Bài viết nghiên cứu tác động của yếu tố bên ngoài đối với cao trào cách mạng 1930-1931 và Xô Viết - Nghệ Tĩnh. Để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu mời các bạn cùng tham khảo bài viết.
Trang 1TAC DfiNG CUA YEU Tfl BEN NGOAl DOI VOI CAO TRAO CACH MANG 1930-1931 VA XO VIET - NGH| TINH
f l r v f l r v r v f f l r v f l r v r v f NGUYfiN NGOC MAO'
Trong lich sfl can hign dai, yeu to'
qud'c te ddng vai trd het sflc quan
trgng trong tien trinh phat trien eua moi
qudc gia Cao trao each mang 1930-1931 va
Xd viet Nghe-Tlnh d Viet Nam bung phat
each day 80 nam Id sfl kign danh d i u t h i n g
ldi d i u tien eua each mang theo xu hfldng vd
san, ddng thdi cung de lai nhflng tdn t h i t
khdng nhd T h i n g ldi vk tdn t h i t dd deu g i n
lien vdi tac dgng cfla yeu to'ben ngodi
Tac dgng manh me nhd't, sau s i c n h i t ,
la t h i n g ldi cua Cdch mang Thang Mfldi
Nga va vai trd to ldn eua Qud'c te Cgng san
Tfl the ky XX, xu the phat trien cua lich
sfl nhan loai cd nhflng chuyen bien can ban
mang tfnh bflde ngoat Dae biet, t h i n g ldi
cua Cich mang Thang Mfldi Nga 1917 da
md ra thdi ky phat trien mdi eua phong
trao giai phdng dan tgc d cac nfldc thugc dia
vk phu thugc Mgt xu hfldng mdi x u i t hien
trong phong trao giai phdng dan tgc, xu
hfldng vd san, mk ngfldi trflc tiep td chflc
truyen ba la Qud'c te Cgng san
Dudi anh hUdng triic tiep cua Cach
mang Thang Mudi Nga, phong trdo each
mang, trUdc het, bung nd d h i u k h i p eac
nUdc tfl ban chau Au Ngay sau dd, hang
loat cac Dang Cgng san ra ddi d cac nfldc,
nhfl Hung, Hd Lan, P h i n Lan, Trong
khoang thdi gian tfl 1918-1919, cac td chflc cgng san tiep tuc dfldc hinh thanh d cac nfldc chau Au, nhfl Italia, Rumani, Tigp Khic, Chfnh quyen Xd viet dfldc thidt lap
d mgt so' nfldc Cung trong khoang thdi gian nay, tai cac chau luc khac, cac td chflc cgng san x u i t hien, nhfl d Trieu Tien, Trung Qud'c, Lien bang Nam Phi, Oxtraylia,
Theo sU nhdn dinh cfla Lenin, " diin
bien cua tinh hinh nhat dinh phdi tgo diiu kien thugn ldi cho phong trdo cdch mgng cua vd sdn, rdng cdch mgng the gidi dd bdt ddu vd dang ldn mgnh d khdp cdc nildc"(,l)
Trong bd'i canh dd, Qud'c te Cgng san (Qudc te HI) dUde thdnh lap thang 3-1919,
n h i m thuc d i y n h a n h chdng sU ra ddi cfla cac Dang Cgng san, doan ket lUc lUdng each mang d t i t ca cac nUde trong cugc d i u
t r a n h giai c i p dang ngay cang phat trien dudi anh hudng to ldn cfla Cach mang Thang Mudi
Mgt trong nhflng v i n de then chdt dUdc Qudc td Cgng san quan tam, la v i n de dan
tgc vk v i n de thugc dia Trong "Set thdo ldn
thijt nhdt nhiing lugn ciiOng vi van di ddn tgc vd thugc dia" cfla Lenin dUdc thao luan
tai Dai hdi H Qud'c te Cgng san nam 1920
chl ro: " diiu quan trgng nhd't trong chinh
sdch ciia Qud'c te Cdng sdn vi vdn di ddn
• TS Vien Sii hoc
Trang 2T6c dgng ciia ygu tg t>gn ngoai
tgc vd vd'n di thugc dia phdi Id, ldm cho vd
sdn vd qudn chiing lao ddng cua tdt cd cdc
ddn tdc vd tdt cd cdc niidc gdn gdi nhau de
tien hdnh cugc ddu tranh cdch mgng chung
nhdm Igt dd bgn dia chu vd giai cdp til sdn
Bdi vi, chi cd sii gdn gdi dy mdi bdo ddm
viec chie'n thdng chu nghla tii bdn, ne'u
khong CO chie'n thdng do thi khdng the thu
tieu dugc dch dp biic ddn tgc vd tinh trgng
bd't binh ddng (2)
L i n d i u tien trong lich sfl, mgt td chflc
qudc te len tieng flng hg va keu ggi cae dan
tdc phu thugc vk thudc dia dodn ket trong
cugc d i u tranh giai phdng khdi ach ap bflc,
bdc lot cua giai ed'p thdng tri fn;:! ,-.:••-•
Sd thao Luan cfldng cfla Lenin cung nhfl
dfldng ldi cua Qudc te Cgng san da de ra
chien Ifldc vk sach Ifldc cho cugc each mang
giai phdng dan tdc d cac thugc dia va phu
thugc, trong dd, tuy theo dieu kien cua mdi
nfldc, giai cip vd san phai n i m liy nggn cd
lanh dao each mang, "dgc biet la phdi hiidng
td't cd mgi nd liic vdo viec dp dung nhUng
nguyen tdc cd bdn cua che do xd-vie't d trong
cdc niidc md nhiing quan he tiin tit bdn chii
nghla dang thd'ng tri, bdng cdch lap nen "cdc
Xd-viet cua nhiing ngiidi lao ddng " (3)
Nhim trien khai chien Ifldc vk sach Ifldc
tren day, dfldi sfl chi dao va giam sat trflc
tiep eua Ban Chip hanh Qud'c te Cgng san,
trfldc het, he thd'ng cac trfldng Dang qudc te
dfldc thdnh lap d Lien Xd Ddng thdi, cae td
chflc quin chung eua Qudc te Cdng san lin
Ifldt ra ddi, nhfl Qud'c te Cdng hgi dd, Qud'c te
ndng dan, Qudc te thanh nien cgng san, Qud'c
te cflu te dd Lien dodn ehdng ehu nghla de
qudc Nhflng td chflc ndy deu cd nhflng nghi
quyet va ehu trfldng ve hoat ddng cua minh d
eac nfldc thudc dia va phu thugc
Tfl dd, Qud'c te Cgng san da md nhieu
ldp h u i n luyen cho hang tram can bg moi
khda va trien khai sfl boat dgng cfla minh d
45
cac chau luc, n h i t la cac nfldc phfldng Ddng Tfl ndm 1920, cac td chflc cgng san
l i n Ifldt ra ddi vk gifl vai trd quan trgng
trong cugc da'u tranh giai phdng dan tgc d nhieu nfldc cfla chau A
Rieng ddi vdi each mang Ddng Dfldng,
do cd vi tri vk t i m anh hfldng het sflc quan
trgng, Qud'c te Cgng san da cd sfl quan tam tfl r i t sdm Nam 1920, chi sau mgt nam, ke tfl khi thdnh lap, Qud'c te Cgng san da phai ngfldi cfla minh den Sai Gdn chuan bi cho viec td chflc mgt trung tam tuyen truyen chu nghla cdng san cung vdi hai trung tam khac d phfldng Ddng, la Thfldng Hai va Xingapo Vi nhflng ly do khach quan va chu quan, hai ngfldi Nga dfldc Qud'c te Cgng san phai den phai trd ve nfldc (4) Tiep dd, tfl gifla thap nien 20 den cudi thap nien 30 cua the ky trfldc, Qud'c te Cgng san da tiep nhdn va dao tao cho Viet Nam mgt dgi ngu can bg dang khoang tren
60 ngfldi (5), cd trinh do ly luSn vk nang lflc
td chflc, lanh dao each mang, trong dd cd lanh tu kiet x u i t cfla each mang d i t nfldc
la Hd Chf Minh, nhflng nha lanh dao each mang tdi ba va nhQng cay ly luan sic bdn nhfl, T r i n Phu, Le Hdng Phong, Nguyen Thi Minh Khai, Nguyen Khanh Toan, Tran Van Giau
NhQng can bg dang tren day cung vdi ddi ngu can bg each mang dUdc Nguyen Ai Qud'c ddo tao d Quang Chau (Trung Qudc) ket hdp vdi lflc Ifldng each mang dfldc dao tao trflc tiep trong nfldc da trien khai kha
hieu qua dUdng Id'i vk chu trUdng cua Qudc
te Cdng san vdo Vigt Nam NhQng tien de cho mgt phong trdo each mang theo xu hfldng vd san dfldc hinh thdnh va phat trien nhanh chdng
Tfl nam 1925, khi Hgi Vigt Nam Cdch mang thanh nien do Nguyen ai Qud'c thanh
Trang 346 Rghito eihi Lieh sfl sg 3.2010
lap ma nhQng hoat ddng cfla nd g i n lien
vdi ten tudi cfla Ngfldi, vdi chfl trUdng cfla
Qud'c te Cdng san, thi tU tudng eua Cach
mang Thang Mudi, cfla chfl nghla
Mac-Lenin dUdc td chflc nay truyen ba, da cd vu
manh me phong trao cdng n h a n p h a t trien
6 nhieu ndi, nhU Sdi Gdn, Nam Dinh
(1926), Da Lat, Thai Nguyen (1927) vdi
muc dfch ddi quyen dan sinh, dan chfl cd
ban Tfl nam 1928, "Phong trao vd san hda"
cua Hdi Viet Nam Cach mang thanh nien
di vdo q u i n chung cdng ndng da thue d i y
nhanh chdng sU phdt trien ve qui md va
c h i t cua phong trao Neu nhU trong hai
nam 1926-1927, dien ra 17 cugc d i u tranh
cfla cdng nhan, thi trong cac nam
1928-1929, sd lUdng cac cudc d i u tranh len den
con sd tren 40 d h i u k h i p d i t nUdc (6)
NhQng cudc d i u tranh nay deu cd td chflc
va quy md ngay cang ldn, khdng chi ddi cdc
quyen ldi kinh te, ma cdn n h i m ca muc
dich chfnh tri, nhfl cho'ng lai cac chfnh sach
ap bflc bdc lot cfla thflc dan phong kien
Cugc da'u t r a n h cfla cdng nhan, ddng thdi
ldi cud'n cac t i n g ldp n h a n dan lao dgng
khac tao thdnh lan sdng manh me va la
tien de trflc tiep cho phong trao each mang
1930-1931
Tii giQa nam 1929, cac td chflc cgng san:
Ddng Dfldng Cgng san Dang, An Nam Cgng
san Dang va Ddng Dfldng Cgng san Lien
doan l i n Ifldt ra ddi, deu gifldng cao nggn
cd cfla each mang vd san Trfldc ddi hdi cfla
thflc tiin, va sU chi dao cfla Qud'c te Cdng
san, d i u nSm 1930, cac td chflc cgng san
thd'ng nha't vao mgt Dang Cgng san Su
kign nay "ddnh ddu mdt biidc ngogt cdn
bdn trong lich sit cdch mgng Viet Nam, "Dd
la lich svt cda nhiiu cao trdo cdch mgng
lien tuc vd nhiiu cugc khdi nghla anh
dung" (7), trong dd phong trdo 1930-1931 la
cudc tap dugt each mang d i u tien do giai
c i p vd san lanh dao
Cd the ndi, dudi tac dong trflc tidp cfla Qudc te Cgng san, anh hudng manh me cfla Cach mang Thang Mudi, nhQng dieu ki$n
va tien de cho phong trao each mang
1930-1931 da dUcfc c h u i n bi, do la nhQng cugc da'u t r a n h soi noi cfla giai c i p cdng nhan va
n h a n dan lao dgng, sU ra ddi cfla cac td chflc cgng san va sU t h a n h lap Dang Cgng san Day, la ddng gdp vd cung ldn lao cfla Qudc te Cgng san ddi vdi each mang Vigt Nam ndi chung, cugc t a p dUdt each mang 1930-1931 d i u tien ndi rieng
Ben canh nhiing ddng gdp to ldn, Qudc tM
Cgng san cdn cd nhQng han chd n h i t dinh, dang chii y la mgt sd chfl trUdng tai Dai hgi
VI nam 1928, da gay khd khan cho phong trao giai phdng dan tgc tren thd gidi, anh hudng tieu ciic den phong trao each mang 1930-1931 dang phat t r i i n d Vigt Nam Trong khi gidi c i m quyen cac nUdc tU ban k h i n g dinh sU ben vQng cfla chfl nghia
tu ban, ngay tfl n a m 1928, Qudc td Cong san da n h a n dinh sang sudt va khach quan
ve mgt cugc khflng hoang kinh te toan dign
s i p bung phat trong the gidi tU ban Tfl sU
n h a n dinh cd can cfl nay, Qudc te Cong san phan doan ve mgt cao trao each mang s i p dien ra trong pham vi toan c i u va sU cao chung ta't yeu cfla chfl nghia tU ban (8) Them vao dd, la bai hgc t h i t bai cfla phong
trao giai phdng dan tgc d mgt sd nUdc chau
A, trong dd cd bai hgc xUdng mau cfla Cdng
xa Quang Chau nSm 1927 (Trung Qudc) da tac ddng manh den chfl trUdng cfla Qudc t^ Cgng san
Trudc het, Dai hgi VI Qudc te Cgng san nam 1928 da dUa ra sU danh gia chfl quan
ve giai c i p tu san dan tgc d cac thuoc dja vk
phu thugc
Trang 4Tac dgng cfla ygu tg bto ngoai
Luan CUdng va Nghi quydt cua Dai hgi
VI QTCS chi ro, "giai cap til sdn ddn tdc dd
ddnh mdt y nghla site mgnh trong cudc ddu
tranh chdng chii nghla de qud'c" vk anh
hudng cfla nd trong q u i n chung dang bi
thu hep, vi vay, c h i nghla dan tdc tU san
"trong mdi quan hi vdi giai cdp cdng nhdn
CO rdt it cd hgi thdng ldi (9) Trong cde van
kien eua Dai hgi VI s^ chi ra ring, mgt
khi sU phan hda chfnh tri cfla cac giai cip
dat den mflc nao dd, thi quang dai ndng
dan va cac t i n g ldp ban vd san thanh thi
s i n sang di theo giai c i p cdng nhan, khi dd
hg trd thanh ddi khang vdi giai c i p tfl san
Vi the, nhigm vu giai phdng khdi ach thdng
tri cfla chfl nghla de qudc c i n phai g i n lien
vdi nhigm vu thiet lap ba quyen lanh dao
cfla giai cip cdng n h a n trong phong trao
giai phdng dan tgc, ddng thdi phai thfl tieu
b i t ky sfl lien minh nao cfla Dang Cdng san
vdi nhdm ddi lap qudc gia-cai Ifldng (10)
Tren thflc te, giai c i p tfl san dan tgc d
nhieu nfldc phfldng Ddng dang gifl vai trd
khdng nho trong cugc d i u tranh giai phdng
dan tgc Ve diem nay, ngay tfl nam 1920,
Lenin da lflu y Qudc te Cdng san, mgt mat,
trong nhflng dieu kien n h i t dinh, phai ung
hg cac lflc Ifldng ddn chfl tfl san d cdc nfldc
thugc dia va phu thugc trong cugc d i u
tranh chdng chu nghla de qudc, mat khac
"phdi kien quyet giU vUng tinh dgc ldp cda
phong trdo vd sdn, dii cho phong trdo ndy
cdn d dudi hinh thiic phdi thai nhd't" (11)
Tfl sfl danh gia chfla dung giai c i p tU
san dan tgc, Dai hgi l i n thfl VI Qudc te
Cgng san da nhanh chdng thay dd'i sdch
Ifldc ddi vdi cac thugc dia va phu thudc
Dai hdi dat nhigm vu trfldc Dang Cdng
san Trung Qudc la phai gianh chi'nh quyen
Cdn ddi vdi Dang Cgng san An Do, Dai hdi
yeu c i u p h i t cao k h i u hieu d i u tranh thiet
lap chuyen chi'nh vd san va chuyen chfnh
47
ndng dan b i n g con dfldng bao ddng vQ trang, tap trung lflc Ifldng chdng giai c i p tU san nUdc nay (12)
Dai hgi da dUa ra nhflng quyet dinh quan trgng, trong dd tuyen bd chim dflt cac mdi lien he vdi cac dang qudc gia, giai cip tfl san, thflc hidn dfldng ldi d i u tranh giai cip trigt de, tang cfldng tinh chien d i u dgc lap cfla giai c i p vd san, giQ vQng lap trfldng kien dinh cfla cac Dang Cgng san, ddng thdi chl dao cac Dang Cgng san d i u tranh gianh chfnh quyen
Ngay sau Dai hgi VI Qudc te Cgng san
1928, nam 1929 Hgi nghi toan the l i n thfl
X Ban C h i p hanh Qudc te Cgng san ra nghi quyet vd viec chinh Dang trong tinh hinh mdi cfla phong trdo Cgng san qudc te :
"Trong Hnh vUc chinh sdch ndi bd ddng, nhiem vu trgng tdm cda Qud'c te Cgng sdn
Id ddu tranh chdng chu nghla ca hdi-vdt truyin ddn cdc xu hUdng xd hdi-ddn chU trong phong trdo cdng sdn Khdng tien hdnh thanh lgc trong cdc ddng cdng sdn nhdm logi bo cdc phdn tit cO hgi cdng khai
vd gidu mat thi cdc ddng cgng sdn khdng the tien len phia trUdc mdt cdch thdng Icti nhdm gidi quye't cdc nhiem vu mdi dUcfc ddt
ra do cudc ddu tranh giai cdp trd nen gay gdt trong giai dogn mdi cua phong trdo cdng nhdn" (13) Tai Dai hgc phfldng Ddng
va tai cac trfldng cao d i n g cgng san khac, ndi cd hgc sinh Viet Nam theo hgc cung tien hanh mgt ddt thanh lgc can bg sau
rdng, n h i m loai bo "nhiing phdn tit xa lg
vdi ddng lot vdo trUdng" (14)
Tfnh chit ta khuynh nay da anh hfldng trflc tiep den phong trao each mang
1930-1931
Khi Nghi quyet cfla Qudc td Cgng san dfldc trien khai, thi d Viet Nam, cac td chflc
va dang chinh tri theo xu hfldng vd san
Trang 54S Rghien cihi Ljch sfl sg 3.2010
dang d i u t r a n h gianh quyen lanh dao each
mang Cac td chflc va dang chinh tri da
bflde vdo mgt "cupc chgy dua" Hg xuc tien
van ddng q u i n chung d i u t r a n h vdi chfldng
trinh h a n h dgng va nhflng khau hieu cung
r i t ta theo tinh t h i n Dai hgi VI Qudc te
Cgng san Dieu dd dfldc the hign trong
hdng loat tai lieu cfla nhflng dang nay
Ching han, trong Tuyen ngdn cfla Ddng
Dfldng Cgng san Dang, trong Ldi keu ggi,
hoae trong cac tai lieu tuyen truyen cua
Dang ndy nam 1929, thfldng xuyen de cap
den vigc lap chfnh quyen Xd vidt hoac
chfnh phfl Xd viet (15), trong khi chfla dfl
dieu kien de lam cugc each mang Dae bigt,
nhflng dip ky niem ldn trong nam 1929,
nhfl ky niem Cach mang Thang Mfldi,
Quang Chau Cdng xa, Ddng Dfldng Cgng
san Dang da dfla ra nhflng khau hieu hoac
phat h a n h nhQng so' bao dae biet mang
tinh hieu trieu q u i n chung dflng len lam
each mang, trong dd nha'n manh "lap
Chinh phii Xd viet cdng-ndng-binh Ddng
Duang! "Thiic hdnh chuyen chinh vd sdn vd
chu nghla cdng sdn!." (16) Khi lan sdng
each mang bflde vdo thdi diem cao trao,
nhan ngay Qud'c te dd, ngdy 1-8-1930, Dang
Cgng san phat dgng ddt da'u tranh mdi vdi
nhflng khau hieu:
"- Ddnh dd de qud'c Phdp, dia chu vd
quan ldng!
- XUDdng Duang hodn todn dgc lap!
- Lap chinh phu cdng ndng!" (17)
Khdng phai ngdu nhien, trong bao eao
gfli Qud'c te Cgng san ngay 5-3-1930 ve
phong trao each mang d An Nam nam
1929, mgt mat, Nguyen Ai Qudc k h i n g
dinh nhflng ddng gdp tfch cflc cua Ddng
Dfldng Cgng san Dang, mat khac, Ngfldi
cung ehi ra nhflng h a n che cua Dang ndy
"Thi du khi mgt cugc dinh cdng no ra, hg
phdt ngay ra nhiing truyin dan cd in ddu
Xd Viet Cd khi, vdi mdt nhdm ngUdi dinh cdng, hg cdng dinh td chiic xdviei (18)
Thfldng nhflng ddt ed dgng, n h a t la nhQng
dip Cach Mang Thang Mfldi, "dd tdc dgng
rdt mgnh den qudn chiing" (19)
Tfnh c h i t ta khuynh dfldc the hign ro ndt 5 hai tinh Nghe An va Ha "Hnh Ching han, khi phong trao dang xudng, vao thang 4-1931, Xfl fly Trung Ky ra Chi thi thanh dang Ngay sau dd, Tinh fly Nghg An chfl
trfldng: "dudi sgch sdnh sanh ra ngodi hit
thdy nhiing bgn tri, phu, dia, hdo Neu ddng chi ndo mud'n ldm cdch mgng, tii nguyen diing vi phia giai cdp vd sdn md phdn ddu cdng khdng cho diCng trong Ddng" (20) Hdu qua la, dd'i tfldng thugc
dign t h a n h dang p h i n ldn \k trf thflc xuit
than tfl nhflng t h a n h p h i n kha gia ed tinh
t h i n yeu nfldc da h i p thu chfl nghla
Mac-Lenin vk cd ddng gdp dang ke cho sfl
nghiep each mang da bi loai ra khdi vi tri edng tac de nhUdng chd cho nhflng dang vien cd thdnh p h a n x u i t than tfl edng-ndng, nhflng trinh do t h i p , da lam phong trao vdn dang xudng trd nen tram trgng,
d i n den bi te liet Dang da kip thdi cd nhflng ud'n n i m sai l i m ndy cfla cac cip uy
Trung Ky Ngay sau khi b mgt sd huygn
nhfl, Thanh Chfldng, Nam Dan thanh lap
cac Xd Viet, Dang da ehi rd: " chu trUdng
nhu the thi chUa dung hodn cdnh vi trinh
do du bi cua Ddng vd qudn chung trong nUdc chUa du, vu trang bao ddng cung chUa cd-bgo ddng rieng li trong vdi dia phUdng trong luc bdy gid Id qud sdm, la manh ddng (putschisme)" (21)
Nhfl vay, tfnh c h i t ta khuynh cua Dai
hgi VI Qud'c te Cgng san \k n h a n td trflc
tiep thuc d i y phong trao each mang
1930-1931 d Viet Nam trd nen gay git, quyet liet, d i n den sfl t h a n h lap gfldng dp cac Xd
viet b Nghg-TInh
Trang 6T6c dgng ciia ygu tg ta^ ngoai
Cach mang Viet Nam va each mang
Trung Qud'c vdn cd mdi lien he qua lai Moi
sfl kien ed t i m quan trgng d Trung Qudc
deu tac ddng den tinh hinh Viet Nam
Quang Chdu edng xa la mdt trong nhflng
sfl kien dd Trfldc hdnh dgng phan bgi eua
Tfldng Gidi Thach da tan sat cae cd sd cua
Dang Cdng san d nhieu ndi, nhflng ngfldi
cgng san da lanh dao q u i n chung cdng
ndng dflng len khdi nghla, md tieu bieu la d
thanh phd Quang Chau Tai day, 30.000
edng nhan vk binh si da chiem linh thanh
phd va thanh lap Cdng xa Quang Chau
-mdt hinh thflc chfnh quyen edng ndng theo
md hinh Xd viet eua nfldc Nga Quan dgi
Qudc Dan dang cua Tfldng Gidi Thach da
dan ap da man, giet hai g i n 10.000 ngfldi,
trong dd cd hang ngdn dang vien va khoang
100 cgng tac vien cua lanh sfl quan Lien Xd
(22) Tuy bi t h i t bai, nhflng Cdng xa Quang
Chau da ed vu manh me phong trao each
mang dang dang eao d chau A, n h i t la d
Vigt Nam Tfl bai hgc cua Cdng xa Quang
Chau, nhflng td chflc vk dang ehinh tri theo
xu hfldng vd san d Viet Nam, n h i t la
nhflng dang vien eua Hgi Vigt Nam Cach
mang Thanh nien dang hoat dgng d Trung
Qud'c, ma trong so' dd, ed nhQng ngUdi trflc
tiep tham gia vdo cugc khdi nghla bi bit, da
nhan thflc mgt each sau sic ve cugc d i u
tranh khdng khoan nhfldng vdi t i t ea cac
xu hfldng phi vd san, ve vai trd lanh dao
cfla nhflng ngfldi cgng san trong vigc td
chflc, vdn dgng quan chung edng ndng dflng
len d i u tranh Qua thflc tien, hg nhan thflc
ring, ehinh quyen sau khi gianh dfldc se la
chinh quyen cfla giai c i p cdng ndng theo
md hinh Xd viet, nhfl Cdng xa Quang Chau
Diu hieu d i u tien tfl sfl tac dgng cua cdng
xa Quang Chau dd'i vdi each mang Vigt
Nam la sfl ra ddi cua nhflng td chflc cgng
san va sfl thd'ng n h i t vao mgt Dang Cgng
san Ngay 12-12-1929, l i n d i u tien, nhflng
49
ngfldi cdng san Viet Nam da td chflc ky nigm Cdng xa Quang Chau bing cac hinh thflc nhfl, mft tinh, rai truyen ddn d nhieu dia phUdng Bic Ky va Trung Ky Nhflng hoat ddng ndy ddng thdi eung phu hdp vdi Nghi quyet eua Dai hgi VI Qud'c te Cgng
san 1928 ve vigc flng hd vk noi theo each mang Trung Qud'c "Qudng-chdu cdng xd
cung Id mdt yeu td' thuc ddy phong trdo cdng nhdn vd ddn tdc Viet Nam de'n mdt budc ngogt" (23)
Cugc khung hoang kinh te the gidi
1929-1933 da gay hau qua nang ne dd'i vdi t i t ea cac qud'c gia, nha't la nhflng nfldc tfl ban, trong dd cd nfldc Phap Cugc khung hoang kinh te the gidi nd ra d i u tien d My vao cud'i thang 10-1929, sau dd lan ra cac nfldc tfl ban ldn nhfl, Anh (cud'i 1929), Itaha (diu 1930), Nhat Ban (thang 3-1930) Cdn d Phap, khung hoang kinh te chi b i t d i u tfl gifla nam 1930 va kdo dai den 1935
Bieu hien khung hoang d i u tien d Phap
la sfl pha san cua hang loat ngan hang va sau dd kdo theo nhieu nganh kinh te khac
La thugc dia cua Phap, Viet Nam eung
n i m trong vdng xoay cua cugc khung hoang dd Nhflng d i u hieu cua khung hoang d Viet Nam eung b i t d i u tfl gifla nam 1930 vdi sfl sut giam dot nggt cua gia
gao Thang 4-1930, 1 ta gao \k 13 ddng,
thang 9-10,6 ddng, thang 3/1931-7,Iddng,
thang 7/1932-5,62 ddng vk thang
11/1933-3,2 ddng (24) Hang loat cac edng ty thugc cac Hnh vflc kinh te khac nhau, nhfl ndng-lam-ngfl nghiep, md ham da, cdng nghigp che bien, cdng trinh xay dflng, van tai, thfldng mai, bat dgng san, ngan hang-bio hiem bi pha san Nam 1930, cd 17 cdng ty pha san vdi so' tU ban chi mdi 42.966 francs, thi vao cae nam 1931, 1932, 1933, eac ehi sd tfldng flng la, 26-108.657; 24-37.635.000; 26-49.920.000 (25) Sfl suy
Trang 750 Rghien ciJru Lich sfl sg 3.2010
thoai cua h i u het cac linh vUc kinh te da
anh hudng triic tiep den ddi sd'ng cac t i n g
ldp xa hgi Viet Nam d nhflng mflc do khac
nhau, trong dd quan chung lao dgng chiu
hau qua nang ne n h i t , dae biet la giai c i p
edng nhan va ndng dan Nam 1929, ndng
dan ban 0,5 ta gao (gia 11,58 ddng/ta) du 1
xua't thue than, thi vao nam 1932, phai ban
1 ta (gia 5,49 ddng/ta) va 1934, phai ban g i n
2 ta (gia 3,20 ddng/ta) (26) Sd cdng nhan
that nghigp mdi nam mgt tang Nam 1930,
sd edng nhan md la 45.700, vao cac nam
1931, 1932 giam xudng cdn 36.000 vk
33.500 Tfl cudi 1930 den cudi 1934, rieng sd
cdng nhan md bi mat vigc len tdi g i n 11
ngan ngfldi Vao nam 1931, Ifldng binh quan
cua 1 cdng nhan nam chi Id 0,38 ddng/1
ngay, nhflng nam sau dd tiep tuc giam (27)
Qua dd cd the thiy, tfl cudi nam 1930, cugc
khung hoang mdi that sfl anh hfldng den Viet
Nam Tren thflc te, neu khdng ed cugc khung
hoang, xa hdi Viet Nam ndi chung, nen kinh
te ndi rieng, v i n ludn rdi vao tinh trang
"khung hoang kinh nien" (28)
Tuy nhien, khung hoang kinh te the gidi
eung la mgt trong nhQng nhan to' thuc d i y
sfl phat trien cfla cao trdo each mang
1930-1931 va Xd viet Nghe Tinh
Nhfl vay, tac ddng cfla ydu td ben ngodi
dd'i vdi eao trdo each mang 1930-1931 va Xd
Viet Nghg-Hnh la ca mgt qua trinh, trong
dd anh hfldng cfla Cach mang Thang Mfldi
Nga vk Qud'c te Cdng san ddng vai trd to
ldn Sfl tac dgng ndy da lam eho xu hfldng
giai phdng dan tgc b Viet Nam tren ldp
trfldng cfla giai c i p vd san t h i n g the vdi
quyen lanh dao tuyet ddi cfla Dang Cdng san Day, Id nguyen n h a n trflc tiep d i n den sfl bung p h a t cao trao each mang
1930-1931 va Xd viet Nghe-Tlnh Sfl kien nsy "
khdng dinh trong thiic te q-j,yen ldnh dgo
vd ndng lUc ldnh dgo cdch mgng cua giai cdp vd sdn md dgi bieu Id Ddng ta; d chd no dem lgi cho ndng ddn niim tin viing chdc vdo giai cdp vd sdn; ddng thdi dem lgi cho ddng ddo qudn chung cdng ndng Ibng tU tin
d sUc lUc cdch mgng vl dgi cua minh" (29)
Ben canh nhflng tac dgng tfch cflc, phong trdo each mang 1930-1931 va Xd viet Nghg-Tlnh cdn chiu nhQng tac ddng qua ta tfl mgt sd chfl trfldng chfl quan eua Qudc te Cgng san Hau qua la, phong trao bi thflc dan Phap ddn ap d i m mau, gay tdn t h i t kha ldn cho each mang P h i n ldn eac fly vien Ban c h i p h a n h Trung fldng Dang, trong dd cd Td'ng Bi thfl T r i n Phu; cae fly
vien Xfl fly B i c Ky, Trung Ky vk nhieu can
bg chfl chd't khac cfla Dang bi b i t va hy sinh He thdng td chflc Dang h i u nhfl bi pha tren pham vi toan qudc Hang ngan dang vien va can bg flu tu bi sat hai Hang chuc ngan ngfldi bi tra t i n , giam cim trong cac trai giam Cach mang bflde vao thdi ky thoai trao
Ngay nay, d i t nfldc dang bflde vao xu the hgi nhdp, tac dgng cfla nhflng yeu td ben ngoai ngay cang ldn va het sflc da dang Bai hgc tfl sfl tiep thu nhflng yeu td tfch cflc va loai bd nhflng yeu td tieu cflc phu hdp vdi dieu kien cfla Viet Nam ma cao trao each mang 1930-1931 va Xd viet Nghg-Tlnh de lai v i n cdn nguyen gia tri
CHUTHlCH
(1) V.I.Lenin: Todn tap, t i p 37, Nxb Tien bp,
MatxcPva, 1978, tr 597
(2) V.I.Ldnin: Todn tdp, t i p 41, Nxb Til'n bp,
Matxcdva, 1978, tr 199
Trang 8Y&c dgng cfla ygu tg ben ngoai 51
(3), (11) V.I.Ldnin: Toin t i p , t i p 41, sdd, tr
204
(4) Nguyin Thinh: Qudc te Cgng sdn vd cdch
mgng Ddng-Duang Tap chi "Cpng san", sd 2-1983,
tr 55
(5) A.A Xoeoldp: Qudc te Cdng sdn vd Viet
Nam Nxb Chi'nh tri Qudc gia, H i Npi, 1999, tr
64
(6) Ngo Vin Hoa, DUdng Kinh Quoc: Giai cdp
cdng nhdn Viet Nam nhiing ndm tnidc khi thdnh lap
Ddng, Nxb Khoa hpc xa hpi H i Npi, 1978, tr 335
(7) Le Du^n: DUdi Id cd vi vang cua Ddng vi
dgc lap, tu do vi chu nghia xd hgi tii'n lin gidnh
nhdng thdng lai mdi, Nxb Su Thit, H i Npi, 1972,
tr 11
(8) Vi^n H i n lim Khoa hpc Lidn X6: Lich sd
the gidi Tip 9 Nxb Kinh td'-xi hpi, Mitxedva,
1962, tr 169 (Tid'ng Nga)
(9), (10), (12) Qudc ti' Cgng sdn vd phuang
Ddng, Nhi xui't ban sich phUdng Dong, Matxcdva,
1969, tr 155-156, 156-157, 156 (Tid'ng Nga)
(13), (14) A.A Xoeoldp: Qudc te Cdng sdn vd
Viit Nam Sdd, tr 110-111, 111
(15) Dang Cpng san Vi$t Nam Vdn kiin Ddng
todn tdp, t i p 1 Nxb Chinh trj qudc gia, H i Npi,
1998, tr, 212, 226, 237, 238
(16) Ban Chi'p h i n h Dang bp Dang Cpng san
Vipt Nam tinh Nghp An Lich sd Ddng bd Nghi
An, t i p I, (1930-1945) Nxb Chinh trj Qudc gia,
1997, tr 49; Dang Cpng san Vipt Nam Vdn kiin
Ddng todn tdp, t i p 1, sdd, tr 582
(17) Dang Cpng san Vipt Nam Vdn kiin Ddng
Todn tdp, t^p 2-1930 Nxb Chinh tri qudc gia H i
NOi, 1998, tr 53
(18) Hd Chi Minh: Todn tap, t i p 3- 1930-1945,
Nxb Chfnh tri qudc gia, H i Npi, 1995, tr 37
(19) Dang Cpng san Vipt Nam Vdn kiin Ddng
todn tap, t i p 2-1930 Sdd, tr 36
(20) Ban nghidn ciiu lich sii Dang tinh Ngh§
Tinh Xd - Viet Nghi Tinh Nxb Su Thit H i Npi,
1981, tr 78
(21) Dang Cong san Vipt Nam Vdn kien Ddng
Todn tap, t i p 2-1930 Sdd, tr 83
(22) Vipn Sit hpc, The gidi-nhitng sU kien lich
suf the ky XX (1901-1945) Nxb Giao dijc H i Npi,
2001, tr 203
(23) Trin Vin Giiu: Tdc phdm dUac tang gidi
thudng Hd Chi Minh, Quyen I Nxb Khoa hpc xa
hpi H i Npi, 2003, tr 522
(24) Paul Isoart: Chu nghla ddn tgc Viet Nam,
tr 52 (TL 62(15), lUu ThU vi^n Vi^n Sii hpc)
(25) Pham Dinh Tin: Chu nghla dequdc Phdp
vd tinh hinh cdng nghiip d Viet Nam dUdi thdi thudc Phdp, Nxb Su Thit, H i Npi,1959, tr 62, 65
(26) Trin Huy Lipu, Nguyin LUdng Bich, Vin
T?io, Hudng Tin: Cdch mgng Can dgi Viet Nam,
Ban nghidn ciiu xui't ban v i n sii dja 1956, tip VI
tr 122 , ,
(27) Trin Huy Li^u, Nguyin LUdng Bich, Vin
Tao, Hudng Tin: Cdch mgng Can dgi Viet Nam
sdd, tr 132
(28) Dang Cpng san Vipt J*Jam Vdn kien Ddng
Todn tdp, t i p 4-1932-1934 Nxb Chinh tri qudc
gia H i Npi, 1999 tr 156
(29) Ld Du^n: DUdi Id cd ve vang cua Bdng vi
ddc ldp, tu do, vi chu nghla xd hdi tien len gidnh nhdng thdng lai mdi Nxb Si^ Thit H i Npi, 1972,
tr 37