Mục đích nghiên cứu của luận án hướng tới việc bổ sung một số kiến thức hoà âm thế kỷ XX vào chương trình giảng dạy, sau khi đã kết thúc phần hoà âm cổ điển cho sinh viên các chuyên ngành âm nhạc, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của xã hội trong giai đoạn hiện nay. Qua đó có thể giúp sinh viên cập nhật được những kiến thức mới khi biểu diễn hoặc phân tích các tác phẩm đương đại.
Trang 1B GIÁO D C ĐÀO T O B VĂN HÓA TH THAO VÀ DU L CHỘ Ụ Ạ Ộ Ể Ị
H C VI N ÂM NH C QU C GIA VI T NAMỌ Ệ Ạ Ố Ệ
NGUYÊN THI LOAÑ ̣
B ỔSUNG M T S Đ C ĐI M HÒA ÂM TH K XXỘ Ố Ặ Ể Ế Ỷ
VÀO CHƯƠNG TRÌNH GI NG D Y T I H C VI N ÂMẢ Ạ Ạ Ọ Ệ
Trang 2Hà N i 03/2019ộ
Trang 3Công trình được hoàn thành t iạ H c vi n âm nh c Qu c gia Vi t ọ ệ ạ ố ệ
H c vi n Âm nh c Qu c gia Vi t Nam, 77 Hào Nam, Đ ng Đa, Hà N i.ọ ệ ạ ố ệ ố ộ
Vào h i…… gi ……… ngày ……. tháng ……. năm ………….ồ ờ
Trang 4Có th tìm hi u lu n án t i: Th vi n Qu c giaể ể ậ ạ ư ệ ố
Th vi n H c vi n âm nh c Qu c gia Vi t Namư ệ ọ ệ ạ ố ệ
Trang 5M Đ UỞ Ầ
1. Tính c p thi t c a đ tàiấ ế ủ ề
HVANQGVN là trung tâm đào t o hàng đ u v âm nh c chuyên nghi pạ ầ ề ạ ệ trong toàn qu c có trách nhi m b sung, c p nh t nh ng ki n th c khoa h cố ệ ổ ậ ậ ữ ế ứ ọ
m i vào công vi c đào t o gi ng d y cũng nh nghiên c u. Trong m t vàiớ ệ ạ ả ạ ư ứ ộ năm tr l i đây, sinh viên cũng đã đở ạ ược ti p c n v i nhi u tác ph m âmế ậ ớ ề ẩ
nh c th k XX trong nh ng bài h c chuyên ngành nh Piano, Guitar,ạ ế ỷ ữ ọ ư Accordeon, các nh c c b g v.v… và nhi u tác ph m vi t cho dàn nh cạ ụ ộ ỗ ề ẩ ế ạ cũng nh các tác ph m hòa t u thính phòng. M t s nh c sĩ và các trào l uư ẩ ấ ộ ố ạ ư
âm nh c sáng tác thu c th k XX cũng đã đạ ộ ế ỷ ược b sung vào chổ ương trình
gi ng d y môn l ch s âm nh c th gi i, mà v n ch a đả ạ ị ử ạ ế ớ ẫ ư ược c p nh t vàoậ ậ môn Hoà âm.
Lu n án chúng tôi s đ c p đ n m t s n i dung hoà âm th k XXậ ẽ ề ậ ế ộ ố ộ ế ỷ
và tìm hi u xem các c s đào t o âm nh c trên th gi i đã đ a hoà âm thể ơ ở ạ ạ ế ớ ư ế
k XX áp d ng vào gi ng d y các trỷ ụ ả ạ ở ường âm nh c nh th nào? Và ti pạ ư ế ế
đ n vi c làm sao c p nh t b sung chế ệ ậ ậ ổ ương trình hoà âm th k XX đ a vàoế ỷ ư
gi ng d y t i HVANQGVN trong th i gian s m nh t.ả ạ ạ ờ ớ ấ
Hi n nay b môn Lý lu n đã đệ ộ ậ ược đ i tên thành Âm nh c h c, trongổ ạ ọ
lu n án này chúng tôi dùng theo cách g i Âm nh c h c.ậ ọ ạ ọ
Môn Hoa âm đa va đang đ̀ ̃ ̀ ược day HVANQGVN, đ̣ ở ược goi la phâṇ ̀ ̀
“Hoa âm cô điên” ̀ ̉ ̉ Qua tìm hi u chể ương trình hòa âm cho sinh viên các chuyên ngành t i HVANQGVN cho th y, m c dù t năm 2013 đã có chạ ấ ặ ừ ủ
trương đ a ph n hòa âm th k XX vào gi ng d y cho m t s chuyênư ầ ế ỷ ả ạ ộ ố ngành. Tuy nhiên do nhi u lý do, ph n ề ầ ki n th c này cho đ n nay v n ch aế ứ ế ẫ ư
đ c tri n khai khi n ượ ể ế cho sinh viên g p r t nhi u khó khăn khi ch i nh ngặ ấ ề ơ ữ tác ph m hi n đ i và càng b ng h n khi tham gia vào chẩ ệ ạ ỡ ỡ ơ ương trình bi uể
di n hòa t u giao l u v i nhi u trễ ấ ư ớ ề ường b n trên th gi i. Sinh viên khoaạ ế ớ Sáng tác Ch huy Âm nh c h c cũng không d dàng khi th c hi n các bàiỉ ạ ọ ễ ự ệ
vi t chuyên ngành liên quan đ n ngôn ng âm nh c th k XX. ế ế ữ ạ ế ỷ
Hoà âm th k XX là m t ph n không th thi u trong môn hoà âmế ỷ ộ ầ ể ế
gi ng d y t i HVANQGVN.ả ạ ạ Nh n th c đ c yêu c u c p bách c a vi c đ aậ ứ ượ ầ ấ ủ ệ ư
m t s ki n th c hòa âm th k XX vào ch ng trình gi ng d y môn hòa âmộ ố ế ứ ở ế ỷ ươ ả ạ HVANQGVN, và v
ở ới trách nhi m c a nh ng ngệ ủ ữ ười th y thu c th hầ ộ ế ệ sau, chúng tôi th y có nghĩa v ph i c p nh t ki n th c m i cho chấ ụ ả ậ ậ ế ứ ớ ươ ngtrình gi ng d y âm nh c nói chung và hoà âm nói riêng. Đây cũng chính là lýả ạ ạ
do khi n chúng tôi l a ch n lĩnh v c nghiên c u này. Đ tài lu n án có tiêuế ự ọ ự ứ ề ậ
đ “ề B sung m t s đ c đi m hoà âm th k XX vào ch ổ ộ ố ặ ể ế ỷ ươ ng trình gi ng ả
d y t i H c vi n Âm nh c Qu c gia Vi t Nam ạ ạ ọ ệ ạ ố ệ ”
Đây la môt đê tai mang tinh câp thiêt nh ng đông th i cung la môt đê taì ̣ ̀ ̀ ́ ́ ́ ư ̀ ờ ̃ ̀ ̣ ̀ ̀ kho. Hy vong se đ́ ̣ ̃ ượ ự ̉c s ung hô va giup đ cua nh ng bâc thây đi tṛ ̀ ́ ỡ ̉ ữ ̣ ̀ ươc vá ̀
1
Trang 6cac đông nghiêp đê b sung vao ch́ ̀ ̣ ̉ ổ ̀ ương trình giang day môn Ly thuyêt hoả ̣ ́ ́ ̀
âm c a HVANQGVN nh m giup sinh viên co thê tiêp cân v i ngôn ng âmủ ằ ́ ́ ̉ ́ ̣ ớ ữ nhac m i trong các tác ph m đ̣ ớ ẩ ương đ i cung nh phân tích và thạ ̃ ư ưởng th cư ́
Lu n án ti n sĩ c a Vũ Đình Th ch b o v năm 2009 có tiêu đ : ậ ế ủ ạ ả ệ ề Âm nh c ạ
th k XX và vai trò c a nó trong vi c đào t o kèn Clarinette t i Nh c vi n Hà ế ỷ ủ ệ ạ ạ ạ ệ
N i ộ
Lu n án ti n sĩ c a Ph m Phậ ế ủ ạ ương Hoa Nh ng th pháp sáng tác trong ữ ủ
m t s tr ộ ố ườ ng phái âm nh c th k XX ạ ế ỷ b n b o v năm 2010. ả ả ệ
Lu n án ti n sĩ c a Ngô Phậ ế ủ ương Đông Đào t o âm nh c th k XX cho ạ ạ ế ỷ kèn Hautbois t i HVANQGVN ạ được b o v năm 2011. ả ệ
Lu n án ti n sĩ c a Cao Sĩ Anh Tùng ậ ế ủ Ngh thu t Guitar đ ng đ i n a ệ ậ ươ ạ ử sau th k XX trong đào t o Guitar chuyên nghi p t i Vi t Nam ế ỷ ạ ệ ạ ệ b o v nămả ệ 2015
Các th pháp hoà âm th k XX đã đ c trình bày r t phong phú và đaủ ế ỷ ượ ấ
d ng trong các tài li u c a n c ngoài. Chúng tôi s trình bày m t s công trìnhạ ệ ủ ướ ẽ ộ ố tiêu bi u trong m c ể ụ T ng quan tình hình nghiên c u ổ ứ ở ươ ch ng 1 c a lu n án. ủ ậ
Vi t Nam, nh ng công trình nghiên c u v hoà âm th k XX c a
Ngoài cu n giáo trình này, trong m t s lu n án, lu n văn thu c chuyênố ộ ố ậ ậ ộ
ngành Âm nh c h c ạ ọ đã b o v t i HVANQGVN có đ c p đ n lĩnh v c hoàả ệ ạ ề ậ ế ự
âm trong các tác ph m âm nh c phẩ ạ ương Tây cũng nh tác ph m c a cácư ẩ ủ
nh c sĩ Vi t Nam có liên quan đ n hoà âm th k XX mà chúng tôi đã gi iạ ệ ế ế ỷ ớ thi u ph n l ch s đ tài.ệ ở ầ ị ử ề
V n đ này s đấ ề ẽ ược chúng tôi phân tích sâu trong ph n ầ T ng quan tình ổ hình nghiên c u ứ ở chương m t lu n án.ộ ậ
T i Vi t Nam cho đ n th i đi m này, chúng tôi ch a th y m t côngạ ệ ế ờ ể ư ấ ộ trình nghiên c u khoa h c nào đ c p t i v n đ ứ ọ ề ậ ớ ấ ề B sung m t s đ c đi m ổ ộ ố ặ ể hoà âm th k XX vào ch ế ỷ ươ ng trình gi ng d y t i H c vi n Âm nh c Qu c ả ạ ạ ọ ệ ạ ố
2
Trang 7gia Vi t Nam ệ hay m t c s đào t o âm nh c chuyên nghi p nào Vi tộ ơ ở ạ ạ ệ ở ệ Nam. Vì th , đ tài lu n án không trùng l p v i các công trình đã công b ế ề ậ ặ ớ ố
3. Muc đich nghiên c ụ ́ ứ
M c đích nghiên c u c a lu n án hụ ứ ủ ậ ướng t i vi c b sung m t s ớ ệ ổ ộ ố ki nế
th cứ hoà âm th k XX vào chế ỷ ương trình gi ng d y, ả ạ sau khi đã k t thúc ph nế ầ hoà âm c đi nổ ể cho sinh viên các chuyên ngành âm nh c, nh m nâng caoạ ằ
ch t lấ ượng đào t o, đáp ng nhu c u đòi h i c a xã h i trong giai đo nạ ứ ầ ỏ ủ ộ ạ
hi n nay.ệ Qua đó có th giúp sinh viên c p nh t đ c nh ng ki n th c m i khiể ậ ậ ượ ữ ế ứ ớ
bi u di n ho c phân tích các tác ph m đ ng đ i.ể ễ ặ ẩ ươ ạ
4. Đôi t́ ượng va pham vi nghiên c ù ̣ ứ
4.1 Đ i tố ượng nghiên c uứ
4.1 Đ i t ố ượ ng nghiên c u: ứ Th nh t là sinh viên h đ i h c c aứ ấ ệ ạ ọ ủ HVANQGVN chuyên ngành bi u di n và Sáng tác Ch huy Âm nh c h cể ễ ỉ ạ ọ
là đ i tố ượng nghiên c u c a lu n án. Th hai là nghiên c u chứ ủ ậ ứ ứ ương trình, giáo trình, phương pháp gi ng d y môn Hoà âm t i HVANQGVN, đ c pả ạ ạ ể ậ
nh t m t s ki n th c hoà âm th k XX vào gi ng d y cho sinh viên t iậ ộ ố ế ứ ế ỷ ả ạ ạ
H c vi n. ọ ệ Th ba là ch n m t s tác ph m âm nh c Ph ng Tây và Vi t Nam aứ ọ ộ ố ẩ ạ ươ ệ ư
s d ng ngôn ng hoà âm th k XX đ đ a vào ph n nghiên c u và bài t p phânử ụ ữ ế ỷ ể ư ầ ứ ậ tích môn Hoà âm. Th t là ch n m t s n i dung tiêu bi u v hoà âm th kứ ư ọ ộ ố ộ ể ề ế ỷ
XX đ đ a vào chể ư ương trình gi ng d y t i HVANQGVN trong th i k này.ả ạ ạ ờ ỳ
4.2 Ph m vi nghiên c u: ạ ứ Gi ng d y hoà âm th k XX cho sinh viênả ạ ế ỷ
đ i h c t i HVANQGVN.; Tác ph m âm nh c th gi i và Vi t Nam tiêuạ ọ ạ ẩ ạ ế ớ ệ
bi u s d ng ngôn ng hoà âm th k XX.ể ử ụ ữ ế ỷ
5.2 Ph ươ ng pháp nghiên c u th c nghi m ứ ự ệ : T ch c d y th cổ ứ ạ ự nghi m m t s n i dung hoà âm th k XX cho sinh viên các chuyênệ ộ ố ộ ế ỷ ngành khác nhau đ ki m ch ng tính kh thi c a nh ng ki n th c đ aể ể ứ ả ủ ữ ế ứ ư vào chương trình gi ng d y, phả ạ ương pháp d y h c và kh năng ti pạ ọ ả ế thu c a sinh viên.ủ
Ngoài ra, chúng tôi còn s d ng phử ụ ương pháp l y ý ki n chuyên gia,ấ ế
ph ng v n nh ng ngỏ ấ ữ ười có liên quan đ xem ki n th c hoà âm th k XXể ế ứ ế ỷ
được ti p c n nh th nào trong các c s đào t o âm nh c trên th gi i.ế ậ ư ế ơ ở ạ ạ ế ớ
3
Trang 86. Đóng góp c a lu n ánủ ậ
6.1 V m t lý lu n: ề ặ ậ T ng k t ngôn ng hoà âm th k XX thông quaổ ế ữ ế ỷ
m t s d ng đi u th c, c u trúc h p âm ch ng âm, các th pháp hòa âmộ ố ạ ệ ứ ấ ợ ồ ủ v.v Đ xu t đ a n i dung hoà âm th k XX vào chề ấ ư ộ ế ỷ ương trình gi ng d yả ạ cho sinh viên đ i h c t i HVANQGVN đáp ng nhu c u đào t o sinh viênạ ọ ạ ứ ầ ạ
âm nh c chuyên nghi p trong giai đo n hi n nay.ạ ệ ạ ệ
6.2 V m t th c ti n: ề ặ ự ễ Đ a ph n ki n th c hoà âm tiêu bi u c a th kư ầ ế ứ ể ủ ế ỷ
XX vào gi ng d y h đ i h c t i HVANQGVN.ả ạ ệ ạ ọ ạ Xây d ng chự ương trình và
n i dung ph n hoà âm th k XX cho b c đ i h c, góp ph n hoàn thi nộ ầ ế ỷ ậ ạ ọ ầ ệ
chương trình môn h c hoà âm nói chung.ọ Đ xu t m t s phề ấ ộ ố ương pháp d yạ
ph n hòa âm th k XX.ầ ế ỷ
Ngoài ra, thông qua lu n án này có th g i m ph n nào v t duy, ýậ ể ợ ở ầ ề ư
tưởng k t h p nh ng nhân t âm nh c truy n th ng dân t c v i các thế ợ ữ ố ạ ề ố ộ ớ ủ pháp hi n đ i cho sinh viên sáng tác, nh m t o ra các tác ph m v a có tínhệ ạ ằ ạ ẩ ừ dân t c v a phù h p v i h i th cu c s ng, th m m th i đ i. V i sinhộ ừ ợ ớ ơ ở ộ ố ẩ ỹ ờ ạ ớ viên thu c các chuyên ngành khác, ki n th c hoà âm th k XX giúp các emộ ế ứ ế ỷ
có th ti p c n thu n l i h n, sâu s c h n v i các tác ph m âm nh cể ế ậ ậ ợ ơ ắ ơ ớ ẩ ạ
đương đ i khi phân tích, tìm hi u phong cách tác gi ho c th hi n các tácạ ể ả ặ ể ệ
ph m âm nh c này. ẩ ạ
7. B c c c a lu n ánố ụ ủ ậ
Lu n án dài 148 trang g m M đ u, N i dung và K t lu n. N i dungậ ồ ở ầ ộ ế ậ ộ
lu n án g m 3 chậ ồ ương:
CHƯƠNG 1: C S LÝ LU N T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊNƠ Ở Ậ Ổ
C U VÀ TH C TR NG D Y HOÀ ÂM H C VI N ÂM NH CỨ Ự Ạ Ạ Ở Ọ Ệ Ạ
QU C GIA VI T NAMỐ Ệ
1.1 C s lý lu nơ ở ậ
Hòa âm là m t môn h c quan tr ng trong chộ ọ ọ ương trình đào t o âm nh cạ ạ chuyên nghi p t i các H c vi n âm nhac, Nh c vi n. T trình đ trung c pệ ạ ọ ệ ạ ệ ừ ộ ấ
đ n đ i h c, t các chuyên ngành bi u di n đ n các chuyên ngành Sáng tácế ạ ọ ừ ể ễ ế
Ch huy Âm nh c h c, m i c p h c, m i chuyên ngành, h c sinh sinhỉ ạ ọ ở ỗ ấ ọ ỗ ọ viên được ti p c n v i các ki n th c, các k năng th c hành hòa âm khácế ậ ớ ế ứ ỹ ự nhau.
Môn hòa âm giúp cho h c sinh sinh viên có th hi u v c u trúc hìnhọ ể ể ề ấ
th c c a tác ph m, s s p x p các d ng h p âm trong các đi u th c khácứ ủ ẩ ự ắ ế ạ ợ ệ ứ nhau và nh ng nguyên lý k t h p các h p âm theo chi u d c và chi u ngangữ ế ợ ợ ề ọ ề cũng nh v trí các h p âm trong tác ph m âm nh c v.v… Qua đó có thư ị ợ ẩ ạ ể
hi u thêm v quan đi m th m m , phong cách sáng tác c a tác gi ể ề ể ẩ ỹ ủ ả
4
Trang 9Trong l ch s phát tri n c a hòa âm, k t khi nh c sĩ J.P. Rameauị ử ể ủ ể ừ ạ (16831764) đúc k t thành nh ng nguyên lý mang tính khoa h c cho đ nế ữ ọ ế nay, ngôn ng hòa âm đã có r t nhi u thay đ i. Do m i giai đo n, m iữ ấ ề ổ ở ỗ ạ ỗ
trường phái âm nh c, luôn đòi h i c n có s đ i m i v các phạ ỏ ầ ự ổ ớ ề ương ti nệ
th hi n ngh thu t âm nh c cho phù h p v i n i dung, v i yêu c u c aể ệ ệ ậ ạ ợ ớ ộ ớ ầ ủ
xã h i độ ương th i.ờ
Đ c bi t, t cu i th k XIX đ n th k XX đã có nhi u trào l u,ặ ệ ừ ố ế ỷ ế ế ỷ ề ư nhi u trề ường phái, nhi u khuynh hề ướng sáng tác cũng nh quan đi m nghư ể ệ thu t, quan đi m th m m xu t hi n. Các nhà so n nh c giai đo n nàyậ ể ẩ ỹ ấ ệ ạ ạ ở ạ
đ u lao vào đ tìm ki m m i kh năng bi u hi n m c đ t i đa c a ngônề ể ế ọ ả ể ệ ở ứ ộ ố ủ
ng hòa âm. [24/tr.121]ữ
Hòa âm th k XX có nhi u khuynh hở ế ỷ ề ướng m i, nhi u th pháp m iớ ề ủ ớ hoàn toàn xa r i nh ng nguyên t c hòa âm c a nh ng th k trờ ữ ắ ủ ữ ế ỷ ước. Vì lý do
đó, chúng tôi cho r ng vi c đ a nh ng ki n th c hòa âm th k XX vàoằ ệ ư ữ ế ứ ở ế ỷ
chương trình gi ng d y môn Hòa âm trong HVANQGVN là r t c n thi t.ả ạ ấ ầ ế
Vi c làm này s giúp cho sinh viên có nh ng ki n th c c b n v hòa âmệ ẽ ữ ế ứ ơ ả ề trong giai đo n hi n nay. Giúp các em có th hi u và s lý các tác ph m âmạ ệ ể ể ử ẩ
nh c th k XX có hi u qu h n.ạ ế ỷ ệ ả ơ
Tuy nhiên, nh trên chúng tôi đã trình bày, ngôn ng hòa âm thư ữ ở ế
k XX r t ph c t p và phong phú vì có nhi u trỷ ấ ứ ạ ề ường phái, nhi u khuynhề
hướng sáng tác khác nhau, d n đ n có r t nhi u th pháp phát tri n m i,ẫ ế ấ ề ủ ể ớ
k t h p cùng lúc các d ng đi u th c v i nhau và ra đ i nhi u d ng c u t oế ợ ạ ệ ứ ớ ờ ề ạ ấ ạ
h p âm không s p x p theo qui lu t quãng ba nh c u t o h p âm ch ngợ ắ ế ậ ư ấ ạ ợ ồ quãng b n, c u t o h p âm ch ng quãng hai và nhi u d ng h p âm thêmố ấ ạ ợ ồ ề ạ ợ
n t v.v…V i th i lố ớ ờ ượng dành cho môn hòa âm r t khiêm t n, m t b ngấ ố ặ ằ chung v ki n th c hòa âm c a sinh viên còn th p, vì v y chúng tôi khi vi tề ế ứ ủ ấ ậ ế
lu n án này đã ph i l a ch n trong nh ng ph n ki n th c hòa âm th kậ ả ự ọ ữ ầ ế ứ ế ỷ
XX nh ng n i dung n i b t v a đ n gi n, d hi u, nh ng th hi n đữ ộ ổ ậ ừ ơ ả ễ ể ư ể ệ ượ c
nh ng đi m đ c tr ng c a hòa âm giai đo n này đ đ a vào chữ ể ặ ư ủ ở ạ ể ư ương trình
gi ng d y. Chúng tôi hy v ng nh ng nghiên c u và th nghi m c a mìnhả ạ ọ ữ ứ ử ệ ủ
s góp ph n vào vi c đ i m i, nâng cao ch t lẽ ầ ệ ổ ớ ấ ượng đào t o môn Hòa âmạ trong HVANQG VN.
1.2 T ng quan tình hình nghiên c u v hoà âm Th k XXổ ứ ề ế ỷ
1.2.1 Sách và các công trình nghiên c u n ứ ở ướ c ngoài
Trong quá trình nghiên c u, chúng tôi đã tìm đứ ược chín cu n sách đãố
được xu t b n dấ ả ưới d ng sách giáo khoa hòa âm th k XX b ng ti ngạ ế ỷ ằ ế Anh và ti ng Đ c, trong đó ph i k đ n:ế ứ ả ể ế
Cu n “ố TwentiethCentury Harmony” do Vincent Persichetti biên so nạ (Nhà xu t b n W.W.Norton &Company, 1961) dày 279 trang. Đây là m tấ ả ộ trong nh ng cu n hòa âm đữ ố ược dùng nhi u các trề ở ường nh c trên th gi i.ạ ế ớ
5
Trang 10Và tác gi Vincent Persichtti còn đả ược nhi u ngề ười bi t đ n là cu n lýế ế ố thuy t hòa âm th k XX c a ông v i tiêu đ “ế ế ỷ ủ ớ ề TwentiethCentury Harmony Creative Aspects and Practice”. Tác gi nghiên c u s trình bày n i dung chiả ứ ẽ ộ
ti t h n trong chế ơ ương 2 cu lu n án.ả ậ
Ngoài ra có th tham kh o thêm chín đ u sách khác mà chúng tôi trìnhể ả ầ bày trong lu n án chậ ương I m c 1.2.1. ụ
1.2.2 Tình hình nghiên c u trong n ứ ở ướ c
Môn hoa âm đa va đang đ̀ ̃ ̀ ược day HVANQGVN, đ̣ ở ược goi la phâṇ ̀ ̀
“Hoa âm cô điên”, chu yêu d a theo sach giao khoa Hoa âm c a bôn tac già ̉ ̉ ̉ ́ ự ́ ́ ̀ ủ ́ ́ ̉ Nga I.Đubôpxki, X.Epxeep, I.Xpaxobin, V.Xôcolop.
Chúng tôi nh n th y v sách giáo khoa hoà âm Vi t Nam ch y uậ ấ ề ở ệ ủ ế
v n đ c p các ki n th c hoà âm c đi n, thi u h n ph n hoà âm th kẫ ề ậ ế ứ ổ ể ế ẳ ầ ế ỷ XX
Vi t Nam nói chung và HVANQGVN nói riêng, chua áp d nĝ
chương trình gi ng d y hoà âm th k XX cho sinh viên đ i h c. Do v y,ả ạ ế ỷ ạ ọ ạ ̂
vi c nghiên c u ệ ư “B sung m t s đ c đi m hoà âm th k XX vào ch́ ổ ộ ố ặ ể ế ỷ ươ ng trình gi ng d y t i H c vi n Âm nh c Qu c gia Vi t Nam” ả ạ ạ ọ ệ ạ ố ệ đu c đ t ra là̛ợ ặ
m t vân đê câp thiêt và có hu ng ng dung thiêt th c.ộ ́ ̀ ́ ́ ̛ớ ứ ̣ ́ ự
c s v t ch t t trơ ở ậ ấ ừ ường, l p đ n các nh c c và sách giáo khoa âm nh cớ ế ạ ụ ạ còn r t nghèo nàn, thi u th n nh ng v i lòng yêu ngh và ý chí quy t tâmấ ế ố ư ớ ề ế cao, các gi ng viên c a trả ủ ường đã b t đ u khai gi ng khoá trung c p đ uắ ầ ả ấ ầ tiên.
Chương trình d y hoà âm lúc b y gi ch y u là nh ng ki n th c hoàạ ấ ờ ủ ế ữ ế ứ
âm c đi n Phổ ể ương Tây và đ a vào gi ng d y trình đ trung c p. ư ả ạ ở ộ ấ 1
Ph i k đ n nh c sĩ Ca Lê Thu n Là ng i đ c đào t o chuyên sâu vả ể ế ạ ầ ườ ượ ạ ề chuyên ngành Hoà âm Ph c điê , ông đã có công r t l n trong vi c xây d ngứ ụ ấ ớ ệ ự
ch ng trình c a hai môn h c này Tr ng Âm nh c Vi t Nam lúc b y gi ươ ủ ọ ở ườ ạ ệ ấ ờ
Chương trình môn hoà âm do nh c sĩ Ca Lê Thu n biên so n ch y uạ ầ ạ ủ ế
d a vào chự ương trình c a các nh c vi n Liên Xô (cũ) th i b y gi ủ ạ ệ ở ờ ấ ờ
N i dung chộ ương trình ch y u trình bày các ki n th c c a hoà âm th iủ ế ế ứ ủ ờ 1
Cu c trao đ i v i nh c sĩ H ng Đăng ngày 28 tháng 1 năm 2018 t i nhà riêng c a nh c sĩ ộ ổ ớ ạ ồ ạ ủ ạ
6
Trang 11k c đi n. Ph n hoà âm th k XX ch a đỳ ổ ể ầ ế ỷ ư ược đ a vào chư ương trình.
Th y Ca Lê Thu n ch đ a vào d y m t s nét khái quát v hoà âm giaiầ ầ ỉ ư ạ ộ ố ề
đo n n a sau th k XIX đ u th k XX nh m t d ng Semine. ạ ử ế ỷ ầ ế ỷ ư ộ ạ 2
Do v y, cho đ n nay các ki n th c hoà âm đậ ế ế ứ ược d y trongạ HVANQGVN v n ch y u là hoà âm Phẫ ủ ế ương Tây giai đo n c đi n.ở ạ ổ ể
Đ n ph n cao h c, các khoá đào t o trế ầ ọ ạ ước đây được h c môn L ch sọ ị ử hoà âm th k XX do nh c sĩ Ph m Minh Khang gi ng d y có gi i thi uế ỷ ạ ạ ả ạ ớ ệ đôi nét v phong cách hoà âm c a m t s nh c sĩ thu c trề ủ ộ ố ạ ộ ường phái âm
nh c n a đ u th k XX. ạ ử ầ ế ỷ
Sau này trường có m i m t s chuyên gia nờ ộ ố ước ngoài sang gi ng d yả ạ cho các l p cao h c gi i thi u v ngôn ng hoà âm th k XX. ớ ọ ớ ệ ề ữ ế ỷ
Hi n t i t Hòa âm Lý thuy t Ph c đi u có năm gi ng viên c h uệ ạ ổ ế ứ ệ ả ơ ữ
và hai c ng tác viên v i vi c gi ng d y ba môn: Lý thuy t âm nh c, Hoà âmộ ớ ệ ả ạ ế ạ
và Ph c đi u, c h trung c p và đ i h c.ứ ệ ở ả ệ ấ ạ ọ
Hi n nay vi c gi ng d y môn Hoà âm t i HVANQGVN đệ ệ ả ạ ạ ược phân chia theo chương trình và giáo trình gi ng d y dả ạ ưới đây
1.3.2 Ch ươ ng trình và giáo trình
1.3.2.1 Ch ươ ng trình
Đ i v i trình đ trung c p ố ớ ộ ấ
Chia làm hai nhóm ngành đào t o phù h p v i các đ i tạ ợ ớ ố ượng h c: L pọ ớ hoà âm trung c p bi u di n và l p hoà âm trung c p Sáng tác Ch huy Âmấ ể ễ ớ ấ ỉ
nh c h c. Chạ ọ ương trình hoà âm trung c p đ u đấ ề ược b t đ u h c t nămắ ầ ọ ừ trung c p hai (g i theo cách phân h đào t o trấ ọ ệ ạ ước đây) và được h c lýọ thuy t hoà âm trong m t năm, bao g m hai h c k , tế ộ ồ ọ ỳ ương đương hai ti t/1ế
tu n/90 phút, v i t ng s là 28 tu n h c và thi, tầ ớ ổ ố ầ ọ ương đương 56 ti t. Riêngế
l p hoà âm trung c p Sáng tác Ch huy Âm nh c h c, đớ ấ ỉ ạ ọ ược chia thành hai môn h c: Hoà âm lý thuy t kéo dài b n h c k , h c năm th hai và th ba,ọ ế ố ọ ỳ ọ ứ ứ
tương đương 112 ti t/1 năm và hoà âm trên đàn hai h c k , h c năm th ba,ế ọ ỳ ọ ứ
tương đương 84 ti t/1 năm.[PL2.1 và 2.2]ế
Đ i v i trình đ đ i h c ố ớ ộ ạ ọ
Đ i v i chố ớ ương trình hoà âm đ i h c cũng đạ ọ ược phân theo hai d ngạ
đ i tố ượng đào t o gi ng b c trung c p, đó là chuyên ngành bi u di n vàạ ố ở ậ ấ ể ễ chuyên ngành Sáng tác Ch huy Âm nh c h c, nh ng s ti t h c đỉ ạ ọ ư ố ế ọ ượ ckéo dài h n m t tu n / cho m i k V y t ng s là 60 ti t trong m t năm. ơ ộ ầ ỗ ỳ ậ ổ ố ế ộ
* Chương trình hoà âm đ i h c chuyên ngành bi u di n đạ ọ ể ễ ược h c haiọ
h c k trong năm th nh t, n i dung đọ ỳ ứ ấ ộ ược h c h t ph n chuy n đi u c p I.ọ ế ầ ể ệ ấ [Xem PL2.2]
2
Trao đ i v i gi ng viên PGS.TS.Ph m Tú H ổ ớ ả ạ ươ ng
7
Trang 12* Chương trình hoà âm đ i h c chuyên ngành Sáng tác Ch huy Âmạ ọ ỉ
nh c h c, cũng đạ ọ ược chia thành hai môn h c là Hoà âm lý thuy t (H c baọ ế ọ
h c k , bao g m hai h c k năm th nh t và h c k I năm th hai, tọ ỳ ồ ọ ỳ ứ ấ ọ ỳ ứ ươ ng
đương 90 ti t / 1 năm) và môn Hoà âm trên đàn h c hai h c k vào năm thế ọ ọ ỳ ứ hai, tương đương 60 ti t/1 năm). [Xem PL2.3]ế
Hi n nay H c vi n v n đang s d ng ệ ọ ệ ẫ ử ụ “Sách giáo khoa hoà âm” c aủ
b n tác gi Nga và ố ả “Sách h p tuy n đ phân tích hoà âm ợ ể ể ” đ làm giáo trìnhể
gi ng d y cho h c sinh và sinh viên trong nhi u năm qua. ả ạ ọ ề
Ngoài ra, còn có m t s sách dộ ố ưới đây dùng tham kh o thêm trongả
chương trình gi ng d y:ả ạ
“Sách giáo khoa hoà âm” c a Ph m Tú Hủ ạ ương và Vũ Nh t Thăngậ (1993), nhà xu t b n âm nh c. ấ ả ạ
“Sách Đáp án và bài t p hoà âm ph n Diatonic” ậ ầ c a Hoàng Hoa.ủ
“Sách Tuy n ch n bài t p phân tích hoà thanh” ể ọ ậ c a Hoàng Hoa &ủ
Riêng đ i v i các sinh viên các chuyên ngành Sáng tác Ch huy Âmố ớ ỉ
nh c h c đôi khi s d ng d ng bài t p: t sáng tác m t đo n nh c cóạ ọ ử ụ ạ ậ ự ộ ạ ạ chuy n đi u theo yêu c u c a gi ng viên. D ng bài t p này thể ệ ầ ủ ả ạ ậ ường áp d ngụ cho ph n thi k t thúc môn h c hòa âm.ầ ế ọ
Th c hành phân tích hòa âm ự
Ph n th c hành phân tích này quan trong đ i v i t t c các chuyên ngành,ầ ự ố ớ ấ ả
đ c bi t c n thi t đ i v i các sinh viên chuyên ngành bi u di n, giúp h có thặ ệ ầ ế ố ớ ể ễ ọ ể
nh n bi t đ c hòa âm trong các tác ph m chuyên ngành c a mình. Các vòngậ ế ượ ẩ ủ
8
Trang 13hòa âm k t s giúp h x lý phân câu, phân đo n trong các tác ph m h p lýế ẽ ọ ử ạ ẩ ợ
h n.ơ
Th c hành hòa âm trên đàn piano ự
HVANQGVN ph n hòa âm trên đàn m i ch áp d ng đ i v i các
sinh viên chuyên ngành Sáng tác Ch huy Âm nh c h cỉ ạ ọ Giáo viên có thể
đ a ra ví d m t vòng n i ti p hoà âm và hư ụ ộ ố ế ướng d n sinh viên cách n i ti pẫ ố ế vòng hoà âm đó trên đàn, sau đó yêu c u sinh viên có th th c hành nh ng ầ ể ự ư ở
đi u tính khác v.v Đây là ph n th c hành sinh viên g p nhi u khó khănệ ầ ự ặ ề
nh t vì h n ch b i tay đàn.ấ ạ ế ở
1.3.3.2 Ph ươ ng pháp ki m tra đánh giá ể
Môn Hòa âm cũng nh các môn ki n th c âm nh c khác trongư ế ứ ạ HVANQGVN, m i h c k có hai l n ki m tra. Ki m tra gi a h c k và ki mỗ ọ ỳ ầ ể ể ữ ọ ỳ ể tra cu i h c k H c k cu i c a ch ng trình s là ph n thi t t nghi p mônố ọ ỳ ọ ỳ ố ủ ươ ẽ ầ ố ệ học
Hi n nay phệ ương pháp ki m tra đánh giá k t qu h c t p c a môn Hòaể ế ả ọ ậ ủ
âm trong HVAN ch y u là hình th c ki m tra vi t. N i dung c a các bàiủ ế ứ ể ế ộ ủ
ki m tra thể ường là ph i hòa âm cho m t giai đi u hay ph i hòa âm cho cácố ộ ệ ố công năng cho trước. Đ khó, d c a đ thi ph thu c vào n i dung chộ ễ ủ ề ụ ộ ộ ươ ngtrình c a h c k đó. ủ ọ ỳ Ngoài bài vi t ph i hòa âm trên gi y, sinh viên còn làm m tế ố ấ ộ bài phân tích hòa âm
Ngoài ra, còn ph n thi hoà âm trên đàn đ i v i l p chuyên ngành Sángầ ố ớ ớ tác Ch huy Âm nh c h c.ỉ ạ ọ
1.3.4 Đánh giá k t qu gi ng d y ế ả ả ạ
Đánh giá k t qu và tình hình gi ng d y môn Hoà âm chúng tôi nh nế ả ả ạ ậ
th y có m t s u và nhấ ộ ố ư ược đi m sau:ể
V u đi m: ề ư ể Các gi ng viên đã gi ng d y theo đúng n i dung chả ả ạ ộ ươ ngtrình đã được qui đ nh. Hàng năm thị ường chú ý rà soát chương trình h c, bọ ổ sung nh ng ki n th c m i nh m làm cho môn h c phong phú, h p d n h n.ữ ế ứ ớ ằ ọ ấ ẫ ơ
C g ng tìm các d ng bài t p cho phù h p v i t ng đ i tố ắ ạ ậ ợ ớ ừ ố ượng sinh viên là chuyên ngành bi u di n hay chuyên ngành ể ễ Sáng tác Ch huy Âm nh c h cỉ ạ ọ v.v nh m đ a môn Hoà âm góp ph n h tr cho các em khi h c chuyênằ ư ầ ỗ ợ ọ ngành hay h c các môn h c khác nh : Phân tích tác ph m, Hình th c âmọ ọ ư ẩ ứ
nh c, Ph i khí hay Hoà t u dàn nh c v.v ạ ố ấ ạ Đa d ng các hình th c ki m traạ ứ ể đánh giá sau m i bu i h c, m i h c trình nh m m t m t đánh giá đúng trìnhỗ ổ ọ ỗ ọ ằ ộ ặ
đ , s hi u bi t c a sinh viên, m t m t t o s h ng thú, say mê khi h cộ ự ể ế ủ ộ ặ ạ ự ứ ọ môn Hoà âm
V nh ề ượ c đi m: ể Ch a tích c c b sung nh ng ki n th c hoà âm m i ư ự ổ ữ ế ứ ớ ở
th k XX vào chế ỷ ương trình gi ng d y. Do v y, ch a c p nh t đả ạ ậ ư ậ ậ ược nh ngữ
ki n th c m i làm cho sinh viên còn b ng nhi u khi ti p xúc v i các tácế ứ ớ ỡ ỡ ề ế ớ
ph m âm nh c đẩ ạ ương đ i.ạ Gi ng viên khi lên l p ch y u d y theo cácả ớ ủ ế ạ
9
Trang 14phương pháp truy n th ng nh : phề ố ư ương pháp thuy t trình, phế ương pháp
tr c quan hay phự ương pháp th c hành mà còn ít s d ng các phự ử ụ ương pháp
gi ng d y m i đả ạ ớ ược phát tri n trong giai đo n hi n nay.ể ạ ệ Do đi u ki n th iề ệ ờ gian có h n, ph n th c hành nghe hoà âm trên đàn hay phân tích hoà âmạ ầ ự trong các tác ph m còn ch a đẩ ư ược coi tr ng đúng m c.ọ ứ Sinh viên nhi u emề còn lườ ọi h c, lười làm bài t p, ngh h c nhi u do v y d n đ n k t qu h cậ ỉ ọ ề ậ ẫ ế ế ả ọ không t t, ph i thi l i và h c l i nhi u.ố ả ạ ọ ạ ề
Ti u k t chể ế ương 1
Thông qua n i dung chộ ương 1, gi i thi u t ng quan tình hình nghiênớ ệ ổ
c u và th c tr ng d y hoà âm HVANQGVN t nh ng ngày m i thành l pứ ự ạ ạ ở ừ ữ ớ ậ
trường cho đ n ngày nay. Tr i qua nhi u th th các th y cô giáo cùngế ả ề ế ệ ầ chung tay xây d ng b môn ngày càng phát tri n.ự ộ ể
Môn Hoà âm nói chung và các môn ki n th c âm nh c nói riêng cũng đãế ứ ạ hình thành rõ nét trong đào t o âm nh c các c p h c HVANQGVN.ạ ạ ấ ọ ở
Trong ph n l ch s đ tài, gi i thi u m t cách tóm lầ ị ử ề ớ ệ ộ ược các công trình nghiên c u có liên quan đ n ngôn ng âm nh c th k XX.ứ ế ữ ạ ế ỷ
Trong ph n t ng quan tình hình nghiên c u v hoà âm th k XX, gi iầ ổ ứ ề ế ỷ ớ thi u chín đ u sách có liên quan đ n ki n th c hoà âm th k XX, bao g mệ ầ ế ế ứ ế ỷ ồ
c sách giáo khoa hoà âm th k XX, sách bài t p b ng ti ng Anh và ti ngả ế ỷ ậ ằ ế ế
Đ c.ứ
Đây là nh ng t li u vô cùng quí giá giúp chúng tôi trong quá trìnhữ ư ệ nghiên c u vi t lu n án và th c hành gi ng d y ph n hoà âm th k XX.ứ ế ậ ự ả ạ ầ ế ỷTrình bày th c tr ng v môn Hoà âm đã và đang đự ạ ề ược d y t iạ ạ HVANQGVN, ch y u v n là gi ng d y ph n hoà âm c đi n.ủ ế ẫ ả ạ ầ ổ ể
Trong m c này chúng tôi gi i thi u khái quát v chụ ớ ệ ề ương trình, giáo trình gi ng d y, phả ạ ương pháp ki m tra đánh giá, đ i ngũ gi ng viên vàể ộ ả sinh viên, cũng nh đánh giá k t qu gi ng d y, nêu nh ng u đi m vàư ế ả ả ạ ữ ư ể
nhược đi m c n kh c ph c trong vi c gi ng d y môn Hoà âm t iể ầ ắ ụ ệ ả ạ ạ HVANQGVN
Nhìn chung qua n i dung trình bày chộ ở ương 1 chúng ta th y v nấ ẫ thi u v ng ph n hoà âm th k XX ch a đế ắ ầ ế ỷ ư ược đ a vào gi ng d y choư ả ạ sinh viên đ i h c t i HVANQGVN. Th c t đó d n đ n nh ng khó khạ ọ ạ ự ế ẫ ế ữ ăn cho vi c ti p c n v i âm nh c th k XX trong c đào t o, sệ ế ậ ớ ạ ở ế ỷ ả ạ áng tác,
bi u di n và nghiên c u. Vì v y, vi c nghiên c u và b sung nh ng ki nể ễ ứ ậ ệ ứ ổ ữ ế
th c c n thi t cho ph n gi ng d y v hoà âm th k XX t iứ ầ ế ầ ả ạ ề ế ỷ ạ HVANQGVN là r t c n thi t. ấ ầ ế
CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT V HOÀ ÂM TH K XX Ề Ế Ỷ
VÀ VI C GI NG D Y HOÀ ÂM TH K XX Ệ Ả Ạ Ế Ỷ Ở
M T S NỘ Ố ƯỚC TRÊN TH GI IẾ Ớ
10
Trang 152.1 Khái quát v hoà âm th k XXề ế ỷ
Âm nh c th gi i t nh ng năm đ u th k XX đ n nay có r t nhi uạ ế ớ ừ ữ ầ ế ỷ ế ấ ề
bi n đ ng theo tình hình chính tr , xã h i và văn hóa nhi u qu c gia khácế ộ ị ộ ở ề ố nhau. Trong âm nh c ph i k đ n vai trò c a hòa âm đã góp ph n quanạ ả ể ế ủ ầ
tr ng trong vi c ph n ánh s thay đ i v cách nhìn, cách xây d ng n iọ ệ ả ự ổ ề ự ộ dung, ch đ hình tủ ề ượng âm nh c và thay đ i v th m m âm thanh cũngạ ổ ề ẩ ỹ
nh ph n ánh bút pháp riêng c a t ng tác gi , t ng trư ả ủ ừ ả ừ ường phái âm nh cạ khác nhau. Trong đó âm nh c Vi t Nam cũng không n m ngoài dòng ch yạ ệ ằ ả
đó, nhi u nh c sĩ đã v n d ng nh ng ngôn ng hòa âm m i vào trong sángề ạ ậ ụ ữ ữ ớ tác c a mình.ủ
Trong l ch s phát tri n âm nh c trên th gi i nói chung và các dân t cị ử ể ạ ế ớ ộ nói riêng đã cho chúng ta th y th m m “Hòa âm” đấ ẩ ỹ ược thay đ i theo chi uổ ề dài th i gian và thay đ i theo quan ni m th m m c a t ng th i đ i, t ngờ ổ ệ ẩ ỹ ủ ừ ờ ạ ừ
trường phái và t ng văn hóa c a các dân t c khác nhau. Đã có nhi u nhàừ ủ ộ ề khoa h c âm nh c đ a ra nh ng t ng k t v phong cách hòa âm c a t ngọ ạ ư ữ ổ ế ề ủ ừ
trường phái t Ti n c đi n, C đi n, Lãng m n. Sang đ n n a đ u th kừ ề ổ ể ổ ể ạ ế ử ầ ế ỷ
XX, hình thành nhi u ý tề ưởng hòa âm được thay đ i, m r ng quan ni mổ ở ộ ệ
v màu s c trong âm nh c, c c u hòa âm sinh đ ng. Các nhà so n nh c đãề ắ ạ ơ ấ ộ ạ ạ sáng t o ra nh ng phạ ữ ương th c và k thu t sáng tác âm nh c m i, đ a raứ ỹ ậ ạ ớ ư
nh ng th c nghi m táo b o cùng v i s phát tri n không có biên gi i, đ ngữ ự ệ ạ ớ ự ể ớ ồ hành cùng lúc nhi u phong cách sáng tác âm nh c khác nhau. ề ạ
Có th nói giai đo n này là bể ạ ước ngo t r t quan tr ng, m t s chuy nặ ấ ọ ộ ự ể
ti p vô cùng m nh m nh ng bút pháp sáng t o tinh tuý c a ch nghĩa lãngế ạ ẽ ữ ạ ủ ủ
m n n a cu i th k XIX sang th k XX.ạ ử ố ế ỷ ế ỷ
Trong giai đo n này đã n i lên tên tu i c a m t s nh c sĩ nh Claudeạ ổ ổ ủ ộ ố ạ ư Debussy (18621918), Alexander Scriabin (18721915), Arnold Schönberg (18741951), Maurice Ravel (18751937), Béla Bartók (18811945), Anton Webern (18831945), Alban Berg (18851935), Sergei Prokofiev (18911953), Paul Hindemith (18951963), Dimitri Schostakovich (19061975) v.v…
Các khuynh hướng sáng tác m i c a s phát tri n hoà âm đã tr nên rõớ ủ ự ể ở ràng trong các tác ph m c a các nh c sĩ th i k này. Ch ng h n, xu t hi nẩ ủ ạ ờ ỳ ẳ ạ ấ ệ nhi u h p âm theo l i c u trúc ch ng quãng b n, ch ng quãng hai, h p âmề ợ ố ấ ồ ố ồ ợ thêm n t hay h p âm nhi u n t ch ng quãng ba v.v… Ho c xu t hi nố ợ ề ố ồ ặ ấ ệ nhi u th pháp đa đi u th c, đa đi u tính, đa h p âm, th pháp hoà âm songề ủ ệ ứ ệ ợ ủ song v.v… Các nh c sĩ th i này không a dùng đi u th c trạ ờ ư ệ ứ ưởng th , thayứ vào đó h đi sâu khai thác nhi u đi u th c khác nhau nh : đi u th c toànọ ề ệ ứ ư ệ ứ cung, đi u th c đ i x ng, đi u th c chuy n d ch có gi i h n, s d ngệ ứ ố ứ ệ ứ ể ị ớ ạ ử ụ phong phú h th ng âm nh c 12 Chromatic v.v… ệ ố ạ
Âm nh c th i này đi theo t ng m ng màu r t đa d ng, miêu t nh ngạ ờ ừ ả ấ ạ ả ữ
n i dung th i đ i m i, phù h p v i tình hình th c t và nhu c u c a xã h i,ộ ờ ạ ớ ợ ớ ự ế ầ ủ ộ
11