Tổ chức dạy học tích hợp giáo dục sử dụng an toàn tiết kiệm điện qua dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT.

lượng tiết kiệm, hiệu quả là đưa các nội dung về giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó một hoạt động trọng tâm là xây dựng nội dung,

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VÕ VĂN LUẬT

TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP GIÁO DỤC SỬ DỤNG AN TOÀN TIẾT KIỆM ĐIỆN CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” LỚP 12 - THPT

Chuyên ngành: Lí luận và PPDH bộ môn vật lý

Mã số: 8140111

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

GIÁO DỤC HỌC

ĐÀ NẴNG - NĂM 2018

Công trình đã hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐHĐN

- -

Người hướng dẫn khoa học

TS PHẠM TẤN NGỌC THỤY

Phản biện 1: TS Nguyễn Thanh Hải

Phản biện 2: TS Lê Thanh Huy

Luận văn sẽ được bảo về trước hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ giáo dục họp tại Trường Đại học Sư phạm – ĐHĐN vào ngày 9 tháng 8 năm 2018

Có thể tìm thấy luận văn tại:

Trung tâm Thông tin - học liệu , Đại học Đà Nẵng

Thư viện Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Năng lượng, trong đó có điện năng, ngày càng chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng sản lượng năng lượng cung cấp cho con người tiêu thụ Năng lượng điện đóng một vai trò vô cùng quan trọng, quyết định đến sự tồn tại, phát triển và chất lượng sống của mỗi con người, không thể thiếu trong quá trình sản xuất, sinh hoạt và trong các hoạt động của xã hội

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề năng lượng đối với sự phát triển bền vững, các quốc gia đã xây dựng cho mình một chương trình phát triển năng lượng mà trọng tâm là hướng đến nguồn năng lượng sạch và sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm, hiệu quả Việc khai thác và sử dụng tiết kiệm năng lượng một cách hiệu quả là đóng góp vào quá trình thực hiện các nguyên tắc phát triển bền vững của mỗi quốc gia

lượng tiết kiệm, hiệu quả là đưa các nội dung về giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó một hoạt động trọng tâm là xây dựng nội dung, giáo trình, phương pháp giảng dạy lồng ghép các kiến thức về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học, phù hợp với từng cấp học từ tiểu học đến phổ thông trung học

Con người cần phải có tri thức thực tiễn, cần phải có năng lực sáng tạo, năng lực tự giải quyết các vấn đề thực tiễn cuộc sống

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: Tổ chức dạy học tích hợp giáo

dục sử dụng an toàn tiết kiệm điện cho học sinh qua chương “ Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT

2 Mục tiêu nghiên cứu

Xây dựng chủ đề dạy học tích hợp giáo dục sử dụng an toàn tiết kiệm điện góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường phổ thông

3 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế được chủ đề tích hợp và tổ chức dạy học theo quy trình một cách khoa học thì sẽ hình thành cho học sinh năng lực hợp tác nhóm, học sinh có thể liên hệ được giữa kiến

thức ở trường phổ thông với thực tiễn cuộc sống hiện nay

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của dạy học tích hợp

- Nghiên cứu thực trạng tổ chức dạy học tích hợp ở cấp trung học

- Xây dựng được một số chủ đề và tiến trình dạy học giáo dục sử dụng an toàn và tiết kiệm điện thông qua dạy học tích hợp phù hợp với học sinh THPT

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm và đánh giá tính khả thi của đề tài

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy và học tích hợp giáo dục sử dụng an toàn và tiết kiệm điện cho học sinh thông qua chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 phù hợp với học sinh THPT

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu các cách thức để tổ chức dạy học tích hợp giáo dục sử dụng an toàn tiết

kiệm điện qua chương “Dòng điện xoay chiều” phù hợp với học sinh THPT

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu văn kiện của Đảng, Nhà nước cùng với các chỉ thị của bộ Giáo dục và đào tạo về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở các cấp, các bậc học

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của mô hình dạy học tích hợp

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của mô hình dạy học giáo dục sử dụng an toàn và tiết kiệm điện

- Nghiên cứu nội dung, đặc điểm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản THPT để soạn thảo tiến trình dạy học tích hợp

6.2 Phương pháp điều tra

- Điều tra thực trạng dạy học tích hợp của giáo viên bằng phiếu điều tra tại một số trường trên địa bàn TP Đà Nẵng

- Điều tra thăm dò ý kiến của học sinh để biết thái độ của học sinh về vấn đề học tích

hợp

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành TN sư phạm ở trường THPT để đánh giá hiệu quả của việc dạy học tích hợp

đã thiết kế

6.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và thống kê kiểm định để trình bày kết quả thực nghiệm sư phạm và kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác biệt trong kết quả học tập của hai nhóm: đối chứng và thực nghiệm

7 Đóng góp của luận văn

- Làm phong phú thêm nguồn tư liệu dạy học tích hợp

- Thiết kế tiến trình dạy học một số bài trong chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý

12 THPT dưới dạng tích hợp nhằm giáo dục sử dụng an toàn và tiết kiệm điện

8 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

DHTH đã được phổ biến và giảng dạy từ khá lâu ở nhiều nước trên thế giới Các tài liệu nước ngoài ở trên đã nghiên cứu khá rõ về chương trình giáo dục và các tiêu chuẩn để giảng dạy tích hợp ở nhiều cấp học khác nhau Bên cạnh đó, những công trình nghiên cứu này còn chỉ ra được những chuyển biến tích cực về năng lực của người học khi tham gia học tập theo hướng tích hợp

DHTH vẫn còn rất mới mẻ với nền giáo dục nước ta, vì thế chưa có nhiều tài liệu chính thống hay luận văn thạc sĩ trong nước nghiên cứu về quan điểm DHTH Dưới đây là một số tài liệu, luận văn thạc sĩ đã tiếp cận với DHTH:

Trong cuốn “Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh, quyển 1: Khoa học tự

nhiên” do Đỗ Hương Trà chủ biên, NXB Đại học Sư phạm đã nêu khá đầy đủ về cơ sở của

dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực học sinh và xây dựng được 20 chủ đề tích hợp theo định hướng phát triển năng lực[25]

Phạm Đức Quang, Nguyễn Thế Sơn đã nghiên cứu tích hợp chương trình giáo dục giúp cho các nội dung học tập xích lại, gần với cuộc sống của con người, gắn với cuộc sống lao động, khác hẳn với môi trường khi họ đang học ở trường Hai tác giả cũng đã tổng thuật về

xu thế tích hợp, các mô hình tích hợp trong giáo dục qua nghiên cứu của một số nhà khoa học hay chương trình giáo dục ở trên thế giới Các vấn đề trên đã được thể hiện khá rõ trong

cuốn Xu thế tích hợp chương trình giáo dục phổ thông trên thế giới, Tạp chí khoa học Giáo

dục số 130, Viện khoa học Giáo dục Việt Nam, Hà Nội (2016) [18]

Các nghiên cứu trong nước đã trình bày rõ ràng các quan điểm, các kiểu tích hợp, các quy trình và giới thiệu một số công cụ đánh giá để biên soạn và giảng dạy một bài dạy tích hợp Bên cạnh đó, các tác giả cũng đã đưa ra những chủ đề thí dụ mang tính chất định hướng cho người đọc Tiếp nối những lí luận sẵn có, luận văn tiếp tục nghiên cứu vấn đề này một cách hệ thống, chi tiết và cụ thể hơn để vận dụng vào dạy học tích hợp giáo dục sử dụng an toàn và tiết kiệm điện cho học sinh thông qua chương “ Dòng điện xoay chiều” Vật

lý 12 cơ bản THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày theo

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Mục tiêu của giáo dục và định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT hiên nay

1.1.1 Mục tiêu của giáo dục ở các trường THPT hiện nay

Theo Điều 2 mục 27 chương 2 luật GD 2005 quy định: “Mục tiêu của giáo dục THPT

là nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông, có hiểu biết thông thường về kỷ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học CĐ-ĐH, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề và đi vào cuộc sống lao động” [4]

1.1.2 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT hiện nay

Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này

1.2.2 Khái niệm dạy học tích hợp

Theo Đỗ Hương Trà và cộng sự (2016), Quyển 1, Dạy học tích hợp phát triển năng lực [24]: “Dạy học tích hợp là một quan điểm sư phạm, ở đó người học cần huy động (mọi) nguồn lực để giải quyết tình huống phức hợp - có vấn đề nhằm phát triển các năng lực và phẩm chất cá nhân”

Trong luận văn này, tôi quan niệm dạy học tích hợp là giúp HS học cách sử dụng kiến thức của mình vào các tình huống có ý nghĩa, gần gũi với HS, giúp HS giải quyết các vấn đề kiến thức mới gắn với thực tiễn

1.2.3 Những ưu điểm của việc dạy học tích hợp [7]

HS sẽ gặp sau này, hòa nhập thế giới học đường với cuộc sống hằng ngày

1.2.4.2 Nguyên tắc của dạy học tích hợp [10]

* Nguyên tắc thống nhất tích hợp và phân hóa

* Nguyên tắc lấy người học làm trung tâm

* Nguyên tắc đặc trưng văn hóa của giáo dục tích hợp

1.2.5 Các quan điểm tích hợp trong dạy học [10]

Có 4 quan điểm khác nhau đối với các môn học:

- Quan điểm đơn môn:

- Quan điểm đa môn:

- Tích hợp liên môn:

- Quan điểm xuyên môn:

1.2.6 Điều kiện và qui trình dạy học tích hợp [10]

Để tổ chức dạy học tích hợp thành công cần phải có các điều kiện sau:

- Chương trình đào tạo:

- Phương pháp dạy học:

- Phương tiện dạy học:

- Giáo viên:

- Học sinh:

Ngoài các điều kiện trên, cần phải thực hiên theo các qui trình sau:

- Nghiên cứu chương trình SGK để lựa chọn mục tiêu, xây dựng mục tiêu dạy học, trong đó có mục tiêu DHTH

- Xác định các nội dung cần tích hợp trong chủ đề Căn cứ vào mối liên hệ giữa kiến thức môn học với nội dung cần giáo dục tích hợp

- Lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện dạy học phù hợp, trong đó cần quan tâm sử dụng các PPDH tích cực, các PTDH có hiệu quả cao để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập của HS

- Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể để tránh trùng lặp nội dung, quá tải Cần phối hợp giữa các giáo viên cùng bộ môn và giáo viên các môn liên quan đến nội dung tích hợp

1.2.7 Những khó khăn khi dạy học tích hợp

1.3 Dạy học theo chủ đề

1.3.1 Khái niệm dạy học theo chủ đề [12]

Là mô hình dạy học mà nội dung học được xây dựng thành các chủ đề có ý nghĩa thực tiễn và thể hiện mối liên hệ liên môn, liên lĩnh vực (chủ đề tích hợp) để HS có thể phát triển

ý tưởng một cách toàn diện

1.3.2 Đặc điểm của dạy học theo chủ đề [10]

DH theo chủ đề có các đặc điểm sau đây:

Mang tính tích hợp:

Mang tính thực tiễn:

Mang tính hợp tác:

1.3.3 Các giai đoạn tổ chức dạy học theo chủ đề [24]

Trong DH chủ đề, GV có thể thực hiện các công việc của mình theo các giai đoạn dưới đây để tổ chức hoạt động nhận thức của người học:

Sơ đồ 1.1: Các giai đoạn DH theo chủ đề

1.3.4 Quy trình xây dựng tiến trình dạy học

Bước 1: Lựa chọn chủ đề Xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề: sử dụng nội dung chủ đề

đã xây dựng, kết hợp với một số phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực HS

Bước 2: Xác định mục tiêu dạy học tích hợp:

Nghiên cứu chương trình, SGK để xây dựng mục tiêu dạy học bao gồm: kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng phát triển năng lực cho HS

Bước 3: Thiết kế tiến trình dạy học Xây dựng kiến thức liên quan đến nội dung bài học

thông qua các phiếu học tập:

+ Diễn đạt chính xác câu hỏi dẫn đến từng kết luận về kiến thức cần xây dựng

+ Diễn đạt chính xác kết luận đã đạt được của tiến trình xây dựng kiến thức

Bước 4: Thực hiện kế hoạch dạy học các chủ đề theo tiến trình đã được thiết kế Tiến hành đánh

giá các năng lực cần hình thành ở HS thông qua các tiêu chí

Bước 1: Chọn chủ đề, xác định ý tưởng tổ chức chủ đề tích hợp(ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa khoa học của chủ đề,…)

Bước 2: Xác định mục tiêu của chủ đề tích hợp (bao gồm kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng các năng lực hình thành)

Bước 3: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng (gồm các câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung thông qua

phiếu học tập)

Bước 4: Xây dựng các câu hỏi, bài tập trước, trong và sau khi học chủ đề,

giao cho HS và chuẩn bị tài liệu hỗ trợ HS; Xây dựng các tiêu chí đánh giá

quá trình và kết quả học tập của HS

Bước 5: Tổ chức các nhóm học tập để thực hiện các nhiệm vụ được giao

Bước 6: Đánh giá quá trình, kết quả học tập, sự phát triển NL của HS dựa

trên những tiêu chí đã xây dựng

1.3.5 Sự giống và khác nhau giữa DH truyền thống và DH theo chủ đề [12]

1.3.4.1 Điểm giống nhau

DH theo chủ đề và DH truyền thống vẫn coi trọng việc xây dựng một lượng kiến thức nền tảng, trong khi nhiều chiến lược DH hiện đại đề cao vai trò của kĩ năng, năng lực sáng tạo hơn việc trang bị một hệ thống kiến thức khoa học then chốt

những điều đã học thường bị

bỏ quên hoặc ít dùng đến

- Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, hợp tác,…), tạo điều kiện phát triển kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá,…), dạy PP và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học

- Học để đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai

- Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân HS và cho sự phát triển của xã hội

Nội dung

các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, thực tế,… gắn với vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

1.4.1.1.Khái niệm dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm là một hình thức xã hội của dạy học, trong đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp

1.4.1.2 Các cách thành lập nhóm

- Làm việc theo nhóm hai học sinh:

Ưu điểm của tổ chức này là không mất thời gian tổ chức, không xáo trộn chỗ ngồi mà vẫn huy động được HS làm việc với nhau

- Làm việc theo nhóm: GV chia lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm từ 4-5 em hoặc 6 -8

em tùy theo số lượng HS trong lớp, các HS sẽ thảo luận các câu hỏi, các tình huống do GV nêu ra Có hai loại câu hỏi: câu hỏi cho hoạt động trao đổi và câu hỏi cho hoạt động so sánh

+ Thoả thuận quy tắc làm việc

+ Tiến hành giải quyết nhiệm vụ

+ Chuẩn bị báo cáo kết quả

1.4.3.1 Ưu điểm

Dạy học theo nhóm có tác dụng bổ sung cho dạy học toàn lớp:

- Phát huy tính tích cực, tự lực và tính trách nhiệm của HS:

- Phát triển năng lực cộng tác làm việc:

- Phát triển năng lực giao tiếp:

- Hỗ trợ quá trình học tập mang tính xã hội:

- Tăng cường sự tự tin cho HS:

- Phát triển năng lực phương pháp:

1.4.3.2 Nhược điểm

- Dạy học theo nhóm đòi hỏi thời gian nhiều

- Công việc nhóm không phải bao giờ cũng mang lại kết quả mong muốn

- Trong các nhóm chưa được luyện tập dễ xảy ra hỗn loạn

1.5 Điều tra thực trạng của việc dạy học tích hợp vào quá trình dạy học Vật lý ở

THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng hiện nay

1.5.1 Mục đích và phương pháp điều tra

1.5.1.1 Mục đích điều tra

1.5.1.2 Phương pháp điều tra

1.5.2 Kết quả điều tra

1.5.2.1.Về tình hình giảng dạy của GV

Có 30% GV quan niệm tích hợp các kiến thức vào thực tế cuộc sống hằng ngày là cần thiết với HS Thực tế có 30% GV thường xuyên giảng dạy kiến thức học tập vào cuộc sống, trong đó có 85% tích hợp bằng cách thông báo trong khoảng thời gian ngắn và hầu như không có câu hỏi kiểm tra liên hệ với cuộc sống

1.5.2.2 Về tình hình học tập của HS

Có đến 96% HS cảm thấy hứng thú khi được học tích hợp các kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống hằng ngày Có đến 90% HS cảm thấy khó khăn khi tự liên hệ kiến thức với cuộc sống

CHƯƠNG 2

TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP GIÁO DỤC SỬ DỤNG AN TOÀN TIẾT KIỆM ĐIỆN CHO HỌC SINH QUA DẠY HỌC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN

XOAY CHIỀU” LỚP 12 – THPT

2.1 Phân tích nội dung kiến thức chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT

2.1.1 Vị trí của chương “Dòng điện xoay chiều” trong chương trình Vật lý THPT

2.2.2 Nội dung kiến thức của chương “Dòng điện xoay chiều” trong chương trình Vật lý THPT

2.2.3 Chuẩn kiến thức kĩ năng của chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT

2.2 Xây dựng và tổ chức dạy học tích hợp giáo dục sử dụng an toàn tiết kiệm điện cho học sinh qua phần “ Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 THPT

2.2.1 Chủ đề: Biến đổi và sử dụng điện năng của dòng điện xoay chiều

2.2.2 Chủ đề: Giáo dục sử dụng an toàn và tiết kiệm điện

I Mục tiêu

1 Về kiến thức

2 Kĩ năng

3 Thái độ

II Nội dung kiến thức trọng tâm

1 Truyền tải điện năng Máy biến áp

1.1 Truyền tải điện năng

1.1.1 Vì sao phải truyền tải điện năng

1.1.2 Truyền tải điện năng bằng cách nào

1.1.3 Hao phí trên đường dây tải điện

1.1.4 Biện pháp làm giảm hao phí trên đường dây

1.2 Máy biến áp: Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động

1.2.1 Cấu tạo

1.2.2 Nguyên tắc hoạt động

1.2.3 Ứng dụng

2 Sử dụng điện an toàn và tiết kiện

2.1 Sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả

2.1.1 Các giải pháp tiết kiệm điện trong các cơ quan, công sở

Nội dung của nội quy bao gồm

a Quy định các chế độ và thời gian sử dựng các trang thiệt bị trong cơ quan như:

b Chế độ kiểm tra theo dõi:

c Chế độ thưởng phạt và động viên thi đua:

2.1.2 Các giải pháp tiết kiệm năng lượng điện trong trường học

2.1.3 Các giải pháp tiết kiệm năng lượng điện trong gia đình

2.1.3.1 Lựa chọn thiết bị tiết kiệm điện

2.1.3.2 Lắp đặt thiết bị hợp lý, khoa học

2.1.4 Sử dụng hiệu quả một số vật dụng thường gặp