Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 nhằm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 nhằm giáo dục định hướng ngh

NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH

Chuyên ngành : Lý luận và PPDH Bộ môn Vật lí

Mã số : 8.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Đà Nẵng – Năm 2018

Công trình được hoàn thành tại TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Người hướng dẫn khoa học: TS TƯỞNG DUY HẢI

Phản biện 1: TS Phùng Việt Hải

Phản biện 2: TS Nguyễn Thanh Nga

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Khoa học giáo dục họp tại Trường Đại học Sư

phạm vào ngày 22 tháng 12 năm 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viện Trường Đại học Sư phạm – ĐHĐN

- Khoa Vật lý, Trường Đại học Sư phạm – ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc cách ma ̣ng khoa ho ̣c công nghê ̣ lần thứ tư đã và đang phát triển nhanh chóng, làm thay đổi sâu sắc đời sống xã hô ̣i Xu hướng toàn cầu hoá đòi hỏi chúng ta không những có trình đô ̣ văn hoá, trình đô ̣ chuyên môn nghiê ̣p vụ mà cần phải có năng lực tự

học tâ ̣p và không ngừng sáng tạo để luôn chủ đô ̣ng, đáp ứng với

sự thay đổi của xã hô ̣i, của khoa ho ̣c kĩ thuâ ̣t

Trong thời gian gần đây, một hoạt động giáo dục được biết đến với tên gọi là “hoạt động trải nghiệm sáng tạo” nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà quản lí giáo dục và giáo viên

Khi hoạt động trải nghiệm sáng tạo, học sinh được trực tiếp thực hiện các hoạt động trong hoặc ngoài nhà trường dưới sự hướng dẫn của giáo viên hoặc nhà giáo dục Quá trình hoạt động trong môi trường sống sẽ khích thích và phát triển sự sáng tạo của học sinh và như vậy học sinh tự trải nghiệm bản thân và hình thành nên các năng lực cho chính bản thân mình

Ở Việt Nam, đối với cấp THCS hoạt động này đã và đang ứng dụng trong khoảng thời gian gần đây; với phong cách mới, hầu như các em học sinh rất hào hứng tham gia và có kết quả tốt Đối với cấp THPT hoạt động trải nghiệm sáng tạo thường được tổ chức dưới dạng các hoạt động tập thể ngoài giờ lên lớp tại một số trường phổ thông trung học mà chưa được áp dụng nhiều cho các môn học cụ thể

Mặt khác, hoạt động giáo dục định hướng nghề nghiệp trong nhà trường phổ thông giữ một vị trí, vai trò và nhiệm vụ rất quan trọng HS THPT có rất nhiều lựa chọn sau khi tốt nghiệp: học đại học, cao đẳng, học nghề, du học, đi làm… Khi còn đang ngồi trên

ghế nhà trường, có nhiều yếu tố tác động đến việc lựa chọn nghề nghiệp của các em HS Giáo dục định hướng nghề nghiệp là một phần quan trong trong chương trình giáo dục tổng thể mới nhằm mục đích giúp cho học sinh phổ thông có được sự hiểu biết cơ bản về các ngành nghề trong xã hội liên quan đến kiến thức được, từ đó hình thành hứng thú, năng lực nghề Và từ đó có thể các em sẽ lựa chọn cho mình một nghề nghiệp cụ thể trên cơ sở cân nhắc kỹ lưỡng phù hợp với nhu cầu, sở thích, khả năng, năng lực, sức khỏe, điều kiện kinh tế gia đình

Vật lý là một ngành khoa học thực nghiệm, các kiến thức Vật

lý có mối liên hệ với nhau và được phát hiện trong quá trình trải nghiệm thực tế Vì vậy, việc lồng ghép các hoạt động thực nghiệm vào trong dạy học giúp cho việc tiếp thu kiến thức của HS được hiệu quả hơn Qua quá trình dạy học tôi nhận thấy kiến thức về cảm ứng

từ - Vật lí 11 rất thú vị và gần gũi với cuộc sống, có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống và kĩ thuật, kiến thức này được gắn bó với nhiều ngành nghề quen thuộc Trong dạy học về phần này, do điều kiện thời gian, phương tiện dạy học và một số khó khăn khác, học sinh chưa có cơ hội được trải nghiệm, do đó chưa phát huy hết được sự hứng thú, tích cực và phát triển năng lực bản thân trong giáo dục định hướng nghề nghiệp

Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Tổ chức các

hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học các kiến thức chương

“Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 nhằm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh ”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Nghiên cứu về học tập trải nghiệm trên thế giới

2.2 Nghiên cứu về học tập dựa vào trải nghiệm ở Việt Nam

Học qua trải nghiệm giúp người học không những có được

năng lực thực hiện mà còn có những trải nghiệm về cảm giác, cảm xúc, ý chí và nhiều trạng thái tâm lý khác; qua đó học sinh phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình Bất cứ một sáng tạo nào cũng đều bắt nguồn từ thực tiễn, do thực tiễn quy định, đánh giá và kiểm chứng, định hướng

và cuối cùng là cá nhân sẽ thực hiện thực nó Như thế qua trải nghiệm giúp học sinh còn có thể định hướng, lựa chọn nghề phù phợp với năng lực của bản thân: qua quá trình trao đổi với bạn bè và thầy cô, hoạt động thực tiễn các em dần phát hiện năng lực bản thân, biết mình thích gì, có khả năng và làm tốt điều gì, từ đó định hướng công việc, ngành nghề của bản thân trong tương lai

3 Mục tiêu nghiên cứu

Thiết kế được và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” nhằm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng được cơ sở lí luận của hoạt động trải nghiệm sáng tạo và giáo dục định hướng nghề nghiệp vào trong dạy học Vật

lý 11 các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” thì sẽ giúp học sinh phát triển được các năng lực trong định hướng nghề nghiệp của bản thân

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động giáo dục định hướng nghề nghiệp

Tổ chức dạy học các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” Tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm theo định hướng giáo dục nghề nghiệp cho học sinh THPT

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung: đi sâu nghiên cứu các hình thức và biện

pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học Vật

lý 11 các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” nhằm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Phạm vi thực nghiệm: chúng tôi tiến hành thực nghiệm tại trường THPT Trường Chinh – Kon Tum

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận về giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo như khái niệm, nội dung, yêu cầu, các hình thức tổ chức học tập trải nghiệm

Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo

Nghiên cứu thực trạng giáo dục định hướng nghề nghiệp của các trường THPT ở Kon Tum

Nghiên cứu nội dung chương trình Vật lý 11, phần Cảm ứng điện từ để xác định nội dung tiến hành hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo

Xây dựng kế hoạch dạy học chương “ Cảm ứng điện từ ” vật lí

11 ban cơ bản theo phương pháp dạy học dự án để tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Tiến hành thực nghiệm theo nội dung và tiến trình đã soạn thảo, phân tích kết quả thực nghiệm thu được để Từ đó rút ra nhận xét, rút kinh nghiệm, sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy học trên cơ sở vận dụng lí luận của tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh cho các nội dung kiến thức khác trong chương trình vật lí trung học phổ thông

7 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ trên, tôi sử dụng các phương pháp sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

7.2 Phương pháp nghiên cứu điều tra – phỏng vấn

7.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

7.4 Phương pháp thống kê

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu luận văn gồm có 3 chương

Chương 1: Cở sở lý luận hoạt động trải nghiệm sáng tạo và giáo dục

định hướng nghề nghiệp

Chương 2: Xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng

tạo trong dạy học các kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” nhằm giáo dục định huowngsn nghề nghiệp ở trường THPT

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO

VÀ GIÁO DỤC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP

1.1 Cơ sở lí luận về trải nghiệm sáng tạo

1.1.1 Khái niệm hoạt động

1.1.2 Khái niệm trải nghiệm

1.1.3 Khái niệm sáng tạo

1.1.4 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Với mục đích nghiên cứu của mình, chúng tôi định nghĩa

HĐTNST như sau: “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động

giáo dục, trong đó nội dung và cách thức tổ chức tạo điều kiện cho từng học sinh được tham gia trực tiếp và làm chủ thể của hoạt động,

tự lên kế hoạch, chủ động xây dựng chiến lược hành động cho bản thân và cho nhóm để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực cần

có của công dân trong xã hội hiện đại, qua hoạt động học sinh phát huy khả năng sáng tạo để thích ứng và tạo ra cái mới, giá trị cho cá

nhân và cộng đồng” [19]

1.2 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

1.2.1 Nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo mang tính tích hợp và phân hóa cao

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm được thực hiện dưới nhiều hình thức

đa dạng

1.2.3 Hoạt động trải nghiệm mang tính sáng tạo

1.2.4 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

1.2.5 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thực hiện được 1.2.6 Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo[19]

Để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông, giáo viên có thể vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học như:

- Phương pháp giải quyết vấn đề

- Phương pháp sắm vai

- Phương pháp làm việc nhóm

- Phương pháp dạy học dự án

1.3 Giáo dục định hướng nghề nghiệp

Định hướng nghề nghiệp là một nội dung quan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo, thông qua hoạt động này, học sinh có được những trải nghiệm thực tiễn về nghề nghiệp, giúp các em có cơ

sở để nhìn lại khả năng của bản thân, từ đó điều chỉnh việc chọn nghề sao cho phù hợp với năng lực, nguyện vọng bản thân và phù hợp với nhu cầu lao động của địa phương và xã hội

1.4 Các năng lực học sinh cần hình thành trong định hướng nghề nghiệp

1.4.1 Đánh giá năng lực và phẩm chất cá nhân trong mối tương quan với nghề nghiệp

1.4.2 Hoàn thiện năng lực và phẩm chất theo yêu cầu nghề nghiệp

đã định hướng hoặc lựa chọn

1.4.3 Tuân thủ kỷ luật và đạo đức của người lao động

1.5 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực môn vật lý

1.5.1 Xây dựng những năng lực thế kỷ 21 cho học sinh [26]

1.5.2 Dạy học định hướng phát triển năng lực [18]

1.5.3 Dạy học định hướng phát triển năng lực vật lý [18]

1.6 Cơ sở xuất phát của vấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Vật lý ở trường phổ thông

1.6.1 Xuất phát từ mục tiêu, chiến lược đào tạo con người trong bối cảnh mới

1.6.2 Xuất phát từ đặc trưng của việc dạy và học vật lý

1.6.3 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp, chương trình, sách giáo khoa THPT sau năm 2015

1.7 Một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nhằm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông, giáo viên có thể vận dụng một số phương pháp và kỹ thuật dạy học như:

- Phương pháp giải quyết vấn đề

- Phương pháp sắm vai

- Phương pháp làm việc nhóm

- Phương pháp dạy học dự án

1.8 Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Bảng 1.2 Bảng mô tả các mức độ đóng góp của cá nhân trong nhóm Bảng 1.3 Bảng tiêu chí đánh giá bài báo cáo

Bảng 1.4 Bảng mô tả các mức độ quá trình thực hiện chủ đề

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong chương này, chúng tôi đã trình bày cơ sở lí luận và thực tiễn của hình thức dạy học qua trải nghiệm và việc vận dụng hình thức trải nghiệm sáng tạo vào dạy học vật lý nhằm định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một trong những hình thức dạy học tích cực, hướng đến việc phát triển những kĩ năng của thế kỉ

21, chuẩn bị những hành trang tốt nhất cho HS bước vào cuộc sống lao động sau này Hoạt động trải nghiệm sáng tạo góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách

nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học

Chúng tôi đã trình bày khái niệm, đặc điểm, hình thức tổ chức của TNST, cách đánh giá trong TNST; chúng tôi đã trình bày về giáo dục định hướng nghề nghiệp; các bước tiến hành của hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Những cơ sở lí luận trên sẽ được chúng tôi vận dụng trong quá trình thiết kế và thực hiện các hoạt động học tập trải nghiệm trong giảng dạy vật lý 11 THPT trong chương V nhằm định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC CHƯƠNG “CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ” NHẰM GIÁO DỤC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP Ớ TRƯỜNG THPT 2.1 Nội dung kiến thức cơ bản của chương “ Cảm ứng điện từ”

2.1.1 Nội dung kiến thức kỹ năng trong chương “Cảm ứng điện từ” học sinh cần đạt được

2.1.2 Sơ đồ cấu trúc nội dung kiến thức chương “ Cảm ứng điện từ”

2.1.3 Ứng dụng kiến thức chương “Cảm ứng điện từ”

2.1.3.1.Máy biến thế

2.1.3.2.Máy phát điện xoay chiều một pha

2.1.3.3.Máy phát điện xoay chiều ba pha

- Sản xuất điện năng

- Truyền tải điện năng

- Điện dân dụng

- Cơ điện

- Điện tử

2.2 Cơ sở thực tiễn tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo phần kiến thức “cảm ứng điện từ” Vật lý theo định hướng nghề nghiệp

ở trường phổ thông

2.2.1 Mục đích

- Tìm hiểu thực trạng dạy và học phần kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” ở trường THPT Trường Chinh thông qua tìm hiểu phân phối chương trình nhằm xác định thời lượng giảng dạy kiến thức tại trường

- Tìm hiểu thực trạng của việc thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Vật lý ở các trường THPT

2.2.2 Phương pháp điều tra

- Điều tra giáo viên: trò chuyện trực tiếp, nghiên cứu giáo án, dự giờ tiết dạy trên lớp, phiếu điều tra

- Điều tra học sinh: phỏng vấn trực tiếp, nghiên cứu các bài kiểm tra

2.2.3 Kết quả điều tra

Đa số giáo viên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc vận dụng những phương pháp dạy học tích cực, hiện đại và ích lợi của hoạt động trải nghiệm, nhưng vẫn sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống vì nhiều lí do

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một hình thức dạy học hay, có nhiều ưu điểm, giúp người giáo viên thực hiện các mục tiêu hướng vào người học, phát triển con người toàn diện Tuy nhiên, việc vận dụng vào thực tế hiện nay còn rất hạn chế

Vì vậy, chúng tôi vận dụng cơ sở lý luận của chương 1 thiết

kế các tiến trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào dạy học phần kiến thức “Cảm ứng điện từ ” với mong muốn góp phần thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, đáp ứng yêu cầu của xã hội ngày nay