “Đấy là con người” Câu trả lời của Ơđip đã khiến con quái vật phải rống lên: “Ngươi đã giải đáp được bí ẩn”, và nó

đâm đầu xuống vực kết liễu cuộc đời Với sự nhanh nhẹn và mưu trí của mình, Ơđiptrở thành vua xứ Thebơ, trị vì trong hạnh phúc và công bằng một thời gian lâu.Nói về sự mưu trí, sẽ là một thiếu sót nếu như chúng ta không nhắc đếnUylitxơ Chàng đã phải trải qua mười năm lưu lạc với biết bao thử thách phải đươngđầu mới trở về được quê hương Itac Mỗi thử thách lại càng chứng minh trí tuệ hơn

người của chàng, trong đó có thử thách thoát khỏi hang tên khổng lồ Pôliphem ănthịt người Khi tên khổng lồ dò hỏi những chiếc thuyền vững chắc của Uylitxơ vàđồng đội, chàng đã nhanh trí biết ngay ý đồ thâm độc của Pôliphem, trả lời bằng

những lời bịa đặt đầy khôn khéo: “Ôi thật bất hạnh cho chúng tôi! Con thuyền của

chúng tôi bị thần Pôxeiđôn - người lay chuyển mặt đất quật vỡ tan tành Từ ngoài khơi khi con thuyền đã gần cập bến nơi mũi đất hòn đảo của ngài thì gió nổi lên, quăng quật thuyền vào những tảng đá Thuyền vỡ nhưng may sao tôi và anh em thoát nạn” [18; 644] Uylitxơ biết chuốc rượu cho tên khổng lồ say rồi nói với hắn

tên của mình là “Không có ai” để khi hắn bị chiếc cọc bốc cháy đỏ rực lao thẳng

vào mắt độc nhất thì những gã Xiclôp lân cận tưởng hắn ngủ mê mà không giúp đỡ.Không những vậy, chàng còn nghĩ ra cách lấy dây miên liễu buộc ba con cừu lại vớinhau, buộc một người vào con cừu giữa, còn hai con kèm hai người hai bên để che

đỡ Cứ thế ba con mang một người, còn Uylix chọn một con cừu lớn nhất nằm dướibụng nó, tay bám chắc vào bộ lông của nó Nhờ tài trí của mình, Uylix đã giúp bảnthân và các anh em thủy thủ còn lại thoát chết

Truyện kể dân gian Việt Nam có người anh hùng Phùng Hưng với sức khỏe

và khí phách đặc biệt Ông nổi tiếng với tài đánh trâu, giết hổ Có lần ông đánhđược hai con trâu mộng đang húc nhau Lần khác, bằng mưu kế ông đã đương đầuvới con hổ dữ khét tiếng trong vùng và giết chết mãnh thú

Giống như Phùng Hưng, Quận He (Nguyễn Hữu Cầu) cũng là chàng trai cósức khoẻ vượt trội Chàng khỏe như voi, tiếng to như sấm, có thể hai tay cầm haicối đá ném xa vài trăm thước Chàng lại giỏi nghề bơi lặn, lặn suốt một hơi từ tảngạn sông Bạch Đằng đến bãi huyện Yên Phong mới lên mà không thấy mệt

Tiếp đến là những văn thần, võ tướng anh hùng của cuộc khởi nghĩa TâySơn Nếu Nguyễn Huệ tinh thông võ nghệ và khỏe như thần, cầm cây đại đao dàihơn một trượng bằng đồng múa bài "quá ngũ quan", lưỡi dao phạt đứt cây cổ thụ,thì Nguyễn Lữ có tài bơi lội trên sông Võ Văn Dũng há miệng đút cả cánh tay củamình vào sâu trong họng rồi rút ra như chơi, Trần Quang Diệu tay không quần nhauvới mãnh hổ suốt cả ngày giữa rừng sâu Phan Văn Lân dũng mãnh hơn người có

biệt tài mở đường thoát khỏi vòng vây rồi lại quay đánh úp nhanh như chớp BùiThị Xuân luyện voi ra trận tinh tế như luyện người.

Không chỉ có người anh hùng là bậc nam nhi, trong truyện kể dân gian ViệtNam còn xuất hiện rất nhiều “nữ anh hùng” tài trí tuyệt vời Phùng Thị Chính vìmuốn điều tra tình hình bên phía doanh trại quân đội đã ăn mặc quần áo rách rưới,vai khoác bị giả làm một người ăn xin len lỏi vào tận trong thành Luy Lâu dò xétcác kho quân lương, các trại đóng quân cùng mọi đường đi lối lại của giặc Bà TriệuThị Trinh tinh thông các cách bài binh bố trận và có tài sử dụng kiếm cung, đaothương Những ngày đầu tụ nghĩa, bà đã ngầm cho đục núi Quân Yên, bí mật chongười ngồi trong hốc đá, đọc bài đồng dao giả lời thần nhân mách bảo Từ đó cảvùng đã đồn ầm lên rằng núi kia biết nói, báo hiệu cho dân chúng biết bà Triệu là

“thiên tướng giáng trần” giúp dân, cứu nước Vì vậy hàng ngũ nghĩa quân ngàycàng thêm lớn, thanh thế mỗi ngày thêm to

Như vậy, qua những anh hùng kể trên, ta thấy ở cả thần thoại Hy Lạp vàtruyện kể dân gian Việt Nam, người anh hùng đều có một sức mạnh vượt bậc và sựmưu trí, nhanh nhẹn hơn người Những năng lực ấy sẽ là điều kiện cần thiết và hữuích giúp người anh hùng lập được những chiến công hiển hách

1.2.1.2 Vẻ đẹp phẩm chất

Bên cạnh việc coi trọng sức mạnh, tài trí của người anh hùng, người dân HyLạp cổ đại cũng như người dân Việt Nam còn rất coi trọng vẻ đẹp phẩm chất củangười anh hùng Nó bộc lộ trong sự hoàn thiện của các phẩm chất đạo đức và nhữngtình cảm cao quý của con người

Trong buổi đầu bình minh, nhận thức của người Hy Lạp cổ còn nhiều hạnchế, nhưng dựa vào vốn sống thực tế cùng trí tưởng tượng phong phú của mình, họ

đã sáng tạo nên những mẫu người mang trong mình lý tưởng to lớn đại diện cho

cộng đồng “Nhân vật lý tưởng trong văn học cổ đại Hy Lạp là những con người

anh hùng, chưa có ý thức về đời sống cá nhân, họ tìm lẽ sống trọn vẹn trong việc phục vụ quyền lợi của một thành bang, một bộ tộc, một quốc gia” [2; 65] Họ là

những người anh hùng tiêu diệt quái vật, trừng phạt bạo chúa và những kẻ gian ác

chà đạp lên cuộc sống của con người, bảo vệ những người yếu đuối, và đã lập nênnhững chiến công lừng lẫy nhờ vào lòng nhân ái, công bằng.

Người anh hùng Thêxê, trên đường đi tìm cha đã gặp rất nhiều nguy hiểm.Trước tiên là gã khổng lồ Pêriphêtét, tay hắn luôn cầm chiếc chùy đồ và đã đập nát

sọ không biết bao nhiêu người vô tội Tiếp theo là tên cướp biển hung bạo Xinit,hắn thường buộc người mà hắn bắt được vào ngọn hai cây thông rồi buông cả haicây thông và người tội nghiệp đó sẽ bị xé xác Tới khu rừng Krôminô, Thêxê gặpcon lợn rừng, con của chàng khổng lồ Tiphôn Nó đã tàn phá vùng này, giết chếtmọi sinh vật Đến Mêga, chàng gặp tên cướp tàn bạo Xirôn Hắn có thói quen bắtmọi người khách đến đều phải rửa chân cho hắn khi đứng quay lưng về phía vựcthẳm Trong lúc người ta rửa chân, hắn sẽ “tống một đạp” cho người khách ngã lănxuống vực Người anh hùng Thêxê trên bước đường phiêu du đã ra tay giúp ngườidân diệt trừ tất cả bọn chúng, trả lại cuộc sống yên bình cho họ Pêriphêtét phải chịuchết dưới cái chùy của hắn Xinit cũng trả giá bằng chính biện pháp mà hắn đãdùng, bị hai cây thông xé xác Con lợn rừng định lao tới húc chết chàng nhưngchàng đã dùng chùy của Pêriphêtét chiến đấu với nó và nện cho nó vỡ sọ mà chết.Con đường đi đến Athen gần như được giải phóng Thêxê đã trừng trị mọi tên hungbạo theo đúng cách cực hình mà chúng đặt ra để hại người khác Ngoài ra, chàngcòn giúp người dân vùng Marathôn giết chết con bò mộng, giúp nhân dân Athentránh được cảnh hàng năm phải dâng người làm cống vật cho nhà vua Minôt khigiết chết con quỷ Minôtor

Một người nữa cũng không hề thua kém Thêxê là người anh hùng vĩ đạiHêraclex Chàng đã giúp nhân dân tiêu diệt những con quái vật hung hăng tàn phámùa màng, hoa màu và thậm chí còn ăn cả thịt người Đó là con sư tử Nêmê, conmãng xà Hiđrơ, đàn ác điểu Xtanhphan…Hêraclex còn góp phần chống lại nhữngcuộc chiến xâm lược để giữ gìn bờ cõi quê hương, giúp đỡ những bộ tộc yếu thế,bảo vệ cuộc sống yên lành cho nhân dân

Ngoài tinh thần tương thân tương ái, giúp đỡ bênh vực kẻ yếu, người anhhùng Hy Lạp còn có những tình cảm vô cùng cao quý Trong lúc chiến đấu không

gì có thể khuất phục được họ, nhưng khi đối diện với tình cảm thì họ bỗng trở nênmềm yếu Hector, một vị tướng dũng mãnh đã lập nên nhiều chiến công cho thànhTroa cũng không thoát khỏi điều ấy Trước nỗi lo lắng, buâng khuâng củaĂngđrômát trước khi chàng xuất trận, Hector vô cùng xúc động Mặc dù cố tỏ racứng cỏi nhưng người anh hùng vẫn len lỏi những lo lắng, quyến luyến đối với vợ

dù đó chỉ là trong suy nghĩ Chàng lo nghĩ đến nỗi khổ nhục của vợ nếu bị quân Hy

Lạp bắt, sợ nàng tủi thân khi không có mình ở bên: “Nhưng nàng ơi! Ta thà chết đi

cho đất đen phủ kín lấy ta còn hơn là phải nghe thấy tiếng nàng kêu khóc và trông thấy nàng bị một tên Hy Lạp bắt đi, lôi đi” [18; 526] Chàng còn có tình thương yêu

sâu sắc với các con Thấy con khóc thét lên vì chiếc mũ mình đội, Hector liền cởi

mũ để xuống đất, ôm con vào lòng hôn, đung đưa nó trên tay và cầu khấn các vịthần phù hộ, chở che cho con mình

Bên cạnh tình nghĩa vợ chồng, người anh hùng còn có tình cảm anh em, bạn

bè Họ giúp đỡ lẫn nhau, cùng chia sẻ khó khăn gian khổ Đó là tình anh em sâuđậm của hai người hùng Pônlút và Caxto: Khi Caxto chết, Pônlút cầu xin thần Dớt

cho chàng chết theo anh mình, dù “Pônlút, số con sẽ là vị thần bất tử, sao con lại có

ý nghĩ kỳ quặc như thế” [18; 92] Đối với chàng, cuộc sống yên vui trên Ôlimpôx

rạng rỡ cũng không bằng cuộc sống ở đất đen cạnh người anh yêu quý của mình.Điều đó đã chứng tỏ rằng hạnh phúc không phải chỉ có thể tìm thấy ở thiên đình, mà

cả vương quốc của đau buồn và bất hạnh, miễn là sống cạnh con người mình yêuthương Không chỉ tình cảm của anh em Pônlút và Caxto khiến nhiều người xúcđộng mà tình bạn sâu sắc giữa Akhin và Patơrôclơ cũng khiến chúng ta động lòng.Khi nhận được tin Patơrôclơ tử trận, Akhin vô cùng đau đớn, khóc than thương tiếc

cho số phận người bạn chiến đấu thân thiết của mình, chàng trả lời mẹ: “Mẹ ơi! Con

chẳng đáng sống để nhìn người đời làm gì nữa Con đã không chở che, bảo vệ được bạn con, để bạn con phải chết dưới mũi tên ngọn lao của quân thù thì con cũng nên chết đi” [18; 569]

Người dân Việt Nam cũng sáng tạo nên những hình tượng người anh hùngvới phẩm chất cao quý, thể hiện cái nhìn trọn vẹn trong cách xây dựng hình tượng

người anh hùng Họ giúp đỡ nhân dân dựng nước, giữ nước, chống giặc ngoại xâm,bảo vệ cuộc sống của con người.

Sơn Tinh giúp nhân dân chống lũ lụt, tượng trưng cho sức mạnh và tài trị thuỷcủa nhân dân, đã quảy núi ngăn dòng, chặn đứng mũi tiến công ác liệt của thầnNước Chàng đã nâng cao mặt đất để mặt đất luôn ở trên mức nước, hướng dẫnnhân dân gánh đất đắp đê, đan phên, cạp bờ, bỏ đá làm kè, thả rong ven sông đểchống lại sức công phá của nước Chàng dạy dân đào ao, giếng, khơi mương, ngòi,tưới rau, nuôi cá, thả bèo; chàng còn chữa bệnh cứu dân, dạy dân làm ruộng, đi săn,đánh cá, làm lửa, làm nhà, đào giếng Sơn Tinh còn tham gia vào công cuộc chốngquân Thục để bảo vệ sự vẹn toàn lãnh thổ Văn Lang, bảo vệ công cuộc thiên di củanhững bộ tộc đi từ miền sông biển đến định cư chung quanh núi Ba Vì (Tản Viên)

“Đốc lĩnh tiền quân” Thục Nương tài trí hiếu nghĩa, được nhiều người kính

trọng, mến yêu Tuy là phận nữ nhi nhưng vì cha và chồng bị sát hại mà bà đã “gọt

đầu giả làm trai đi tu giữ chùa, chiêu dụ các bậc hào kiệt, nuôi chứa quân lương”

đem quân trả thù [19; 346]

Đó còn là tấm lòng vì nước, vì dân không kể thân mình của Nguyễn ThịBích Châu Vua Trần Duệ Tông thân chinh đi đánh Chiêm Thành giữa đường gặpsóng to, gió lớn Biết vua mộng thấy thuồng luồng ngoài biển đến xin nàng xuốnglàm vợ giao long, trong khi ai nấy đều thương tiếc dùng dằng thì Bích Châu khảng

khái nói: “Nếu liều một thân này mà bảo vệ được quân sĩ và nhà vua thì đâu dám

tiếc” [19; 419] Thế rồi, nàng chịu hi sinh gieo mình xuống biển để thuyền vua đi

được vô sự

Người Hy Lạp cổ đại và người dân Việt Nam xưa từ quan niệm về cái đẹpcủa mình, họ đã sáng tạo nên một mẫu người lý tưởng đó là người anh hùng bảo vệthành bang, dân tộc, có tinh thần hiệp nghĩa, sẵng sàng giúp đỡ những người sứcyếu, “thân cô thế cô” bị áp bức Họ mang trong mình những tình cảm tốt đẹp: tình

vợ chồng, anh em, bạn bè cùng với lòng dũng cảm hi sinh Họ trở thành tấm gươngcho nhân dân noi theo, luôn được yêu mến và ngưỡng mộ bởi họ không chỉ có tài trívượt trội mà còn có một nhân cách đáng quý trọng

1.2.2 Người anh hùng với chiến công phi thường

1.2.2.1 Đối mặt với kẻ thù “hai chân”

Ngoài tài năng và phẩm chất, chiến công cũng là một tiêu chí quan trọngđánh giá người anh hùng Người dân Hy Lạp và người dân Việt Nam qua thực tếsản xuất, chiến đấu đã xây dựng nên hình tượng người anh hùng với nhiều chiếncông hiển hách Trước hết đó là những chiến công trong xã hội đời thường, mà điểnhình là cuộc chiến bảo vệ quê hương, đất nước trước kẻ thù xâm lược

Tiêu biểu cho chiến công chống lại kẻ thù “hai chân” là cuộc chiến tranhthành Troa của những người anh hùng Hy Lạp Trong cuộc chiến ấy tề tựu rất nhiềungười anh hùng, trong đó có Akhin, Uylix, Agamemnông, Điômex,… ngay cả vuaƠđip mù lòa cũng xin theo Dù biết trước rằng trong cuộc chiến này người anh hùng

sẽ gặp nhiều khó khăn gian khổ, nhưng không vì thế mà họ nản chí, ngược lại từng

bước càng khẳng định sức mạnh, tài năng của mình “Cả ba lần đánh úp, chiếm lấy

thành Troi nhưng đều thất bại Họ bèn đánh chiếm tất cả những thành phố liên minh với Troi…Nổi bật nhất là Akhin, chỉ trong một ngày, chàng đã giết được bảy người con trai của Priam” [18; 141] Dù đối diện trước cái chết, những người anh

hùng Hy Lạp vẫn không tỏ ra khiếp sợ Akhin dù được tiên báo trước rằng mình sẽmất mạng trong cuộc chiến này, nhưng khi được Uylix mời tham gia trận chiến,chàng vui vẻ nhận lời mà không tỏ vẻ đắn đo, suy nghĩ Chàng bất chấp lời khuyên

của mẹ “Con sẽ thở hơi thở cuối cùng và thây của con sẽ phơi trong cát bụi, nhưng

trước giờ phút bất hạnh đó con phải chiếm được một chiến công hiển hách không bao giờ phai mờ” [18; 502] Đoàn quân Hy Lạp bị dồn vào nguy hiểm, bị thương và

tử thương rất nhiều Nhưng cuộc chiến tranh vẫn tiếp diễn Nhờ vào tài trí thôngminh, Uylix sai làm một con ngựa gỗ cực lớn, to đến nỗi những vị anh hùng dũngmãnh nhất của Hy Lạp có thể nấp ở trong Nhờ đó mà họ có thể vào thành một cách

dễ dàng Vì vậy, chỉ sau một đêm thành Troa đã trở thành một đống gạch vụn vàquân Hy Lạp đã giành chiến thắng Hình ảnh những anh hùng Hy Lạp là hình ảnhtượng trưng của những con người dám xem thường cái chết, thử thách và nguy hiểm

để bảo vệ danh dự cho cộng đồng, bộ tộc

Truyện kể dân gian Việt Nam có người anh hùng Thánh Gióng với chiếncông đánh đuổi giặc Ân Thánh Gióng tiến vào thành Ân Vương, cũng chính là đạibản doanh của Thái tử Ân và Thạch Linh thần tướng Kết quả Ân Vương bị chémđầu Thánh Gióng quất bay đầu ngựa đá của Ân Vương thì roi sắt cũng bị gãy làmđôi Thánh Gióng giật gốc tre đằng ngà vụt lia lịa, giặc chết không đếm xuể Rồinhanh như cắt chàng cầm gậy tre đập vỡ mặt Thạch Linh, đánh vỡ sọ nốt tên Hữutướng và Tả tướng của hắn Nhờ có Thánh Gióng mà cuộc chiến giữ nước đã kếtthúc thắng lợi.

Vào đời nhà Trần, giặc Nguyên sang xâm chiếm nước ta Chúng cướp bóccủa cải của nhân dân, phá phách làng mạc, giết hại người lương thiện Thấy tìnhcảnh ấy, hai nàng Ngọc Nương và Bảo Nương đã bàn bạc với nhau tìm cách đánhgiặc Với ngoại hình xinh đẹp duyên dáng, hai nàng giả làm người bán hàng khiếnquân giặc để ý về báo tin với nhau Hai tên viên tướng quân Nguyên nghe bọn línhton hót ra lệnh cho dân phải cống nạp hai người con gái đó, nếu không sẽ giết cảlàng Chúng cho quân đưa sang sông hai chiếc thuyền hoa trang trí lộng lẫy đónngười đẹp về Một mặt, hai nàng sai mời tất cả bọn chúng cỗ bàn ăn uống, mặt khác

bí mật sai mấy người thợ mộc giỏi lôi thuyền lên bãi đục mỗi thuyền chừng vàichục lỗ rồi nút kín lại và đưa xuống nước như cũ Xong xuôi, hai nàng xuốngthuyền hoa cùng bọn lính Nguyên sang sông Thuyền đang ở giữa dòng sông thìNgọc Nương và Bảo Nương ra lệnh cắm lại, cho người về báo tin với tướng giặcrằng hai nàng muốn làm lễ “tân lang” tại đây Tướng giặc thân hành đi thuyền đến,vội vàng ra lệnh cho bọn quân hầu lui ra xa để hai quan chủ soái “vui vầy cá nước”.Nhưng cũng lúc ấy, trai tráng làng Đa Mỗi theo kế đã định, lặn ra sông tháo nútthuyền Chẳng mấy chốc cả hai thuyền đều chìm nghỉm và tướng giặc chết đuối.Quân ta được tin cấp báo cũng kéo về ứng chiến, ào ào lướt tới khiến lũ giặc chạytoán loạn, phải kéo về nước

Bằng sức mạnh và tài năng của mình, người anh hùng trong thần thoại HyLạp và trong truyện kể dân gian Việt Nam đã hạ gục và đánh đuổi các đối thủ “hai

chân” Họ không màng đến tính mạng của mình để bảo vệ danh dự bộ lạc, đất nước,chống các thế lực xâm lược, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.

1.2.2.2 Đối mặt với kẻ thù “bốn chân”

Người anh hùng Hy Lạp và người anh hùng trong truyện kể dân gian ViệtNam không chỉ chiến đấu với kẻ thù “hai chân” mà họ càng khẳng định giá trị bảnthân hơn qua việc chinh phục và tiêu diệt kẻ thù “bốn chân” hay lực lượng siêunhiên Tuy là người thường nhưng họ không ngại khó khăn, thử thách để lập nênnhững chiến công phi thường thể hiện bản thân mình

Khi đề cập đến những chiến công của người anh hùng Hy Lạp trong chiếnđấu với các lực lương siêu nhiên, ta không thể không nhắc đến người anh hùngHêraclex Ở Hy Lạp thời cổ đại, người ta tôn vinh chàng không chỉ là người anhhùng mà còn như một vị thần linh Các dân tộc Hy Lạp đều xưng là dòng dõi củacon người này, không chỉ có người Hy Lạp mà ngay cả người La Mã cũng tự nhậnnhư vậy Chàng đã lập được nhiều kỳ công hiển hách mà hiếm ai làm được, nổi bật

là các chiến công:

Đầu tiên là giết con sư tử ở Nêmê Đây là con sư tử rất lợi hại, mình đồng dasắt, không một ai có thể đối đầu với nó Ấy vậy mà Hêraclex đã một thân một mìnhchỉ với một cái chùy, và một cung tên lên đường tìm nó Chàng nghĩ ra việc lấp kínmột cửa hang, bắt nó phải đi về bằng một con đường và phục kích sẵn trước cửahang chờ nó xuất hiện Trận chiến giữa chàng và con ác thú diễn ra vô cùng ác liệt,chàng bắn liên tiếp vào con quái vật nhưng đều nảy ra và chiếc chùy bị gãy đôitrong khi giao chiến Cuối cùng chàng vứt chùy và vật nhau với con sư tử Chàngdùng đôi tay rắn chắc của mình siết chết con quái vật, lột da nó làm thành một bộ áogiáp kiên cố cho mình Sư tử ở Nêmê chết, Hêraclex tiếp tục đối mặt với con long

xà ở Lecnơ, nó còn đáng sợ hơn cả con sư tử Nêmê, vì mỗi lần chặt một cái đầu, thì

nó lại mọc ra hai cái đầu khác và thậm chí còn mạnh hơn nữa Bằng trí thông minh,Hêraclex bảo bạn đi cùng mình là Iôlaôt hãy châm lửa đốt đầu long xà mỗi khichàng đập nát Nhờ vậy mà chàng đã diệt được long xà Hêraclex còn tiêu diệt đàn

ác điểu ở hồ Xtimphalix nhờ vào những mũi tên tẩm máu long xà cực độc khiến

chúng chết, những con sống sót phải bay đến nơi khác trú ngụ, trả lại yên bình chongười dân nơi đây Ngoài ra Hêraclex còn bắt sống con hươu sừng vàng trên núiXêrini, bắt con bò mộng trên đảo Cret, con lợn rừng ở Êrimanthơ, bắt đàn ngựahung dữ của vua Điômet đến việc bắt sống con chó ba đầu canh giữ địa ngụcXecbec, tất cả đều được Hêraclex hoàn thành một cách xuất sắc dù cho đây lànhững công việc vô cùng khó khăn và nguy hiểm Bằng trí tuệ và sức mạnh tuyệtvời, Hêraclex đã chống lại những kẻ thù với âm mưu xảo quyệt và sức mạnh vôđịch, đã chiến thắng và chinh phục những quái vật hung hãn nhất Chàng là biểutượng của lòng dũng cảm, ý chí kiên cường, tinh thần chiến đấu không mệt mỏi, làhình tượng tiêu biểu cho sự hài hòa giữa sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thầncủa người Hy Lạp cổ đại.

Thần thoại Hy Lạp không chỉ có một người anh hùng là Hêraclex mà còn cónhiều người anh hùng khác lập nên những chiến công không kém phần vang dội.Chàng Perxê đầy lòng quả cảm, không ngại nguy hiểm lấy đầu ác quỷ Mêđuxa, giảicứu nàng Anđrômeđ khỏi nanh vuốt của quái vật biển Chàng Thêxê dũng mãnh,niềm kiêu hãnh của thành Athen, trong một trận chiến với con bò rừng hung dữ,

“chàng với đôi tay trần nắm chặt lấy đầu con quái vật ghìm giữ nó lại” [18; 366]

Cứ thế người và vật tranh chấp nhau, cuối cùng Thêxê là người chiến thắng Sauchiến công này Thêxê còn lên đường sang Cret trừng trị con quái vật Minôtor vàkhiến con quái vật phải kết thúc số phận của nó

Hình ảnh con người trong thần thoại Hy Lạp biểu thị một sức chiến đấu bền

bỉ, dẻo dai Dù cho xã hội Hy Lạp còn sơ khai, nhận thức của con người còn kém,

nhưng không vì thế mà họ khuất phục “Sức mạnh tự nhiên bị hạ thấp xuống và thay

thế vào đó là sức mạnh tinh thần được đề cao” [1; 12] Họ dám đứng ra chống lại

và thách thức các thế lực tự nhiên

Ở truyện kể dân gian Việt Nam, nói về việc tiêu diệt quái vật, ta không thểkhông nhắc tới Lạc Long Quân với những chiến công lừng lẫy: đánh Mộc Tinh ởrừng núi, Ngư Tinh ở biển, Hồ Tinh ở đồng bằng Trên đường phiêu lưu chàng đãgặp một con Ngư Tinh lợi hại Với trí thông minh của mình, Lạc Long Quân đóng

một chiếc thuyền thật chắc và thật lớn, rèn một khối sắt có nhiều cạnh sắc, nung chothật đỏ, rồi đến chỗ Ngư Tinh giơ khối sắt lên giả cách như cầm một người ném vàomiệng cho nó ăn Ngư Tinh há miệng đón mồi Lạc Long Quân lao thẳng khối sắtnóng bỏng vào miệng nó Ngư Tinh bị cháy họng vùng lên chống cự, quật đuôi vàothuyền của Lạc Long Quân Chàng bèn rút gươm chém Ngư Tinh làm ba khúc Trừxong Ngư Tinh, Lạc Long Quân còn vào sâu trong đất liền giết con cáo chin đuôithành tinh Giao chiến liền ba ngày ba đêm, con yêu dần dần yếu sức, tìm đườngtháo chạy, Lạc Long Quân đuổi theo chém đứt đầu nó và vào hang cứu những ngườicòn sống sót Chưa dừng lại ở đó, khi đi ngược lên vùng rừng núi, đến đất PhongChâu chàng bắt gặp một con yêu tinh từ một cây cổ thụ lâu đời, gọi là Mộc Tinh.Lạc Long Quân phải luồn hết khu rừng này đến khu rừng kia và qua nhiều ngàygian khổ mới tìm thấy chỗ ở của con yêu Lạc Long Quân giao chiến với nó trămngày đêm, làm cho cây long đá lở, trời đất mịt mù mà không thắng được nó Cuốicùng chàng phải dùng đến những nhạc cụ như chiêng, trống làm nó khiếp sợ vàchạy về phía Tây Nam, sống quanh quẩn ở vùng đó.

Ngoài người anh hùng Lạc Long Quân, truyền thuyết Việt Nam còn nhắc đếnngười anh hùng Ông Đống với chiến công giết thuồng luồng Vì nhiều lần chứngkiến dân làng đem con gái vứt xuống sông cho quỷ dữ, Ông Đống rất giận nên ngàyđêm luyện sức để quyết một phen trừ nạn diệt thù Đợi đến dịp tế lễ hàng năm, ÔngĐống ra sông đứng nhìn địa hình rồi cầm con dao đã mài sắc bơi thẳng đến chỗnước xoáy Thuồng luồng thấy hơi người liền bò ra há miệng, ông cứ để cho mặcthủy quái nuốt mình vào bụng Sau đó, ông dùng dao đâm nát tim gan nó khiến nóđau đớn, giãy giụa mà chết

Như vậy có thể thấy, cho dù đối mặt với loại kẻ thù nào, người anh hùngtrong thần thoại Hy Lạp cũng như trong truyện kể dân gian Việt Nam đều nổi bậtlên sự gan dạ, dũng cảm, thông minh, không chịu khuất phục trước những thế lựctàn ác, những con quái thú ghê sợ, lập nên những chiến công vinh quang hiển hách

Họ là hình ảnh tượng trưng cho những con người dám xem thường cái chết, thử

thách và nguy hiểm để đem lại cuộc sống bình yên cho nhân dân, bảo vệ bờ cõi đấtnước, bảo vệ danh dự của bộ tộc và cộng đồng.

1.2.3 Nghệ thuật xây dựng hình tượng người anh hùng.

1.2.3.1 Sử dụng yếu tố thần kì

Trong thần thoại Hy Lạp và trong truyện kể dân gian Việt Nam người anhhùng lập được những chiến công to lớn đều nhờ vào các yếu tố phù trợ như: thầnlinh, đồ vật và con vật thần kì

Bêlêrôphôn được nữ thần Athêna truyền phán cách chinh phục con thần mãPêgaxơ Dũng sĩ Perxê giết được con ác quỷ Mêđuxa nhờ sự giúp đỡ của thầnHermex Thần chỉ đường cho Perxê, cho chàng mượn đôi dép có cánh, thanh gươmsắc hiếm có mà không người trần thế nào có được Nhờ vào tấm khiên của Nữ thầnAthêna, Perxê đã chặt được đầu con ác quỷ và nhờ vào chiếc mũ tàng hình của thầnHađex chàng đã ra đi ngay trước mắt của hai con ác quỷ còn lại mặc dù chúng đãtìm kiếm chàng khắp nơi trong các đường hẻm thung lũng

Akhin được mẹ- nữ thần biển Thêtix khi mới sinh ra đêm tôi vào nước sông

âm phủ Xtich, rồi lại tôi vào lửa Vì vậy mà chàng hơn người ở chỗ “mình đồng da

sắt, tên bắn chẳng thủng, lao phóng chẳng xuyên, toàn thân chỉ có mỗi một chỗ gót chân, là nơi điểm yếu” [18; 511] Không những vậy, chàng còn được thần Xăngtor

Khirôn lấy mắt cá chân của người khổng lồ Đamixôx xưa kia vốn có biệt tài chạynhanh, thay cho mắt cá chân bị cháy của mình Vì thế, Akhin chạy nhanh không aisánh kịp

An Dương Vương xây dựng được thành Cổ Loa là nhờ có công lao đóng góprất lớn từ thần Kim Quy An Dương vương xây thành hai lần nhưng đều bị sập, hỏi

ra mới biết do con gà trắng thành tinh cùng với những u hồn có thù với nhà vua họpbàn dùng phép ma phá đổ tường thành Thần Kim Quy mách cho An Dương Vươngcách trừ cho tiệt giống yêu ma và con gà trắng Yêu ma trừ xong, thần Kim Quyhiện nguyên hình là con rùa vàng, rút một cái móng và bảo An Dương Vương dùnglàm lẫy nỏ Nhờ có thần Kim Quy trừ hết yêu ma, nên chẳng bao lâu tòa thành đãđắp xong, An Dương Vương rất đỗi vui mừng và biết ơn

Tản Viên được một cụ già trao cho chiếc gậy thần kì có một đầu sinh, mộtđầu tử Chỉ cần chỉ đầu sinh vào người chết thì sẽ sống lại, chỉ vào cây héo, câyxanh lên, còn đầu tử chỉ vào đâu thì thành tan, núi lở, người chết, vật tàn Nhờ cócây gậy thần mà Tản Viên cứu sống được rất nhiều người và vật.

Ngoài yếu tố phù trợ, sự thần kì còn thể hiện ở bản thân của người anh hùng.Mỗi người anh hùng đều mang trong mình một nét đặc biệt mà người bình thườngkhông có được Dũng tướng Điômeđ có sức mạnh sánh tựa thần linh, có thể bê tảng

đá to lớn nặng đến hàng trăm cân, tung hoành ngang dọc trong cuộc hỗn chiến bạotàn linh hoạt đến nỗi không ai có thể biết chàng đang giao đấu ở trận tuyến nào.Hector cũng không hề thua kém Chàng nhanh nhẹn, dũng mãnh như một con sư tử

và như một cơn bão trên chiến trường

Người anh hùng Đăm Noi có phép thuật biến hóa, lúc biến thành con diềubay vút lên chín tầng mây, lúc hóa thành làn gió thổi nhẹ khiến người khác ngủ gàngủ gật

Thánh Gióng, lên ba tuổi mà vẫn không biết nói, biết cười Vậy mà khi nghetiếng sứ giả Thánh Gióng đã cất tiếng nói đầu tiên xin đi đánh giặc Chàng ăn rấtkhỏe, nấu bao nhiêu cũng không đủ, nấu đến nồi nào ăn hết nồi đó Chỉ cần vươnvai một cái, người bỗng cao to sừng sững, chân dài hơn trượng

Người anh hùng nông dân khởi nghĩa Ba Vành, lúc mới sinh có nhiều tướnglạ: tay dài quá gối, răng liền một hàng, trên trán có ba đường chỉ ngang Còn mộtđiều đặc biệt nữa là ở mỗi bên chân có một chòm lông xoăn Hai chòm lông này cóphép rất mầu nhiệm Hễ lúc nào nắm lấy chòm lông mà vuốt thì thân thể tự nhiênnhẹ nhõm, có thể nhảy một phóc vọt qua nóc nhà, hay từ trên cây cao buông ngườirơi xuống đất mà không việc gì Chính nhờ có chòm lông ấy mà Ba Vành nhiều lầnthoát nạn

Có thể thấy thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam đã gắn vàonhân vật anh hùng những yếu tố thần kỳ lấp lánh Những yếu tố ấy không có thựcngoài đời nhưng có thực trong tâm tưởng của dân gian, thể hiện thái độ, tâm tìnhcủa nhân dân với đối tượng được phản ánh Những yếu tố hư cấu kì ảo được sử

dụng với mục đích đề cao nhân vật, dựng nên bức tượng đài bằng lòng kính yêu vàngưỡng mộ của nhân dân.

1.2.3.2 Sử dụng mô típ quen thuộc

Trong loại hình văn học dân gian, môtíp đóng vai trò quan trọng trong việctạo cốt truyện, đề tài, đồng thời góp phần xây dựng hình tượng nhân vật trở nên độcđáo và ấn tượng Môtíp trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Nam cókhá nhiều nét tương đồng Nhân vật anh hùng được tác giả dân gian xây dựng vớinhiều môtíp thể hiện sự phi thường, kì lạ như nguồn gốc, xuất thân, chiến công phithường,… Chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu những môtíp tiêu biểu, đặc sắc để thấy vaitrò của nó trong quá trình xây dựng hình tượng người anh hùng

a) Môtíp nguồn gốc xuất thân thần kì

Những nhân vật anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gianViệt Nam thường được xây dựng theo phương thức chung đó là có nguồn gốc xuấtthân khác thường

Ở thần thoại Hy Lạp, người anh hùng không phải là con của người trần đoảnmệnh mà là con của thần linh đầy quyền năng Người Hy Lạp cho rằng những conngười lập được chiến công kì vĩ, vang đội như thế ắt hẳn sẽ có xuất thân không tầmthường Người anh hùng Hêraclex có cha là thần Dớt vĩ đại, chúa của muôn loài.Nhân lúc Amphitơriôn đi vắng, vì say mê sắc đẹp của nàng Ancơmen, thần Dớt đãhóa thân thành Amphitơriôn và ân ái với nàng

Cùng môtíp có cha là vị thần Dớt vĩ đại ngoài Hêraclex còn có Perxê, ngườianh hùng xứ Argôx Cũng vì say mê sắc đẹp của nàng Đanaê, Dớt lần này không cảitrang thành anh chăn cừu như xưa nữa mà biến mình thành những hạt mưa vàng.Một trận mưa vàng và những giọt mưa đó lọt qua mái của căn buồng rơi vào phòngĐanaê Ít lâu sau Đanaê thụ thai và người anh hùng Perxê ra đời, mang trong mìnhdòng máu thần linh với sức mạnh phi phàm Ngoài ra, thần Dớt vĩ đại còn có nhiềumối tình với nhiều phụ nữ người trần xinh đẹp khác và để lại cho trần gian nhiềungười anh hùng, lập nên những chiến công hiển hách như hai anh em Zêthôt và

Amphiôn con nàng Antiôp, con gái thần sông Axôp thành Thebơ, anh hùng Pônlútcon nàng Lêđa,…

Người anh hùng ngoài là con của thần Dớt còn có xuất thân là con của những

vị thần vĩ đại khác Akhin, người anh hùng nổi tiếng nhất Hy Lạp chính là con củathần biển Thêtix và anh hùng Pêlê, Xixip là con của thần gió Êôn và nữ thầnÊnarêta, chàng trai xinh đẹp Narix là con của thần sông Kêphidơ và tiên nữ NimphơLiriôpê…

Giống như thần thoại Hy Lạp, trong truyện kể dân gian Việt Nam, người anhhùng được sinh ra trong những hoàn cảnh khác thường Mẹ của Thánh Gióng thấy

kì lạ khi trông thấy một dấu chân rất to nên bà đưa bàn chân mình vào dấu chân lạ

để ướm thử Thời gian sau đó bà đã mang thai và sinh ra Thánh Gióng

Trần Giới và Trần Hà cũng được sinh ra trong hoàn cảnh đặc biệt Mẹ củachàng một hôm ra bến sông tắm có giao long nổi lên phủ quanh mình, sau về cómang mười hai tháng, đẻ ra một bọc và nở ra hai người con trai đặt tên là Giới và

Hà Vì vậy mà hai chàng có hình dáng kì lạ, lưng có vẩy như cá lại giỏi nghề sôngnước

Hai nữ tướng Quế Nương và Dung Nương được sinh ra trong một bọc trứng

Bố mẹ hai nàng là vợ chồng Lý Châu ăn ở hiền lành, sung túc nhưng mãi không

sinh nở “Một đêm, bà vợ nằm chiêm bao thấy có năm con rồng và hai con rùa vàng

hiện lên Bà thấy kinh động sau đó thì thụ thai đến ba năm mới sinh ra một cái bọc năm trứng, nở ra được năm người con trai dung mạo khác thường” [19; 408] Hơn

ba tháng sau, bà lại sinh ra một cái bọc và từ trong bọc nở ra hai người con gái nhansắc xinh đẹp, lấy tên là Quế Nương và Dung Nương

Người Hy Lạp cổ đại và người dân Việt Nam xưa cho rằng, những conngười với sức mạnh phi thường, phải có một xuất thân không bình thường Vì vậy

mà dân gian đã sử dụng môtíp nguồn gốc xuất thân thần kì để xây dựng hình tượngngười anh hùng Chính nhờ vào sự xuất thân này mà những người anh hùng trongquá trình chiến đấu và chinh phục tự nhiên của mình đã nhận được sự giúp đỡ rấtnhiều từ thần linh cũng như con người để có thể lập nên những chiến công hiểnhách

b) Môtíp tiêu diệt quái vật

Từ thời xa xưa, mọi hiện tượng tự nhiên đều ảnh hưởng, tác động đến đờisống con người Con người sống gắn bó với thiên nhiên và muôn loài nhưng khôngthể gạt bỏ được nỗi sợ hãi trước sức tàn phá của thiên nhiên Không riêng gì dân tộcnào, con người từ lâu đều tin rằng có những thế lực như thần thánh, ma quỷ, quáivật,… Vì lẽ đó mà họ xây dựng hình ảnh những người anh hùng chiến đấu với quáivật nhằm thể hiện khát vọng chiến thắng, chinh phục tự nhiên, muôn loài

Quái vật trong thần thoại thường được miêu tả với hình hài gớm ghiếc cùngvới sự hung ác và lợi hại Ác quỷ Gorgônêx là tên gọi chung cho ba chị em ác quỷ

mà ai nghe đến tên chúng cũng đủ rung mình sởn gáy “Đầu của chúng có một đàn

rắn độc quấn quanh như một vành khăn Những con rắn này lúc nào cũng ngóc đầu lên tua tủa, nhe nanh há miệng, rãi rớt ròng ròng, sẵn sàng cắn mổ vào bất cứ ai đụng đến chủ nó Miệng ác quỷ thè lè ra hai cái răng nanh nhọn hoắt như răng lợn lòi, như sừng tê giác Tay chúng bằng đồng, móng sắc hơn dao Chúng lại có đôi cánh bằng vàng để có thể bay lượn trên không, di chuyển lên xuống nhẹ nhàng khi giao chiến” [18; 277] Nhưng điều đáng sợ nhất là đôi mắt nảy lửa của chúng, đôi

mắt đỏ ngầu lúc nào cũng ngùn ngụt bốc lửa, hễ nhìn vào ai là lập tức người đó biếnthành đá Vì thế đã từ bao lâu nay, lũ ác quỷ hoành hành mà chẳng ai dám bén mảngđến gần Con mãng xà Hiđrê ở Lernê đáng sợ hơn bởi hơi thở của nó là hơi thở củamột trăm cái đầu to lớn với những cái miệng rộng như những cái nong Nếu nóphồng mang trợn mắt mà phun thì cây cối bị đổ gẫy, nhà cửa bị bốc bay tung tóe.Nguy hiểm hơn là trong hơi thở của Hiđrê có khí độc, ai không may hít phải thì sẽchết ngay tức khắc Quái vật hùng mạnh, nguy hiểm là thế nhưng vẫn bị tiêu diệtkhi gặp các anh hùng trẻ tuổi, đầy tài năng Dũng sĩ Hêraclex bằng sức mạnh và tàitrí đã hạ được mãng xà Hiđrê Mêđuxa, con quỷ hung dữ nhất trong ba chị em ácquỷ Gorgônê cũng phải bỏ mạng trước anh hùng Perxê

Quái vật trong truyện kể dân gian Việt Nam tuy không được miêu tả chi tiếtnhư trong thần thoại Hy Lạp nhưng vẫn mang lại nỗi sợ hãi cho con người

Ngư tinh là một con cá rất lớn Nó đã sống từ lâu đời, mình dài hơn nămmươi trượng, chân nhiều như chân rết, đuôi như cánh buồm, miệng có thể nuốtchửng mười người một lúc, biến hóa vạn trạng, kinh dị khôn lường Khi nó bơi thì

ầm ầm như mưa, sóng nổi ngất trời, thuyền bè qua lại đều bị nó nhấn chìm, ngườitrên thuyền đều bị nó nuốt sống Dân chài lưới rất sợ con quái vật ấy Con Hồ Tinh

ở Long Biên lại là con cáo chín đuôi sống đến hơn nghìn năm, đã thành tinh Conyêu này thường hóa thành người trà trộn trong nhân dân dụ bắt con gái đem về hanghãm hại Ở vùng Phong Châu cũng có một cây cổ thụ gọi là cây chiên đàn, cao hàngnghìn trượng, trước kia cành lá sum suê tươi tốt che kín cả một khoảng đất rộng,nhưng sau nhiều năm, cây khô héo, biến thành yêu tinh, người ta gọi là Mộc Tinh.Con yêu này hung ác và quỷ quyệt lạ thường Chỗ ở của nó không nhất định, khi thì

ở khu rừng này, khi thì ở khu rừng khác Nó còn luôn luôn thay hình đổi dạng ẩnnấp khắp nơi, dồn bắt người để ăn thịt Giống với Mộc Tinh là con thủy quái hung

ác trong câu chuyện của người anh hùng Đam Dông Nó cũng có nhiều phép thuật

rất kì lạ “Có lúc nó hóa thành một con ngựa cái, lông trắng muốt, mắt đen; có lúc

nó hóa thành một bông hoa vàng, nhụy đỏ chói mắt Ngày thường nó hiện nguyên hình là một con quỷ tóc dài quá gót, rang trắng nhởn, mắt sắc như dao” [19; 89]

Tuy nhiên, cả ba con Ngư Tinh, Hồ tinh, Mộc Tinh lợi hại như vậy đều bị Lạc LongQuân tiêu diệt, mang lại cuộc sống bình yên cho dân làng Con quỷ ghê gớm là thếcũng phải chịu chết dưới tay người anh hùng Đam Dông

Quái vật xuất hiện trong thần thoại Hy Lạp và truyện kể dân gian Việt Namtượng trưng cho các thế lực siêu nhiên tồn tại trong tâm thức của con người Môtípngười anh hùng tiêu diệt quái vật biểu trưng cho khát vọng chiến thắng tự nhiên,làm chủ cuộc sống của chính con người Con người không chịu khuất phục trướcbất cứ một thế lực nào cho dù thế lực đó có đáng sợ và nguy hiểm đến đâu

c) Môtíp chịu khó khăn, thử thách

Trong thần thoại Hy Lạp và trong truyện kể dân gian Việt Nam, khi xâydựng nhân vật người anh hùng, ta còn bắt gặp một môtíp chung nữa đó là người anhhùng phải vượt qua những khó khăn và chịu sự thử thách

Người anh hùng Giaxôn khi gặp Pêliax đòi hắn trả quyền cai trị thành Iôncốtlại cho cha mình, Pêliax đưa ra điều kiện: Bắt chàng phải lấy được bộ lông cừuvàng Người anh hùng vĩ đại Hêraclex vất vả hơn khi phải cam chịu hầu hạ choƠrixthê trong mười hai năm Và trong mười hai năm ấy, chàng phải trải qua mườihai thử thách lớn để rửa sạch tội lỗi của mình, thoát được số phận ngắn ngủi củangười trần đoản mệnh Giống như Hêraclex, người anh hùng Uylix cũng phải trảiqua mười năm gian truân, khổ nhục, lưu lạc khắp góc bể chân trời để trở về quêhương Tuy nhiên, dù thử thách có khó khăn và nguy hiểm bao nhiêu thì người anhhùng cũng vượt qua, thậm chí còn lập được nhiều công trạng hơn Trong hành trìnhtìm kiếm bộ lông cừu vàng, Giaxôn giúp người dân vùng biển Kizíc trừ bọn khổng

lồ sáu tay, sau đó còn đánh bại vua xứ Bithini, Amicốt, nổi danh vô địch đánhquyền, không biết bao người đã vỡ sọ trước quả đấm ngàn cân của ông ta Và nhất

là nhờ vào cuộc hành trình này của Giaxôn mà hai ngọn núi đá hai bên bờ biếtchuyển động ở eo biển Ximplêgát đã đứng yên Trong khi thực hiện những yêu cầucủa Ơrixthê, trong suốt mười hai năm, Hêraclex cũng góp một phần công sức khôngnhỏ trong việc giúp nhân dân diệt trừ quái thú, mang lại cuộc sống thanh bình cho

họ Người anh hùng Uylix cuối cùng cũng trở về quê hương thân yêu, trừng trị bọncầu hôn và đoàn tụ với gia đình

Trở lại với truyện kể dân gian Việt Nam, ta có người anh hùng Lạc LongQuân tuy mang danh nghĩa đi ngao du thiên hạ nhưng lại gặp rất nhiều cảnh bấtbình, những khó khăn, thử thách trên đường đi Chàng phải đối mặt với ba con yêutinh: Ngư, Hồ, Mộc rồi đến đội quân của Đế Lai Tuy nhiên khó khăn nào chàngcũng vượt qua và lập được chiến công xuất sắc Anh hùng Lê Lợi trước khi lên làmvua cũng đã mất nhiều thời gian để chiêu mộ binh sĩ, rèn luyện vũ khí và trải quanhiều trận đánh mới giành được chiến thắng

Chính việc chinh phục những thử thách này đã góp phần thể hiện rõ tài năngcũng như phẩm chất của những người anh hùng Khi họ hoàn thành được thử tháchcũng chính là lúc họ đã lập nên những kỳ công to lớn và được mọi người yêu mến,ngưỡng mộ Môtíp chinh phục thử thách khó khăn đóng vai trò quan trọng trong

việc tạo tính ly kì, hấp dẫn và gây ấn tượng cho câu chuyện, đặc biệt là khắc họahình tượng nhân vật anh hùng Vì vậy nó trở thành một đặc trưng cơ bản không thểthiếu đối với thể loại văn học dân gian.

Qua việc phân tích những đặc điểm tiêu biểu, ta có thể thấy hình tượng ngườianh hùng trong thần thoại Hy Lạp và hình tượng người anh hùng trong truyện kểdân gian Việt Nam có nhiều điểm tương đồng Họ là những người có năng lực vớisức khỏe vô song và tài trí tuyệt vời Người nào cũng mang trong mình nhiều phẩmchất tốt đẹp: lòng dũng cảm, gan dạ, sự nhân hậu, sẵn sàng bênh vực kẻ yếu, bảo vệ

họ khỏi những kẻ thù nguy hiểm Người anh hùng còn đối mặt với kẻ thù “hai chân”

để bảo vệ quê hương, đất nước, chống lại các thế lực xâm lược Không những vậy

họ còn chinh phục và tiêu diệt các thế lực siêu nhiên để lập nên những kỳ tích tolớn Để xây dựng hình tượng người anh hùng, cả hai dân tộc đều sử dụng yếu tốthần kì và những môtíp quen thuộc như: môtíp nguồn gốc xuất thân thần kì, môtíptiêu diệt quái vật, môtíp chịu khó khăn, thử thách khiến câu chuyện về người anhhùng thu hút và đầy hấp dẫn Và dù nhân vật đó là bán thần hay người phàm tục đềuđược người xưa tự hào, sùng bái, tôn vinh Người anh hùng chính là niềm tự hàocủa nhân dân, là tấm gương vĩ đại mà nhân dân đời đời ghi nhớ

CHƯƠNG 2: NÉT ĐỘC ĐÁO CỦA HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG THẦN THOẠI HY LẠP SO VỚI HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH

HÙNG TRONG TRUYỆN KỂ DÂN GIAN VIỆT NAM

2.1 Hình tượng người anh hùng

2.1.1 Truyện kể dân gian Việt Nam “thần thánh hóa” người anh hùng

2.1.1.1 “Lí tưởng hóa” người anh hùng

Người anh hùng trong truyện kể dân gian Việt Nam được khắc họa tương đốihoàn hảo, thống nhất về mặt đạo đức và phẩm chất Họ đều là người được nhân dântôn thờ, sùng bái như các vị thần Vì vậy, trong trí tưởng tượng của Việt xưa, ngườianh hùng hội tụ mọi điều tốt đẹp và hầu như không có mặt xấu Để thể hiện điều đó,nhân dân đã kì vĩ hóa, lí tưởng hóa người anh hùng, nâng người anh hùng lên mộttầm cao mới, khác với người thường Mỗi người anh hùng đều mang trong mình tưtưởng và khát vọng của người Việt xưa

Lạc Long Quân là con trai của nữ thần Lạc Long Lữ, nơi thủy cung tráng lệ.Chàng có sức khoẻ phi thường, lại lắm phép lạ, đã ra tay diệt Hồ Tinh, Ngư Tinh,Mộc Tinh và nhiều yêu quái khác Chàng rất mực thương yêu nhân dân, hễ dânchúng gặp nạn, chỉ cần lên tiếng gọi, Lạc Long quân liền về giúp đỡ Không nhữngtạo nên một Lạc Long Quân có tài, có đức, nhân dân còn khiến Lạc Long Quân trởthành tổ tiên của người Việt Chính Lạc Long Quân và Âu Cơ đã sinh ra “bọc trămtrứng”, và người Việt được hình thành từ đó Với trí tưởng tượng của mình, ngườiViệt đã giải thích, ca ngợi và khẳng định nguồn gốc, dòng giống của con người ViệtNam vô cùng cao quý (dòng giống Rồng Tiên) Nó thể hiện một cách sâu sắc niềm

tự tôn, tự hào dân tộc, khơi dậy tình yêu thương, đoàn kết dân tộc trong tâm hồnmỗi con người và tạo nên một hình tượng Lạc Long Quân vô cùng đẹp đẽ Ngườianh hùng tượng trưng cho sức mạnh của cộng đồng Việt cổ đã chinh phục thiênnhiên và dựng nước trên miền trung du và đồng bằng, tượng trưng cho tinh thầndũng cảm và ý thức làm chủ đất nước của người Việt xưa