Bài viết nghiên cứu tình hình ruộng đất khu vực hành cung Thiên Trường qua tư liệu địa bạ triều vua Gia Long năm thứ 4 (1805). Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm chi tiết nội dung nghiên cứu.
Trang 1TINH HINH RUONG DAT KHU VUC HANH CUNG THIEN TRU&NG
• • QUA Tir LIEU DjA BA TRIEU VUA GIA LONG NAM THIjr4 (1805)
TRAN THI THAI HA*
Nfim d phia Nam ddng bfing sdng
Hdng, Nam Dinh la mpt tinh dong
dan cU, ndng nghiep tru phu vfi cd be dfiy
truyen thd'ng lich sQ vfin hda Vfio nhQng
nfim d i u the ki XIII, khi ddng hp Tran tien
len vu dfii chinh tri, thie't lap vUdng trieu
T r i n thay the cho trieu Ly da het sinh liic
thi vung dfi't Nam Dinh ndi chung, TQc Mfic
ndi rieng da trd thfinh mpt trong nhQng
trpng diem trong chien iQpc xay dvtng cung
cd' quyen Ivtc ddng hp, bao ve an ninh qud'c
gia cua cac ddi vua nhfi T r i n Hfinh cung
Thien TrUdng da ra ddi tren vung dfi't nfiy
trong hofin canh nhU vay
Tuy chi tdn tai trong mpt thdi gian n g i n
vdi tu each la ndi d va lam viec cua ThUpng
hoang, cd vi tri "thQ dd" sau Kinh do Thfing
Long, nhUng vung dfi't nfiy da chiu nhieu
tac dpng ciia vi the dia - chinh tri Trong
hoan canh dd, cung vdi nhQng dieu kien tii
nhien vfi xa hpi von cd, tinh hinh rupng dfi't
cac Ifing xa khu viic hfinh cung Thien
TrUdng vQa mang nhQng net chung cua
ndng thon ddng bfing song Hdng vfi vQa cd
ihQng net ddc dao rieng ma trong bfii viet
nfiy chung toi se co' ging lam ro tren cd sd
phan tich dia ba cua bd'n xa De Nha't, De
Nhi, De Tam, De TQ Day chUa phai la toan
bp cac lang xa nfim trong khu vvtc hfinh
cung xUa, nhUng lai la nhQng Ifing nfim can
ke vdi trung tam hanh cung Thien TrUdng,
tQng cd cac cung De Nha't, De Nhi, De Tam,
De TQ Dia ba Gia Long 4 cua bd'n xfi tren hien dang dUdc lUu giQ vfi bao quan tai Trung tam lUu trQ Qud'c gia I, cd kl hieu Q
5922, Q 5924, Q 5923, Q 5925 Tim hiiu ve tinh hinh sd HQu rupng dfi't cua nhQng xa nfiy qua dia ba khdng chi ddng gdp cho viec nghien cQu d i y du vfi sau sic ve vi tri, vai trd cua phu Thien TrUdng trong lich svt Hdn the, tQ ket qua khao sat thvtc trang rudng dfi't d khu vUc vo'n tQng dQdc coi nhQ mpt "hfinh dd" hay "thQ dd" sau Kinh thfinh Thfing Long cdn cho thfi'y nhQng dfi'u fi'n cua mdt trung tam chinh tri-hfinh chinh ciia dfi't nUdc the ki XIII-XIV cdn tdn tai den tan d i u the ki XIX; gdp p h i n li giai mpt sd' vfi'n de lien quan den do thi Vi Hofing - tien than cua Thanh phd' Nam Dinh ngay nay
1 Vai net ve cac xa De Nhat, De Nhi,
De Tam, De TH
Bd'n xfi De Nhfi't, De Nhi, De Tam, D?
TQ vfio d i u the ki XIX ve mfit hfinh chinh deu thupc tdng De Nhfi't, huyen Mi Lpc, phii Thien TrUdng, xQ Sdn Nam Ha (1) Huyen Mi Lpc nfim d phia Bic cua tinh Nam Dinh, la mdt trong cac huyen thudc phu Thien TrUdng xUa D i u the ki XIX, huyen Mi Lpc gdm bay td'ng vdi 53 xa, trang, trong dd, tdng Dp Nhfi't gdm 11 xa:
De Nhfi't, De Nhi, De Tam, De TQ, Dong Quang, Nhue Khe, Liiu Vien, Kim HUng, Hoa Nha, Thien Bdi, HUdng Bdng Sau ' Th.S Khoa Lich su - Trudng Dai hpc Su pham Hfi Npi
Trang 2Tinh hinh niOng dat hhu vuc hanh cung 33
nhieu l i n dieu chinh dia gidi, hien nay, De
Nhfi't va De Nhi lfi hai thon thudc xa Mi
Trung, De Tam thupc xfi Mi Phuc cua
huyen Mi Lpc, cdn De TQ thudc phUdng Lpc
Ha cua Thfinh phd Nam Dinh (2)
De Nhfi't, De Nhi, De Tam, De TQ lfi
nhQng Ifing cd lich sii hinh thfinh kha sdm
TQ nhQng ghi chep rai rac trong cac cud'n
dia chi cung nhU truyen thuyet dan gian
lUu truyen tai dia phUdng, cd t h l di den
mdt gia thiet cac xa Dp Nha't, De Nhi, De
Tam, Dp TQ deu dupe thfinh lap tren nen
mdng cua khu vUc hfinh cung cu cua trieu
Trin
Vao d i u the ki XIX, theo thong tin tQ
dia ba, dia g^idi eua 4 xa tren cd the hinh
dung nhQ sau:
-I- Xfi De Nhfi't giap vdi De Nhi ve phia
Nam, giap De Tam ve phia Tay
-I- Xfi De Nhi giap vdi Dp TQ ve phia
Dong, De Nhfi't ve phia Nam vfi Bic
-I- Xa De Tam giap vdi De Nhfi't ve phia
Ddng
+ Xa Dp TQ giap vdi De Nhi ve phia Tay
Ca 4 xa tren deu cd song, sud'i, ngdi nhd
chay quanh Ranh gidi giQa cac xfi dUdc quy
Udc tuy theo dfic diem dia hinh tvf nhien, cd
the lfi bd rudng, cay cd thu, nQa bd rudng,
nQa dudng nhd, nQa con dudng, nQa con
ngdi, bd sdng, dQdng theo thdi quen, tap
quan sinh hoat cung nhU truyen thd'ng cua
cac lang dUdc lUu giQ tQ ddi nay sang ddi
khac, khong phu thupc vfio sd^ hd nong dan
hay sd^ lUdng rupng dfi't nha't dinh
Ve dan sd' cua bd'n xa tren vao d i u the ki
XIX la thdi dilm lap dia ba chung tdi
khdng cd tU lieu de dUa ra con so' cu thl
Tuy nhien, theo nhQng nghien cQu ciia P
Gourou vao nhQng nfim 30 cua the ki XX,
thi Nam Dinh lfi tam diem cua vung cd mfit
dp dan cU cao nhfi't d chau thd Bic Ki Dfic
biet, theo phan loai cua P Gourou thi Dp
TQ cdn lfi mpt trong sd nhQng lang "qua
ddng dfin": 2513 ngUdi/1,4 km^, tUdng
dUdng vdi mat dp 1790 ngUdi/lkm^, trong khi mat dp dan sd' trung binh cua vung ha chau thd sdng Hdng (gdm mdt sd' khu vvtc thupc cac tinh Ha Nam, Nam Dinh, Thai Binh) chi lfi 830 ngudi/lkm^ (3)
Ca bdn Ifing De Nhfi't, De Nhi, De Tam,
Dp TQ deu bao lUu cho de'n ngay nay nhQng cdng trinh vfin hoa tin ngUdng vfi cac sinh hoat l l hpi dan gian het sQc phong phu, dfic sic Tai dinh, chua, den, mie'u vfio cac dip
le tiet trong nfim thudng dien ra nhQng nghi le thd cung het sQc trang trpng, lfi cdi ngudn sQc manh tinh t h i n cua ng^di dan ndi day Theo tfii lieu iQu trQ tai ThQ vien Vien nghien cQu Han Ndm thi Ifing De Nhfi't cd 21 dao sic d dinh, chua, den, mieu vfi 2 cudn t h i n tich; Ifing De Nhi cd 27 dao sic; Ifing De Tam cd 4 tfi'm bia cd, 11 dao sic d dinh; lang Dp TQ cd 5 tam bia cd vfi 8 dao sfic d dinh, phu (4)
2 Tinh hinh ruong dat cua cac xa
De Nhat, De Nhi, De Tam, De Tijf
Tren cd sd ngudn tfii lieu dia ba Gia Long 4, chung toi cd gfing phuc dvtng lai dien mao rudng dfi't ciia cac xa neu tren d
d i u the ki XIX, t h l hien trong cac bang sau (so lieu ve dfi't dai trong tofin bfii viet dQdc hieu lfi miu, sao, thQdc, ta'c):
Trong bd'n xa, De Nha't lfi xfi cd tdng dien tich cdng tQ dien thd ldn nhfi't: 581 mau, 6 sfio, 6 thQdc, 6 tfi'c vfi It nhfi't lfi xa
Dp TQ - cd 353 miu, 14 thQdc, 8 tfi'c So sanh vdi cac Ifing xa d Tfiy Dd (Thanh Hda), hay d Hfi Dam (Hda An, Cao Bfing) cho thfi'y quy mo cua mdt Ifing, xa d khu vQc phu Thien TrQdng ldn hdn nhieu, vfi thfim chi vUdt trpi hdn ca i p Kien Mi cua Binh Dinh (5)
Phan tich dia ba cho thay, tai khu vQc trung tfim phii Thien TrUdng xUa sd hQu cdng chiem ti le cao - tQ 68% den 76% Dieu
dd xac nhfin thdng tin ma Phan Huy Chu
da dQa ra trong Lich triiu hien chUOng logi chi lfi hofin tofin chinh xac: "nUdc ta trd'n Son Nam hg Id cd nhiiu rugng cong, dd't
Trang 334 Rghi&i curu Lich si3r s611.2010
Bang 1: Tinh h i n h cong, tif dien thd ciia 4 xa De Nhat, De Nhi, De Tam, De Tuf
dau the ki X K theo dia b a Gia Long 4 (1805)
i M N h i t
Cdng diin
446L129
Tu
diin
55.1.12
Loai khdng U'nhthui 84J.12i
T^B£ diii tfck C6D£ tir diJD Ai
bi> l i : 381.6.6.6
D i N U cang diin
330.4i,8
Tir
d i i n
SU2S
Loai khdng tlnhthui 66,6.8J
TJng dito tich dot lu diio Ibj
bin l i : 4 5 6 , 6 , 1 0 2
D i T a m cang
diin
1192.111
Tir diin
51JZ2
Loai khdng tfahthui 46J.1,7 Tiig di(i lich ctng lir difi Ihj bio l i ::376,1,4.2
D t T t i Cdng
diin
24IJJJ
Tudiin
46,6.4,0
Loai khdng tinh thui 65,0,12i
TJDg di&D tfch ctDg lir ail Ihi bii
xi: 353,0,14,8
(Ngudn: Dia bg cdcxSDi Nhdt, Di Nhi, Di Tam, Di Td: ki hieu: Q 5922, Q 5924 Q 5923, Q 5925
luutgiTTLTQGl),
Bang 2: Tinh h i n h cong, txl dien ciia 4 xa De Nhat, D6 Nhi, De Tam, De Tilf
dau the ki X K theo dia b a Gia Long 4 (1805)
iHNtait
Cdng
diin
444L129
Ty
It
%i1
Tu
diin
55,7,7.2
Ty
It
SlJi
Tjnj ditfl tfch cADg tir i\it Ih6
bii l i : 581,6,6,6
D^NhJ Cdng
d i i n
3M,418
Ty
It
Tiyi,
TV diin
57,6ii
Ty
It
CM
lit% difia t(cb cflng t;r diJD tb^ b i a
x i : 4 5 6 , 6 , 1 0 2
S # T s m Gang
d i i n
279J,12,7
T y l t
70,4%
TU diin
5\i22
Ty
It
13%
T i n g ditD tfch cAag tir i\it tb6 bin
l i : 3 7 6 , 1 , 4 , 2
D^TUr cang
diin
24UJ,3
Ty
Sim,
Tu diin
46,6,4,0 Tylt
13,11
TJDg dien Ifcb c t i g lir difn t h i bin
x i : 353,0,14,8
(Ngudn: Dia bg cdc xd Di Nhdt, Di Nhi, Di Tam, Di Tic: ki hiiu: Q 5922, Q 5924, Q 5923, Q 5925
ImitgiTTLTQGI)
Bang 3: Cac loai dat khong tinh t h u e cua 4 xa De Nhat, De Nhi, De Tam, Df Tiif
dau the ki X K qua dia b a Gia Long 4 (1805)
T«n c i c xA
D^Nhit
D^Nht
Df Tam
D^Ttil
Ra6ng cdng
gi6 14.5.4.3 4.4.3.0 14,7.9.7 15.5.13.3
Cdng th<!
0.2,0.0 3,9.1.0 0.2.0.0 0,2,10.2
Dit ao viitm
64.9.8.2 58,3.4.5 31,5.7.0 49.2.14.0
DSt kh6 han 1.2.0.0 Tha ma
2.8.0.0
D A g d
0.7.0.0
Dfitbi hoang
20.0.0.0
Tilf
14,4% 15,2% 16,6% 18,6%
(Ngudn: Dia bg cdc xa Di Nhdt, Di Nhi, Di Tam, Di Td: kl hiiu: Q 5922, Q 5924, Q 5923, Q 5925
luu tgi TT LTQG I) hai cdng Cbn cdc xd khdc thi cdc hang
rugng cdng khdng cd mdy" (6)
O ca 4 xa, da p h i n lfi rudng thvfc trUng
Duy chi De Nhfi't va De Tam lfi cd da't khd
han, rudng hoang, ddi gd hofic bd hoang
Dfic biet, tha ma mo dia chi cd d De Nhfi't
Ba xa cdn lai hofin tofin khdng cd loai dfi't
nfiy (xem bang 3)
Dieu dang luu y lfi d ca 4 xa, td'ng dien
tich cdng tU dien thd' ma xa ke khai trong
p h i n d i u dia ba deu khdng trung khdp vdi con so' thUc te khi dem cong lai tQng loai dien, thd' (xem bang 4)
Svf chenh lech giQa so" li?u dia phUdng khai bao vfi so' li?u thQc te lfi tinh trang kha phd' bien khdng chi cd d dia ba cua cac
xa thuoc dia bfin nghien cQu cua bfii vicft
ma cdn thay trong dia ba cua mot vfii dia phUdng khac nhU Thai Binh, Binh Dinh, Cao Bing mfi nguyen nhan lfi do cd the
Trang 4Tinh hinh ruOng dai hhu viTc hanh cung S5
B a n g 4: So s a n h s o l i e u l a n g ke k h a i v a d i e n t i c h thiic c6 t r o n g d i a b a ciia 4 x a
D * N h i t
Ditn tfch
khai a dia
ba
581,6,6,6
Ditn
tfch thue
t i
586,3.2,6
Ditn Ifch chtnh Itch +4,6,10,1
De^fhi
Ditn tfch khai
6 dia ba
45SfilQ2
Ditn tfch thue
t i
4516133
Ditn Ueh chtnh Itch -1,9,11,9
D e T a m
Ditn
tich khai
d dia ba
316.1.42
Ditn Uch Ihuc
l i
3769,li6
Ditn tfch chtnh Itch +0,8.9,4
D e T l i
Ditn tfch khai
b dia ba
3S3ni48
Ditn Ifch
i h u c t i
353.0,4,8
Ditn Uch chtnh Itch 0,0,8,0
* Luu y: cWu (+) chi su vuot tr6i, diu (-) chi su hao hut gitta dien tfch thue c6 \di s6 Ice khai
(Ngu6n: Dja bg Gia Long 4 cdc xa Di Nhdt, Di Nhi, De Tam, Di Tii: ki hiiu: Q 5922, Q 5924, Q 5923, Q 5925
luu tgi TT LTQG I)
B a n g 5: T i n h h i n h sii hflu r u o n g til dr ckc x a D e N h a t , D f N h i , D e Tam, D e Tii
t h e o dia ba Gia L o n g 4
Quy
md
sA
hOu
Dudi
1
mfiu
1-3
mfiu
3-5
mfiu
Trtn
5
mfiu
T6ng
cdni!
D<
Sdchu
SS
23
14
6
0
43
Ti
%
53,5
32,6
13,9
0
100
Nhfit
Ditn Uch sA hDu
Ditn tfch 10314,9
21.6,6.3 229,11 J 0.0,0,0
55.0,2,7
Ti
It
%
18,9
393 41,8
0
100
D 6 N h i Sdchu
Ins
5
12
4
2
23
Ti
It
%
21,7
52;2 17,4 8,7
100
Oiin Uch sd
htjru Ditn tfch 2,8,4,0
17,9,2,5 15,0,2.0 21,8,7,0
576,0,5
Ti
It
%
5
31,2 25,9 37,9
100
D ^ T a m
Sdchu
SB tag
26
9
6
0
41
Ti
It
%
243
26,9 48,8
0
100
Di^o Uch sd hum
Ditn Ueh 11,9.0,0
13,2.9,0 24,0.5.0 0,0.0,0
49J.13J
T i l t
%
24,8
26,7 48.5
0
too
D4Trir Sdchu
0
8
5
2
15
T i l t
%
0
53,3 33,4 13,3
100
Diin Uch sA hiiu
Ditn tfch
0
12.2,3 9 16,2,0,0 12,9.7,6
41J.11.5
T i l t
0
29.5 39,2 31,3
100
Ngu6n: Dia bg Gia Long 4 cdc xdDi Nhdt, Di Nhi, Di Tam, Di Td, kl hiiu Q 5922, Q 5924, Q5923,
Q 5925, TTLT Qud'c gia I
da xay r a sai sdt, n h i m Ifin t r o n g q u a t i l n h
ghi, sao chdp, do dae cua chQc dich Vi
vay, khi xQ li so' lieu, c h u n g tdi dQa t r e n so
lieu thQc te Vi mQc do sai so^ d bdii xfi t r e n
lfi k h o n g d a n g ke, do vfiy k h d n g a n h hQdng
den dien m a o c h u n g t i n h h i n h sd hQu
r u d n g dfi't t a i day
NgQdc lai vdi t i n h t r a n g sd hQu cdng, sd
hQu t u n h a n ve r u o n g da't d ca 4 xfi t r e n
deu kdm p h a t t r i e n , chiem ti le nhd b6,
n h i e u nhfi't lfi 1 3 , 1 % d xfi D? TQ vfi it nhfi't
lfi De Nhfi't: 9,5% Thfim chi, d ca 4 xfi,
r u d n g t u cdn it h d n ca r u o n g dfi't thudc loai
k h d n g d a n h t h u e (tha ma, mo dia, dfi't cdng,
dfi't d i n h chua ) (xem b a n g 5)
B a n g 5 cho thfi'y, Idp sd hQu phd' bien d
ca 4 xfi lfi tQ 0-1 mfiu, 1-3 mfiu, 3-5 mfiu
T r o n g tdng sd' 122 chu sd hQu cua 4 xfi t h i
chi cd 4 chii sd hQu t r e n 5 mfiu De TQ lfi xfi
duy nha't k h d n g cd sd hQu dQdi 1 mSu,
ddng thdi sd' c h u sd hQu d day c u n g it nhfi't
(15 chu, nfim t r o n g t a y tofin bo r u o n g tQ cua xa)
Sd hQu t r u n g b i n h d 4 xfi lfi:
De Nhfi't la 1.2.11.9/1 c h u sd hQu
De N h i lfi 2.0.7.0/1 c h u sd hQu
De T a m lfi 1.2.0.14/1 c h u sd hQu
De TQ lfi 2.7.8.8/1 chu sd hQu
So vdi T h a i B i n h la t i n h giap r a n h - ndi
cd sd hQu t r u n g b i n h lfi 9.1.10.0 t h i quy mo
sd hQu tQ n h a n t r u n g b i n h d ca 4 xa t r e n deu nhd hdn
Ngofii chu r u d n g l a mot ngUdi cu t h e , d cac xa De Nhfi't vfi De TQ, dQng d vi t r i chu
r u d n g cdn cd d i n h , hdi Vfin, vfi cac giap cua Ifing, xa sd t a i hofic l a n cfin Cu t h e lfi d De Nhfi't, cd sd hQu cua d i n h Hfin Mieu, d i n h
Trang 536 Rghien ctru Lich sit 5611.2010
HQu Bi, hoi Vfin tdng De Nhfi't Cdn d xa De
TQ cd sd hQu ciia giap Doan Bieu, giap Bfie,
giap Dong, giap Nam Hdn nQa, cac giap
nfiy cd quy md sd hQu tUdng dd'i ldn so vdi
mfit bfing chung, chu yeu tap trung d Idp sd
huu tQ 3-5 m l u (giap Bfie, giap Doan Bieu,
giap Nam) vfi tren 5 mfiu (giap Ddng) Dieu
dd cho thfi'y, hinh thQc sd hQu rudng tU d
khu vUc nay lfi kha da dang
P h i n ldn cfic xa deu cd hien tUdng phu
canh Chu phu canh lfi nhQng ngQdi d xa
lan can, cd the cung tong hofic khac td'ng
Quy md sd hQu cua chu phu canh cung ra't
da dang, tQ vfii sfio de'n tren 3 mfiu Chii
phu canh cd the lfi ngUdi dan, hofic cung cd
the lfi dinh, hay mot to chQc nhQ hdi Vfin
cua tdng De Nhfi't, giap Hoa ldi tQ sd'
ruong nfiy cd le de chi dung vfio vi^c cung
te d dinh hay nhQng cdng viec chung cua
cdng ddng, cvia hoi hay giap nfio dd trong
Ifing So' rudng phu canh dQdi danh nghia
mot tap the nhQ vfiy chi chiem ti 1^ nhd
tren tdng sd^tU dien cua xfi
Qua phan tich dia ba cua 4 xa cdn cho
thfi'y nhQng thong tin kha thu vi ve sd hQu
ruong tu cua cac ddng ho d khu vQc vd'n lfi
hfinh cung Thien TrUdng xUa Tinh hinh sd
hQu rudng tu cua cac ddng ho d day dQdc the hien qua bang 6:
TQ bang 6 cho thfi'y ro, trong ca 4 xa, chu rudng mang ho T r i n deu chiem ti le cao tren 55% Ca biet cd xa De TQ, 100% chvi sd hQu lfi ngudi ho T r i n Chung ta khdng du
tu lieu de bie't dUdc vao thdi diem lap dia
ba d De TQ cd nhQng ddng ho nfio sinh sdiig, tuy nhien qua dia ba chi thfi'y sQ hien dien duy nhfi't cua ho T r i n (Trin Xuan, Tran Viet, T r i n Trong, T r i n Danh d D? TQ
cd the lfi cac ho khac nhau, nhUng trong nghien cQu nay chung toi tam xep chung lfi
ho Trin) Sd hQu cua ho T r i n d De TQ lfi 28.2.10.6, tQc vfio khoang 68,3% tong rudng
tQ cua tofin xa
Xep sau ho T r i n ve sd' iQdng chu sd hQu lfi ho Nguyin, rdi deh cac ho Bui, LQdng, Mai, Hoa, Ta Ne'u nhU d cac tinh Hfi Ddng, Thai Binh, quy mo cua moi ho vdi quy md
sd hQu rudng tQ cua ho dd khdng cd md'i quan he gi (7), thi d 4 xa thudc dia bfin trung tam cua phu Thien TrQdng xQa - ndi phat tich cua ddng ho T r i n lai hoan tofin khac Tai dfiy, so chu ruong thudc ho Trin lfi dong dao nhfi't vfi quy md sd hQu tQ dien cung ldn nhfi't so vdi tfi't ca cac ddng ho
Bang 6: Sd( hiifu rupng til cua cac dong hp cl bon xa De Nhat, D§ Nhi, Df Tam,
De Tii qua dia ba Gia Long 4
Ciic h o
T r i n
Nguyfin
BOi
Hoa
Mai
Luting
Ta
T 6 n g
c d n g
De Nhit
Sdchu
SS
g
21
12
4
1
0
0
0
38
Ti
%
553
31.6
10,
5
2,6
0
0
0
100
Ditn Uch sd hitu
Ditn tfch
35.8,8.5 12.7,4,0 2.0,0.0
0,2,10.0
0
0
0 50.8,8.2
T i l t
%
70,5 25,0 4,0
0,5
0
0
0
100
S«Nhi
Sdchu
SS Ing
17
4
0
1
1
0
0
23
Ti
1?
%
74 17,4
0
4,3 4,3
0
0
100
Ditn Uch sd hQu Ditn Ifch
40.1.8,5 9,3,8,0
0
3.7.2,5 2.9,0.0
0
0 576,0,5
Tl
l i
%
723
162
0
6,5 5,0
0
0
100
D«Tam
S i c h i j
as
I n g
37
1
1
0
0
1
1
41
Tl
It
%
9C14 2.4 2.4
0
0 2,4 2,4
100
Ditn Uch sd hiiu
Ditn Uch
4 5 i l 3 5 1,1,0,0 1,1,0,0
0
0 0,3,0.0 1,8.0,0 49J.133
T i l t
%
91,3 2,2 2,2
0
0 0,6 3,7
100
D«T<ir
Sdchu
SS
Ing
11
0
0
0
0
0
0
11
Ti
%
11
0
0
0
0
0
0
100
Ditn Uch s i huu Ditn tfch
28il0,6
0
0
0
0
0
0 28ilO,6
Ti
It
100
0
0
0
0
0
0
100
Ngu6n: Dia bg Gia Long 4 cdc xdDi Nhdt, Di Nhi, Di Tam, Di Td, kl hiiu Q 5922, Q 5924, Q5923,
Q 5925, TTLT Qud'c gia I
Trang 6Thih hinh ruOng d6t hhu vuc hanh cung 37
Bang 7: Sd hviu ciia chiic sac d ckc xa D§ Nhat, De Nhi, De Tam, De Tii
theo til lieu dia ba Gia Long 4
xa
De Nhat
DeNhi
DeTam
DeTiJ
Chile dich Tdng sd
6
7
5
5
Khong rupng Sdlugng
4
3
4
1
%
66,7 42,9
80
20
Co rupng
Sd luong
2
4
1
4
%
33,3 57,1
20
80
Di£n tich
Sd lupng
2.6.2.5 8.2.10.5 3.7.10.0 8.9.4.0
% 4,8 14,4 7,6 19,6
Ngu6n: Dia bg Gia Long 4 cdc xdDi Nhdt Di Nhi, Di Tam, Di Td, kl hiiu Q 5922, Q 5924, Q5923,
Q 5925, TTLT Qude gia I
khac
Dia ba cdn cung cfi'p nhQng so lieu cu
the, qua dd cd the thfi'y vai trd kinh te ciia
ddi ngu nhQng ngUdi cd chQc vi d Ifing xfi
nhu bang 7
Bang 7 cho thfi'y, d bd^n xa khdng phai
chQc dich nfio cung cd ruong tQ Vfi ne'u cd,
sd hQu cua ho cung khong ldn Rieng d De
TQ, 80% sd' chQc dich cd rudng vfi sd hQu
ciia ho chiem ti le cao nhfi't trong 4 xfi
chung tdi nghien cQu Nhin chung, sd hQu
ciia bp phfin chQc sfic d lang xa khdng cd
vai trd, anh hQdng gi trong tinh hinh sd
hQu rudng da't cua dia phUdng ndi chung
hay du manh de chi phd'i hoat ddng san
xufi't ndng nghiep bdi le sd hQu tU cua ho
qua nhd hi
TQ nhQng bang so' lieu trinh bfiy vfi
phan tich tren dfiy cd t h l rut ra mot so
nhfin x6t sau:
1 Bd'n xa Df N h i t , De Nhi, Df Tam, Df
TQ lfi nhQng xa cd lich sii hinh thfinh vfi
phat trien lau ddi Tai day, che do rudng
da't dfi tUdng dd'i dinh hinh, rudng dfi't cong
chiem Uu the vfi ddng vai trd quan trong
trong ddi sd'ng nhan dfin ndi day Trong 4
xa tren, Df Nhfi't cd ti If rudng cdng ldn
nha't lfi 76,1%, vfi it nhfi't lfi Df TQ thi
rudng cdng cung chiem tdi 68,3% - cao hdn
mQc binh quan cua tofin huyfn Mi Loc lfi
46, 2% (8)
2 Ben canh sd hQu cdng chiem Qu the,
sd hQu tQ cd ti If nhd bd vdi quy md sd hQu manh mun, chu yeu phd bien d cac Idp sd hQu dQdi 1 mfiu hofic tQ 1-3 mfiu Dieu nfiy cho thfi'y d day qua trinh tQ hQu hoa rfi't ban che, dQdng nhQ khdng tdn tai tinh trang bao chiem rudng dfi't cua dia chu, cQdng hfio nhu cac ndi khac cung thdi diem bdi le khdng thfi'y cd sQ hifn difn cua t i n g Idp dia chu ldn, hdn nQa bd phfin chQc dich Ifing xfi khdng phai ai cung cd rudng, neu
cd thi sd^ iQdng cung nhd bd SQ phat trien cua tQ hQu rudng dfi't nQa d i u the ki XIX d nUdc ta lfi xu the nd'i trdi, tuy nhien tai vung dfi't thuoc trung tam cvta phu Thien TrQdng xUa kia cd le nd dfi khdng cd dieu kifn phat trien, hofic bi kim ham bfing nhQng chinh sach chfit che cua chinh quyen trung Udng Df Nhfi't, Df Nhi, Df Tam, Df TQ deu nfim d khu vQc trung tam, trong vung chiu tac dong, anh hudng manh
me cua trung tam chinh tri TQc Mfic Thien TrUdng trong suo't hai the ki XIH -XrV dudi thdi Trin, rdi tri sd cua Id, t r i n Sdn Nam Ha, trfi'n Nam Dinh rdi tinh Nam Dinh trong cac the ki XVII - XVIII - XIX
ThUc te lich sii cho thiy, cfing gin cac
trung tam chinh tri thi hifn tUdng tU hQu hoa ruong dfi't cfing kdm phat trien
3 Trong ca 4 xa, qua tQ lifu dia ba cho thfi'y da p h i n lfi rudng vu thu Ruong loai 3
Trang 738 Rghien curu Lich sii s611.2010
chiem ti If cao, sau dd lfi rudng loai 2 vfi it
nhfi't lfi rudng loai 1 Dia hinh d day kha
bfing phfing, khdng bi chia cfit, lai cd nhieu
sdng ngdi chay quanh, thufin ldi cho canh
tac ndng nghifp Mfic du hinh thanh tren
phu sa ciia sdng Hdng nhUng dfi't dai d day
vfin cd ndi bi kho ban, bi bd hoang nhU thilc
te dUdc ghi nhfin d De Nhfi't vfi Df Tam
4 Hien tUdng phu canh kha phd' bien
Quy mo sd hQu cua chu phu canh p h i n ldn
cung d mQc ddng deu nhU chii phan canh,
ca bift cd trUdng hdp dinh HQu Bi phu
canh d Df Nhfi't cd sd hQu tren 3 mau Df
Tam la xa cd nhieu chu phu canh hdn ca
(24/41) trong khi day lfi xa t h u I n ndng,
khdng cd nghe phu Dieu nay gdi cho chung
tdi di den gia thie't, dd lfi d Df Tam chfic
chfin da tdn tai mot moi trUdng kinh te - xa
hdi tUdng ddi cdi md, thufin ldi cho viec
phat trien md rong tU hQu rudng dfi't ddi
vdi nhiing ngudi cd tien cua d nhQng lang
xa Ifin cfin C i n iQu y r i n g mfic du lfi xfi cd
sd' lUdng chu phu canh tQ cac Ifing lan cfin
ddng hdn so vdi 3 xa cdn lai, nhQng rudng
de hoang cua Ifing vfin cdn kha nhieu, vfi
day cung lfi noi duy nhfi't trong ca 4 xfi cd
ruong bd hoang vdi difn tich 20.0.0.0 rudng
hai vu ha thu d xQ ddng Quin Phieu
(3.2.0.0 rudng loai 1; 2.2.0.0 ruong loai 2 vfi
14.6.6.6 loai 3); 7.0.0.0 loai 3 d xQ ddng
Cung Van; 23.0.12.5 d xQ ddng Sa Dich,
trong dd loai 1 la 1.8.0.0 vfi loai 3 lfi
21.2.12.5
5 Ting Idp chQc sfic sd hQu mot sd'lUdng
rupng dfi't it di vfi khdng phai ngUdi nfio cd
chQc quyen trong lang xa ciing cd ruong tU
Ti If chQc sfic khong cd rudng d Df Nhfi't,
De Nhi va Df Tam nhin chung cao hdn d
Thai Bmh (43,4%) vfi Ha Ddng (33,09%)
6 0 ca 4 xa, ho T r i n chiem so' iQdng
ddng dao va cd quy md sd hQu rudng tU ldn
nhfi't Sau dd de'n ho Nguyen vfi cac ho
khac Day lfi dieu dfic bift chi cd d khu vUc TQc Mfic - Thien TrUdng xUa, ndi phat tich cua ddng ho T r i n vfi cdn lUu giQ rfi't nhieu
di tich thdi T r i n ciing nhU ngUdi thudc ddng ho nay vfin tiep tuc sinh sd'ng tai day
tQ ddi nfiy sang ddi khac Theo truyen thuyet dia phUdng, rfi't nhieu ngUdi tQ cac ndi khac da ve day tham gia xay dilng hfinh cung Thien TrUdng va sau dd dUdc vua T r i n ban qud'c tinh Ho d lai vung dfi't nfiy sinh cd, lap nghifp, hinh thfinh nen hfing loat cac lang xdm mdi ben canh khu vQc hfinh cung NhQ vay, mfic du thdi diem khao sat lap dia ba lfi d i u the ki XIX, nhQng dfi'u fin cua mot khu vQc tilng lfi thQ
do, mot trung tam chinh tri - hfinh chinh-kinh te - vfin hoa cua dfi't nUdc cfich dd hdn
500 nfim vfin cdn dam n6t
7 Nhiing thdng tin quy gia ve rudng dfi't mfi dia ba cung cfi'p cho phdp hinh dung con dudng phat trien cua vung dat TQc Mfic -Thien TrQdng, tQ mot hUdng TQc Mfic chuyen thfinh phu Thien TrUdng giQ vi tri thQ do thdi T r i n Vfio giai doan sau, tren cd
sd san xufi't ndng nghifp phat trien cdng them nhQng yeu to khach quan ve tU nhien, chinh tri, xa hoi thufin ldi mfi vung dfi't nay da cd nhiing chuyen bien manh me, dUa de'n sQ hinh thfinh mot dd thi ven sdng
- dd thi Vi Hofing, tdn tai vfi phat trien tQ the kl XVI, rdi trd thfinh tien than cua Thanh phd" Nam Dinh d i u the ki XX Hdn the, thilc trang sd hQu rudng dfi't cua cac Ifing xa khu vQc hfinh cung Thien TrQdng xQa, ddng thdi nfim cfin ke dd thi Vi Hofing trong giai doan sau da gdp p h i n lam rd tinh chfi't, chQc nfing cua do thi Vi Hoang cung nhu danh gia dung vai trd cua cU dan dia phUdng, cua boat dong kinh te tofin vung trong sU hinh thfinh vfi phat trien cua
dd thi nfiy
(Xem tiep trang 70}
Trang 870 Rghito curu Lich sit s611.2010^
hdp phap d Bfie Ky vfi 1 chinh phu hdp
phap d Hue, nhfim dilu dinh ngay lfip tQc
vdi chinh phu Trung Qud'c Neu chfim tre
cfic dng se mfi't h i t Hay de vfi'n d l chinh tri
ndi bd v l sau Hdn nQa, hofing de cvta cac
ong lfi ngUdi duy nhfi't chinh thQc dQdc cfic
chinh phu khfic cdng nhfin Hofing de da cd nhQng bQdc khdi ddng quo'c t l d i u tien dfing thQa nhfin N l u cfic ong mudn, cac dng cd the yeu cau hofing thUdng thoai vj sau, khi cfic ong thUc svf da ddc lfip
Xin gQi ldi chfio kinh trpng
TINH HINH RUdNG DAT KHU VUC HANH CUNG THIEN TRUfiTNG
(Tie'p theo trang 38)
CHU THICH
(1) Ngo Vi Lien: Tin ldng xd vd dia danh cdc
tinh Bdc Ki, Nxb VSn hoa Thong tin, Ha Npi,
1997, tr 91
(2) Tinh iiy, Hpi dong nhfin dfin, Uy ban nhfin
dfin tinh Nam Dinh: Bia chi tinh Nam Binh Nxb
Chinh tri Quoc gia Ha Npi, 2003, tr 29
(3) Pierre Gourou: NgUcfi ndng ddn chdu thd
Bdc Ki, Hpi khoa hoe Lieh sil Vi^t Nam, Vipn Viin
Dong bac co, Nxb Tre, 2003, tr 152
(4) Xd chi Tfii Ii$u lflu trfl tai Thfl vi$n Vifn
Nghien cflu Han Nom, kl hifu AJ 7/4
(5) Nguyin Thi Thu^: Tinh hinh rugng ddt
khu vUc thdnh Tdy Bd qua mdt sd dia bg thdi
Minh Mgng, Tap chi Nghiin cdu Lich sd, so
6-2008, tr 59-65; Nguyin Thi Hai: Tinh hinh rudng dd't d Nd Ld (Hod An - Cao Bdng ) nda ddu thi'ki XIX qua tu lieu dia bg Tap chf Nghien cdu Lich
siP, so 6-2009, tr 30-40
(6) Phan PhflOng Thao: Bii'n ddi sd hihi rugng ddt d Kiin Mi (Binh Binh) sau chinh sdch qudn diin ndm Minh Minh thd 20 (1839), Tap chf Nghiin cihi Lich sd, so 4-2001, tr 24
(7) Phan Huy Le (chii bien): Bia bg Thdi Binh
Nxb The gi6i Ha Npi, 1997, tr 35
(8) Din theo Nguyen Hong Phong: Di sdn ldng
xd trUdc cdch mgng xd hdi chu nghla trong Ndng thdn Viet Nam trong lich sd, Nxb Khoa hpc xa hpi
Ha Npi, 1978, tr 463, 465