Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết anna karênina của l n tônxtôi (2017)

Cho nên việc nghiên cứu Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karênina sẽ góp phần giúp các bạn sinh viên tiếp cận sâu rộng hơn các tác phẩm của L.Tônxtôi nói chung và tác phẩm An

Lê Thị Tuyết TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

LÊ THỊ TUYẾT

KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT

TRONG TIỂU THUYẾT

ANNA KARÊNINA CỦA L.N.TÔNXTÔI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ THU HIỀN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung mà tôi nghiên cứu trong khóa luận làkết quả nghiên cứu của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn của TS Lê Thị ThuHiền

Những nội dung này không trùng lặp với kết quả nghiên cứu nào, nếu saitôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả khóa luận

Lê Thị Tuyết

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Cấu trúc khóa luận 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU KHÔNG GIAN TRONG TIỂU THUYẾT ANNA KARÊNINA CỦA L.N.TÔNXTÔI 7

1.1 Không gian xã hội 8

1.1.1 Không gian căn phòng 9

1.1.2 Không gian toa tàu, sân ga 14

1.1.3 Không gian nhà thờ 16

1.2 Không gian thiên nhiên 20

1.2.1 Không gian bầu trời 21

1.2.2 Không gian cánh đồng 22

1.2.3 Không gian khu rừng 25

CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT ANNA KARÊNINA CỦA L.N.TÔNXTÔI 30

2.1 Tổ chức điểm nhìn không gian 30

2.1.1 Điểm nhìn người kể chuyện ………31

2.1.2 Điểm nhìn nhân vật……… 34

2.2 Tổ chức những cặp không gian tương phản, đối lập 36

2.3 Không gian diễn tả tâm lí nhân vật……… 44

2.4 Xây dựng không gian biểu tượng 51

KẾT LUẬN 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nói đến L Tônxtôi là nói đến “một bài học vĩ đại” Và không gì đầy đủ

và sâu sắc đối với L Tônxtôi bằng những lời lẽ quý giá của V.Lênin: “Tầm

quan trọng thế giới của Tônxtôi với tư cách là một nhà nghệ sĩ danh tiếng thế giới của Tônxtôi với tư cách là một nhà tư tưởng và một nhà truyền giáo, cả hai mặt đó mỗi mặt một vẻ, phản ánh tầm quan trọng thế giới của Cách mạng Nga” Tầm quan trọng và sự nổi tiếng của L Tônxtôi được ghi lại trong mẩu

hồi kí của M.Gorki: Tiếp đó V.Lênin nheo mắt nhìn tôi và hỏi: “- Có thể đặt

ai ở Châu Âu ngang hàng với L Tônxtôi ?” Lênin tự trả lời cho mình:

“Không ai cả”.

L.Tônxtôi là một thiên tài nhiều mặt cộng với niềm say mê văn học đượchun đúc từ thuở nhỏ khiến L.Tônxtôi nhanh chóng bước vào thế giới vănchương Trải qua hơn 60 năm với nghề ông đã để lại một di sản văn học đồ sộ

và quý báu như: Bộ ba tự truyện: Thời thơ ấu (1852), Thời niên thiếu

(1854), Thời thanh niên (1857), bộ ba tiểu thuyết lớn: Chiến tranh và hòa

bình (1863-1869), Anna Karênina (1873-1877), Phục sinh (1889-1899),

Đồng thời, phải kể tới hàng chục truyện vừa, hàng trăm truyện ngắn và một số

vở kịch, nhiều bài văn chính luận và thư từ, nhật ký Với sự nghiệp đồ sộ

như vậy, tên tuổi của ông đã nhanh chóng được khẳng định và dành đượcnhiều quan tâm từ bạn đọc và giới nghiên cứu.

Trong đó, bộ ba tiểu thuyết lớn của ông đã đưa tiểu thuyết hiện thực Ngatrở thành tiêu chuẩn và lý tưởng của nghệ thuật, thành một phạm trù thẩm mỹ

Nhà phê bình Anh Matchiu Ácnon trong cuốn Bá tước Tônxtôi cũng đã nhận

xét: “Thời đại của các nhà tiểu thuyết Pháp đã qua rồi… Tiểu thuyết Anh

không có khả năng được cái vinh quang mà tiểu thuyết Pháp đã để mất… Hôm nay tiểu thuyết Nga rất xứng đáng chiếm vinh quang đó.” [5, 23].

Tiểu thuyết Anna Karênina được coi là tiểu thuyết tâm lí xuất sắc, bức

hoạ vĩ đại về thực tại Nga thời kì biến chuyển dữ dội của lịch sử Là mộttrong những bộ tiểu thuyết nổi tiếng và hay nhất của nền văn học Nga và thếgiới Tác phẩm vượt ra khỏi phạm vi một cuốn tiểu thuyết gia đình và trởthành cuốn tiểu thuyết tâm lí xã hội rộng lớn, phản ánh buổi giao thời củanước Nga trong những năm 70 của thế kỉ XIX, đề ra biết bao vấn đề xã hộilớn lao, cấp bách, phức tạp

Tác phẩm Anna Karênina đã thu hút khá nhiều giấy mực của giới

nghiên cứu văn học Nó là mảnh đất vô cùng màu mỡ để cho mỗi người cóthể tìm hiểu, khám phá và khai thác những khía cạnh về nội dung, nghệ thuật

và tư tưởng của tác phẩm Trong đó, việc nghiên cứu về phương diện khônggian nghệ thuật của tác phẩm vẫn còn khá mơ hồ và trừu tượng

Đồng thời, L.Tônxtôi còn là tác giả trong nhà trường, các tác phẩm củaông được giảng dạy từ bậc phổ thông đến Cao đẳng, Đại học Cho nên việc

nghiên cứu Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karênina sẽ

góp phần giúp các bạn sinh viên tiếp cận sâu rộng hơn các tác phẩm của

L.Tônxtôi nói chung và tác phẩm Anna Karênina nói riêng Và từ đó có thể

xác định cho mình một phương pháp học và dạy tốt hơn khi ra trường phổthông Và xuất phát từ lòng ngưỡng mộ và yêu thích tài năng L.Tônxtôi và

văn học Nga giàu tính nhân văn và đặc biệt là sự độc đáo về tổ chức không

gian nghệ thuật của tác phẩm Anna Karênina chúng tôi lựa chon nghiên cứu

đề tài: “Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karênina của

L.N.Tônxtôi”

2 Lịch sử nghiên cứu

L.Tônxtôi là nhà văn lớn từ lâu đã làm tốn không ít giấy mực của đôngđảo giới nghiên cứu và các thế hệ bạn đọc yêu mến ông

Mỗi lần nhắc đến L.Tônxtôi, ta nghĩ đến tác giả của những bộ tiểu thuyết

đồ sộ, dày hàng ngàn trang với Chiến tranh và hoà bình, Anna Karênina,

Phục sinh Tác phẩm Anna Karênina đã có lịch sử tiếp nhận hơn một trăm

năm và có thể sánh ngang với Chiến tranh và hòa bình về khả năng lưu giữ

trong kí ức của bạn đọc Qua đó thấy được sức hấp dẫn của tác phẩm tronglòng công chúng

Khi tác phẩm được đăng trên nguyệt san Tin tức Nga (số mở đầu năm 1875) Anna Karênina đã tạo ra cơn sốt trong giới độc giả yêu văn học Năm

1877, Đôxtôiepxki ca ngợi Anna Karênina như một tác phẩm nghệ thuật

hoàn hảo mà văn học Châu Âu đương thời không có gì có thể so sánh được

Còn Thomas Nann coi Anna Karênina là tiểu thuyết xã hội vĩ đại nhất của văn học thế giới (1928) Ở Việt Nam, Anna Karênina (với tên An Na Kha Lệ

Ninh) được đăng lần đầu tiên trên Tạp chí Pháp - Việt ở Hà Nội và báo Tràng

An ở Huế năm 1937 Vũ Ngọc Phan, người dịch tác phẩm này, đã thấy đây làmột kiệt tác, “làm cho người đọc dù ở phương Tây hay phương Đông đềuthông cảm và say sưa”

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trường Lịch đã có khá nhiều bài viết nghiên

cứu về L.Tônxtôi và tác phẩm Anna Karênina Trong bài viết Lep Tônxtôi và

hành trình đi tìm sự thật, nhà nghiên cứu đã khái quát những vấn đề cơ bản

của cuốn truyện: “… nhân vật Anna Karênina người con gái đẹp có sức

quyến rũ kì lạ đến ma quái, với một vẻ dịu dàng và thùy mị lạ lùng trên bộ mặt yêu kiều… Nhưng thật đáng buồn, cái bi kịch khủng khoảng triền miên của xã hội Nga nửa sau thế kỉ XIX lại đổ xuống đầu người đàn bà đẹp đẽ ấy, dẫn đến cái chết bi thảm giữa hai gọng kìm của thế lực phong kiến tàn tạ (…)

và thế lực tư sản hào nhoáng, hùng hổ nhưng bất lực…” Nhưng không dừng

lại trong phạm vi gia đình, L.Tônxtôi còn mở rộng phạm vi ra vấn đề mâuthuẫn giữa địa chủ và nông dân Để từ đó, ông rút ra được một sự thật lớn lao

hơn là “để giải phóng nông dân…”.

Hay trong cuốn Lịch sử văn học Nga, Nguyễn Trường Lịch lại một lần

nữa khái quát những giá trị của cuốn tiểu thuyết này Tác giả đưa thêm nhận

xét của V.Ermilôp về chủ đề của tác phẩm: “ Gia đình li tán xa lạ với con

người, chính là hình ảnh của cái xã hội đã giết chết Anna Lêvin tìm mọi khả năng khẳng định cuộc sống giữa những con người sao cho cuộc sống đó là một gia đình thực sự thân yêu, thống nhất, một tình yêu thương toàn nhân loại” Đó chính là giá trị tư tưởng, giá trị thẩm mĩ, giá trị nhân văn, nhân bản

mà nhà văn đã mang lại cho chúng ta

Trong bài viết nhân dịp Kỷ niệm 50 năm ngày mất của đại văn hào Nga

L.Tônxtôi đăng trên tạp chí “Nghiên cứu văn học” số 11 năm 1960, tác giả

Nguyễn Hải Hà cũng đã từng khẳng định: “Anna Karênina tiếp tục giải quyết

vấn đề ý nghĩa và mục đích cuộc sống, số phận giai cấp quý tộc và nông dân, quan hệ giữa thành thị và nông thôn, sống và chết, tình yêu và hạnh phúc, hôn nhân và gia đình, những vấn đề triết lí nhân sinh cơ bản nhất của thời đại” Nguyễn Hải Hà đã góp phần nâng tầm giá tri tư tưởng của nhà văn

L.Tônxtôi trong sản phẩm tinh thần của mình

V.Sclôp –xki trong cuốn Lep – Tônxtôi ((2 tập) – Nxb Văn hóa – Hà Nội – 1978) cũng có nhiều bài viết về tác phẩm Anna Karênina: Như quá trình

nhà văn lấy nguyên mẫu như thế nào? Công việc viết tiểu thuyết được sắp xếp

theo trật tự nào? Và quan trọng là nhà nghiên cứu đã khẳng định được nhữnggiá trị trọng tâm của tác phẩm Tất cả nhằm cung cấp cho bạn đọc một cáinhìn toàn diện, sâu sắc về tác phẩm này Để từ đó người đọc có thể hiểu đượcnhững nội dung tư tưởng mà nhà văn đưa ra.

Điểm qua một số lịch sử nghiên cứu, có thể thấy đa số các công trình

nghiên cứu về Anna Karênina đều ít nhiều bàn đến không gian nghệ thuật ở

những mức độ khác nhau Điều đó chứng tỏ vấn đề về không gian nghệ thuậtcòn chứa nhiều thú vị liên quan đến nhận thức tác phẩm, có vai trò quan trọngnhư chìa khóa giải mã bí mật cuốn tiểu thuyết này Chính vì thế, khóa luận sẽ

tập trung xem xét và tìm hiểu không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna

Karênina từ đó thấy được những nét độc đáo của tài năng bậc thầy L.Tônxtôi

và giúp người đọc có thêm cách tiếp cận mới để khám phá những giá trị đặcsắc của tác phẩm này

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu khóa luận của chúng tôi là nghiên cứu có hệ thống

để làm sáng tỏ vấn đề về “Không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna

Karênina của L.N.Tônxtôi” Qua đó thấy được những đặc sắc về phong cách

nghệ thuật của đại thi hào L.Tônxtôi Để thực hiện được mục đích này chúngtôi đề ra nhiệm vụ nghiên cứu sau:

-Làm rõ các khái niệm, những vấn đề liên quan đến không gian nghệthuật, các kiểu loại không gian nghệ thuật

-Chỉ ra nét đặc sắc trong việc tổ chức không gian nghệ thuật trong tácphẩm để thấy được phong cách nghệ thuật của tác giả

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

-Về đối tượng nghiên cứu, chúng tôi khảo sát nghiên cứu đề tài này dựa

trên văn bản Anna Karênina của L.N.Tônxtôi do Nhị Ca và Dương Tường

dịch (Nxb Văn hóa- Thông tin, năm 2003)

-Phạm vi nghiên cứu của chúng tôi là khai thác những kiểu không gian

nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karênina, từ đó chỉ ra những nét đặc sắc

trong việc tổ chức không gian nghệ thuật của L.N.Tônxtôi, đồng thời khẳngđịnh tài năng nghệ thuật của nhà văn này

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát, thống kê

- Phương pháp thi pháp học

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

6 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóaluận được cấu trúc thành 2 chương:

Chương 1: Các kiểu không gian trong tiểu thuyết Anna Karênina của

L.N.Tônxtôi

Chương 2: Tổ chức không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna

Karênina của L.N.Tônxtôi.

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU KHÔNG GIAN TRONG TIỂU THUYẾT

ANNA KARÊNINA CỦA L.N.TÔNXTÔI

Trong quá trình nghiên cứu văn học, các nhà nghiên cứu đã đưa ra rấtnhiều các quan niệm khác nhau về không gian nghệ thuật trong tác phẩm vănhọc, nhưng các quan niệm đều có sự thống nhất chung là không gian nghệthuật không đồng nhất với không gian hiện thực Bởi văn chương không chỉ lànghệ thuật thời gian mà còn là nghệ thuật không gian, một nghệ thuật khônggian đặc thù Tính đặc thù này cũng do chất liệu xây dựng hình tượng là ngôn

từ qui định Không gian nghệ thuật gắn với sự cảm thụ về không gian có giátrị tình cảm nên nó mang tính chủ quan của người sáng tác Do vậy, khônggian nghệ thuật có tính độc lập tương đối không quy được vào không gian địalí

Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học đã đưa ra định nghĩa: “Không

gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một “điểm nhìn”, diễn ra trong trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể(…) Không gian nghệ thuật gắn liền với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ quan Ngoài không gian vật thể còn có không gian tâm tưởng.” [8, 160] Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có

tác dụng mô hình hóa các mối liên hệ của bức tranh xã hội như tôn giáo, đạođức, tôn ti trật tự… Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tínhphân giới… Không gian nghệ thuật cho thấy cấu trúc bên trong của tác phẩmvăn học, các ngôn ngữ tượng trưng, quan niệm về thế giới của tác giả hay củamột giai đoạn văn học Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độcđáo của các hình tượng nghệ thuật

Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học Trần Đình Sử lí giải thêm: “không

gian nghệ thuật là hình thức tồn tại cùng thế giới nghệ thuật” Ông còn khẳng

định một cách hết sức chắc chắn: “không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng

tạo của nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan niệm nhất định về cuộc sống” Như vậy, không gian nghệ thuật là phương thức tồn tại

và triển khai của thế giới nghệ thuật Không gian nghệ thuật trở thành phươngtiện chiếm lĩnh đời sống, “mang ý nghĩa biểu tượng nghệ thuật” Và sự miêu

tả, trần thuật bên trong tác phẩm văn học bao giờ cũng xuất phát từ một điểmnhìn, ta xác định được vị trí của chủ thể trong không - thời gian, thể hiện ởphương hướng nhìn, diễn ra trong một trường nhìn nhất định

Nhìn chung, không gian nghệ thuật không phải là không gian hiện thựcvật lí mà là hình tượng không gian, là hình thức tồn tại của hình tượng conngười trong thế giới nghệ thuật Nó là mô hình nghệ thuật về cái thế giới màcon người đang sống, đang cảm thấy vị trí và số phận của mình Không gian

là một trong những yếu tố nghệ thuật bao gồm không gian bối cảnh, tự nhiên,tâm lí Việc nghiên cứu về yếu tố không gian, giúp chúng ta có thể hình dung

ra bối cảnh xã hội, đi sâu vào tâm lí nhân vật để tìm hiểu những tầng nghĩakhác nhau của tác phẩm văn học

Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karênina

giúp chúng ta hiểu hơn về không gian nghệ thuật, đồng thời hiểu hơn về tácphẩm cũng như tài năng về cách tổ chức không gian nghệ thuật củaL.N.Tônxtôi

1.1 Không gian xã hội

Trong tác phẩm, tác giả tập trung khắc họa lên một Matxcơva vàPetecbua, đó là không gian của giới quý tộc thượng lưu Không gian ấy đượctạo nên bởi không gian của những căn phòng ( phòng khách, phòng trà, phòng

vũ hội, sở quan liêu …), những tòa nhà biệt thự, những sân ga hào nhoáng

hay nhà thờ nguy nga, chuồng đua ngựa… Những không gian ấy đã khái quátđược bức tranh sinh động về một xã hội thượng lưu đương thời.

1.1.1 Không gian căn phòng

Trong tiểu thuyết Anna Karênina, ta thấy không gian căn phòng xuất

hiện với tần số dày đặc và đa số hoạt động của các nhân vật đều gắn với loạikhông gian này Không gian căn phòng (có thể là phòng khách, phòng ngủ,phòng bếp, phòng đọc sách, phòng làm việc…) là nơi diễn ra các hoạt độngthường nhật của con người, là nơi mà con người bộc lộ bản thân mình mộtcách rõ ràng và chân thật nhất

Bức tranh đô thị trong tác phẩm chủ yếu khắc họa lên một Maxcơva, mộtPêterbua của giới quý tộc thượng lưu Chúng được ghép lại bằng các khônggian đặc trưng là những phòng khách phù phiếm mà “muốn câu chuyện khôngdừng lại thì phải dùng đến phương sách nói xấu nhau”

Không gian căn phòng trong Anna Karênina nổi bật là phòng khách quý

tộc Phòng khách quý tộc là nơi chứa chấp bọn quý tộc giả tạo, là nơi kháovặt, bàn phiếm về chính sự và thời cuộc… Nó được ví như một xưởng dệt.Mỗi khi mở tiệc là bà chủ phòng khách trưng bày những bộ quần áo sặc sỡ,khoe khoang những vât dụng sang trọng… Tất cả đều thể hiện tính chất máymóc, tẻ nhạt trong sinh hoạt của nó

Trong Anna Karênina cuộc sống xã hội thượng lưu thu nhỏ được thể

hiện qua giới của các cuộc khiêu vũ, tiệc tùng, trưng diện, cái giới một taybấu víu vào hoàng gia để khỏi rớt xuống giới nửa thượng lưu, mà họ cho làđáng khinh tuy nó có những sở thích không phải chỉ tương tự mà giống hệtvới sở thích của giới thượng lưu chính cống và thể hiện rõ nhất qua quận chúaBetxy Tvecxkaia Betxy Tvecxkaia là vợ người anh em họ của Anna, tất cảnhững cuộc vui đều không thiếu mặt bà và bà còn là một người phụ nữ ngoạitình Trong một buổi tổ chức tiệc trà tại nhà bà, phòng khách quý tộc hiện lên

đầy tráng lệ, sang trọng với cánh cổng đồ sộ, bậc thềm rộng, một phòng khách

rộng lớn tường màu sẫm và được trải thảm êm “từ những cửa khác nhau , gần

như cùng một lúc bước vào phòng khách lớn có tường màu sẫm và trải thảm

êm, có chiếc bàn sáng rực, trên đó màu trắng khăn trải bàn, chất bạc chiếc

ấm đun trà và chất sứ trong suốt của bộ khay chén, lấp lánh dưới ngọn lửa nến.” [18,239,I] Từ không gian căn phòng đến các đồ dùng đều sang trọng

và quý báu Nhưng trong không gian sang trọng đó những người khách đó lại

uống trà và bàn về chuyện nói xấu nhau “quanh ấm trà và quận chúa Betxy,

câu chuyện sau khi cũng ngập ngừng như vậy giữa ba đầu đề không thể tránh được: tin tức trong ngày, chuyện sân khấu và gièm pha người chung quanh,

đã dừng lại ở đầu đề cuối cùng đó, tức nói xấu nhau.” [18,241,I].

Hay trong không gian của những buổi khiêu vũ, nơi mà Anna gặp vàkhiêu vũ với Vrônxki Tại nơi này tình yêu của họ nảy nở và cũng từ đâynhững sóng gió, bi kịch bắt đầu kéo đến

Anna được mời dự tiệc khiêu vũ, không gian vũ hội hiện lên hoa lệ, căn

phòng tràn ngập ánh sáng “Vũ hội vừa bắt đầu thì Kitty cùng mẹ bước lên cầu

thang lớn trang trí đầy hoa và ngập ánh sáng, với những người hầu đeo tóc giả rắc phấn, quần áo đỏ, đứng thành hàng rào danh dự Từ các phòng khách vẳng tới tiếng lào xào như tiếng tổ ong, và trong khi hai mẹ con liếc nhìn lần chót để ngắm lại quần áo và đầu tóc trong tấm gương ở đầu cầu thang có chậu cảnh bao quanh, thì tiếng nhạc cử điệu vanxơ đầu tiên nổi lên, nương theo âm thanh nhịp nhàng thận trọng của những cây vĩ cầm trong dàn nhạc”

[18,159,I] Tất cả những con người ở đây đều tham gia vào cuộc ăn chơi mộtcách nhiệt tình và vui vẻ Tại đây, cuộc tình giữa Vrônxki và Kitty vừa kếtthúc thì cuộc tình mới giữa Vrônxki và Anna bắt đầu Cũng từ đây câu chuyệntình giữa Anna và Vrônxki bắt đầu xảy ra bao nhiêu câu chuyện bi hài Ta cóthể thấy căn phòng vũ hội này là nơi khởi đầu mọi nỗi bất hạnh và đau khổ

của Anna vì sau lần gặp mặt đó Anna phải đối mặt với sự dằn vặt của lươngtâm Nàng cảm thấy tội lỗi, hổ thẹn, không dám đối mặt với Karênin với mọingười và với con trai mình.

Qua không gian phòng khách quý tộc trong Anna Karênina, L.Tônxtôi

đã mô tả gần như hoàn chỉnh những thói hư tật xấu của xã hội thượng lưu Ngalúc bấy giờ Những trò tiêu khiển xa hoa, vô vị và có phần man rợ (như cuộcđua ngựa mà tại đó, con Lao Xao của Vrônxki đã gãy xương sống và bỏmạng) hay những buổi tiệc hào nhoáng của giới quý tộc mà chủ đề duy nhất

để có thể duy trì cuộc nói chuyện giữa các phu nhân là nói xấu người khác,…Những cuộc ngoại tình, lối sống đạo đức giả của giới thượng lưu NhữngBetxy Tvecxkaia, Liđya Ivanốpna , Liza Merkalôva không hề hổ thẹn trongnếp sống quen dối trá, mà ngang nhiên đi lại với tình nhân ở ngay giữa nhàchồng, lấy đó làm thú vui chơi cho cuộc sống rỗng tuếch, bê tha LiđyaIvanốpna bề ngoài có vẻ trái ngược với lối sống bê tha của Betxy Tvecxkaia,nhưng thực chất cuộc sống bên trong bà ta cũng đầy rẫy những thèm muốnxấu xa, đeo mặt nạ đạo đức, đứng ra gìn giữ phong tục, tín ngưỡng, biếnchúng thành thứ tiết hạnh giả dối, mê tín dị đoan Vrônxki với lối sống địachủ lai căng, xa lạ với dân tộc Chàng là người Nga sống trên đất nước Nga,nhưng chung quanh toàn là người và vật từ nước ngoài đem vào Từ máy móclàm ruộng, đồ đạc, sách báo đến cả đồ chơi trẻ con cũng đều mua ở nướcngoài Nào ngựa giống Anh, hầu phòng người Pháp, quản lý người Đức, nhàthương kiểu Mỹ, nói chuyện bằng tiếng Pháp, ăn chơi theo lối Anh Haynhững người như Karênin – dạng người quan liêu kiểu mẫu trong cả việccông lẫn việc tư, suy tính máy móc và xử sự bất nhân Đây là con đẻ của nướcNga chuyên chế, xa rời đời sống, đối địch với nhân dân Tuy bề ngoài có vẻKarênin có quan hệ với rất nhiều người trong giới quý tộc, nhưng kỳ thực

Karênin không có lấy một người bạn thân Ông sống lẻ loi, co lại, nghi ngờ vàkhinh bạch.

Cùng với những phòng khách quý tộc là những ngôi nhà, những “mái ấmgia đình” Ngay từ phần mở đầu của tác phẩm đã xuất hiện không gian của

những ngôi nhà, những tổ ấm gia đình “Mọi gia đình hạnh phúc đều giống

nhau, nhưng mỗi gia đình bất hạnh lại khổ sở theo cách riêng” Ngôi nhà là

nơi các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, cùng nhau sinh hoạt

Có thể thấy không gian gia đình xuất hiện rất nhiều trong tác phẩm và là mạch

chính để nhà văn phát triển tác phẩm Trong Anna Karênina hiện lên nổi bật

nhất là ngôi nhà biệt thự của Karênin tượng trưng cho giới quý tộc thượng lưu

và ngôi nhà của Lêvin tượng trưng cho giới địa chủ nông dân Ở hai ngôi nhànày có nhiều điểm khác nhau

Ngôi nhà biệt thự của Karênin là ngôi nhà tiêu biểu cho tầng lớp thượnglưu Đó là những dinh cơ tráng lệ và to lớn, được xây dựng theo phong cáchkiến trúc cổ điển của nước Nga với diện mạo bên ngoài rực rỡ, nội thất lộnglẫy, sang trọng “trang trí đầy chân dung và đồ sứ cổ” Ngôi nhà của Karênin

là một dinh cơ rộng lớn được xây dựng theo cấu trúc cổ điển với phòng kháchrộng, phòng ăn trang trọng, phòng ngủ và phòng làm việc cũng rộng không

kém Trong nhà được trang trí những đồ dùng cổ đắt tiền “Chiếc đồng hồ đen

từ thời Pie đệ nhất”, “cái bàn thẩm bằng cẩm thạch”…, lò sưởi lớn lúc nào

cũng cháy rực nhưng mà không có bóng dáng con người ở đó Không gianrộng nhưng ánh sáng thì lại ít ỏi làm cho ngôi nhà trở thành địa ngục trần gian

không có chút ánh sáng, ánh sáng của sự sống “… ngọn đèn duy nhất chiếu

sáng trên tấm thảm của phòng khách mờ tối chỉ có chút ánh sáng phản chiếu lên bức chân dung ông, mới hoàn thành, treo phía trên đi văng, và đi vào buồng vợ có hai cây nến đang cháy, soi sáng các bức chân dung họ hàng, bạn

bè nàng…” [18,254,I].

Nhưng ngôi nhà đối với Karênin chỉ là nơi ông trở về sau ngày làm việc

và thực hiện những công việc lặp đi lặp lại “Trở về nhà, Alêcxây

Alêcxanđrôvich vào phòng làm việc như thường lệ, ngồi xuống ghế bành, mở quyển sách bàn về cựu giáo La-mã ở chỗ có đánh dấu bằng con dao dọc giấy,

và, theo thói quen, đọc cho tới một giờ sáng … Đến giờ đã định như thường

lệ, ông đứng dậy và đi rửa ráy trước khi ngủ” [18,253,I] Mỗi giờ phút của

Karênin đều có công việc và chủ đích rõ ràng Để thu xếp đầy đủ mọi việc

trong ngày, ông buộc mình phải triệt để theo đúng giờ giấc “Không vội vã và

không nghỉ ngơi”, đó là phương châm của ông Ngôi nhà của Karênin còn

thường xuyên xảy ra những tranh cãi giữa hai vợ chồng ông Nguyên nhânsâu xa chính là cuộc hôn nhân áp đặt không hạnh phúc giữa Anna và Karênin

Và những cuộc tranh cãi xảy ra nhiều hơn khi có sự xuất hiện của nhân vậtthứ ba, đó là Vrônxki-người tình của Anna Cho thấy một điều là: “Khôngphải nhà cao cửa rộng, giàu có mới hạnh phúc mà phải cần có sự quan tâm vàyêu thương từ các thành viên trong gia đình”

Trái ngược với tư thất lộng lẫy của Karênin, đó là ngôi nhà ấm cúng củaLêvin Ngôi nhà của Lêvin tiêu biểu cho những ngôi nhà ở làng quê Nga với

kiến trúc đơn giản cho đến đồ vật cũng đơn giản “Phòng làm việc sáng dần

lên dưới ánh nến Những chi tiết quen thuộc hiện ra khỏi bóng tối: gạc hươu, giá sách, gương soi, cái bếp lò mà những ống khói đáng lẽ phải chữa từ lâu, cái đi- văng của cha chàng, cái bàn lớn; trên mặt bàn, một quyển vở đầy chữ chàng viết Nhìn tất cả những thứ ấy, trong một lúc chàng đâm ngờ vực khả năng có thể thay đổi lối sống, như chàng đã mơ mộng khi đi đường”

[18,183,I] Chúng được tác giả ưu ái và cho chúng một tâm hồn phong phú,chúng bủa vây lấy Lêvin và nói: “Không Anh sẽ không bỏ chúng tôi Anh sẽkhông thay đổi, anh vẫn sẽ y nguyên như cũ, với những ngờ vực, với nỗi tựbất mãn muôn thủa của anh, với những mưu toan vùng lên vô ích, những vấp

ngã và chờ đợi thường xuyên một thứ hạnh phúc không tài nào đạt tới vì nóngoài tầm với của anh”.

Ngôi nhà với các vật dụng đơn sơ, giản dị như cái bàn gỗ, lò sưởi cũ kĩnhưng lúc nào cũng cháy, sàn gỗ ấm cúng… Ngôi nhà của Lêvin luôn ấmcúng bởi bếp lò lúc nào cũng cháy rực hồng và tinh thần hiếu khách luôn chàođón mọi người đến thăm ngôi nhà Ngôi nhà là nơi các thành viên trong giađình sum họp, ở cạnh nhau cùng trò chuyện chứ không như biệt thự củaKarênin

1.1.2 Không gian toa tàu, sân ga

Những hình ảnh sân ga, đường sắt, con tàu, tượng trưng cho nước Nga tưsản mới hình thành Không gian sân ga tuy được nhắc đến ít nhưng khônggian đó có ý nghĩa vô cùng quan trọng Đó là không gian tượng trưng Ở phầnđầu tác phẩm, không gian sân ga hiện lên náo nhiệt với hàng ngàn lượt khách

Là nơi đông đúc với mọi hạng người từ công nhân, nông dân cho đến bọn tư

sản, quý tộc “Cảm giác về đoàn tàu sắp tới ga mỗi lúc một rõ qua cảnh náo

nhiệt không ngừng tăng thêm trên sân ke: phu khuôn vác đi đi lại lại, cảnh binh và nhân viên nhà ga xuất hiện, người đón khách đi tàu kéo tới Thấp thoáng qua lớp sương mù, bóng những công nhân mặc áo choàng ngắn lót lông đi ủng dạ mềm vượt qua đường sắt chằng chịt Từ xa vọng đến tiếng xì xì của nồi hơi và tiếng một vật nặng nề đang chuyển động” [18,135,I] Đến khi

tàu gần đến sân ga và kéo còi từ xa Sân ga bỗng rung chuyển, chiếc đầu máyphì làn hơi nước bị giá rét đánh bạt xuống, chạy vào trong ga, “biên” bánh xegiữa co vào doãi ra chầm chậm và đều đặn; anh thợ máy mặc áo bông, sươnggiá phủ đầy người, cúi chào; tiếp sau toa than, toa chở hàng, bên trong có mộtcon chó sủa ủng ẳng, tiến lại gần làm cho sân ga càng rung chuyển mạnh, cuối

cùng là những toa hành khách rùng rình trước khi đỗ lại “Người soát vé nhanh

nhẹn nhảy xuống thổi còi Đằng sau bác ta, những hành khách nôn nóng bắt

đầu lần lượt bước xuống: một sĩ quan cận vệ cứng như cái que, đang nghiêm khắc nhìn quanh, một lái buôn nhỏ xách cái bị, vẻ bận rộn, nụ cừi trên môi; một nông dân quàng túi chéo ngang vai” [18,136,I] Và không gian sân ga

chính là nơi Anna và Vrônxki đã gặp nhau lần đầu tiên “chàng dừng lại

nhường lối cho một thiếu phụ bước ra” Với cái nhìn ngắn ngủi, Vrônxki đã

bị ấn tượng bởi vẻ dịu dàng và thùy mị lạ lùng trên bộ mặt yêu kiều ấy Toànthân nàng toát lên một sức sống dào dạt qua ánh mắt và nụ cười Trong khôngkhí tấp nập nhiều người như vậy, một người gác đường tàu, vì say rượu hay

do quấn áo mũ tùm hum chống rét, không nghe thấy tàu giật lùi đã bị chènchết Cái xác mất cả nhân dạng Anna nhìn thấy và sợ hãi thốt lên: “Đó làđiềm gở” Thật đúng như vậy, cái chết của người đàn ông đó vẫn luôn ám ảnhAnna và cho đến khi nàng cũng tự sát bằng việc để cho xe lửa chèn qua giốngnhư người đàn ông đó

Trong phần cuối truyện khi mà Anna đi tìm Vrônxki thì sân ga cũnghiện lên tấp nập con người, người đợi xe, người xuống tàu, người bán hàngmỗi người một vẻ làm cho không gian sân ga trở thành một thế giới thu nhỏ

với đủ hạng người “Nàng nhìn qua cửa sổ phía trên người đàn bà, nhìn đám

người ra tiễn giờ đây như đang lùi dần, đứng sững trên sân ga Toa xe Anna ngồi đều đặn rung lên ở mỗi chỗ “gioăng” đường ray, đi dọc sân ga, vượt qua bức tường gạch, cột tín hiệu rồi những toa xe khác; bánh xe lăn mỗi lúc một nhanh hơn trên đường sắt, trong tiếng kim khí khẽ va nhau” [18,474-

475,II] Mặt trời xế bóng chiếu xuống những tia nắng chói qua cửa sổ và mộtlàn gió nhẹ thổi bay màn cửa lên Anna quên hẳn mọi chuyện và những ngườixung quanh vừa hít thở không khí mát dịu vừa suy nghĩ Khi tàu dừng lại ở

ga, “nàng đi xuống theo đám đông hành khách” Khi là phu khuân vác chạy

đến xin mang hành lí, khi là bọn trai trẻ cứ nhìn nàng từ đầu đến chân, khi thì

những người đi ngược lại lúng túng va phải nàng… Đến đầu sân ga, “một tốp

đàn bà và trẻ con” đến đón một ông đeo kính đang cười ầm ĩ và một chuyến

tàu hàng đang tiến đến

Như vậy, không gian toa tàu, sân ga là không gian xã hội mở rộng, nótượng trưng cho xã hội tư bản chủ nghĩa mới hình thành Đó là nơi hỗn tạp,không có quy củ, không có tôn ti trật tự và trách nhiệm Cái chết của ngườigác đường ở sân ga cùng với sự thờ ơ của chính quyền, quan lại dường như

ám chỉ một xã hội không có tương lai mà chỉ đem lại bất hạnh cho nhân dânNga L.Tônxtôi bày tỏ thái độ lên án, tố cáo bọn tư sản đã làm cho đời sốngnhân dân Nga thêm cực khổ và vất vả

1.1.3 Không gian nhà thờ

Ở xứ sở Nga, tôn giáo mà họ theo chủ yếu và nhiều nhất là đạo Thiênchúa Thiên Chúa là Đức Chúa Trời, tức là Đấng làm vua cõi Trời, Đấng đãtạo dựng ra vạn vật Thiên Chúa Giáo là đạo thờ Đức Chúa Trời Và kiến trúcnổi bật của đạo Thiên chúa chính là nhà thờ Nhà thờ là nơi thiêng liêng đượcdùng để tổ chức những dịp lễ quan trọng Song mỗi nhà thờ đều mang mộtdáng vẻ khác nhau, mỗi một nhà thờ là một lâu đài kiến trúc độc đáo mangphong cách Nga Không chỉ với dáng vẻ bên ngoài mà kiến trúc bên trongcũng thật đặc biệt, được trang hoàng bằng những tác phẩm hội họa, nhữngbức tượng, bức tranh tuyệt mỹ của các danh họa tài ba trên thế giới Vào trongnhà thờ có cảm giác như ta đang đứng trong một cung điện lộng lẫy bởinhững họa tiết trang trí cầu kỳ, bởi các bức tranh thánh sống động và nhữngnét chạm khắc vô cùng tinh tế của các nghệ nhân trên những cánh cửa gỗkhổng lồ Tạo nên không khí tín ngưỡng trang nghiêm và thiêng liêng

Trong tác phẩm đó là nhà thờ ở Maxcơva - nơi tổ chức hôn lễ của cặpđôi Lêvin và Kitty, buổi tổ chức hôn lễ thiêng liêng giữa Lêvin và Kitty.Không gian nhà thờ hiện lên tràn ngập ánh sáng của đèn, nến với những quankhách ăn mặc sang trọng và quý phái Một đám đông, phần lớn gồm đàn bà,

vây quanh nhà thờ sáng trưng… Hơn hai chục cỗ xe đậu thẳng hàng dọcđường phố dưới sự trông coi của cảnh sát Một sĩ quan cảnh sát, choáng lộntrong bộ đồng phục, đứng gần cửa ra vào, bất chấp trời lạnh Luôn luôn cónhững cỗ xe ngựa mới đến và khi là những bà mình đầy hoa, vén gấu xiêm áolòa xòa lên, khi là những ống kính cẩn ngả mũ lưỡi trai hoặc mũ dạ, đi vào

nhà thờ “Trong nhà thờ, hai chùm đèn treo cùng tất cả nến đặt trước những

tượng thánh đều đã được thắp lên Bàn thờ rực rỡ vàng trên nền đỏ, những nét trạm vàng trên tượng thánh, chất bạc của giá đèn và giá nến, gạch lát nền nhà, những tấm thảm, những lá cờ phía trên hội hát, bậc thềm lầu giảng, những sách giảng kinh đã cũ và đen nhẻm, những khăn quàng và áo thụng làm lễ, tất cả đều tràn ngập ánh sáng Bên phải, trong đám đông những lễ phục và cà vạt trắng, những triều phục và lụa là, những nhung và đoạn, những mớ tóc và hoa chồng chất, những bả vai và cánh tay trần cùng găng tay dài: một tiếng xì xào nho nhỏ và sôi nổi truyền đi, vang lên một cách kỳ lạ dưới vòm mái cao” [18,20,II] Mỗi lần cửa mở ra khẽ rít lên, tiếng xì xào lại

ngừng bặt và mọi người đều quay về phía đó, hy vọng trông thấy cô dâu chú

rể đi vào

Tất cả Matxcơva, họ hàng và bạn bè đều dự đám cưới Cô dâu chú rểhiện lên thật đẹp đôi Cô dâu với mái tóc bồng phủ khăn voan dài trắng và hoatrắng, cổ áo chun cao che kín một cách trinh bạch hai bên cái cổ cao, mảnh,chỉ để hở một ít đằng trước, vóc người thon thả lạ thường Tại nhà thờ đènnến sáng trưng cuộc lễ trao nhẫn diễn ra, ở đó các bà các cô trang điểm lộnglẫy và các ông thắt cà vạt trắng, mặc lễ phục với những câu chuyện kín đáovẫn rì rầm tiếp tục Sau lễ trao nhẫn, một người giúp lễ trải ra giữa nhà thờ,trước chiếc giá sách lễ, một tấm lụa hồng, hội hát cất tiếng hát một bài ca vịnhvới lối tŕnh diễn tinh tế, vị linh mục quay lại chỉ cho đôi vợ chồng mới cướitấm lụa hồng trải trên mặt đất Cả Lêvin và Kitty cùng đặt chân lên tấm thảm

lụa hồng đó với tâm trạng hoan hỉ Sau những câu hỏi theo thủ tục về ýnguyện thành hôn của đôi thanh niên, và sau những câu trả lời mà chính họnghe cũng thấy lạ tai, bắt đầu một nghi lễ mới Lắng nghe lời cầu nguyện củacha sứ và của mọi người trong thánh người “Ban cho cặp vợ chồng mới cưới

sự trong sạch và đầy ơn phúc” và để cho họ “sung sướng khi nhìn thấy concái” Họ vui thích lắng nghe đọc Thánh thư… Họ vui vẻ uống cốc rượu đỏnóng pha nước và càng hoan hỉ hơn khi linh mục, vén áo chùng sang bên,nắm tay họ và dẫn đi quanh giá sách lễ Sau khi nhấc vòng hoa khỏi đầu họ,linh mục độc câu kinh cuối cùng và chúc mừng đôi vợ chồng mới cưới Ông

mỉm cười hiền hậu và bảo chàng bằng một giọng dịu dàng: “- Hãy hôn vợ con

đi, còn con, hãy hôn chồng con đi” Lêvin thận trọng hôn đôi môi tươi cười

của Kitty Chàng không tin, không thể tin đó là sự thật Chỉ mãi khi hai cặpmắt ngỡ ngàng và nhìn nhau rụt rè, chàng mới tin là thật vì thấy từ nay họ chỉ

là một Buổi hôn lễ diễn ra suôn sẻ và tốt đẹp Đôi vợ chồng sau bữa ăn thì vềquê ngay tối đó

Không gian tôn giáo còn được thể hiện thông qua cảm nhận của nhân vậtLêvin Đối với Lêvin, lúc đầu chàng không tin vào Chúa, chàng là người vôtín ngưỡng nhưng chàng vẫn tôn trọng tín ngưỡng đó Cũng giống với sốđông mọi người cùng thời, đối mặt với tôn giáo, Lêvin thấy rất hoang mang.Chàng không tin tôn giáo, nhưng đồng thời cũng không dám cả quyết rằng tất

cả cái đó là giả dối Trong buổi lễ chàng cố lắng nghe những lời cầu nguyện,

cố gán cho chúng một ý nghĩa Buổi sáng lúc tám giờ chàng đến nhà thờ để

cầu kinh sáng và xưng tội “Bằng cách này cách khác thì cũng sắp ổn thôi”,

chàng tự nhủ và đi về phía giảng đài và gặp vị linh mục Đó là một ông già bénhỏ, râu thưa lốm đốm hoa râm, đôi mắt hiền từ, mệt mỏi Đứng cạnh bàngiảng, ông đang dở quyển kinh Ông khẽ cúi chào Lêvin và lập tức cất giọngđều đều để cầu nguyện Cầu xong, ông phủ phục sát đất và quay lại phía

chàng Ông hỏi: “Con có tin vào tất cả những điều giáo hội tông đồ răn dạy

ta không?” “ – Con đã và đang nghi ngờ ngờ hết thảy”, chàng trả lời bằng

một giọng chính chàng cũng thấy chối tai Rồi vị linh mục nói tiếp, “Nghi

ngờ là đặc tính của sự yếu đuối của con người, nhưng ta phải cầu xin Đức Chúa lòng lành vô cùng giữ vững đức tin cho ta Con đã phạm những tội lỗi

gì đặc biệt?” [18,10,II], ông tiếp tục hỏi và ông nói tiếp luôn, như không

muốn phí phạm một phút nào “- Tội lỗi chính của con là hoài nghi Con nghi

ngờ hết thảy và hầu như lúc nào cũng nghi ngờ”.

Và để kết thúc cuộc trò chuyện nhàm chán giữa chàng và vị linh mục,chàng không nói gì thêm chỉ ngồi im lắng nghe vị linh mục nói Ông ta đọcxong câu kinh xá tội, ban phước lành và cho chàng ra về Về tới nhà, Lêvinnhận thấy rằng những lời của vị linh mục nói không phải hoàn toàn ngớ ngẩnnhư lúc đầu chàng tưởng và trong đó cũng có một cái gì đáng suy nghĩ kỹ.Giờ đây, Lêvin cảm thấy rõ hơn trước là tâm hồn chàng cũng có nhiều vùngtối tăm và vẩn đục, và, đối với tôn giáo, chàng cũng có thái độ giống hệt cáithái độ chàng đã nhận thấy và chê trách ở người khác, đặc biệt là ở ông bạnXvyajxki

Tác giả đã dành gần chục trang để cho Lêvin nói lên được nỗi băn khoăn

về tín ngưỡng của mình Hay nói cách khác đó chính là nỗi băn khoăn của tácgiả về tín ngưỡng của mình Nếu ai đã tìm hiểu về con người L.Tônxtôi thì cóthể thấy rằng, có một thời gian ông nghi ngờ về tôn giáo và ông không tin vàoChúa trời Ông hoang mang tột độ khi không xác định được đường đi đúngđắn cho mình Không biết tâm sự với ai nên L.Tônxtôi đã nhờ nhân vật Lêvinnói hộ lòng mình Và cuối cùng L.Tônxtôi đã tìm được lối đi cho mình, ôngdần và đã tin tưởng tuyệt đối vào Chúa, nó được thể hiện ở mấy trang cuối

của tác phẩm và cũng thông qua nhân vật Lêvin để nói lên điều đó “Từ khi

lăn vào tìm tòi, chàng chỉ phát hiện ra một điều duy nhất : Chàng đã lầm khi

cùng các bạn đồng môn ở đại học võ đoán là tôn giáo hết thời rồi Tất cả những người thân thuộc mà đời sống khiến chàng khâm phục đều tín ngưỡng.

Cả lão quận công, cả Lvôp, cả Xecgây Ivanôvich và tất cả phụ nữ đều tín ngưỡng; vợ chàng cũng tín ngưỡng như bản thân chàng lúc thiếu thời đã từng tín ngưỡng; chín mươi chín phần trăm nhân dân Nga, toàn thể dân tộc mà cuộc sống gợi cho chàng niềm tôn kính, đều tín ngưỡng” [15,505, II].

Hơn nữa trong thời gian vợ đẻ, một điều kì lạ đã xảy ra Chàng, conngười vô tín ngưỡng, chàng đã cầu nguyện và trong lúc cầu nguyện, chàng đã

tín ngưỡng “Không sống vì những dục vọng của mình mà sống vì Chúa Vì

Chúa sao?” [15,516,II] Chàng nhận ra “điều mình biết, không phải nhờ lí trí

mà biết được Cái đó do Chúa ban cho Giờ đây chàng đã xác định được tín

ngưỡng của mình, đó là lòng tin vào Chúa trời ““Lạy chúa, xin cảm ơn

Người!”, Lêvin vừa thì thầm nói, vừa nén những tiếng nức nở dâng lên chẹn ngang cổ họng và lấy hai tay lau đôi mắt đẫm lệ” [15,524,II].

L.Tônxtôi đã dành hẳn 6 chương đầu của phần 5 tác phẩm để nói vềThánh đường tổ chức lễ kết hôn của Lêvin và Kitty, cho thấy tình cảm đặcbiệt mà tác giả dành cho hai nhân vật này, nó cũng cho thấy lòng tin tưởngvào Chúa của L.Tônxtôi

1.2 Không gian thiên nhiên

Không gian, thời gian tác phẩm làm nên hình thức tồn tại của thế giới

hình tượng Trong Anna Karênina, L.Tônxtôi xây dựng một không gian hiện

thực trải rộng từ thành thị đến nông thôn Nga và thêm một số cảnh ở nướcngoài để làm nền cho nhân vật hoạt động Đặc điểm nổi bật của không giannghệ thật ở đây là môi trường khá rộng, thay đổi nhiều địa điểm nhưng mangđậm tính chất sinh hoạt thường nhật của nhân dân Nga Như vậy đặc điểmtiểu thuyết tâm lí gia đình qui định sự lựa chọn bối cảnh không gian tiêu biểu

cho tác phẩm,khác biệt sự nhấn mạnh không gian sử thi ở Chiến tranh và hòa

bình.

Thiên nhiên của L.Tônxtôi - tiêu biểu là thiên nhiên trong Anna

Karênina - là thiên nhiên tươi xanh, thuần hậu, vừa cao cả, vừa bình dị và đầy

sức hấp dẫn, mang những đặc trưng tiêu biểu của nước Nga và những nétriêng độc đáo

Thế giới thiên nhiên trong Anna Karênina rất đa dạng và phong phú với

những hình ảnh, những hình tượng tiêu biểu , phổ biến và đặc trưng nhất chocác tác phẩm của L.Tônxtôi và thiên nhiên Nga

1.2.1 Không gian bầu trời

Bầu trời là hình ảnh đẹp trong văn học Đông - Tây Bầu trời là hình ảnhtượng trưng cho sự hùng vĩ, bao la Là khoảng không gian vô tận, cao rộngtượng trưng cho khát vọng tự do, khát khao vẫy vùng của con người Bầu trời

là hình ảnh xuất hiện tương đối nhiều trong Anna Karênina Nó trở thành

hình ảnh có sức gợi lớn và là hình ảnh rất đặc biệt và độc đáo

Bầu trời là tấm gương đạo đức khổng lồ đề nhân vật của L.Tônxtôi soimình, là cái ngưỡng lí tưởng mà nhân vật khát khao vươn tới Bầu trời là chân

lí, là ánh sáng trên đường đời của Lêvin, nó khiến cho chàng nhận ra nhữngsai lầm của mình trong việc đi tìm chân lí, lẽ sống khi mà tâm trạng chàng rối

bời nhất “Lúc này trời tối hẳn: phía Nam, bầu trời quang đãng, mây tụ lại

phía đối diện Từ đó lóe lên những tia chớp lẫn tiếng sấm.” [18,547,II] Lêvin

lắng nghe nước mưa từ vòm lá bồ đề rỏ giọt đều đặn và ngắm nhìn ba ngôisao hợp thành hình tam giác quen thuộc cùng dòng Ngân hà vắt ngang ở giữa

Lêvin nghĩ thầm “Sao, cái gì đã làm lòng mình bối rối”, “ Thắc mắc về cái gì

đây nhỉ?” Và rồi chàng tự trả lời: “Bất luận mọi điều có thể xảy đến, đời mình, cả cuộc đời mình, từng giây, từng phút, từ nay không còn trống rỗng vô

nghĩa nữa, mình đã thấy được một ý nghĩa hiển nhiên và có thể đưa vào làm cho cuộc sống trọn vẹn; ý nghĩa của điều thiện.” [18,550,II].

Bầu trời là khoảng không gian mênh mông trong lành chứa đựng nhữngđiều tốt đẹp Khoảng không gian vô tận cao cả ấy đối lập với đau khổ, lầm lẫn

và bóng tối, đó là nơi thiêng liêng để con người hướng về như người ta hướng

về những điều tốt đẹp trên cuộc đời Lêvin bước nhẹ nhàng, mắt luôn dõi nhìntrời Mặt trời đã sắp hiện ra Vầng trăng lúc chàng ra khỏi nhà còn lấp lánh,giờ đã ngả màu bạc; phải tìm kỹ mới nhận ra ngôi sao mai một lúc trước đâycòn thấy rõ mồn một; những vệt mờ mờ ở cánh đồng phía xa đã rõ nét; đó lànhững đụn lúa lõa mạch… Hay đó là bầu trời quang đãng, với màu xanh vô

tận “Vòm trời chẳng còn cái gì giống vỏ hến cả Trên kia, trong khoảng cao

xanh vô tận, một biến hóa thần bí đã diễn ra Không còn thấy dấu vết vỏ hến, chỉ có tấm thảm phẳng lì những đám mây xôm xốp mỗi lúc một nhỏ hơn, trải suốt nửa bầu trời Bầu trời càng xanh hơn, càng sáng hơn” [18,448,I].

Bầu trời là hình ảnh đặc biệt trong tác phẩm và đặc biệt đối với Lê vin.Bầu trời xuất hiện trong cuộc đời chàng nhiều lần với màu xanh ngắt và sựcao cả minh triết nhưng bản thân nó đã có sự biến đổi, vận động Mỗi lần xuấthiện lại mang ý nghĩa lớn lao khác

1.2.2 Không gian cánh đồng

Nơi L.Tônxtôi lớn lên là trên trại ấp Iaxnaia Pôliana thơ mộng, nơi cóthiên nhiên tuyệt đẹp với những khu rừng, những đồng lúa mì trải rộng vàngát hương thơm… Có lẽ bắt nguồn từ tình yêu đối với miền quê nên nhữngcánh đồng Nga cũng trải ra bát ngát trên các trang văn của L.Tônxtôi trong

Anna Karênina, nó gây ấn tượng mạnh với người đọc Cánh đồng là hình ảnh

tiêu biểu cho cuộc sống nông thôn nước Nga với cuộc sống trại ấp

Không gian cánh đồng trong truyện Anna Karênina xuất hiện nhiều và

chủ yếu xuất hiện ở trại ấp quê hương của Lêvin, gắn liền với Lêvin Đối với

Lêvin, nông thôn chính là sân khấu của cuộc đời chàng, nghĩa là của nhữngvui sướng, đau khổ và công việc.

Nếu lúc ở chuồng bò và sân nuôi gà vịt Lêvin đã cảm thấy hoan hỉ thìniềm vui của chàng càng tăng lên khi đến giữa đồng Chàng cảm thấy thoảimái và vui vẻ khi được ra cánh đồng, được nhìn ngắm những tấm thảm cỏ

xanh rì trải rộng cùng với những người nông dân phúc hậu “… niềm vui của

chàng tăng lên khi đến giữa đồng Nhún nhảy theo nhịp phi của con tuấn mã, hít thở khí trời ấm áp, pha chút hơi lạnh khi qua những đống tuyết lở như bụi phấn còn để lại dấu vết rải rác đó đây trong rừng, chàng trầm trồ trước mỗi thân cây với lớp rêu mới trên vỏ chồi căng nhựa (…) Tấm thảm cỏ bát ngát trải rộng trước mắt; không hề thấy vạt đất trơ trụi hoặc vũng nước đọng nào, trừ vài mảnh tuyết còn sót lại chưa tan dưới chỗ trũng”[18,274-275] Và

chàng không hề cáu giận khi thấy ngựa của nông dân và ngựa con xéo lênđồng cỏ của mình

Xuất hiện nhiều trong tác phẩm là hình ảnh những cánh đồng cỏ tươi tốt

và rực rỡ sắc màu Lêvin lên yên ngựa và ra thửa ruộng trồng cỏ tam điệp vụ

năm ngoái và thửa ruộng đã cày để trồng lúa xuân “Cỏ tam điệp mọc tốt Nó

đã mọc lớn hẳn và rậm rạp xanh rì sau những thân lúa năm ngoái bị gãy gập” [18,277,I] Đến nỗi chàng phải thốt lên : “Tất cả đều đẹp, tất cả đều vui”

và khi trở về nhà chàng mang trong mình tâm trạng hết sức vui vẻ

Hay trong thời điểm cuối hè: thời kì việc gặt hái trong năm đã định liệuđâu vào đấy Cánh đồng cỏ hiện lên bát ngát một màu xanh xám Đi qua khurừng mới tới được đồng cỏ Khi thấy đồng cỏ, chàng liền nghĩ tới cỏ khô.Việc hái cỏ bao giờ cũng làm rung động một sợi dây tâm tình đặc biệt nhạy

cảm trong chàng “Lêvin dắt ngựa ra chỗ khác, buộc lại và đi vào đồng cỏ im

gió, bát ngát một màu xanh xám Ở những chỗ ngập nước, cỏ óng mượt mọc cao xấp xỉ ngang thắt lưng, hạt đã gần chín” [18,397,I] Quả là một bức tranh

thiên nhiên nên thơ và sinh động Một cánh đồng cỏ rực rỡ sắc màu xanh rìvào tiết trời thu hoạch cuối mùa gợi lên trong lòng người một khí vị thanhbình.

Ngoài bức tranh đồng cỏ ra còn có bức tranh của những cánh đồng lúamạch vào lúc thời kì gặt hái cuối hè Thời kì lúa lõa mạch xanh non đã lênđòng và thân cây mỏng manh đang lả lướt trước gió, chờ đợi màu mỡ bốc lên,báo hiệu cho vụ mùa bội thu Thời kì của lúa yến mạch xanh sẫm gieo muộnđang hỗn độn vượt lên trên những búi cỏ vàng Là thời kì lúa kiều mạch sớm

đã mọc che kín đất Cánh đồng lúa tươi tốt cũng gợi cho con người ta cảmgiác về sự no đủ, sung túc, hạnh phúc và bình yên

Những cánh đồng được bậc thầy L.Tônxtôi vẽ rất chân thực, sống độngbằng các gam màu cực tả, ta thấy như cánh đồng ấy đang chuyển động, tỏa rakhông gian mặt đất những sắc óng ánh của màu sắc

Thiên nhiên không phải là địa hạt riêng của L.Tônxtôi, trước ông còn cónhiều nhà văn, nhà thơ lớn miêu tả thiên nhiên thành công và được coi lànhững bậc thầy miêu tả thiên nhiên như A.X.Puskin, Gôgôn,… Nhưng bứctranh thiên nhiên của L.Tônxtôi không bị hòa lẫn mà vừa chung vừa độc đáo.Đồng ruộng là nơi gắn bó mật thiết với người nông dân Nó là máu thịt,

là sự sống, là niềm vui và nỗi buồn của con người nơi đây Những cánh đồng

trong Anna Karênina bao giờ cũng là những bức tranh rực rỡ sắc màu, rất

sinh động và nên thơ: Qua con mắt của Lêvin “cánh đồng hình bán nguyệt,

đám cỏ và hoa từ từ uốn mình ngả xuống cạnh lưỡi hái và xa hơn nữa là cuối bãi, đến đó sẽ được nghỉ ngơi” [18,411,I]; “Những luống cỏ nối tiếp nhau Luống dài, luống ngắn, cỏ chỗ tốt chỗ xấu” [18,411,I] Sau khi cánh đồng cỏ

được cắt xong “… tất cả đều biến đổi Một khoảng đồng cỏ rộng lớn đã phát

xong và rực lên một thứ ánh sáng đặc biệt, mới mẻ, với những luống cỏ đã thơm hương dưới nắng xiên khoai của mặt trời xế tà”[18,415,I] Cả những

đồng cỏ nằm bên bờ sông, cả con sông vừa nãy không trông thấy, giờ đây lấplánh sáng như thép ở chỗ lượn khúc, cả những người đi ra chỗ làm hoặc đangđứng dậy, cả đàn diều hâu bay lượn trên đồng cỏ trơ trụi, tất thảy đều hoàntoàn mới mẻ.

Những cánh đồng trong tác phẩm Anna Karênina luôn mở ra bát ngát

tương xứng với độ rộng của bầu trời, sự hùng vĩ của những khu rừng và quy

mô đồ sộ của tác phẩm Cánh đồng luôn biến ảo và rực rỡ với đủ màu sắc, tácđộng mạnh mẽ đến thị giác của bạn đọc

1.2.3 Không gian khu rừng

Những khu rừng lớn ở nước Nga dường như luôn là hình ảnh có sức lôicuốn kỳ diệu đối với tâm hồn hào phóng và dạt dào chất thơ đối với các nghệ

sĩ Những khu rừng già rộng lớn với vẻ đẹp nguyên sơ của mình Và những

cánh rừng bát ngát trong Anna Karênina của L.Tônxtôi cũng hiện lên đẹp đẽ

và đầy chất thơ nhưng cũng rất chân thực L.Tônxtôi không màu mè thi vị haylãng mạn hóa phong cảnh thiên nhiên không tách rời thiên nhiên thành mộtthế giới riêng biệt với thời cuộc và con người Hình ảnh cánh rừng trong tácphẩm xuất hiện tương đối nhiều và đặc biệt những trang văn của nhân vậtLêvin, đây là nhân vật được coi như hiện thân L.Tônxtôi

Đó là những khu rừng vừa rộng vừa sâu như khi ta nhìn vào bức tranh

ba chiều “Mặt trời lặn sau khu rừng rậm, và trong ánh chiều tà, những cây

bạch dương non lẫn với rừng hoàn diệp liễu nổi bật lên lồ lộ với những cành

rũ xuống, đầy búp lộc căng phồng sẵn sàng nở rộ Từ trong rừng rậm vẫn còn lác đác phủ tuyết, nước róc róc rách chảy ra từng rãnh nhỏ ngoằn ngoèo Chim hót ríu rít và thỉnh thoảng bay chuyền từ cây này sang cây khác.”[18,284,I] Trong bầu không khí lặng tờ đó, chốc chốc lại nghe tiếng lá

khô xào xạc chuyển động vì tuyết tan cuốn đi hay hoặc tiếng cỏ đang mọc

Khu rừng biểu tượng cho sự thanh bình, cho hạnh phúc, cho tiếng gọithiêng liêng Nếu ở một số nhà văn, những khu rừng là nơi rậm rạp, nguy

hiểm và bế tắc thì trong Anna Karênina những khu rừng là không gian

thoáng đãng, xanh um tùm bởi cây cối và hoa cỏ Như trong đoạn tả cảnh hái

nấm trong rừng giữa Varenka và Xecgây Ivanôvích “…ông nói và rời khỏi

ven rừng họ vừa men theo trên thảm cỏ ngắn và mượt, giữa đám bạch dương già thưa lá, rồi đi sâu vào cánh rừng um tùm toàn những hoàn diệp liễu cùng bụi hạt dẻ lốm đốm xám và đen mọc giữa những hàng bạch dương trắng (…) một khóm cây chì đầy hoa óng ánh như mặt trời và đỏ sẫm đang nở rộ”

[18,184,II] Xecgây Ivanôvích nhận ra tình cảm của mình dành cho Varenka,trong ánh nắng rực rỡ, ông nhìn thấy bóng dáng Varenka mặc áo vàng hòa vớicánh đồng lúa kiều mạch vàng hoe tràn ngập ánh mặt trời, đẹp đến làm ôngsửng sốt, và hòa với khu rừng già lốm đốm vàng mất hút trong màu xanh lơ

xa tít, ông cảm thấy mình đã quyết định

Khu rừng còn là không gian nơi diễn ra những cuộc vui chơi, nhữngcuộc săn bắn của những quý tộc trại ấp Đó là cuộc săn bắn của Lêvin vớinhững người bạn thân vào tiết trời mùa xuân vừa se lạnh lại vừa ấm áp.L.Tônxtôi đã rất tinh tế và nhạy cảm khi miêu tả cảnh săn bắn của Lêvin vớinhững người bạn Họ săn bắn chim chóc vào lúc chiều tà, họ đến một chỗkhông xa nhà Lêvin bao nhiêu, gần suối, trong rừng hoàn diệp liễu nhỏ Đếnven rừng, Lêvin xuống xe và dẫn Xtêpan Ackađich vào một góc rừng thưa lầylội và đầy rêu, đã sạch tuyết Còn Lêvin thì lại nấp ở cạnh một cây bạch

dương hai thân Khu rừng hiện lên “những cây bạch dương non với rừng

hoàn diệp liễu nổi bật lên lồ lộ với những cành rũ xuống, đầy búp lộc căng phồng sẵn sàng nở rộ” [18,284,I] Lêvin nghĩ thầm, khi thấy một chiếc lá

hoàn diệp liễu màu đá đen bị ngọn cỏ đội lên Chàng đứng sững, lắng nghe,khi nhìn xuống nền đất ẩm ướt và đầy rêu, hoặc nhìn con Laxka ðang rình

ngóng, hoặc ngắm biển vòm cây trơ trụi trải dưới chân đồi, lúc lại nhìn lênbầu trời âm u, với những dải mây trắng trải dài Một con kền kền thong thả vỗcánh bay ngang trời cao, phía trên một rừng trên (…) Tiếng gọi của chim gáyvang bên kia bờ suối Cuộc đi săn đạt kết quả tốt Xtêpan Ackađich bắn được

ba con, Lêvin được hai con nhưng chỉ tìm thấy một Bóng tối bắt đầu buôngxuống và khu rừng trở nên tĩnh mịch: không con chim nào động đấy nữa.Cảnh đi săn trong rừng được L.Tônxtôi miêu tả rất tỉ mỉ đến nỗi màngười ta “nghe thấy và trông thấy cỏ mọc” Theo lời kể của Gorki trong Hồi

kí của ông viết về Lênin thì Lênin đặc biệt yêu mến đoạn văn tả cảnh đi săn

và khâm phục tài năng của L.Tônxtôi: “Phải, L.Tônxtôi đấy, tôi rất muốn đọc

lại cảnh đi săn”, “lớn quá phải không ? Thật là một con người khổng lồ! Anh ạ! Thế mới là một nghệ sĩ chứ …” [7,240] Nhà nghiên cứu Nguyễn Trường

Lịch cũng đã từng nhận xét “Nhà văn đã vẽ nên những bức tranh tuyệt vời

trong sinh hoạt và phong tục tập quán cũng như thiên nhiên đất nước Nga”.

Thiên nhiên trong Anna Karênina là một thiên nhiên luôn vận động và

biến đổi Đọc truyện ta có thể thấy không gian thiên nhiên được miêu tả trongkhảnh khắc giao mùa giữa mùa đông với mùa xuân Mùa xuân về mang lạisức sống cho cây cỏ, động vật từ khô héo sang nảy mầm tươi tốt Mùa xuân

đã về, đẹp đẽ, thân thuộc, không lần nữa nhưng cũng chẳng bất ngờ, một mùa

xuân hiếm thấy khiến cây cỏ, súc vật lẫn con người đều vui mừng “Mặt trời

chói lọi mọc lên lại nuốt nốt lớp băng mỏng phủ mặt nước và bầu không khí

ấm áp rung rinh khắp nơi dưới luồng hơi bốc lên từ mặt đất hồi sinh Cỏ già năm ngoái xanh tốt lại, cỏ non năm nay như đâm kim đâm tua tủa trên mặt đất; những trồi cây tuyết cầu, phúc bồn tử và bạch dương dính nháp, sực nức mùi hương, đều căng nhựa và quanh rặng liễu tắm nắng vàng tươi, đàn ong

bị nhốt suốt mùa đông trong túp lều bằng cành cây, lại thoát ra, vo ve bay lộn […] trẻ con thoăn thoắt chạy dọc những con đường nhỏ đang se dần vết