Luận án đề xuất các biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục học sinh của đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
HÀ VĂN HẢI
QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 62.14.01.14 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2018
Trang 2CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHAN THANH LONG
Phản biện 1: GS.TS Phan Văn Kha - Viện KHGD Việt Nam Phản biện 2: PGS.TS Phạm Minh Hùng – Trường Đại học Vinh
Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Xuân Phán - Học viện Chính trị Quân sự
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường,
họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2018
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
Thư viện Quốc Gia, Hà Nội Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
Nhà trường phổ thông là nơi để học sinh rèn luyện, hình thành tính cách
và thói quen, phát triển về thể chất và tinh thần cân đối Nhà trường tạo môi trường thuận lợi cho học sinh tự tin, học tập tích cực, nắm chắc tri thức, lựa chọn nghề nghiệp phù hợp và trở thành người lao động cần cù, sáng tạo Các hoạt động giáo dục ở trường THPT giúp học sinh hình thành phẩm chất và năng lực cần thiết của người công dân mới với đầy đủ ý thức trách nhiệm, quyền lợi
và nghĩa vụ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nhân cách công dân chỉ được hình thành và phát triển qua các hoạt động giáo dục Nền kinh tế thị trường có những mặt tiêu cực đang xâm nhập hàng ngày, hàng giờ vào đời sống của học sinh, sinh viên Tệ nạn ma túy học đường, văn hóa phẩm đồi trụy đang làm băng hoại sự hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ Những yếu
tố tiêu cực này đã ảnh hướng tới công tác giáo dục ở các nhà trường nói chung, trường THPT nói riêng Vì thế, công tác chủ nhiệm lớp cũng gặp rất nhiều trở ngại Tuổi học sinh THPT là lứa tuổi mới lớn đang dần hình thành nhân cách và khẳng định cái tôi của mình Sự trưởng thành về mặt tâm lý và những hiểu biết
về xã hội, kinh nghiệm sống của các em còn chưa chín muồi Các em dễ xao động, dễ vấp ngã nếu không có sự giúp đỡ, định hướng của người lớn, đặc biệt
là của giáo viên chủ nhiệm lớp Hiện nay, yêu cầu của đổi mới giáo dục là phải hình thành được những năng lực và phẩm chất của người học Những năng lực
và phẩm chất của người học được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội Quản lí công tác chủ nhiệm lớp là một bộ phận quan trọng trong tổng thể các hoạt động quản lí của nhà trường phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Nhiều Hiệu trưởng chú trọng hơn đến quản lí hoạt động dạy- học, quản lí tài chính, quản lí cơ sở vật chất… Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ít được quan
Trang 4tâm Phương pháp quản lí của Hiệu trưởng về công tác chủ nhiệm lớp và cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên còn nhiều điểm chưa phù hợp dẫn đến hiệu quả giáo dục học sinh chưa cao
Với những lí do trên, đề tài “Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” được lựa chọn làm luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lí giáo dục
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, luận án đề xuất các biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục học sinh của đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
- Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục 3.2 Đối tượng nghiên cứu
- Quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục
4 Giả thuyết khoa học
Hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng các trường THPT trong những năm gần đây đã đạt được một số kết quả nhất định Tuy nhiên việc quản lí công tác này hãy còn theo kinh nghiệm, chưa phát huy được hết tiềm năng và trí tuệ của đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp Hoạt động chủ nhiệm lớp còn tự phát, chưa định hướng phát triển năng lực và phẩn chất cho học sinh Nếu tiếp cận nghiên cứu quản lí công tác chủ nhiệm lớp theo chức năng quản lí để đề xuất và vận dụng những biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp phù hợp với khả năng và khơi dậy lòng nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp, phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh và môi trường giáo dục của địa phương, thì sẽ nâng cao được chất
Trang 5lượng và hiệu quả giáo dục toàn diện học sinh trong các trường trung học phổ thông
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về công tác chủ nhiệm lớp và quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục
5.2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng công tác chủ nhiệm lớp và thực trạng quản lí công tác chủ nhiệm lớp tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn tiểu vùng phía Nam đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục
5.3 Đề xuất biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay
5.4 Khảo nghiệm và thử nghiệm một số biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài
6.1 Địa bàn nghiên cứu gồm các trường trung học phổ thông trên địa bàn phía Nam đồng bằng sông Hồng
6.2 Khách thể khảo sát
- Nhóm 1: Cán bộ quản lí trường trung học phổ thông: Gồm 51 người
- Nhóm 2: Giáo viên chủ nhiệm trường trung học phổ thông: Gồm 489 người
6.3 Thời gian nghiên cứu: Từ năm học 2014- 2015 đến năm học
2016-2017
6.4 Giới hạn về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề quản lí công tác chủ nhiệm lớp trong trường trung học phổ thông của người Hiệu trưởng nhà trường
7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
7.1 Các cách tiếp cận
7.1.1 Tiếp cận chức năng: Theo tiếp cận chức năng quản lí
Trong quản lí giáo dục và quản lí nhà trường hiện đại, tiếp cận chức năng quản lí là một hướng tiếp cận cơ bản để quản trị nhà trường hiệu quả Các chức
Trang 6năng của quản lí là kế hoạch hóa, tổ chức; chỉ đạo, chỉ huy; giám sát, kiểm tra Bên cạnh đó thông tin là nguồn năng lượng thiết yếu để thực hiện các chức năng của quản lí Quản lí công tác chủ nhiệm lớp không nằm ngoài tiếp cận chức năng đó
7.1.2 Tiếp cận hoạt động
Hoạt động chủ nhiệm lớp là quá trình người giáo viên thực hiện nhiệm vụ giáo dục, trong đó mục đích là giáo dục toàn diện cho học sinh lớp mình phụ trách Tiếp cận hoạt động giúp cho người nghiên cứu hoạt động chủ nhiệm lớp theo cấu trúc hoạt động, đồng thời xem xét công tác quản lí của người Hiệu trưởng cũng theo quan điểm cấu trúc hoạt động
7.1.3 Tiếp cận thực tiễn
Hoạt động chủ nhiệm lớp và quản lí công tác chủ nhiệm lớp gắn với thực tiễn ở trường THPT Việc nghiên cứu theo tiếp cận thực tiễn giúp cho người nghiên cứu xem xét mọi vấn đề, mọi hoạt động xuất phát từ học sinh, giáo viên chủ nhiệm lớp, bố (mẹ) học sinh, cán bộ quản lí giáo dục những người có liên quan trực tiếp đến quá trình giáo dục học sinh
7.1.4 Tiếp cận chuẩn hóa
Tiếp cận chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT để xem xét năng lực của giáo viên chủ nhiệm, bởi vì giáo viên chủ nhiệm chính là người giáo viên dạy một bộ môn cụ thể đồng thời cũng là người làm công tác chủ nhiệm, quản lí một tập thể học sinh
7.2 Phương pháp nghiên cứu
7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
Thu thập và đọc các tài liệu lí luận, các văn bản pháp quy, các công trình nghiên cứu khoa học về QLGD, quản lí công tác chủ nhiệm lớp, công tác chủ nhiệm lớp Từ đó phân tích và tổng hợp các vấn đề lí luận liên quan đến luận
án
- Phân tích và tổng hợp các quan niệm về QL, QLGD, công tác chủ nhiệm
Trang 7lớp; hoạt động quản lí của Hiệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT
- Phân loại và hệ thống hoá lí thuyết để lựa chọn các vấn đề lí luận liên quan chặt chẽ đễn vấn đề nghiên cứu
- Mô hình hoá lí thuyết, các lí thuyết được mô hình hoá bằng các sơ đồ, giản đồ… để có cái nhìn khái quát và đầy đủ hơn
- Phương pháp giả thuyết, trên cơ sở nghiên cứu lí thuyết để phán đoán các vấn đề có thể xảy ra, từ đó xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ, xác định phương pháp nghiên cứu…
7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:
+ Bảng trưng cầu ý kiến cán bộ quản lí giáo dục, GVCN lớp ở trường THPT về hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng để phát hiện thực trạng hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng trường THPT ở các tỉnh phía Nam ĐBSH
+ Bảng trưng cầu ý kiến cán bộ quản lí giáo dục và GVCN lớp về những công việc của GVCN lớp; những biện pháp quản lí và giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm để phát hiện thực trạng việc thực hiện công tác chủ nhiệm lớp của GVCN
- Phương pháp quan sát: Quan sát công tác chủ nhiệm lớp của các GVCN
và công tác quản lí của các Hiệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp
- Phương pháp phỏng vấn
+ Phỏng vấn GV để làm rõ thực trạng hoạt động quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng
+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết những kinh nghiệm tốt có hiệu quả của giáo viên chủ nhiệm, tổng kết kế thừa những kinh nghiệm, những biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp hay của Hiệu trưởng trường THPT
+ Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia: Hỏi ý kiến các chuyên gia hoặc
Trang 8những người có kinh nghiệm về các biện pháp quản lí đề xuất
+ Phương pháp thực nghiệm: Đưa các biện pháp quản lí đề xuất vào thực nghiệm trong thực tế quản lí công tác giáo viên chủ nhiệm lớp để xem xét tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất
7.2.3 Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học
Sử dụng các công thức trong thống kê toán học với sự hỗ trợ của phần mềm thống kê phân tích dữ liệu SPSS phiên bản 22.0
8 Điểm mới của luận án
8.1 Về lí luận
- Làm phong phú lí luận về công tác chủ nhiệm lớp, bao gồm 6 nội dung
cơ bản: (1) Xây dựng tập thể học sinh lớp chủ nhiệm vững mạnh, (2) xây dựng
kế hoạch các hoạt động giáo dục, (3) thực hiện các hoạt động giáo dục theo kế hoạch đã xây dựng,(4) phối hợp các lực lượng giáo dục,(5) nhận xét đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học sinh,(6) báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng
- Làm phong phú lí luận về quản lí công tác chủ nhiệm lớp, bao gồm 4 nội dung cơ bản: (1) Kế hoạch hóa công tác chủ nhiệm lớp, (2) tổ chức lực lượng tham gia công tác chủ nhiệm lớp, (3) chỉ đạo thực hiện công tác chủ nhiệm lớp, (4) kiểm tra đánh giá công tác chủ nhiệm lớp
8.2 Về thực trạng
Phát hiện thực trạng công tác chủ nhiệm lớp và quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở các trường trung học phổ thông các tỉnh Nam ĐBSH trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay
8.3 Đề xuất và khẳng định hiệu quả 6 biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT phù hợp với điều kiện giáo dục của các tỉnh phía Nam đồng bằng sông Hồng và yêu cầu quản lí công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng trường THPT thuộc tiểu vùng phía Nam đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục bao gồm: (1)“Kế hoạch hóa công tác chủ nhiệm lớp ở
Trang 9trường trung học phổ thông.”; (2): “Tổ chức bộ máy quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường trường trung học phổ thông.”, (3) “Xây dựng môi trường thuận lợi thực hiên công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông.”; (4) “Bồi dưỡng nâng cao năng lực chủ nhiệm lớp cho đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”; (5) “Tổ chức kiểm tra, đánh giá công tác chủ nhiệm lớp ở trường trường trung học phổ thông”; (6) “Tổ chức thi đua, khen thưởng công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông”
9 Luận điểm cần bảo vệ
9.1 Công tác chủ nhiệm lớp tốt là điều kiện quan trọng để đảm bảo và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường phổ thông Để công tác chủ nhiệm được thực hiện tốt thì phải có sự quản lí khoa học của Hiệu trưởng nhà trường
9.2 Quản lí công tác chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông thuộc các tỉnh phía Nam đồng bằng sông Hồng hiện nay còn có những hạn chế nhất định, vì thế chưa đáp ứng tốt yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông và chưa được phát huy hết năng lực của đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp trong việc giáo dục học sinh
9.3 Quản lí công tác chủ nhiệm lớp thông qua công tác hoạch định, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện công tác chủ nhiệm lớp của người hiệu trưởng nhằm
phát huy việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của GCVN lớp để phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh
10 Cấu trúc của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án bao gổm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về công tác chủ nhiệm lớp và quản lí công tác chủ nhiệm ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục;
Chương 2: Thực trạng về công tác chủ nhiệm lớp và quản lí công tác chủ
Trang 10nhiệm ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục;
Chương 3: Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm ở trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP VÀ QUẢN LÍ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề quản lí công tác chủ nhiệm lớp 1.1.1 Các công trình nghiên cứu về công tác chủ nhiệm lớp
Các công trình nghiên cứu về đội ngũ giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp và công tác chủ nhiệm lớp được nhiều nhà quản lí giáo dục và các nhà khoa học trong nước nghiên cứu, thảo luận Công tác chủ nhiệm lớp là công việc chiếm nhiều thời gian và công sức của người giáo viên chủ nhiệm lớp Nó đòi hỏi người giáo viên chủ nhiệm vừa phải có năng lực vừa phải có lòng nhiệt tình, tâm huyết với sự nghiệp giáo dục GVCN có tầm ảnh hưởng rất lớn đến học sinh trong lớp học
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lí công tác chủ nhiệm lớp và quản lí các hoạt động liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp
Nghiên cứu các công trình về quản lí công tác chủ nhiệm lớp, các biện pháp mà Hiệu trưởng thường dùng là tư vấn, hướng dẫn công tác tổ chức cho giáo viên chủ nhiệm lớp Hiệu trưởng cần chú ý trong các khâu lên kế hoạch, triển khai thực hiện và kiểm tra giám sát; đặc biệt là khâu tổ chức các hoạt động
đa dạng để tăng thêm cơ hội mở rộng kiến thức cho chương trình học chính thức trong ngày cũng như tăng cường giáo dục toàn diện học sinh Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của tác giả đã tập trung hướng nghiên cứu vào việc: (1) động viên thúc đẩy giáo viên, (2) đánh giá các hoạt động của giáo viên, (3)
tư vấn, hướng dẫn giáo viên, phát triển kĩ năng nghề nghiệm cho giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp Qua việc nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến công