1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Tình hình ruộng đất ở Nà Lữ (Hoà An - Cao Bằng) nửa đầu thế kỷ XIX qua tư liệu địa bạ

11 61 1

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 11
Dung lượng 335,85 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Bài viết tìm hiểu tình hình ruộng đất phương Nà Lữ nửa đầu thế kỷ XIX, cung cấp cái nhìn khoa học hơn về tình hình kinh tế, xã hội cũng như những chính sách của các vua triều Nguyễn đối với vùng trung tâm tỉnh Cao Bằng nói chung và khu vực Nà Lữ nói riêng.

Trang 1

TiXH niNH UUOIVG DAT 6 NA L C (HOA AN - CAO BANG)

Nl/A DAIJ THK KY XIX QUA Tl/ LIKIJ DIA BA

NGUYfeN THI H A I '

Ni LQ n i m trong vung sinh thai

trdng Ida nUdc cua cac dan tdc

ngdn ngQ Tay - Thai nen con ngUdi den tu

cU d day tQ sdm Trong lich sd, Na LQ l i

trung tam kinh td, chinh tri, v i n hda, quan

sU cua Cao B i n g - mdt tinh bien gidi thudc

"ndi phen d i u thQ tU vd phUdng Bic" nUdc

ta (1) Ngay tQ the ky IX, Cao Bien da cho

xay diing t h i n h Na LQ, dUa ndi day trd

thanh c i n cQ quan sQ quan trpng cda nha

Dudng de chd'ng lai quan Nam Chidu Td

dd cho den cudi the ky XVII, Na LQ ludn

ddng vai trd l i trung tam kinh td, chinh tri,

vin hda cua Cao Bing Die bipt, vao cudi

the ky XVI dau the ky XVII, Na LQ da trd

thanh kinh dd cua n h i Mac v i b i t dau dUdc

ddi thanh phudng (2) PhUdng Na LQ dUdc

duy tri tQ dd cho den nda cud! the ky XIX thi

chuyen thanh xa Tim hieu tinh hinh rudng

da't phudng Na LQ nda d i u the ky XIX se

giup chung ta cd cai nhin khoa hpc hdn ve

tinh hinh kinh te', xa hdi cung nhU nhQng

chinh sach cua cac vua dau trieu Nguyen

ddi vdi vung trung tam tinh Cao Bing ndi

chung v i khu vUc Na LQ ndi rieng

1 Tinh h i n h c h u n g

Khac vdi tai lieu dia ba cua Binh Dinh,

Ha Ddng, Ha Ndi, dia ba cua phudng Na LQ

chi neu ra tdng rudng da't cdng tU dien thd

cac hang ma khdng de cap den di't vien tri

hay than td, phat tU Thiic td, da't than td phat tu (tQc l i rudng di't cdng d i n h cho vipc thd cung den vua Le) da tdn tai d phUdng Na LQ mudn nha't l i n i m 1813 Bia Den Vua Le lap n i m Gia Long 12 (1813) da ghi rd vd chdng Hoang Trung C i n cung 5

d i t bac, 10 m i u rudng vio den Sau khi dng ba mi't, dUdc tdn l i m h i u mai maj, dUdc cung vio n g i y sinh, ngay gid (3) NhUng sd rudng n i y cung khdng dUde phan anh trong dia ba Minh Mpnh n i m 1840 Dieu dd chQng td r i n g , dia ba N i LQ dQdc

l i p chi ke khai rudng da't phai nop thud cho

n h i nQdc Sd' rudng cda den dUdc chia cho mdt sd hd ciy d y , h i n g n i m phai nop san pham de td chQc cung le d den nen khdng phai nop thud

Thdi Gia Long, tdng dien tich dien thd cac hang l i 382 m i u 13 thUdc 5 ti'c, trong dd tU dien l i 344 m i u 7 sio 3 ti'c (90,3%), thd trach (quan thd) l i 37 m l u 3 sio 13 thUdc 2 ti'c (9,7%), khdng cd quan didn N i m 1840, Minh Mpnh cho lap lai sd rudng di't d cac tinh mien nui phia Bic do nhieu n i m chidn tranh loan lac, nhan dan phieu tan, rudng di't bd hoang nhieu Theo dd, tdng sd cdng tU dien thd l i

385 miu 13 thUdc 5 ti'c, t i n g so vdi dia ba Gia Long 4 (1805) l i 3 miu, hoin toan do khai hoang, thudc loai tU dien Die bipt, luc

n i y phudng Na LQ da xui't hipn cdng dien

' Th.S Dai hgc Su pham Thai Nguyen

Trang 2

Tinh hinh ru6ng dat d Ra LOr 31

nhung khdng dang ke, chi chiem 0,4% tdng

dipn tich rudng di't

So sanh vdi qua trinh tU hQu hda d cac

x i khac trong tdng H i Dim, chau Thach

Lam cd cung dia ba Gia Long 4 (1805) va

Minh Menh 21 (1840), ta thi'y: Sd hQu tQ d

tdng H i D i m chiem ty Ip ri't cao (95,23%

v i 91,8%), trong dd cd nhidu xa, phudng da

tu hQu g i n nhu h o i n t o i n , tieu bieu l i Gia

Bing, Kim Giap, Phuc Cd, N i LQ Ty Ip n i y

cao hdn nhidu so vdi trung binh cua d nUdc

luc bi'y gid Theo Si hoq,n tu tri luc cua

Nguyin Cdng Tiep thi luc dd, da't tU hQu

chiem tren 80% dien tich canh t i c ca nUdc

Nhu viy, CO sd kinh te cua cU dan N i LQ

khdng phai l i rudng di't cdng m i chinh l i

rudng di't thudc quydn sd hQu cua gia dinh

Tu hQu p h i t trien manh thudng cho ph^p

chung ta lien tudng ddn sU hung thinh cda

kinh te h i n g hda Didu dd dung vdi cac

l i n g xa d ddng b i n g , cdn d mien nui thi

khdng ddn gian nhU the Rudng di't tU

nhidu cd the do mua ban, cd the do cic gia

dinh tu khai pha cac thung lung, bai bdi,

canh t i c lau d i n bidn t h i n h sd hQu tU

nhan, nhi't l i d nhQng vung xa trung tam, dieu kipn di lai khd k h i n N i LQ l i mdt

c i n h ddng cd, hinh thanh tQ sdm, lai la ndi

cd dieu kien thuan ldi cho canh tac, n i m d khu vUc trung tam kinh te - chinh tri lau ddi cua vung nen qua trinh tu hQu hda dien

ra nhanh, manh cung phan n i o phan anh

sQ phat trien cua kinh te tQ hQu ci the (xin xem Bang 1)

Rudng di't N i LQ hoin t o i n l i rudng hang 2 (43%) v i hang 3 (57%) Xdt ve mit dia hinh, phudng N i LQ cd ddi nui xen lln vdi ddng rudng, cd dien tich canh t i c Idn, chiem 39,04% dipn tich tdng H i Dam Theo

Ddng Khdnh dU dia chi, rudng di't huyen

Thach Lam theo sd gd'c l i 7659 m i u 7 sio 7 thudc 6 ti'c (4) Trong khoang thdi gian tQ Gia Long cho den Ddng Khanh, sd lUdng rudng di't ting, giam khdng dang ke, do dd chung tdi tam thdi coi dd l i sd lipu rudng

di't chung cua d huypn Thach Lam thdi

Nguyen Neu nhU viy, sd dien cua phUdng

Na LQ chiem tdi 40,99% rugng di't cac hang ciia huypn Khdng chi cd sdng Bing, Na LQ cdn cd nhieu md nUdc ngim, dam bao nguon

T § n x a ,

p h u d n g

N4 LQ (5)

l U D i r a (6)

Kim Giap (7)

Xu4n An (8)

Vu Tuygn (9)

Gia Bfing (10)

P h v i c C d d l )

Gil Sdn (12)

Tdng

B a n g 1: I ) d n g t\i d i e n t h d c u a c a c x a

G i a Lon

T U d i l n

So lUiJng (miu.s&o

thudc ta'c)

344.7.0.3 115.4.7.6

40.6.14.3 173.8.1.1

166.3.13.1 28,6.12.4

8.5.0.0

868S.S.8

T y l « (%)

100

85,16

100

97,57

94,87

100

100

95,23

; 4 ( 1 8 0 5 )

Q u a n d

So lUdng (mSu s i o thudc t4'c)

0

20.1.1.8

0

4.3.5.5

9.0.0.0

0

0

29.1.1.8

e n

T y l $ (%)

0

14,84

0

2,43

5,13

0

0

4,77

, p h i f o ( n g t h u o c l o n g

M i n h M ^ n

T u d i e n

So'lUqlng ( m i u s i o thudc ti'c)

347.1.13.3

117.4.7.6

40.6.14.3

175.8.1.1

28.6.12.4

115.6.0.1

825.4.3.8

T y l ? (%)

99,6

88,2

100

97,5

100

68,7

91,8

Ha Dam

h 2 1 (1840)

Q u a n d

So lU(?ng (mfiu s i c thudc ti'c)

0.5.2.0

15.7.1.8

0

4.3.5.5

0

52.6.3.2

69.1.12.5

e n

T y l $ (%)

0,4 11,8

0

2,5

0

31.3

8,2

Ngudn: Dia bg Gia Long 4 (1805) Minh MM 21 (1840)

Trang 3

22 Rghi&i cdu Lich sd sg 6.2009

nUdc tudi cho mua vu nen rudng di't dUdc t i n

dung triet de It cd rudng di't hoang hda Day

l i dieu kien het sQc thuan ldi de phat trien

kinh te ndng nghipp d Na LQ

2 Tinh h i n h p h a n bo' sd h d u tuT n h a n

Tong hdp dipn tich tU dien cua dia ba

N i LQ d d hai thdi diem Gia Long 4 (1805)

va Minh Mpnh 21 (1840) theo each cdng

dipn tich sd hQu cua tdng chd ta thi'y cd sU

chenh lech so vdi sd lieu tdng q u i t ke khai

trong dia ba Thdi Gia Long theo thd'ng ke

trong dia ba la 344 m i u 7 sio 3 ti'c nhUng

khi cdng lai chi cd 341 m i u 7 sao 3 ti'c Thdi

Minh Menh, dien tich thd'ng ke trong dia ba

nhieu hdn 9 sio Su chenh lech khdng dang

ke dd cd the do n h i m l l n khi l i p hoic sao

chdp dia ba Vi the, chiing tdi giQ nguyen sU

khac biet dd n h i m tdn trpng tii lieu gdc,

nhUng khi phan tich vd sd hQu tU nhan,

chung tdi cin cQ vao sd lieu lipt ke theo tiing

chu sd hQu (xem Bang 2)

Sd chd cd mdc sd hQu dUdi 5 m i u thdi

Gia Long la 79, chiem 84,04% tdng sd chu

v i sd hQu 59,06% dipn tich rudng da't; thdi

Minh Menh giam xud'ng cdn 56 chu, chidm

72,73% tdng sd chd v i 38,83% di$n tich rudng di't Cd the coi day la bd p h i n ndng dan tu canh cua phudng N i LQ

Sd ehu cd sd hQu td 5 m i u trd l#n vio

n i m 1805 cd 15 chd, chiem 15,96% tdng sd chd v i 40,94% dien tich rudng d i t Den

n i m 1840, sd chd dd t i n g len 21 ngUdi, chiem 27,27% tdng sd chd va 61,18% di^n tich canh tac Ndu nhU n i m 1805, phudng

N i LQ chUa cd ehu sd h d u dat 20 mSu thi den n i m 1840 da cd 2 chd dat tren 20 m i u

l i Bui Duy Doanh (28.5.0.0) v i D i m Vin Khoa (21.5.13.0) NhU viy, mdc dp t i p trung rudng di't cua N i LQ ngay cang ting

Vd cd ban, xu hudng n i y phu hdp vdi quy

l u i t phat trien cda lich sd

Neu li'y mdc sd hQu 5 m i u l i m gidi han xic dinh chd rudng kha gia v i so s i n h vdi cac dia phUdng khic, ke ca mdt sd huypn mien nui nhu huypn Quang Hda (Cao Bing) (13), Ngan Sdn (Bic Kan) (14) hay mpt sd tinh ddng bing nhU Thai Binh (15), H i Ddng (16) vio thdi diem Gia Long 4 thi ty 1$ sdchd kha gia cda N i LQ l i t h I p nhit

Nhu viy, m i c du qua trinh tU hQu hda

Bang 2: Quy mo sd hvtu rudng ti^ pbticfng N& LQ

Quy mo sd

hChi

DiJ6il mau

1 - 3 mSu

3 - 5 mau

5 - 10 mau

1 0 - 2 0 m l u

2 0 - 5 0 m l u

Tong cpng

Gia Long 4 (1806)

So chu

So luclng

4

43

32

8

7

94

Tyl?

(%) 4,26 45,74 34,04 8,51 7,45

100

Di6n tich sd hihi

Dif n tich 2.7.0.0 79.1.0.0 120.0.0.0 47.5.10.0 93.3.5.3

341.7.0.3

Ty If (%) 0,79 23,15 35,12 13,92 27,02

100

Minh Mf nh 21 (1840)

So chu

SolU(3ng

1

38

17

16

3

2

77

Ty If (%)

1,30 49,35 22,08 20,78 3,90

2,60

100

DiSn tich sd huTu Dif n tich

0.9.0.0 68.1.5.3 65.4.0.0 117.6.10.0 44.1.0.0

50.0.13.0

346.2.13.3

Ty If

(%)

0,26 19,68 18.89 33,98 12,74 14,46

100

/Ngudn: Dia bg phudng Nd LO, Gia Long 4 vd Minh Mtnh 21/

Trang 4

Tinh htnh ruOng dat d Ra Liir

Bieu do 1: Quy mo sd hijfu tvt nh&n phudng Na Luf

S3

5 0 0 0 %

45.00% Jr^T

4 0 0 0 %

3 5 0 0 %

3 0 0 0 %

2 5 0 0 %

2 0 0 0 %

15,00%

10.00%

5.00%

0 0 0 % J

' • - ' • / ' '' - • ' • • ' " : •' • ,

• - : • • , , , , : • • • - - :

Dutrl A m&u 1 - 3 m i u 3 - 5 m5u 5 - 1 0 mSu 1 0 - 2 0 m 5 u 20 - 50 mSu

B S O CHO "mOfJ GIA LONG

• S O C H O • m O l MINH M ^ N H

I DT SO HLCU TTH&I GIA LONG

I DT s O H O U TTHCI M I N H M $ N H

B i i u do 2: Ty 16 chu kh& gia \k sd hOu ruong dat cua ho d mot so dia phiYcTng theo thong k6

dia ba Gia Long

Nd LO Q u d n g H6a HA OOng Thdi Blnh Ngan Sorn

r S6 chu • Di$n tich

rupng di't d N i LQ dien ra nhanh v i b i t

d i u cd hi^n tUdng t$p trung rudng di't vio

tay mpt so ngudi, tao thanh nhQng chu sd

hQu Idn nhung chUa manh, chd ydu v i n l i

sd hQu nhd, manh miin

Ndu 80 sanh binh quan dipn tich cua

mdi chd sd hQu cua N i LQ vdi mdt sd' dia

phUdng khac trong tinh, ta cd bang sau

(Bang 3)

Nhin vio bang 3 ta thi'y, N i LQ l i ndi cd

binh q u i n sd hQu mpt chd thi'p nhi't trong

sdxa dupe chpn d Cao Bing Die diem d cac

tinh midn nui l i dan cU thUa thdt, di't dai

rOng, nhi't l i trong cac thung lung ving

Mdt chu sd hQu khdi lUdng rudng dat Idn cd the do hg den sdm, khai pha dUdc nhieu rudng di't, hoic do chii dd cd quyen liic Idn, lau ddi tai dia phUdng, cd tidn mua rugng di't xung quanh, cd nhieu nhan liic de khai hoang Vi the, trong cic xa mien nui heo lanh thudng xui't hipn chu sd hQu Idn,

t h i m chi tdi hdn 50 m i u rudng nhu d huypn Quang Hda (Cao Bing), binh quan

sd hQu mdt chu cd x i ri't cao, len tdi hdn 14

m i u nhQ x i Mdc Hoc Trong khi dd, chii Idn nhi't cda N i LQ n i m 1805 l i Dim Dinh DUdng sd hQu 18m.8s v i chi cd 2 chu sd hQu tren 15 mlu, binh quin sd hQu ciia mdt chd chi l i 3m.6s.dth.3t Con sd trgn

Trang 5

34 Rghien ciiru Lich sd, s6 6.2009

Bang 3: Binh quan sd hvlu mot chu cua mot so xa, phiidng Cao B&ng

nda dau the ky XIX (17)

X a p h u d n g

N a L a

Cach Linh

Ngil3ng Dong

Ngoc Q u a n

G i a L o n g 4 (1805)

Dif n tich thuc

t i n h sd hiJu 341.7.0.3.0 336.4.8.1.0 343.9.14.5.0 302.5.11.8.0

So chu

94

49

62

45

Binh q u a n 3.6.5.3.0 6.8.9.9.6 5.5.7.2.5 6.7.3.5.9

M i n h M e n h 21 (1840)

Dien tich thUc

t i n h sd hiiu 346.2.13.3.0 336.9.8.1.0 379.2.4.7.7 318.0.14.9.0

So chii

77

52

107

57

Binh q u a n 4.4.14.5.8 6.4.11.9.8 5.5.12.1.0 5.5.12.1.0 thi'p hdn so vdi tinh hinh chung cua cac xa

mien niii d nUdc ta ndi rieng v i Cao Bing

ndi chung Sang den thdi Minh Menh, du

mdc dp t i p trung rudng di't cda Na LQ cd

t i n g nhUng cung khdng cd nhieu thay ddi

Neu chu cd mQc sd hQu cao nhi't d N i LQ

mdi dat hdn 28 mau thi cac xa d Quang

Hda da cd chu dat tren 70 m i u (18) Cd

hipn tUdng tren bdi le N i LQ n i m trong

vung trung tam tinh Cao Bing, sd' lUdng

ngUdi sinh sdng ddng, lai l i ndi thudng

xuyen cd bidn ddng ve dan cU, chinh tri, di't

dai dUdc khai pha sdm, do dd, khdng the

tao ra mdt chu sd hQu Idn nhd khai hoang

hoic cd the lUc Idn lau ddi Vi viy, mQc do

sd hQu cua cac chu khdng Idn, mang tinh

dan trai, manh mun la die trUng cua rudng

dat Na LQ nda d i u thd ky XIX

3 Sd h d u r u o n g c u a c h u n d , p h u c a n h

Vao dau thd ky XIX, viec phu nQ ddng

ten chu sd hQu rudng da't l i hien tUdng k h i

phd bidn, la ndt doc dao cua x i hdi Vipt

Nam thdi trung dai (19) PhUdng N i LQ

cung khdng n i m ngoii tinh trang chung i'y

(Bang 4)

TQ so' lieu thd'ng ke d bang 4 cd the tha'y,

sU bidn ddng manh me cua sd hQu nQ trong

khoang thdi gian 1805 - 1840 Dau the ky

XIX, trong tdng so' 94 chu sd hQu cd tdi 34

chu la nQ, chidm 36,17% s d c h d v i 29,05%

dien tich rudng da't tU Trung binh mdi chu

nQ sd hQu 2 m i u 9 s i o 3 thude, thi'p hdn mdc binh quan sd hQu cda t o i n phudng Trong khi dd, "d vung Bic Bd, ty Ip rudng di't cua chu nQ thudng thi'p hdn ty Ip sd chu nhUng d hai ty le n i y h l u nhU khdng vUdt qua 1/4" (20) NhU viy, ty Ip phan bd chu sd hQu nQ d Na LQ cao hdn cac vung khic, nhi't l i so vdi cae xa khac thudc Cao Bing Theo nghien cdu dia ba huypn Quang Hda (Cao Bing) cua PGS.TS D i m Thi Uyen thi sd chu nQ d day chi chiem 10,83% (21) Dieu dd cho thi'y d Na LQ, ngUdi phu nQ ddng vai trd khdng nhd trong kinh td gia dinh Sd rudng chd nQ ddng ten cd the l i cua hdi mdn dUdc bd mp ting; cd the do mua bin, hoic khai hoang, hoic do gda chdng NhUng den n i m 1840, s d c h d nQ chi cdn mdt ngUdi l i Tdng Thi LQ, sd hQu 2 mlu 6 sio vdi tu each l i phu canh Sd chd sd hQu

nQ giam do nhieu nguyen n h i n : cd the do dan sd t i n g , die bipt l i nam, trong khi rudng di't khai p h i h l u nhU khdng ting nen vipc chia di't cho con gii trong cic gia dinh khdng dUdc duy tri nhU trUdc; hoic cd the do ngUdi phu nQ d i chuyen giao quyen

sd hQu cua minh cho chdng hoic con trai khi l i p lai dia ba

-I- Phu canh l i hipn tUdng phd bidn ciia ndng thdn Vipt Nam thd ky XIX Cd nhieu trUdng hdp, ngUdi d x i thdn n i y nhiing lai cd rudng d mdt hoic vii xa thdn lan cin cung

Trang 6

Tinh hinh ruOng dat d Ra Liir 25

Bang 4: Phan bo chu sd hufu tU dien p h u d n g Na Luf

Tong so c h u

Chu scl hiiu nQ

P h v c a n h

G i a L o n g 4 (1806)

So c h u

94

34

49

Di?n tich scl hQu (m&u.s^o

thudc.ta'c)

665.7.0.3

99.2.10.0

179.4.3.5

Di^n tich binh

q u a n (mHu.B^o

thudcta'c)

3.6.5.3

2.9.3.0

3.6.9.3

M i n h M $ n h 21 (1840)

So chu

77

1

16

Di?n tich scl hQu ( m l u e a o thuflcta'c)

346.2.13.3

2.6.0.0

79.3.0.0

Di^n tich binh quan (mlu.s&o thu6c.t4'c)

4.4.14.6

2.6.0.0

4.9.8.5

(Nguon: Dia bg phu&ng Nd La,

tdng, huypn hoic thudc tdng, huyen khic Sd

chu phu canh cua N i LQ thdi Gia Long la 49,

chiem 52,13% tdng sdchd v i 52,51% dien tich

canh tic Die biet, trong sd 7 chd sd hQu tren

10 m l u chi cd 1 chd l i chinh canh NhU viy,

d i u the ky XIX, rudng di't dUde mua ban,

trao ddi khdng ehl trong pham vi phUdng N i

LQ, m i cdn md rdng ra pham vi tdng, tri'n

N i m 1840, sd chd phu canh cQng giam

dang ke, ehl cdn 16 ngUdi (20,78%), sd hQu

22,9% rudng di't Cic chd sd hQu Idn tren 20

mlu deu l i chinh canh Dieu dd cho thi'y,

thdi Minh Mpnh, rudng di't d N i LQ tUdng

ddi dn dinh, it cd sU trao ddi, mua ban hay

ngUdi tQ ndi k h i c den xin khai hoang ciy cay

4 Sd h d u r u o n g cua c h d c s a c

Dia ba l i ngudn t i i lipu quy, khdng chi

cho chung ta thi'y bQc tranh chung vd tinh

hinh rudng di't m i cdn cung ci'p nhQng

thdng tin quan trpng vd td chQc bd miy

l i n g x i cung nhU vai trd kinh te' cua cac

chQc sic ChQc sic bao gdm chQc dich va

sic myc Chdc dich l i bd p h i n chdc sic

quan ly l i n g x i n i m trong hp thd'ng td chQc

h i n h chinh, dUdc n h i nUdc cdng n h i n Sic

muc l i bd p h i n tii quan cua ling x i bao

gdm nhQng ngUdi dUdc d i n ling cd ra, dai

dipn cho cdng ddng (22)

Theo thd tuc h i n h chinh, cudi dia ba

bao gid cung cd p h l n ghi ten v i diem chi

cda nhQng chQc s i c chiu t r i c h nhipm l i p

dia ba Vi viy, chung ta biet dUde chinh xic

Gia Long 4 vd Minh Menh 21]

ten va chQc vu cua mdt sd chdc sic phUdng

N i LQ Vao thdi Gia Long, ddng dau phudng l i phudng trUdng (trong khi dQng

d i u cac xa la xa trUdng), nhUng den n i m

1840, dQng d i u N i LQ lai la ly trQdng TQ

t h i n g 7 n i m 1828, Minh Menh quy dinh viec d i t ly trQdng d Bic t h i n h "cho cac xa thdn cac phUdng deu d i t 1 ly trUdng, dinh

sd 50 ngUdi trd len thi d i t them 1 Phd ly trudng, dinh so' 150 ngUdi trd len thi d i t them 2 Phd ly trUdng Deu li'y ngUdi v i t liic

d n can cho lim, do Cai tdng cung dan ling ddng tQ b l u cd, phu huyen xdt ky lai, b i m len tri'n de d p v i n b i n g v i mpc trien cho Pham cdng vipc trong lang deu chju trach nhipm Lim viec dUdc 3 nim, xdt ra gidi giang thi tau xin khen thudng, Ly trUdng se

bd lim Phd tdng ngoai uy hay Cai tdng thi sai, Phd ly trUdng se bd Ly trudng NgUdi hen kdm tham d thi cich di, ngUdi blu cd cung phai tdi thi't sat" (23) NhU viy, thdi Minh Menh, chQc danh cua cac chQc dich trong ling xa da dUdc thdng nhi't d cac ddn vi

h i n h chi'nh ci'p cd sd, du dd la xa hay phUdng Dieu dd chQng td, Minh Menh da thuc hien chi'nh sach quan ly ling x i mang tinh thdng nhi't v i chit che tren pham vi d nUdc Phan cudi dia ba phUdng N i LQ lip n i m Gia Long thQ 4, ngoai phUdng trUdng Nguyen Trpng Td v i sic muc l i Dam Dinh Van, cdn cd ba ngUdi khac cung ky ten diem chi m i khdng ghi rd chdc danh Hp cd the

l i chdc sic, cd the chi l i nhQng ngUdi cd uy

Trang 7

36 Rghito curu Ljch sd stf 6.2009

B a n g 5: Sd h d u r u o n g d a t cda c h d c s^c phUdng Na Luf n&m 1805

Ten

s i c muc Dim Dinh Van

Phudng trudng Nguyen Trpng Td

Pham Ding Quan

Tdng

Di§n tich sd hihi 3.0.0.0

13.4.0.0 1.1.0.0

24.1.0.0

Ty le (%) 12.45 55.60 4.56

100

[Ngudn: Dia bg phudng Nd LU, Gia Long 4]

B a n g 6: Sd hiifu r u 9 n g d a t cda chiic sdc phiidng N i Lvl n a m 1840

Ten

Lf trudng Hoing Kim Cue

Hudng muc Nguyen Duy Muu

Cai tdng BQi Duy Doanh

Tdng

Di@n tich 7.1.0.0 5.2.0.0 28.5.0.0

40.8.0.0

Ty le (%) 17,40 12,75 69,85

100

[Ngudn: Dia bg phudng

tin vdi l i n g xa dUdc mdi de l i m chQng cho

vipc l i p dia ba O day, chung tdi tam coi hp

l i chQc sic cua phudng de budc d i u phan

tich vai trd kinh te cua hp trong l i n g x i

NhUng khi phan tich quydn liic kinh td

giQa chdc dich- v i s i c muc, chung tdi chi

phan tich dUa tren sd lieu cda nhQng ngUdi

ghi rd chQc danh n h i m dam bao tinh khoa

hgc v i c h i n thiic cua tU lieu

Cac chdc s i c deu cd rudng di't tU, song

mdc dp sd hQu khdng cao, chidm 5,3% sd

chu v i 7,05% dipn tich rudng tU cua

phudng Tuy nhien, t i e gia chUa cd dieu

kipn khae sat t o i n bd dia ba cua chau

Thach Lam cung nhU Cao B i n g thdi Gia

Long de thd'ng ke sd rudng eua hp d d c xa

khac vdi tu each la phu canh Do dd, ket

qua thd'ng ke, phan tich chi diia v i o p h l n

rudng di't m i hp sd hQu d phudng N i LQ

(xin xem bang 5) NgUdi ed sd hQu cao nhi't

l i Phudng trudng Nguyen Trpng Td, chidm

55,6% sd rudng thudc quyen sd hQu cda

chdc sic Vdi mdc sd hQu len ddn 13 m l u 4

sio, Nguyen Trpng Td dQng thd ba trong

nhQng ngUdi cd rudng nhieu nhi't d N i LQ,

Nd La Minh Menh 21]

song hai chd kia deu l i phu canh nen cd the coi dng l i ngUdi cd thd lUc kinh te manh nhi't phudng PhUdng trUdng l i ngUdi ddng

d i u trong h i n g ngu chQc dich, chju trach nhipm chinh ve cac nghia vu cua phQdng vdi chinh quyen ci'p tren (tdng, chau ) Trong khi dd, sd hQu cua s i c muc chi chidm 12,45% NhQ viy, d N i LQ vio nhQng nim cudi the ky XVIII d i u the ky XIX, chdc dich la nhQng ngUdi cd quyen lUc thiic sii

ve chinh tri va kinh te

Theo thdng ke trong dia ba Na LQ n i m

1840, ngoii cac chQc ly trUdng, hUdng muc ci'p xa, phudng cdn cd chdc s i c ci'p tdng l i ngUdi dia phUdng

Mdc dp sd hQu cda cac chdc dich n i m

1840 t i n g len dang ke Cai tdng Bui Duy Doanh l i ngQdi cd mdc sd hQu cao nhi't vdi

28 m l u 5 sio Day l i ngUdi vda cd thd liic

vd chinh tri, vda cd tiem lUc ve kinh td, chi phoi manh me den l i n g xa Vd bd may d p phudng, sd rudng di't cua chdc dich v i sic muc cd sii chenh l$ch nhUng khdng dang

ke So vdi thdi Gia Long n i m 1805, mdc sd

Trang 8

Thih hinh ru^ng dat d Ra LOr 37

hQu cua ngudi dQng d i u bd m i y chQc dich d p phUdng v i n dUpc bao dam

ci'p phUdng giam, trong khi mdc sd hQu cua 5 s d h d u t h e o n h o m ho

ngudi dQng d i u bd may tti quan ling xa ting Qua dia ba, chung ta cd the nghien cdu Song, quyen liic cua chQc dich trong bp may sau hdn ve vi'n dd ddng hp trong l i n g xa

Bang 7: Tinh hinh sd hvtu cua cac nhom hq phiidng Na Lii

T T

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

H 9

Be

BCii

Chu

Cdng

D i m

D i n g

D a n h

D i o

Dd

DUdng

Giap

H i

H o i n g

L i n g

Le

Ly

Nguyen

NhQ

Ndng

P h ^ m

PhQng

Tdng

T r i n

Vu

Gia L o n g 4 (1805)

So' chu

0

0

1

1

4

1

5

1

4

1

1

1

4

1

6

1

6

1

1

3

1

0

1

1

Dipn tich sd hQu

0

0 1.0.0.0 6.6.0.0 15.7,0.0 3.3.0.0 20.1.0.0 4.5.0.0 14.8.10.0 2.0.0.0 5.5.0.0 4.3.0.0 8.4.0.0 3.4.0.0 21.1.0.0 2.0.0.0 34.1.0.0 3.2.0.0 4.2.0.0 8.0.0.0 3.3.0.0

0 1.0.0.0 2.4.0.0

M i n h M§nh 21 (1840)

So'chu

1

5

0

0

9

1

0

1

2

0

3

1

3

1

7

0

14

0

4

4

0

1

3

0

Dipn tich sd hQu

2.6.0.0 41.8.0.0

0

0 59.6.13.0 2.6.0.0

0 12.5.0.0 3.5.0.0

0 8.9.0.0 1.0.0.0 18.6.10.0 3.3.0.0 23.4.0.0

0 46.2.0.0

0 11.9.0.0 19.0.0.0

0 2.6.0.0 6.9.0.0

0

[Ngudn: Dia bg phudng Nd LU, Gia Long 4 vd Minh Menh 21]

Trang 9

38 Rghi&i curu Lich sd atf 6.2009

Bang 8: Tinh h i n h sd hQu cda cac n h o m ho Idn phiidng N i L d

TT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Hp

BQi

Danh

Dd

Dam

Hoing

Le

Nguyen

Ndng

Pham

Gia Long 4 (1805) So'chu

0

5

4

4

4

6

6

1

3

Dien tich

0 20.1.0.0 14.8.10.0 15.7.0.0 8.4.0.0 21.1.0.0 34.1.0.0 4.2.0.0 8.0.0.0

Minh Menh 21 (1840)

So' chu

5

0

2

9

3

7

14

4

4

Dien tich 41.8.0.0

0 3.5.0.0 59.6.13.0 18.6.10.0 23.4.0.0 46.2.0.0 11.9.0.0 19.0.0.0

[Ngudn: Dia bg phudng Nd

Tuy nhien, chi vdi thdng tin trong dia ba

thi chUa du de k h i n g dinh nhQng ngUdi

mang hp gid'ng nhau la cung chung huyet

thd'ng Tren thtic te, cd nhieu ngUdi cung hp

nhUng khdng he biet nhau, ke d khi liet ke

den ten dem thQ hai Bdi le, ten dem cua

mdi hg du dUdc quy dinh rd r i n g nhUng

khdng h i n dUdc thiic hipn nghiem tuc, con

chau ddi sau cd the li'y ten dem khac, v i

ten dem cua ddng hg khdng sd dung cho

con gii VI du trUdng hdp hp Nguyen: qua

khao sat thiic te dia phUdng, d phudng Na

LQ hdi thd ky XIX cd 2 hp Nguyen rieng

biet l i Nguyen Khanh, Nguyin Trpng,

nhUng trong dia ba chi cd duy nhi't mdt

chu sd hQu nam hp Nguyen Trgng, cdn lai

l i Nguyen Vin, cac chu sd hQu nQ deu l i

Nguyen Thi Den dia ba Minh Mpnh 21

(1840), khdng cd hg Nguyen dem Nguyen

Trpng hay Nguyen Khanh nQa m i chi cd

Nguyen Vin, Nguyen Duy Dieu dd chQng

td ten dem cua ddng hp la khdng dn dinh,

khdng the c i n cd vio dd de xae dinh ddng

hp Tuy nhien, d day chung tdi chi xet trong

mpt phudng (xa) nen cd ban nhQng ngUdi

Ui, Gia Long 4 vd Minh Menh 21]

cung ten hp, khdng phai phu canh cd the coi l i mdt hp De dam bao tinh khach quan cua tu lipu khi phan tich ve ddng hp, chung tdi xep nhQng ngUdi chinh canh, cd cung ten hg vio mdt nhdm, gpi chuiTg l i nhdm hp Nguyen, nhdm hp Pham, nhdm hp Dim, nhdm hp Bui Qua dieu tra thiic tdtai khu vUc phudng N i LQ, chi cd nhdm hp Nguyen

v i hp D i m gdm cd hai hp, cdn lai l i mpt ddng hp Do dd, chung tdi li'y sd rudng cua nhQng ngudi chinh canh de phan tich ve sd hQu theo ddng hp

Trong vdng 35 n i m , tinh hinh sd hQu rudng di't theo cac ddng hp cua N i LQ cd nhieu bidn ddng, phan anh sii bien dpng cua xa hdi, the hien qua vipc so sanh quy

md sd hQu cua d c nhdm hp d ca hai thdi diem Cu the nhU sau:

Theo dia ba n i m 1805, N i LQ cd t i t ca

26 nhdm hp nhUng trong dd cd 20 nhdm hp tnic tiep sinh sdng d phUdng N i LQ (chinh canh) vdi 45 chu chidm 47,87% tdng sdchii

va 47,14% tdng rudng di't Sdchd cung nhU

sd lUdng rudng di't cua chu chinh canh it

Trang 10

Tinh hinh ruOng dat d Ra LCr 39

hdn so vdi chd phu canh Den n i m 1840,

tuy phudng N i LQ chi cdn 17 nhdm hp

chinh canh, nhUng chiem 79,22% tdng sd

chd v i 77,1% sd rudng, cao hdn nhidu so vdi

phu canh NhU viy, chi trong vdng 35 n i m ,

dan sd eua N i LQ t i n g nhanh v i bien ddng

ve ddng hp cung tUdng ddi Idn Cd 8 ddng

hp vdn sinh sd'ng d N i LQ thdi Gia Long da

chuyen di vio thdi Minh Menh, trong dd cd

nhQng ddng hp Idn nhU hp Danh; ddng thdi

cd 3 hp chuyen den l i hp Bui, Bd, NhQ Su

bidn ddng manh me i'y the hien rd nhi't

qua cac ddng hp cd thd liic d N i LQ

Ndu nhu thdi Gia Long, nhdm hg

Nguyen, Le, Danh l i 3 nhdm n i m trong tay

nhieu rudng di't, cd the lUc vd kinh te thi 35

n i m sau, quyen liic kinh td i'y thudc ve

nhdm hp Dim, Nguyen v i Bui Dieu dang

ehu y d day l i ddng hp Danh vao n i m 1805

cd tdi 5 chd, sd hQu 20 m l u 1 sio thi den

n i m 1840 khdng cdn mdt chu sd hQu nio d

N i LQ Trong khi dd, ddng hp Bui mdi

chuyen den sau thdi diem n i m 1805 lai

nhanh chdng t i p trung rudng di't trong tay,

sd hQu tdi 41 m i u 8 sio vao n i m 1840

Cung vdi dd l i sU Idn manh nhanh chdng ve

tiem liic kinh te cua nhdm hp Dim, hp

Hoing v i hp Pham

Nhu vay, rudng di't N i LQ vao nda diu

the ky XIX h l u hdt l i tU hQu, chiem hdn

99% Q u i trinh tU hQu hda d N i LQ cd le dien

ra td cudi thd ky XVI, khi n h i Mac dly manh

chinh sich khai hoang v i phat trien ndn kinh

te h i n g hda Rudng di't tu hQu d mien nui

phat trien nay sinh tren hai cd sd chu ydu,

mpt m i t l i tU hQu hda tren cd sd rudng di't

mang danh nghla rudng cdng cua ban mudng

trUdc dd; mdt m i t l i do d mien nui, din cU

thUa thdt, d i t dai rdng nen rudng dat do cac gia dinh khai hoang da trd thanh tU hQu Qua trinh tU hQu d N i LQ cdn do day la ndi cd giao thdng t h u i n tien, thUdng nghiep phat trien Tuy nhien, rudng di't N i LQ nda diu the ky XDC mang tinh chi't manh mun, dan trai, mdc dp sd hQu cua cac chu khdng Idn Thdng qua dia ba Gia Long 4 (1805) v i Minh Mpnh 21 (1840), chung ta thi'y chu phu canh suy giam rd ret ve ca sd lUdng chu v i rudng di't sd hQu Dieu dd chQng td

cQ dan N i LQ d i d i n dn dinh v i gin chit vdi ddng rudng

Qua dia ba Na LQ cho thi'y, cd d u td chQc l i n g ban d i dn dinh D i n cQ sdng t i p trung tren mdt khu di't dUdc quy dinh cu the, tao thanh l i n g ban Lang ban khdng chi cd mpt hp m i cd nhieu hp cung sinh sdng Quy md sd hQu rudng di't ciia cac nhdm hg d N i LQ khdng Idn So sanh giQa hai thdi diem (Gia Long 4 v i Minh Mpnh 21), mQc do sd hQu rudng da't cua cac nhdm hg cd sii bidn dgng rd rpt Mgt sd nhdm hg cd sd hQu Idn thdi Gia Long den Minh Mpnh lai mi't vai trd kinh te, ngUdc lai nhieu nhdm hp lai vUdn len n i m nhieu rudng di't trong tay Die bipt, cd ddng hp Idn sinh sd'ng d Na LQ thdi Gia Long nhUng de'n thdi diem Minh Menh lai khdng cdn nhU hp Danh, cd nhQng ddng hp mdi den sau thdi diem 1805 nhUng lai

n i m trong tay nhieu rudng da't nhU hp Bui Do dd, d N i LQ khdng cd hien tUdng mdt ddng hp Idn cd the lUc ve kinh te l i u ddi chi phdi sti phat trien cua dia phUdng trong thdi gian dai Dieu dd phan anh sii xio trdn ve dan cU v i mQc dp bien ddng xa hdi cua N i LQ

Ngày đăng: 10/01/2020, 16:25

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm