Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục: Dạy học Thủ công tiểu học theo hướng phát huy tính sáng tạo của học sinh

Mục đích nghiên cứu của luận án nhằm nghiên cứu này được thực hiện nhằm đề xuất một số biện pháp dạy học Thủ công tiểu học theo hướng phát huy tính sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Thủ công nói riêng và dạy học tiểu học nói chung.

M C L C

L I C M N i

L I CAM OAN ii

M C L C iii

B NG KÍ HI U CÁC CH VI T T T vi

DANH M C B NG vii

DANH M C HÌNH V , BI U viii

M U 1

1 Lí do ch n tài 1

2 M c ích nghiên c u 3

3 Khách th và i t ng nghiên c u 3

4 Gi thuy t khoa h c 3

5 Nhi m v nghiên c u 3

6 Ph m vi nghiên c u 4

7 Ph ng pháp nghiên c u 4

8 óng góp m i c a lu n án 6

9 Nh ng lu n i m b o v 6

Ch ng 1 C S LÍ LU N C A D Y H C TH CÔNG TI U H C THEO H NG PHÁT HUY TÍNH SÁNG T O C A H C SINH 8

1.1 T ng quan nghiên c u v n 8

1.1.1 Nh ng nghiên c u v tính sáng t o và giáo d c tính sáng t o 8

1.1.2 Nh ng nghiên c u v d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o 19

1.2 Tính sáng t o và d y h c theo h ng phát huy tính sáng t o ti u h c 21

1.2.1 M t s v n v tính sáng t o 21

1.2.2 D y h c theo h ng phát huy tính sáng t o 28

1.2.3 D y h c Th công theo h ng phát huy tính sáng t o 31

1.3 Nh ng d u hi u c a d y h c theo h ng phát huy tính sáng t o 32

1.4 c i m c a d y h c và h c t p Th công ti u h c 36

1.4.1 Nh ng u th c a Th công v i vi c phát huy tính sáng t o c a h c sinh 36

1.4.2 c i m tính sáng t o c a h c sinh trong h c Th công 40

1.4.3 Bi u hi n và các c p tính sáng t o c a h c sinh trong h c Th công 41

1.5 Các nguyên t c, n i dung và i u ki n c a d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o 44

1.5.1 Nguyên t c d y h c Th công theo h ng phát huy tính sáng t o 44

1.5.2 N i dung d y h c Th công theo h ng phát huy tính sáng t o 47

1.5.3 i u ki n c a d y h c Th công theo h ng phát huy tính sáng t o 48

K t lu n ch ng 1 54

Ch ng 2 TH C TR NG D Y H C TH CÔNG TI U H C THEO H NG PHÁT HUY TÍNH SÁNG T O C A H C SINH 55

2.1 S thay i Ch ng trình Th công ti u h c 55

2.1.1 Khái quát s thay i c a Ch ng trình GDPT 55

2.1.2 Ch ng trình Th công theo Ch ng trình hi n hành 58

2.1.3 Ch ng trình Th công theo Ch ng trình GDPT m i 61

2.2 Th c tr ng t ch c d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o c a h c sinh 66

2.2.1 M c ích i u tra th c tr ng 66

2.2.2 i t ng và ph m vi i u tra 66

2.2.3 N i dung i u tra th c tr ng 67

2.2.4 Ph ng pháp i u tra th c tr ng 67

2.2.5 K t qu i u tra th c tr ng 69

K t lu n ch ng 2 83

Ch ng 3 BI N PHÁP D Y H C TH CÔNG TI U H C THEO H NG PHÁT HUY TÍNH SÁNG T O C A H C SINH 85

3.1 Nguyên t c xu t bi n pháp d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o c a h c sinh 85

3.1.1 Nguyên t c m b o tính m c ích 85

3.1.2 Nguyên t c m b o tính cân b ng và h th ng 85

3.1.3 Nguyên t c m b o tính t ng tác 86

3.1.4 m b o tính cá nhân hóa 86

3.2 M t s bi n pháp d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính

sáng t o c a h c sinh 87

3.2.1 Thi t k d y h c Th công khuy n khích tính sáng t o 87

3.2.2 V n d ng các k thu t giúp t o sinh ý t ng sáng t o trong h c Th công 97

3.2.3 Thi t l p m ôi tr ng h c t p Th công h tr tính sáng t o 105

3.2.4 T ch c d y h c Th công d i hình th c ngo i khóa câu l c b 110

K t lu n ch ng 3 121

Ch ng 4 TH C NGHI M KHOA H C 122

4.1 M c ích th c nghi m 122

4.2 i t ng th c nghi m 122

4.3 N i dung th c nghi m 123

4.4 Ph ng pháp th c nghi m 123

4.5 Ti n hành th c nghi m 124

4.6 Thang o th c nghi m 125

4.7 ánh giá th c nghi m th m dò 126

4.7.1 K t qu th c nghi m th m dò 126

4.7.2 Phân tích th c nghi m th m dò 127

4.8 ánh giá th c nghi m tác ng 130

4.8.1 K t qu th c nghi m tác ng 130

4.8.2 Phân tích th c nghi m tác ng 137

K t lu n ch ng 4 154

K T LU N VÀ KHUY N NGH 155

DANH M C CÔNG TRÌNH KHOA H C Ã CÔNG B 158

TÀI LI U THAM KH O 159

PH L C PL1

PH L C 1: N i dung phi u i u tra th c tr ng PL1

PH L C 2: K t qu th ng kê phi u i u tra th c tr ng PL5

PH L C 3: H th ng câu h i ph ng v n giáo viên PL9

PH L C 4: N i dung ch ng trình Th công ti u h c PL10

PH L C 5: Thi t k bài d y th c nghi m th m dò PL14

PH L C 6: Thi t k bài d y th c nghi m tác ng PL19

PH L C 7: Thang ánh giá KQHT và m c ki n th c, k n ng Th công PL32

DANH M C B NG

B ng 1.1: M i liên h gi a quá trình sáng t o và quá trình th c hành Th công 39

B ng 2.1: Phân ph i th i l ng các môn h c 69

B ng 2.2: Các m c tiêu tr ng tâm trong n m h c 69

B ng 2.3: Mô t ti n trình d y h c Th công 73

B ng 3.1: N i dung ho t ng CLB ti u h c 112

B ng 3.2: N i dung và các ho t ng Th công t ch c qua CLB 114

B ng 4.1: Các nhóm th c nghi m và i ch ng 122

B ng 4.2: Các bài d y th c nghi m và i ch ng 123

B ng 4.3: Thi t k th c nghi m tác ng 123

B ng 4.4: K t qu h c t p Th công c a HS (tr c TN) 124

B ng 4.5 T ng h p tiêu chí và ph ng pháp ánh giá TN 126

B ng 4.6 Các tham s th ng kê i m trung bình t ng th c a l p TN và C (tr c TN) 134

B ng 4.7 Các tham s th ng kê i m trung bình t ng th c a l p TN và C (sau TN) 135

B ng 4.8 Các tham s th ng kê i m trung bình t ng th c a l p TN1, TN2 136

DANH M C HÌNH V , BI U

Hình 3 1 M i t ng quan gi a quá trình sáng t o và quá trình h c Th công 88

Bi u 2.1: Vai trò, c i m c a Th công ti u h c 71

Bi u 2.2: Nh ng h n ch trong d y h c Th công ti u h c 72

Bi u 2.3: Các ho t ng h c Th công c a HS 75

Bi u 2.4: Bi u hi n c a HS trong gi h c Th công 76

Bi u 2.5: M t s g i ý i u ch nh trong d y h c Th công hi n nay 82

Bi u 4.1: So sánh k t qu c a HS sau th c nghi m th m dò 126

Bi u 4.2: So sánh k t qu u vào và u ra c a l p th c nghi m 126

Bi u 4.3 So sánh k t qu u vào và u ra sau TN1 131

Bi u 4.4 So sánh k t qu u vào và u ra sau TN2 131

M U

1 Lí do ch n tài

1.1 Th c t cho th y con ng i v n ã sáng t o và t t c m i ng i sáng t o

ra cu c s ng riêng c a mình thông qua quá trình không ng ng ngh c a vi c t ng

t ng ra các kh n ng và s thay i Theo các chuyên gia, ngày nay khi vi c x lí thông tin logic ã tr nên d dàng nh s h tr c a công ngh thì trí t ng t ng sáng t o và kh n ng thích ng m i là y u t quy t nh i u này t ra yêu c u

v i vi c i m i giáo d c c a nhi u qu c gia trên th gi i và d n t i s chuy n i các mô hình nhà tr ng t ki u d y h c truy n th ng mang tính truy n t và t p trung vào ng i d y (traditional methods of teaching) sang ki u d y h c ti n b (progressive teaching methods), theo h ng khuy n khích và phát huy t i a tính tích c c sáng t o c a ng i h c

1.2 Trong ph m vi nhà tr ng, d y h c sáng t o (creative teaching) c nh ngh a theo hai cách: d y h c m t cách sáng t o (teaching creatively) và d y h c phát tri n TST (teaching for creativity) ây u là các ki u hay ph ng th c d y

h c m i d a trên tri t lí giáo d c l y HS làm trung tâm, v i các khái ni m và thu t

ng c tr ng giúp phân bi t v i các ki u d y h c khác [105] Tuy nhiên vi c t ng minh b n ch t c a ph ng th c này là không d dàng b i nó bao hàm nhi u lí thuy t và c nhìn nh n theo các cách khác nhau tùy theo khía c nh mà nó nh n

m nh Ch ng h n, vi c hi u ây là d y h c sáng t o hay d y h c phát tri n TST,

là chi n l c (có tính nh h ng) hay ph ng th c d y h c tùy thu c m c ích c a

m i nhà nghiên c u Thêm m t thu t ng c n làm rõ giúp gi i thích c tr ng c a

ph ng th c này là TST thì n nay v n là khái ni m còn ch a rõ ràng trong tâm lí

h c, giáo d c h c và các khoa h c khác i u này cho th y tính a chi u c a v n nghiên c u òi h i nh ng phân tích và bàn lu n t nhi u ph ng di n m t cách sâu

r ng (s c làm rõ trong ph n c s lí lu n c a tài)

1.3 Nghiên c u ch ra r ng d y h c vì s sáng t o nói chung có th c th c

hi n qua t t c các môn h c và l nh v c h c t p trong nhà tr ng và c n c ti n hành càng s m càng t t ó là vì tr em ang trong giai o n hình thành và phát tri n

m nh m v th ch t, trí tu và c m xúc Tr có trí t ng t ng r t phong phú và luôn nhìn th gi i b ng cái nhìn r t h n nhiên t i m i ch không b chi ph i b i các thói quen hay kinh nghi m nh ng i tr ng thành c i m c a tr em là luôn tò mò, ham h c h i và s n sàng th nghi m nh ng th m i - ây là nh ng i u ki n c n thi t cho s n y sinh sáng t o Vì v y c n quan tâm phát tri n TST c a tr ngay khi còn nh , t các l a tu i m u giáo và ti u h c

1.4 Th công là m t b ph n thu c h th ng các môn h c chính khóa c quy nh trong ch ng trình ti u h c ây là m t n i dung thu c l nh v c giáo d c ngh thu t và có v trí c bi t trong ch ng trình c ng nh trong i s ng h c t p

c a HS b i tính ch t th c hành c tr ng Ph n l n các ho t ng h c t p Th công

là ho t ng th c hành thi t k (g p hình, c t, xé dán gi y, an nan, làm ch i…) làm ra các SP v t ch t Trong quá trình th c hành, HS có c h i c tr i nghi m b ng các giác quan và thao tác c th , c th nghi m các ý t ng và

ph ng án làm SP m i, c t do trang trí SP theo kh n ng sáng t o c a m i em

So v i các môn h c khác, phân môn Th công có nh ng u th riêng khuy n khích và kh i g i s sáng t o c a HS trong h c t p

1.5 Nh ng c tr ng k trên làm cho Th công v a h p d n HS nh tính th c

ti n, v a giúp cân b ng các ki u h c t p trong nhà tr ng (h c qua t ng t ng v i qua th c hành làm th , h c qua quan sát thao tác v i qua t duy tr u t ng…) ây

là m t n i dung giáo d c thi t th c v i HS ti u h c, tuy nhiên d y h c Th công trên th c t v n còn nh ng t n t i, ch a phát huy c u th c a môn h c và c ng

ch a áp ng c s i m i ang di n ra t ng ngày Ti n trình d y h c bài Th công hi n nay v n ph thu c nhi u vào các tài li u có s n, PPDH còn mang tính áp

Nh ng c n c nêu trên là lí do ng i nghiên c u l a ch n tài: “D y h c

Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o c a h c sinh”

2 M c ích nghiên c u

Nghiên c u này c th c hi n nh m xu t m t s bi n pháp d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o c a h c sinh, góp ph n nâng cao

hi u qu d y h c Th công nói riêng và d y h c ti u h c nói chung

3 Khách th và i t ng nghiên c u

- Khách th nghiên c u: quá trình d y h c Th công ti u h c

- i t ng nghiên c u: d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o c a h c sinh

4 Gi thuy t khoa h c

N u các bi n pháp d y h c Th công c v n d ng theo h ng (có ch ích)

h tr s sáng t o c a HS, trong ó t o i u ki n và khuy n khích HS suy ngh các ý

t ng và ph ng án làm SP m i, t o c h i và b i c nh HS c th c hành tr i nghi m và b c l các nhu c u sáng t o c a b n thân qua t duy, thái , hành ng, hành vi và SP c a riêng mình thì i u này s giúp c i ti n vi c d y h c Th công,

- xu t các bi n pháp d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy TST c a HS

ph ): Hà N i, V nh Phúc, B c Ninh, H i D ng, Qu ng Ninh, Nam nh, Lào Cai

- Ph m vi th c nghi m: Th c nghi m c th c hi n trong th i gian 4 tu n

v i hai kh i l p 2 và 3 t i tr ng ti u h c Phù L A - Sóc S n - Hà N i

7 P h ng pháp nghiên c u

7.1 Ph ng pháp ti p c n nghiên c u

Lu n án ti p c n v n nghiên c u d a trên các quan i m sau:

- Quan i m duy v t bi n ch ng: V c b n, vi c d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy TST c a HS c xem xét trong m i quan h tác ng qua l i

c a t t c các y u t có liên quan nh : c i m HS v i thu c tính sáng t o cá nhân,

ch ng trình môn Th công ti u h c, c i m ho t ng d y và h c Th công,

ph ng pháp gi ng d y sáng t o, môi tr ng và ph ng ti n d y h c Th công…

- Quan i m h th ng: Th hi n cách ti p c n d y h c Th công ây nh

m t th th ng nh t, liên quan và bao hàm nhi u y u t trong h th ng d y h c Th công (v ph ng pháp và ph ng ti n d y h c, n i dung, môi tr ng h c t p…); th

hi n cách nghiên c u, tìm hi u, ánh giá nh ng v n lí lu n và th c tr ng m t cách toàn di n và bao quát các y u t nêu trên Các bi n pháp xu t c ng c

a ra m t cách h th ng và có liên quan v i nhau có th tác ng t ng th n quá trình d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy TST

- Quan i m l ch s - xã h i: Ti n trình nghiên c u c a lu n án c t trong các giai o n c th v th i gian và không gian, trong các i u ki n và b i c nh c

th g n v i nh ng di n bi n trong th c t

- Quan i m th c ti n: Các v n và k t qu nghiên c u c a lu n án c a

ra xu t phát t th c ti n d y h c Th công ti u h c hi n nay và ây c ng là ích

n xu t các bi n pháp d y h c Th công cho phù h p, thi t th c, hi u qu

- Quan i m ti p c n cá nhân: V i cách nhìn nh n TST là thu c tính cá nhân

c áo và khác nhau các cá nhân khác nhau, vì v y ây là quan i m ti p c n quan tr ng, c n c th hi n và quán tri t xuyên su t lu n án

7.2 Các p h ng pháp nghiên c u c th

* Ph ng pháp nghiên c u lí lu n

Ti n hành phân tích, t ng h p, khái quát và h th ng hóa nh ng lí lu n liên quan n tài trong các sách chuyên kh o, lu n án, bài báo, t p chí và các công trình khoa h c Thông qua ánh giá các k t qu nghiên c u v i nh ng thông tin khoa h c ã công b a ra nh ng nh n xét, nh n nh, k t lu n, t ó mà xây

- i u tra b ng phi u h i: Thi t k và s d ng các phi u kh o sát i u tra

v v trí, t m quan tr ng c a Th công và th c tr ng d y h c Th công trong các nhà tr ng, d a vào ó mà xác nh các c n c và yêu c u cho nh ng xu t c i

ti n d y h c Th công theo h ng phát huy TST

- i u tra b ng ph ng v n: Ti n hành ph ng v n GV, HS c i u tra nh m

b sung các thông tin có liên quan n c s th c ti n c a tài

- Th c nghi m khoa h c: Th c nghi m c ti n hành nh m ánh giá hi u qu

và tính kh thi c a quy trình ã xu t Vi c ti n hành và ánh giá k t qu th c nghi m có s d ng m t s ph ng pháp, k thu t sau: ph ng pháp chuyên gia,

quan sát d gi , nghiên c u video bài h c, nghiên c u SP th c hành c a HS

* Ph ng pháp th ng kê toán h c

S d ng các ph m m m th ng kê toán h c nh SPSS x lí s li u i u tra

kh o sát và th c nghi m ch ng minh tin c y c a k t qu nghiên c u

8 óng góp m i c a lu n án

- Xây d ng khung lí thuy t nh m ph n ánh t ng th v DH-TC-PHTST, trong ó: h th ng hóa và làm rõ các khái ni m công c liên quan n tài (bao g m: TST, d y h c sáng t o và DH-TC-PHTST); gi i thích quan i m và cách ti p c n DH-TC-PHTST xét trong gi i h n nghiên c u c a lu n án; phân tích và làm sáng t các d u hi u, nguyên t c, n i dung và i u ki n c a DH-TC-PHTST ti u h c

- a ra b c tranh khái quát v th c tr ng d y h c Th công ti u h c hi n nay, c bi t trong giai o n th c hi n i m i Ch ng trình GDPT theo nh

h ng phát tri n n ng l c ng i h c Bao g m các v n : 1) S thay i n i dung

Ch ng trình Th công; 2) ánh giá c a GV v vai trò, t m quan tr ng c a Th công ti u h c và 3) ánh giá th c ti n t ch c d y h c Th công ti u h c v i

vi c áp ng các yêu c u c a i m i d y h c theo h ng phát huy TST c a HS

- xu t m t s bi n pháp d y h c Th công theo h ng phát huy TST c a

HS d a trên phân tích các v n lí lu n và th c ti n có liên quan, bao g m các bi n pháp: 1) Thi t k d y h c Th công khuy n khích TST, 2) V n d ng các k thu t giúp t o sinh ý t ng sáng t o trong h c Th công, 3) Thi t l p môi tr ng h c t p

Th công h tr TST và 4) T ch c d y h c Th công d i hình th c ngo i khóa CLB nuôi d ng TST c a HS

- Minh h a và ki m ch ng bi n pháp ã xu t qua các th c nghi m c th

tr ng ti u h c Th c nghi m ã thu c nh ng k t qu tích c c, b c u kh ng

nh tính kh thi c a các bi n pháp và kh n ng v n d ng vào th c ti n gi ng d y nhà tr ng K t qu th c nghi m c ng ch ng t cho gi thuy t khoa h c c a lu n

án và cho th y lu n án ã th c hi n c m c ích, nhi m v nghiên c u ã ra

9 Nh ng lu n i m b o v

- Theo h ng nghiên c u c a tài, chúng tôi t p trung làm rõ các lí lu n

ch ng t cho quan i m ti p c n dân ch v TST và DHPHTST: trong ó nhìn nh n TST là thu c tính c áo c a cá nhân (liên quan và bao hàm nhi u ph ng di n

phát tri n c a cá nhân), có tính ph bi n (có th có b t kì ai, trong b t c l nh v c nào) và có th tác ng (làm phát l và phát tri n) nh giáo d c

- D y h c Th công theo h ng phát huy TST là m t chi n l c hay ph ng

th c d y h c m i d a trên tri t lí giáo d c dân ch , ti n b và l y tr làm trung tâm

ch và phát minh trong m i l nh v c Ti p ó, các nhà toán h c và tri t h c nh Plato, Aristotle, Descartes, Leibnitz ã c g ng thành l p h th ng khoa h c nghiên c u v kh n ng sáng t o c a con ng i C Platon và Aristotle u mô t v sáng t o nh ng theo cách khác nhau Platon nh n m nh ngu n c m h ng cho các

ho t ng sáng t o n t bên ngoài, coi sáng t o là v t ngoài kh n ng ki m soát

và tâm trí ý th c c a con ng i Ng c l i Aristotle không tin sáng t o n t

nh ng can thi p th n bí mà theo ông: các ý t ng, SP hay quá trình sáng t o c ng

ph i tuân theo các quy lu t t nhiên và h p lí Nh ng ng i v sau theo quan i m

c a Aristotle c ng ng tình và nh n m nh s t ng ng gi a TST v i các quá trình t duy và nh n th c i u này cho th y TST ã c quan tâm t s m và có nhi u quan i m khác nhau v v n này [71], [77], [104]

T kho ng th k 19, các nhà tâm lý h c ã trình bày m t lo t lý thuy t gi i thích v sáng t o Các lí thuy t này r t a d ng, theo các tr ng phái ti p c n khác nhau song nhìn chung có th chia theo hai h ng ti p c n ch y u: 1) các lí thuy t theo ti p c n cá nhân (Theories Focusing on Individuals) t p trung vào các khía

c nh c a cá nhân sáng t o g m thuy t phân tâm h c, thuy t hành vi/liên t ng và lí thuy t phát tri n ng i và 2) các lí thuy t v t ngoài ph m vi cá nhân n l (Theories Beyond Single Individuals): thuy t v n hóa xã h i, thuy t h th ng [104] Thuy t phân tâm (Psychoanalytic Theories) v i các tên tu i là Freud, Kris (1952, 1976) và Kubie (1958), Jung (1972) và các nhà tâm lí h c cùng th i nh Rothenberg và Miller (1990) cho r ng TST c nh hình và có th gi i thích m t cách t ng quát b i các quá trình vô th c ho c di n ra trong ti m th c

Thuy t hành vi/liên t ng (Behaviorist or Associationist Theories) v i các i

di n là Skinner (1972), Mendnick (1962) xem TST nh là k t qu c a nh ng ph n

ng v i các kích thích c th tác ng t i m i cá nhân Lí thuy t này t p trung vào các hành ng và hành vi có th quan sát gi i thích cho sáng t o h n là các quá trình ho c ham mu n bên trong (nh theo thuy t phân tâm)

Lí thuy t phát tri n ng i (Humanist and Developmental Theories) v i i

di n là Maslow (1968), Rogers (1961) nhìn nh n TST nh là nh cao c a s phát tri n tâm th n l n th ch t m t cách hài hòa gi i quy t s mâu thu n khi xem xét các cá nhân sáng t o, Maslow a ra hai lo i: sáng t o thiên tài (special talent creativity) c mô t v i ch “C l n” (big C) ch nh ng cá nhân n i b t nh Wagner hay Van Gogh; sáng t o i th ng (self-actualizing creativity) nh bi u

hi n s phát tri n lành m nh v s c kh e tâm th n và s t kh ng nh b n thân,

c kí hi u ch “c nh ” (little c) T ây ông mô t TST là m t c i m hay thu c tính v n có trong b n ch t con ng i; m t d ng ti m n ng hay kh n ng có

t t c ho c h u h t con ng i khi sinh ra, mà h u h t b chôn vùi hay c ch khi

ng i ta b kìm nén hay xâm ph m Cách ti p c n c a Rogers c ng theo quan i m

này song nh n m nh vào các bi n cá nhân và xem TST nh s t o ra các SP m i thông qua t ng tác c a m i cá nhân và môi tr ng

Lí thuy t phát tri n nh n th c (Creativity as Cognition) v i các tên tu i nh Guilford (1959, 1986, 1988), Perkins (1981, 1988, 1994), Weisberg (1988, 1993,

1996, 2006), Ward và c ng s (2001) cho r ng có th gi i thích TST qua các quá trình hay khía c nh khác nhau c a nh n th c ây c n k n óng góp c a nhà tâm lí h c J.P Guilford ã xây d ng nên mô hình c u trúc trí tu ba chi u SOI (Structure of the Intellect) g m 3 nhóm v i 180 thành t ; m i nhóm và thành t

t ng ng v i các n ng l c hay thu c tính nh t nh Khác các mô hình trí tu tr c

ây, SOI nh n m nh t duy phân kì (divergent thinking) suy ngh các ph n h i

có th có cho m i câu h i c a ra Guilford c ng ch ra các thu c tính c a SP phân kì (divergent production) c dùng cho nhi u nghiên c u ánh giá sáng t o:

tính l u loát (fluency): t o ra nhi u ý t ng; tính m m d o, linh ho t (flexibility): t o

ra các ý t ng khác nhau; tính c áo (originality): t o ra các ý t ng m i, khác

th ng và tính xây d ng (elaboration): thêm vào ý t ng c i thi n chúng

Các nghiên c u ti p sau ã ch ra h n ch trong quan ni m c a Guilford v c u trúc trí tu khi quá cao t duy phân kì, t nó ngang hàng và nhi u khi ng nh t

v i sáng t o d n t i s n tuy n hóa lí thuy t v TST Theo nhà tâm lí h c ng i

c K.Urban, ây là khái ni m a ngh a trong tâm lí h c mà nó “không ch c xem xét n thu n riêng r d i quan i m nh n th c hay nhân cách mà ph i c nhìn nh n trong tinh th n k t h p c a các quan i m” [66, tr.25] T ó K.Urban (1994) a ra mô hình c u trúc TST g m sáu thành t và m i thành t l i c phân

ti p ra các y u t c th và chuyên bi t g m: 1) T duy phân kì và hành ng phân

kì (Divergent thinking and doing); 2) C s tri th c chung và c s n ng l c t duy (General knowledge & thinking-base); 3) C s tri th c chuyên bi t và k n ng chuyên bi t (Specific knowledge-base & specific skills); 4) Tính t p trung cao và

s n sàng th c hi n nhi m v (Focusing & task commitment); 5) ng c và ng

c hóa (Motives & motivation) và 6) Tính c i m và ch p nh n s không rõ ràng (Openness & tolerance of ambiguity) M i m t trong sáu thành t c tr i ra theo

ba bình di n cá nhân, nhóm hay môi tr ng g n và bình di n xã h i - l ch s

Xét ngoài ph m vi cá nhân riêng l , thuy t v n hóa xã h i (Sociocultural Theories) v i i i n là Vygotsky (1960, 1967), John-Steiner (2000) và c ng s

nh n m nh: TST liên quan n các y u t cá nhân song nó c ng nh h ng b i y u

t xã h i, ngh a là nó c phát tri n trong s t ng tác qua l i gi a các cá nhân

Theo quan i m ti p c n h th ng (Systems Theories) v i i di n là Csikszentmihalyi, Feldman, Sternberg & Lubart, Gruber, Simonton, Gardner, Amabile nh n nh: TST òi h i s t ng tác ph c h p c a nhi u y u t - nh ng

th mà có liên quan và bao hàm các quá trình nh n th c, c i m cá nhân và m i

t ng tác c a cá nhân v i môi tr ng, b i c nh, l nh v c và ph m vi ho t ng

Nh v y ã có nhi u nghiên c u khá sâu r ng v TST và vi c làm th nào phát huy TST c a cá nhân T ng quan các nghiên c u cho th y m t khung lí lu n

t ng i h th ng v v n này g m: khái ni m và mô hình c u trúc TST theo các

lí thuy t khác nhau, m i quan h gi a TST và trí thông minh (theo J.W Getzels & P.W Jackson, 1962; E.P Torrance, 1962; J.P.Guilford 1988, K.Urban, 1994 ), quá trình sáng t o trong liên h v i gi i quy t v n , vi c o l ng ánh giá TST T

nh ng n m 70 c a th k 20 ánh d u s m r ng nghiên c u TST trong nhi u l nh

v c, c bi t là trong tâm lí h c giáo d c Nghiên c u c a các n c Âu M th i gian này cho th y nh ng sai l m c a tâm lí h c tr c ây, ó là ch a phân nh rõ

b n ch t thông minh và sáng t o trong c u trúc trí tu d n t i gi i quy t ch a cân

x ng gi a phát tri n t duy h i t và t duy phân kì, h qu là không h tr t t cho

c trí thông minh l n sáng t o c a con ng i i u này nh h ng không nh t i

ch t l ng giáo d c và ào t o ngu n nhân l c c a các n c trên th gi i

Nh n th y vai trò, nh h ng c a các cá nhân sáng t o, nhi u n c ã a

m c tiêu giáo d c TST vào các chi n l c và ch ng trình giáo d c nhà tr ng Sahlberd (2009) cho r ng yêu c u phát tri n TST không ch là v n ng t thân trong giáo d c mà còn là òi h i khách quan t s phát tri n khoa h c, k thu t, kinh

t và xã h i Theo Sahlberd t t c n n giáo d c c a các qu c gia u d a trên hai

mô hình phát tri n có liên quan ch t ch song c mô hình kinh t và trí tu (theo l i

t duy tuy n tính cao vai trò c a trí thông minh) ang cho th y s l i th i và không k p thích ng v i s phát tri n c a th i i s hóa N n kinh t xã h i ngày nay òi h i m t t ng l p lao ng m i, có kh n ng sáng t o và thích ng cao

t o ra các SP m i S thay i này kéo theo cu c i m i song hành trong giáo d c

ti n t i n n giáo d c ti n b và sáng t o Ph n d i ây chúng tôi ti p t c khái l c các nghiên c u v TST và giáo d c TST, tuy nhiên s t p trung vào các nghiên c u trong ph m vi giáo d c nhà tr ng và c bi t là ti u h c

(2) Nghiên c u v TST và giáo d c TST trên th gi i

Báo cáo c a y ban t v n Qu c gia v Giáo d c V n hóa và Sáng t o NACCCE: “All Our Future: Creativity and Cultural Education” [105, tr.28-44] có

s tham gia c a các thành viên là giáo s các tr ng i h c, giám c i u hành các trung tâm và vi n nghiên c u, hi u tr ng các tr ng h c, di n viên, o di n ngh thu t, nhà thi t k th i trang… Báo cáo nh m a ra b c tranh t ng th v i

m i giáo d c trong b i c nh ngày nay và s c n thi t có m t chi n l c qu c gia v giáo d c sáng t o Báo cáo ã trình bày m t khung lí thuy t v d y h c sáng t o

g m: khái ni m và c i m TST, m i liên quan gi a TST v i trí thông minh và

gi i quy t v n , v i t do và ki m soát và s a d ng v n hóa, c tr ng c a d y

h c sáng t o theo các cách hi u khác nhau… T khung lí thuy t này, NACCCE ch

ra 3 khía c nh th c hi n d y h c sáng t o: 1) Phát tri n ch ng trình gi ng d y

nhà tr ng (Developing the School Curriculum) xét trong và ngoài khuôn kh

Ch ng trình gi ng d y qu c gia; 2) Xem xét d y và h c sáng t o (Teaching and Learning) theo ti p c n h th ng và 3) Nâng cao các tiêu chu n ki m tra ánh giá (Raising Standards) h tr cho giáo d c sáng t o trong nhà tr ng

Ken Robinson ã có m t lo t nghiên c u v giáo d c TST [96-99] trong ó

nh n m nh: Tr em s phát tri n t t nh t v i ch ng trình gi ng d y c cá nhân hóa có th chào ón t t c tr v i kh n ng, phong cách và s tr ng h c t p khác nhau ch không ph i ch là m t vài lo t trong s chúng ó là m t ch ng trình m và a d ng g m các môn h c, l nh v c và n i dung áp ng s tò mò và

c áo c a HS, t o h ng thú và kh i d y am mê c a tr , h tr m nh m cho GV

và t o m i liên k t v i c ng ng Robinson c bi t coi tr ng vai trò c a GV và cho r ng: “H th ng c n trao cho GV và ngh d y h c m t v th cao c ng nh liên

t c cho h s h tr phát tri n chuyên môn” Ông c ng ch ra vai trò c a lãnh o giáo d c c p qu c gia hay tr ng h c (nh Hi u tr ng) là không nên ch huy mà

ch nên h tr ki m soát và t o môi tr ng t t nh t cho d y và h c c a GV và

HS t i l p h c Vi c ánh giá c ng c n mang tính h tr cho h c t p sáng t o c a

HS Ngoài ra ông c ng coi tr ng s k t h p v i ngu n l c kinh t , truy n thông và internet th c hi n cách m ng hóa n n giáo d c trong th i i ngày nay

Nghiên c u c a Kaye Thorne: “Essential Creativity in the Classroom” [106, tr.40-46] nh m xác nh các cách th c h tr TST c a HS trong l p h c Ph n u tác gi nêu nh ngh a và lí gi i s quan tr ng c a TST theo các ti p c n khác nhau

H ng ti p c n th nh t khía c nh TDST trong ó trình bày khái ni m và công c ánh giá TDST c a E.Paul Torrance (The Torrance Test of Creative Thinking) -

g m hai d ng là test ngôn ng (The Verbal Test) và test hình nh (The Figural Test) Th hai là ti p c n khía c nh hành ng và hành vi sáng t o c mô t qua quá trình sáng t o g m b n giai o n: Chu n b (Preparation) " p (Incubation)

" B ng sáng (Illumination) " Ki m ch ng (Verification) Tác gi c ng ch ra b n

y u t c a TDST có th tác ng làm t ng sáng t o c a tr là: Tính trôi ch y

(fluency): suy ngh và n y sinh nhi u ý t ng; Tính linh ho t (flexibility): suy ngh

nh ng cách khác nhau th c hi n ho c s d ng th gì ó; Tính c áo

(originality): suy ngh v nh ng th khác nhau, m i l ; Tính chi ti t (elaboration):

suy ngh v các chi ti t và b sung cho m t ý t ng nào ó

Ti p theo tác gi gi i thi u m t s công c và k thu t kích thích TDST c a

HS [106, tr 47-56]: S t duy (Mind Mapping), 6 chi c m t duy (Six Thinking Hats), ng não (Brainstorming), T duy tích c c (Positive Thinking), T ng

t ng (Visualisation), B ng phân c nh (Storyboarding), Nh t kí minh h a (Illustrative journaling), K chuy n sáng t o (Storytelling), Gi i quy t v n sáng

t o (Creative problem solving), Phân tích SWOT (k thu t chia t gi y ho c b ng thành 4 ph n t ng ng 4 m c: Strengths - i m m nh, Weaknesses - i m y u, Opportunities - c h i, Threats - Thách th c, nhóm s so sánh và phân tích ý t ng

c a h theo các m c trên) Ph n cu i tác gi a ra h ng d n t o l p m t môi

tr ng h c t p y c m h ng gi i phóng các ti m n ng sáng t o c a tr nh : l ng

nghe tr , gia t ng s t tin, nuôi d ng trí t ng t ng, dành cho tr có th i gian, chú tr ng phát tri n các d ng trí tu s tr ng c a tr , t o k t n i v i các

nhóm và cá nhân sáng t o Tuy nhiên ây ch là g i ý s l c, ch a có minh h a

c th cách dùng m i k thu t trong d y h c cho các i t ng khác nhau

Nghiên c u c a Alane Jordan Starko: “Creativity in the Classroom” v phát tri n TST c a HS có c u trúc g m hai ph n chính Ph n th nh t ch y u bàn lu n

v b n ch t TST, các mô hình quá trình sáng t o, c i m c a cá nhân sáng t o và làm th nào nh n ra TST ng i h c làm rõ v n này, tác gi t ng quan

l i các lí thuy t và nghiên c u ã có theo các nhóm quan i m: thuy t phân tâm

h c, huy t hành vi/liên t ng, thuy t phát tri n ng i, thuy t phát tri n nh n th c, lí thuy t v n hóa xã h i và thuy t h th ng Qua ó tác gi nh n m nh: m i n l c

gia t ng TST ph i c c n c theo m t quan i m (lí thuy t) ho c t p h p các quan i m T ây tác gi xem xét kh n ng v n d ng các lí thuy t vào gi ng d y

và các ho t ng trên l p h c h tr TST [104, tr.45-80]

Ph n ti p theo gi i thi u m t s chi n l c, k thu t d y TDST (t duy a chi u gi i quy t v n ): Brainstorming, SCAMPER, Attribute Listing, Morphological Synthesis, Metaphorical Thinking Ti p ó tác gi t p trung mô t cách ti p c n vi c d y h c mà khuy n khích TST trong các l nh v c n i dung g m

ngh thu t, ngôn ng ngh thu t và các nghiên c u xã h i, toán h c và khoa h c

V i m i l nh v c, tác gi có minh h a các ý t ng bài h c c phát tri n b i GV

ph thông, trong ó có nh ng bài h c d a trên chu n c a bang Michigan (Hoa K )

gi i thích cho cách mà d y h c theo chu n (teaching to standards) và d y h c phát tri n TST (teaching for creativity) có th di n ra ng th i trong l p h c Tác

gi c ng bàn lu n v vi c phân lo i và t câu h i, qu n lý và t ch c l p h c theo cách mà có th c n tr ho c t o ng l c thúc y s sáng t o Ngoài ra tác gi

c ng gi i thi u m t s k thu t và công c c s d ng ánh giá TST c a HS trong l p h c [104, tr.173-242]

Trong nghiên c u bàn lu n v h c t p và d y h c sáng t o [81], [90], [101], [103] các tác gi ã a ra h ng d n v nh ng i u HS c n h c t p sáng t o và

GV c n nh hình m t l p h c sáng t o, g m ba y u t c b n là 1) S an toàn (Security): c n m b o HS c m th y an toàn, tho i mái l p h c b i i u nay s

th a nh n và cho phép s sáng t o c n y sinh; 2) Có giá tr (Being Valued): c n

ch c ch n r ng t t c HS c m th y có giá tr b i i u này s khuy n khích s t tin

và tham gia tích c c c a HS vào bài h c; 3) H c t p c l p (Independent Learning): t c là làm cho HS có trách nhi m v i vi c h c cá nhân và trao quy n cho

- M u, tác gi Anna Craft [108, tr.5-21] làm rõ khái ni m và các mô hình phát tri n TST và cách nó tr thành m t thu t ng quan tr ng trong ngôn ng giáo

d c Theo tác gi , TST liên quan n m i khía c nh c a s phát tri n cá nhân, giúp

cá nhân xác nh c các v n , kh n ng và c h i thích h p và gi i quy t chúng theo nh ng cách mà ng i khác có th không nh n th y Ngoài ra tác gi c ng gi i

thích s khác nhau gi a hai cách hi u d y h c m t cách sáng t o (t p trung h n vào

GV và vi c d y) và d y h c phát tri n TST (nh n m nh HS và vi c h c t p)

- Avril Loveless [108, tr.22-35] cho r ng cách h u ích ti p c n sáng t o là nhìn nh n nó t nhi u quan i m và khía c nh khác nhau T ó tác gi k t lu n v TST là s k t h p c a n m c i m: 1) S d ng trí t ng t ng (Using

imagination), 2) Di n ti n qua m t quá trình (A fashioning process), 3) c thúc

y b i các m c tiêu (Pursuing purpose), 4) K t qu t o ra có tính c áo (Being original) và 5) ánh giá các giá tr (Judging value) D a trên các nghiên c u tr c

ó (Shallcross 1981, Csikszentmihalyi 1996, Boden 1992, Sternberg & Lubart

1999, Craft 2000, Claxton 2000, Robinson 2001 ), tác gi ch ra m t s d u hi u

c a ng i h c sáng t o nh : có kh n ng suy ngh và liên h v n hay tình hu ng

và 4) Làm phát tri n tính c áo c a HS (Fostering originality) Tác gi c ng nh n

v d y h c làm phát tri n tính tò mò (curiosity), t o ng l c (motivation) và gia

t ng lòng t tr ng và t tin c a tr (self-esteem) T ó h a ra các xu t cho

d y h c sáng t o: không t tr em vào các tình hu ng s p t s n mà tr c n các nhi m v m và có v n áp ng nhi u phong cách h c t p khác nhau, a ra các nhi m v có tính i u tra khám phá, gia t ng s t ng tác c a tr v i các b n và GV Ph n ti p theo các tác gi t p trung vào vi c phát tri n TST trong các môn

h c và l nh v c thu c ch ng trình ti u h c [108, tr68-198]: 1) các môn h c c t lõi

là c và vi t (literacy), toán h c (mathematics) và khoa h c (science); 2) các môn

h c n n t ng g m giáo d c th ch t (physical education), thi t k và ngh thu t (art and design), âm nh c (music), giáo d c công dân (citizenship education), thi t k và công ngh (design and technology), l ch s (history) và a lí (geography)

M t s nh n xét:

- V n phát tri n TST trong l nh v c giáo d c ã c quan tâm t khá s m

và ã có nhi u nghiên c u v i các bàn lu n t ng i h th ng v : khái ni m TST,

h c t p sáng t o (creative learning) và d y h c sáng t o (creative teaching) theo các quan i m khác nhau, c i m GV và HS sáng t o trong l p h c, các i u ki n h

tr cho d y và h c sáng t o Tuy nhiên n nay ây v n là v n nghiên c u còn khó kh n b i tính a chi u và ph c t p v i nhi u bàn lu n ch a th ng nh t v khái

ni m TST hay cách hi u vi c d y h c sáng t o trong nhà tr ng [70, tr.24]

- T ng h p các nghiên c u cho th y m t ph ng pháp ti p c n h th ng v

d y h c sáng t o v i nhi u khía c nh: n i dung ch ng trình sáng t o, ph ng pháp

và k thu t d y h c sáng t o, môi tr ng h c t p sáng t o, ánh giá TST c a HS Trong s ó có các nghiên c u v d y h c sáng t o ti u h c và làm th nào phát tri n TST c a HS qua các môn h c và l nh v c khác nhau, bao g m các môn h c

c t lõi (toán, ngôn ng và khoa h c) và môn h c tr ng tâm (nh ngh thu t, âm

nh c, giáo d c th ch t ) Tuy nhiên h u h t nghiên c u ch mang tính nh h ng trong ó nêu ra c i m n i dung môn h c và m t s g i ý khuy n khích TST c a

HS Vì v y c n có s xem xét, cân nh c khi a vào v n d ng trong nhà tr ng v i các i u ki n và ch ng trình gi ng d y khác nhau, các qu c gia khác nhau

(3) Nghiên c u v TST và giáo d c TST Vi t nam

Vi t Nam, v n này ã s m c quan tâm v i c quan u tiên nghiên

c u v sáng t o là Vi n Khoa h c Giáo d c (t 1990), sau ó có s tham gia c a B Khoa h c và Công ngh , Vi n Nghiên c u S ph m - HSP Hà N i, Trung tâm sáng t o Khoa h c K thu t - i h c Qu c gia TP H Chí Minh Nhìn chung các

nghiên c u trong n c i theo các lí thuy t và xu h ng nghiên c u chung c a th

gi i song t p trung h n góc th c ti n và có s k t h p nhi u ngành khoa h c

th c t óng góp ch y u c a các nghiên c u là a ra m t s b test ã c vi t hóa làm công c ánh giá TST c a ng i h c trong b i c nh giáo d c Vi t Nam: test TCT-V và VKT c a Schoppe (1975), TCT-DP c a Kratzmeier, KVS-P c a Guenter Krampen, TSD-Z (1954) và TCT-DP (1996) c a K.Urban

Ti p theo c n k n m t s lu n án và bài báo khoa h c c a các tác gi Lê Thanh Th y [58, 59], Tr ng Th Bích Hà [24] , Lê Th B ng [1], Nguy n Thu

Tu n [72], Tr n V n Tính [63], Nguy n Th Liên [33, 34], Th Ng c Miên [43] Ngoài ra còn r t nhi u nghiên c u v TST c a nhi u tác gi nh : Tr n Tr ng Th y [60, 61], Ph m Thành Ngh [47-49], Nguy n Huy Tú [67-70], Phan D ng [11-23],

c Uy [76], Thái Duy Tuyên [75], Lê H i Y n [79, 80], Lê H i Nam và Hà Th Hoài Th ng [45], Ph m Minh Tùng [73, 74] T ng h p các nghiên c u cho th y

m t khung lí lu n khá hoàn ch nh v TST g m: khái l c l ch s và các h ng ti p

c n nghiên c u sáng t o trên th gi i và Vi t Nam, khái ni m và c u trúc TST,

vi c o l ng ánh giá m c TST T ó các tác gi a ra m t s bi n pháp phát tri n TST c a ng i h c các l a tu i, theo các môn h c và l nh v c h c t p

Tác gi Nguy n Th Hu [26], Giáp Bình Nga [46], Tr n Th Bích Li u

[35-41] ã có nhi u bài vi t v sáng t o trong giáo d c, bao g m: khái ni m sáng t o,

c tr ng c a n n giáo d c sáng t o, ch ng trình d y h c sáng t o, c i m GV

và HS sáng t o, các ki n th c và k n ng sáng t o c n phát tri n ng i h c Tác

gi có gi i thi u c th cách s d ng 14 k thu t và ph ng pháp sáng t o trong d y

h c, ph ng pháp ánh giá TST c a HS, cách th c phát tri n i ng GV và xây

d ng môi tr ng h c t p khuy n khích sáng t o T các phân tích th c tr ng giáo

d c sáng t o Vi t Nam và kinh nghi m qu c t , tác gi a ra 13 khuy n ngh phát tri n n n giáo d c sáng t o n c ta (xem thêm website: iferd.edu.vn)

Tác gi Lê Th B ng [1], Nguy n Th Liên [33] nêu ra các tiêu chí ánh giá

TST (qua 5 bi u hi n g m tính m i m , tính c áo, tính thành th c, tính m m d o,

tính t i l i) và các y u t tác ng t i m c TST c a sinh viên trong ho t ng

h c t p (tính tích c c h c t p, s say mê, ni m tin, ng c ) T ó xu t m t s

bi n pháp nh m phát tri n TST c a sinh viên các tr ng i h c M thu t Công nghi p và tr ng i h c S ph m Hà N i trong quá trình h c t p

Tác gi Lê Thanh Th y [58] nghiên c u nh h ng c a tri giác v i trí t ng

t ng sáng t o c a tr và bi n pháp tác ng nâng cao kh n ng tri giác và t ng

t ng sáng t o c a tr m u giáo 5-6 tu i trong ho t ng t o hình Cùng ph m vi này, tác gi Tr n V n Tính [63] nghiên c u vi c phát tri n TST cho tr m u giáo 5-

6 tu i trong trò ch i h c t p, trong ó làm rõ các lí lu n v : c i m, các m c

và hình th c bi u hi n TST c a tr , m i quan h gi a TST v i trí thông minh và

c m xúc c a tr , các y u t nh h ng n TST trong trò ch i h c t p c a tr m u giáo Qua nghiên c u, tác gi xác nh TST c a tr th hi n a) hành vi, b) ngôn

ng và c) k t h p ngôn ng và hành vi; ng th i có mô t c th v quá trình sáng

t o và vi c ánh giá TST c a tr b ng test KVS-P, test KCAT

Nghiên c u c a Nguy n Thu Tu n [72] ã góp ph n làm sáng t các v n lí

lu n v d y h c nh m phát huy TST c a HS trong ó: làm rõ khái ni m TST (nh là

m t thu c tính cá nhân c b c l các khía c nh) và phân bi t v i các thu t ng

kh n ng sáng t o, n ng l c sáng t o hay s sáng t o, c i m và các c p bi u

hi n TST c a HS trong h c M thu t, các tiêu chí nh n di n TST c a HS (qua các

d u hi u quan sát c v thái sáng t o, t duy và t ng t ng sáng t o, hành

ng sáng t o) và các tiêu chí ánh giá TST c a HS (ch y u là ánh giá nh tính) trong ho t ng h c t p M thu t nhà tr ng Nghiên c u c ng ã làm rõ các c

tr ng và yêu c u c a d y h c nh m phát huy TST c a HS trong d y h c M thu t

trung h c c s (v i các yêu c u và h ng d n c th i v i HS, i v i GV) Nghiên c u v giáo d c TST ti u h c, tác gi Nguy n Huy Tú [66] có tài

“Nghiên c u ng d ng b tr c nghi m sáng t o TSD-Z c a Klaus K.Urban trên tr

em tu i h c sinh ti u h c Vi t Nam” M t k t qu quan tr ng c a tài là cung

c p b công c TSD-Z c vi t hóa o và ánh giá TST c a HS ti u h c

Nghiên c u c a tác gi V Th S n [54, 55] ã làm rõ m t s lí lu n v giáo

d c sáng t o, l y ó làm c n c xây d ng các bài t p tìm hi u môn T nhiên và Xã

h i ti u h c nh m phát tri n tính ch ng, sáng t o c a HS D a trên phân tích

Nh v y t cu i th k 20 n nay, ã có khá nhi u công trình, bài báo, chuyên bàn lu n v vi c phát tri n TST c a ng i h c D i ây t ng h p và khái l c

nh ng i m n i b t t nghiên c u c a các cá nhân và nhóm tác gi v v n này:

Th nh t, các nghiên c u ã cho th y TST là r t quan tr ng cá nhân phát tri n trong th k 21 và giáo d c TST c a ng i h c tr thành m t òi h i nghiêm

túc v i vi c th c hi n ch c n ng giáo d c c a nhà tr ng Tuy ã thu c nh ng

k t qu nh t nh song quy mô và thành t u nghiên c u TST n c ta v n ch a

t ng x ng v i các yêu c u c a th c ti n i m i [19, 23], [77] Nhìn chung các nhà nghiên c u và GV gi ng d y các c p v n thi u nh ng thông tin sâu r ng v v n này v n d ng cho phù h p v i c i m và b i c nh nhà tr ng Vi t Nam

Th hai, ã có m t s nghiên c u v TST c a ng i h c l a tu i m u giáo,

ti u h c, trung h c ph thông và sinh viên các tr ng cao ng, i h c v i các k t

qu ã c ki m ch ng qua th c nghi m Tuy nhiên, ph n nghiên c u lí lu n v n thiên nhi u v tâm lí h c (t p trung xem xét các y u t tâm lí nh h ng n TST

c a HS a ra bi n pháp tác ng) Các nghiên c u ng d ng thì ch y u h ng vào xem xét s d ng m t s b test ã c vi t hóa ánh giá m c TST c a

HS Th c t ch a có nhi u nh ng nghiên c u chuyên sâu v d y h c sáng t o trong các nhà tr ng, v i các môn h c và l nh v c h c t p khác nhau

Th ba, tính n nay ã có m t s nghiên c u giáo d c TST c a HS l a tu i

m m non và ti u h c c a các tác gi Nguy n Huy Tú, Tr n V n Tính, V Th S n,

Mã Ng c Th (v i nghiên c u TST c a HS qua tr c nghi m TSD-Z và bài t p v tranh trong môn M thu t ti u h c) và ã t nh ng k t qu nh t nh Tuy nhiên các nghiên c u này ch y u l nh v c giáo d c ngh thu t (v i n i dung v

t o hình ho c v ) ho c các môn nh T nhiên và Xã h i, ch a có nghiên c u chuyên sâu nào v phát tri n TST c a HS trong d y h c Th công ti u h c

1.1.2 Nh ng nghiên c u v d y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy tính sáng t o

Th công (l p 1, 2, 3) và K thu t (l p 4, 5) là các môn h c chính khóa c quy nh trong Ch ng trình ti u h c hi n hành (tháng 05/2006) ây là n i dung thu c l nh v c giáo d c ngh thu t và th c t là m t trong ba phân môn thu c môn Ngh thu t (g m M thu t, Âm nh c, Th công) c tr ng c a môn h c là có tính

th c hành cao trong ó bao g m các quá trình làm, thi t k , t o hình SP (g p, c t,

xé dán, an, làm ch i, khâu thêu, l p ghép ) t các v t li u và ch t li u th c, theo m t quy trình k thu t g m các b c và thao tác c th [2-4]

Trên th c t , vi c ánh giá hi u qu d y h c TCKT ã c quan tâm và c

th hi n trong báo cáo t i các h i th o v i m i d y h c ti u h c V Ti u h c

ph i h p v i Vi n Khoa h c Giáo d c ã ti n hành kh o sát 63 t nh, thành ph và

l y ý ki n trên di n r ng (g m các S GD& T, cán b qu n lí, GV, HS và ph huynh) v vi c d y h c TCKT Ti p ó B GD& T ã t ch c h i th o “ ánh giá

ch t l ng, hi u qu d y h c Th công, K thu t ti u h c” (ngày 17/7/2009) nh m tìm ki m các gi i pháp nâng cao ch t l ng d y h c môn h c theo h ng l y HS làm trung tâm N i dung và k t qu i u tra c mô t c th trong công v n s 7579/BGD& T-GDTH (10/9/2009), trong ó ã ánh giá t ng i toàn di n các

v n liên quan n d y h c TCKT: v trí và vai trò c a môn h c, n i dung ch ng trình, PPDH, ki m tra ánh giá k t qu d y h c TCKT.v.v

Theo xu th i m i d y h c, B GD& T (2006) ti p t c a ra b tài li u

c a D án phát tri n GV ti u h c trong ó có gi i thi u k ho ch bài h c TCKT theo quan i m d y h c tích c c Tuy nhiên, ti n trình d y h c c a ra v n d a nhi u theo h ng d n c a SGV, cách th c t ch c ho t ng ch a th hi n rõ vai trò tích c c sáng t o c a GV và HS Ngoài các tài li u nêu trên thì ch y u còn l i là tài li u v PPDH TCKT c a ào Quang Trung [64] i u này cho th y s l ng nghiên c u i m i d y h c Th công ti u h c còn r t h n ch

Nghiên c u c a C quan h p tác Qu c t Nh t B n JICA [31] ã ph n nào làm sáng t b c tranh v i m i d y h c ti u h c theo t t ng giáo d c ti n b

trong ó: th nh t, ã xây d ng khái ni m d y h c l y HS làm trung tâm hay d y và

h c tích c c nh là ph ng th c d y h c m i v i ba y u t c b n (h ng thú c a

HS, kinh nghi m hàng ngày c a các em và các em hi u b c tranh toàn c nh c a

v n ); th hai, ã làm rõ các c tr ng c a ph ng th c này và s khác nhau gi a PPDH m i và PPDH truy n th ng thông qua phân tích hai bài d y Th công l p 3 (Video 1A - G p tàu th y hai ng khói; Video 2A - G p con v t) T ó nghiên c u

a ra nh ng g i ý GV v n d ng ph ng pháp m i vào các gi lên l p cho hi u

qu nh : ra n i dung h c t p m c cao h n, thi t k bài h c có chú ý sâu s c

n các ho t ng h c t p c a HS, a h c t p c ng tác vào l p h c… Tuy nhiên

ph n minh h a v n d ng ch y u các môn Toán, T nhiên và Xã h i, Khoa h c và

a lý, ch a có minh h a c th nào cho phân môn Th công ti u h c

Ngoài ra có th k n m t vài nghiên c u và bài báo g n ây v v n i

m i t ch c d y h c Th công ti u h c hi n nay [52, 53] Trong các nghiên c u, tác gi ã làm rõ c s lí lu n và th c ti n c a d y h c Th công (qua i sánh v i các d u hi u c b n c a d y h c tích c c), t ó xu t ti n trình d y h c Th công

nh m phát tri n tính tích c c sáng t o c a HS v i nh ng phân tích c th v cách

th c d y h c và vai trò c a HS trong t ng ho t ng i m khác bi t ch y u c a

ti n trình là ho t ng tìm hi u quy trình làm SP trong ó nh n m nh h n vai trò

c a HS v i vi c t ng c ng h c t p khám phá và h p tác (HS t c tranh quy trình

và th làm SP theo nhóm) K t qu nghiên c u ã c ki m ch ng qua th nghi m

nh và b c u cho th y hi u qu d y h c Th công c nâng lên

Tóm l i, nghiên c u c a các tác gi nhìn chung u xoay quanh v n i

m i nh m nâng cao hi u qu d y h c TCKT ti u h c Tuy nhiên n i dung và

ph m vi các nghiên c u còn gi i h n v i các k t qu khá chung chung Cho n nay

ch a có nhi u nghiên c u chuyên sâu và h th ng v vi c i m i d y h c Th công t ng x ng v i nh ng òi h i v lí lu n và th c ti n i m i d y h c l y HS làm trung tâm Nh ng i u này là c s chúng tôi l a ch n và phát tri n tài:

“D y h c Th công ti u h c theo h ng phát huy TST c a HS”

trình xuyên su t t lúc hình thành ý t ng n khi t o ra m t SP m i có giá tr trong

ó ch a ng nhi u y u t liên quan nh con ng i và c i m nhân cách sáng

t o, môi tr ng và các y u t tác ng ây là quan ni m d a trên t ng h p b n

h ng ti p c n c b n v sáng t o: 1) theo góc SP, 2) theo góc quá trình, 3) theo góc nhân cách và 4) theo góc môi tr ng Tuy cách nhìn nh n và a ra thu t ng v sáng t o khác nhau song gi a các thu t ng và n i hàm c a nó có s

k t n i ch t ch b i có th th y SP sáng t o là k t qu c a quá trình ho t ng sáng

t o, c th c hi n b i con ng i sáng t o (v i c i m riêng v tâm sinh lí, n ng

l c, cá tính ) cùng s h tr c a môi tr ng và các i u ki n [1], [46] [63]

Mô hình 4C v sáng t o c a ra d a trên các nghiên c u ánh giá m c

bi u hi n sáng t o trong i s ng, bao g m 4 m c sáng t o (creativity): “m c sáng t o thiên tài Big-C”, “m c sáng t o i th ng Little-C”, “m c sáng t o h c

t p Mini-C” và “m c sáng t o chuyên gia Pro-C” (Anna Craft, 2001; J.C.Kaufman

& R.A.Beghetto, 2009; Ken Robinson, 2010 ) M c sáng t o thiên tài ch các cá nhân xu t chúng nh Mozart, Picasso, Einstein mà thành t u sáng t o c a h là hoàn toàn m i và v t tr i trong m t l nh v c nào ó, có tác ng to l n làm thay

i c xã h i M c sáng t o i th ng nói n các cá nhân có n ng l c trí tu và hành vi thích ng v i các tình hu ng, có kh n ng tìm ra nh ng cách gi i quy t m i

và hi u qu cho các v n trong cu c s ng hàng ngày M c sáng t o i th ng và

m c sáng t o h c t p r t phù h p cho l nh v c giáo d c [46], [81], [104]

Tuy còn nhi u ý ki n khác nhau song nhi u nhà nghiên c u ng tình r ng TST là thu t ng trung tâm c s d ng trong các nghiên c u v sáng t o hi n nay T quan i m ti p c n dân ch , NACCCE mô t : 1) ây là m t d ng n ng l c hay thu c tính cá nhân có th có b t c ai (ch không ph i n ng l c riêng bi t ch

có các thiên tài) và trong b t c l nh v c ho t ng nào; 2) thu c tính này bao

ch a các ho t ng t ng t ng c di n ra theo nh ng cách th c t o ra k t

qu c áo và có giá tr [105, tr.29] i u này là r t có ý ngh a vì giáo d c ngày nay c n giúp gi i phóng m i kh n ng khác nhau c a t t c tr em ch không ph i

ch m t vài cá nhân c coi là sáng t o (hay quy vào s ít cá nhân thông minh

ho c có n ng khi u khác th ng) ây c ng là ti p c n phù h p v i h ng nghiên

c u c a lu n án, theo ó v m t thu t ng g i là TST (ti ng Anh: creativity) ch

m t thu c tính cá nhân c xem xét g n v i ch th sáng t o là con ng i

Các nghiên c u c ng cho th y i m chung: nói n TST ch c ch n liên quan

n vi c làm ra th gì ó c áo song có các quan i m khác nhau v nh ng th bao

hàm trong quá trình này ây là m t ki u nh ngh a khó n m b t (elusion difinition)

b i tính nhi u m t trong c u trúc d ng n ng l c này con ng i (làm nó khác bi t

v i các n ng l c khác), b i s ph c t p v n có c a b n thân ho t ng sáng t o (liên quan m t ph m vi r ng các lo i hình ho t ng và phong cách cá nhân t o nên s

c áo) và b i s a d ng c a các h c thuy t ã c phát tri n gi i thích nó

D a trên t ng quan các nghiên c u và lí thuy t ã có, có th nh ngh a TST: là

thu c tính cá nhân c áo (d a trên các i u ki n sinh h c, tâm lí và xã h i) c

b c l trong quan h t ng tác c a cá nhân v i môi tr ng theo khuynh h ng tích

c c, ch ng, mu n thay i và v n t i cái m i trong t duy, thái , hành vi, hành

ng và SP ho t ng c a mình [27], [105], [96], [84], [102] Cách hi u TST là

thu c tính cá nhân c áo nh n m nh tính nhi u m t c a khái ni m này mà nó

c n c xem xét theo ti p c n cân b ng và r ng m h n (xem m c 1.2.1.3)

Nh v y trong ph m vi lu n án, TST cá nhân c nhìn nh n là thu c tính

ti m tàng có m i ng i và tr nh càng rõ r t; thu c tính này c th hi n nhi u ph ng di n: t duy và t ng t ng sáng t o, thái sáng t o, hành ng và

hành vi sáng t o và SP sáng t o (hi n v t) - v i tiêu chí c b n ánh giá m c

sáng t o các ph ng di n này là tính m i, c áo và có giá tr Trong d y h c

Th nh t: s d ng trí t ng t ng (Using Imagination)

Ho t ng t ng t ng sáng t o c mô t là vi c t o ra th gì ó m i l , trong ó bao hàm các quá trình t duy và/ho c hành x c a cá nhân (g m các hành

ng, vi c làm và cách ng x di n ra ngay trong quá trình ho t ng); ch ng h n

khi chúng ta c g ng m r ng các kh n ng c a m t tình hu ng c th , xem xét l i

v n theo cách khác, th các ph ng án hay cách làm m i ây là ki u ph ng

th c t duy t o sinh (generative mode of thought) mà nh ó cá nhân n y sinh c các ý t ng và hành ng m i, c áo v cùng m t v n

Th hai: t ng th các ho t ng giàu t ng t ng này c thúc y b i các

m c tiêu (Pursuing Purposes)

Ho t ng t ng t ng sáng t o ây không ph i nh s huy n t ng hay

m m ng vi n vông mà nó có tính m c ích, ngh a là nó c nh h ng và di n

ra t các m c tiêu c th ch không ph i ki u liên t ng không nh h ng Khi nói m t ng i nào ó ang tr nên sáng t o có ngh a r ng h ang tham gia tích c c vào quá trình t duy t ng t ng ho c làm ra th gì ó m t cách có ch ích

Th ba: k t qu c a ho t ng ph i t o ra th gì ó c áo (Being Original)

TST th hi n k t qu ho t ng có tính c áo (m i l ) nh ng có nhi u khía c nh c áo khác nhau c k ra d i ây Nhìn chung s c áo trong các công vi c sáng t o th ng c xem xét hai lo i u; trong t ng lo i có các m c

c áo nhi u h n ho c ít h n, xét trong liên h v i cá nhân ho c c a nhóm

- S c áo cá nhân (Individual): Cái m i c a t ng ng i xét trong m i liên quan v i nh ng vi c làm và k t qu c a chính h tr c ó, th ng xem xét tronng

Th t : ánh giá các giá tr c a k t qu (Judging Value)

Theo các nghiên c u, có hai ph ng th c TDST c xác nh là: 1) ph ng

th c t o sinh (generative thinking) t o ra k t qu m i và 2) ph ng th c ki m

nh (evaluative thinking) xem xét, ánh giá các thu c tính c a k t qu so v i

m c tiêu ã t ra Vi c t o ra s c áo các m c là c n thi t trong m i công

vi c sáng t o nh ng th là ch a , b i các ý t ng hay SP c áo y có th không phù h p v i m c tiêu ang h ng t i, lúc ó chúng có th b coi là sai l i hay không có giá tr Nói cách khác, k t qu ( c áo) c a ho t ng t ng t ng c

xem là sáng t o n u nó áp ng c các m c tiêu ã xác nh (có giá tr ) Có nhi u tiêu chí ánh giá giá tr và chúng có th thay i tùy theo l nh v c ho t ng nào ang c c p n, ch ng h n: tính hi u qu (effective), h u ích (useful), thú v (enjoyable), s th a mãn (satisfying), h p lí (valid), an toàn (tenable).v.v

Vi c ánh giá các ý t ng và k t qu là có giá tr hay không luôn òi h i s tranh lu n ph n bi n, ngh a là TDST (creative thinking) luôn i cùng t duy ph n

bi n (criticism thinking) Trong h u h t công vi c sáng t o, có th có các sai sót c n

i u ch nh, các ý t ng c n t duy l i ho c th nghi m l i nhi u l n tr c khi có k t

qu t t nh t S ánh giá ph n bi n này có th x y ra trong su t quá trình sáng t o

ch không ph i ch duy nh t khâu cu i cùng Nó có th thâm nh p vào quá trình

t o sinh các ý t ng hay so sánh các k t qu v i m c tiêu, có th là ánh giá t c

th i ho c dài h n, có th là ánh giá cá nhân ho c t p th ( c th o lu n chia s )

Nh v y, ho t ng sáng t o nói chung bao g m vi c tìm ki m các ý t ng và

th nghi m các kh n ng t o ra k t qu c áo và có giá tr Trong ho t ng

nh ng n m u i Tuy nhiên m i quan i m hay lí thuy t u mang tính “c c oan”, theo ngh a là m i lí thuy t d i ây nh n m nh t i m t hay m t s i m nào

ó, nh ng nh th không có ngh a là ph t l hay xem nh nh ng i m khác Ch ng

h n, lí thuy t c a Piaget nh n m nh các quá trình t duy, Vygotsky cao s t ng tác gi a tr v i GV và b n ng l a, Erikson ch ra nh ng n n t ng phát tri n v c m xúc và các m i liên h xã h i c a tr [44, tr.112] i u này có ngh a m i lí thuy t a

ra m t cách ti p c n và b sung h u ích cho vi c giáo d c TST c a tr nh , vì v y:

- C n dùng nhi u l ng kính r ng m h n khi xem xét s phát tri n c a tr em

nói chung và phát tri n TST nói riêng (ch không thu n túy dùng cách ti p c n c a Piaget hay Vygotsky hi u v quá trình h c hay d y tr )

- C n gi góc nhìn cân b ng và toàn di n khi nhìn nh n v tâm lí h c giáo d c

và xem xét các bi n i (b i ngày nay chúng ta không th c p n s phát tri n tâm lí mà l i không chú ý t i nh ng bi n ng v kinh t xã h i, v n hóa, truy n thông, b i c nh và môi tr ng mà tr s ng…)

Nghiên c u c a Alison Gopnik v cách v n hành não b và t duy c a tr em [85-87] ch ra r ng tr em h c c nhi u và có th ti p thu nhi u th trong m t kho ng th i gian ng n b i chúng có nh ng c c u h c t p hi u qu v i t duy m , trí t ng t ng linh ho t và óc sáng t o Khác v i các ý ki n tr c ó r ng tr em không nh n th c c vi c chúng có ý th c hay không, bà cho r ng tr s sinh và

tr nh th c ra ý th c nhi u h n là nh ng ng i tr ng thành Theo Gopnik, s chú

ý và ý th c c a ng i l n gi ng nh m t m sáng c v n hành nh sau: i u

x y ra v i ng i l n là h quy t nh xem i u gì là có liên quan ho c quan tr ng

và th ng tâm h n n nó h n; khi ó ý th c v th mà h ý h n s tr nên

trong vi c t p trung vào m t th nh ng

chúng l i gi i ti p nh n nhi u thông tin t

nhi u ngu n khác nhau cùng m t lúc (Alison Gopnik & Alvy Ray Smith, 2009) Khi nói tr em th ng kém t p trung b i chúng không gi i trong vi c lo i b

nh ng th m i m thú v (mà có th cho chúng bi t v m t i u gì ó) ch chú tâm quan sát th quan tr ng Nh Gopnik nh n nh: tr em c sinh ra v i c c u

b não và m t lo i ý th c (consciousness) cho vi c h c h i và sáng t o

Lí thuy t c a Erikson (1950, 1968) v s phát tri n tâm lí xã h i mô t tr

giai o n tu i m u giáo sang u ti u h c luôn tràn y n ng l ng, chúng th ng quên r t nhanh các sai l i và s n sàng l ng nghe và h c h i t nh ng ng i xung quanh ây là giai o n sáng t o v i s phát tri n m nh là v các n ng l c Nhi m

v c a giai o n này (t 3-6 tu i) là thu c c m th c v tính m c ích và t o n n

t ng cho s phát tri n n ng l c c a tr giai o n ti p theo (6-11 tu i) Theo Erikson ây là th i i m s phát tri n c a tr có th phân tách ra thành m t trong hai h ng sau: t c n ng l c mang tính c thù c a con ng i (human potential) h ng t i vinh quang ho c d n t i h y di t [44] N u ng i l n khuy n

khích tr tu i này tham gia vào các ho t ng có tính tích c c và tính tham d

g n k t, s t tin và n ng l c c a tr s c t ng c ng Còn n u ng i l n ch i

b n ng l c hay s th hi n c a tr , làm thay tr nh ng th chúng có th t làm

ho c ch hay ý t i nh ng sai l i tr m c ph i trong quá trình th c hành k n ng

m i thì c m th c v TST c a tr s bi n thành m c c m t i l i và chán n n i u này úng v i tr m u giáo và c khi l n h n (c p I, II) b i tu i nào ng i ta

c ng l i ph i h c nh ng th cao h n

Piaget (1973) tin r ng t t c tr em u tr i qua nh ng giai o n gi ng nhau khi phát tri n các k n ng t duy nh ng tu i mà tr hoàn thành các giai o n này

có th r t khác nhau giai o n ti n thao tác (tu i m u giáo, t 2- 7 tu i), tr có xu

h ng t p trung vào m t c i m c a m t v t ho c m t ng i trong m t kho ng

th i gian nh t nh; chúng có ki u t duy t p trung - n tuy n (single-focus thinking) t c là ch nh n th c c m t m t c a s v t n tu i ti u h c tr b c vào giai o n thao tác c th (thông th ng t 7 n 11 ho c 12 tu i) nhi u thay i trong cách th c t duy c a các em ã b c l rõ Lúc này, tr không còn m ngón tay n a vì chúng b t u có kh n ng t duy tr u t ng và có kh n ng o ng c

h ng t duy (reversibility) V i s linh ho t trong t duy, chúng có th nhìn nh n nhi u c i m c a m t i t ng c ng nh b t u l u ý n nh ng s khác bi t

c a các lo i i t ng khác nhau; ch ng h n tr lên 4 tu i thì m i con chó u c

g i là chó, nh ng lên 8 ho c 9 tu i thì chúng bi t có nhi u khác bi t gi a chó gi nhà và chó s n [44], [50, 51]

Vygotsky (1964) v i lí thuy t v n hóa xã h i ã b sung và làm rõ thêm cho

các nghiên c u v s phát tri n c a tr em Trong nhi u n m, các nhà giáo d c theo

lí thuy t c a Piaget xem tri th c c a tr là th t o thành t các kinh nghi m cá nhân; Vygotsky c ng ng ý song cho r ng không th phân tách kinh nghi m cá nhân và kinh nghi m xã h i mà s phát tri n xã h i và nh n th c luôn song hành và d a vào nhau (b i th gi i mà tr s ng trong ó nh hình b i gia ình, c ng ng, tr ng thái kinh t xã h i, giáo d c và n n v n hóa c a các em) óng góp ch y u c a Vygotsky là ch ra t m quan tr ng c a s t ng tác v i GV và các b n ng l a trong vi c t ng c ng tri th c cho tr M t khái ni m quan tr ng trong lí thuy t c a Vygotsky là Vùng phát tri n g n nh t (The Zone of Proximal Development - ZPD)

c xác nh nh là kho ng cách gi a m t nhi m v khó kh n nh t mà tr có th

t làm m t mình v i m t nhi m v khó kh n mà tr ch có th làm n u có s tr giúp S tr giúp c a GV hay b n ng l a i v i tr c g i là b c giàn

(Scaffolding) - s tr giúp này có th giúp tr “v i” t i m t khái ni m ho c m t k

n ng m i b ng cách cung c p thêm các thông tin h tr [44], [78]

ng d ng các lí thuy t v tr em vào gi ng d y nh m h tr và khuy n khích s phát l các n ng l c và s sáng t o c a tr áp ng s thay i theo h ng linh ho t c a l a tu i (t m u giáo sang u ti u h c), các GV có th và c n chú ý

nh ng i u sau [9, 10], [44], [42], [65]:

- T o c h i và khuy n khích tr t l p t i a có th ; chú ý vào các thành qu

ch không ph i vào nh ng sai l i mà các em m c ph i trong quá trình th c hi n

- Xây d ng n i dung mang tính thách th c n i r ng n ng l c c a tr ; t p trung vào nh ng th trong th c t và vào vi c th c hi n ho t ng

- Xây d ng nh ng ho t ng mang tính m và t nh ng câu h i m

- Tính n nh ng khác bi t cá nhân c a m i tr trong quá trình d y h c

- Khuy n khích t ng tác xã h i trong quá trình h c t p

1.2.2 D y h c theo h ng phát huy tính sáng t o

ã có nh ng ti n b v t b c trong quan ni m hi n i v h c t p và d y h c, trong ó ph i k n s thay i cách nhìn nh n d y h c chú tr ng vai trò ch th tích c c sáng t o c a ng i h c [8], [25], [27, 30], [57] i u này th c ch t ã c bàn lu n n trong lí thuy t c a nhi u nhà giáo d c c p ti n t th k tr c Th t

v y, có th k n các lí thuy t c a J.Dewey, L.Vygotsky, J.Piaget hay Montessori

u liên quan và chia s cùng m t thông i p r ng: giáo d c nên l y tr em làm

trung tâm; giáo d c c n có tính ch ng c a tr và tính t ng tác; giáo d c ph i

g n v i i s ng xã h i và c ng ng c a tr [44, tr.21] ây c xem là nh ng lí thuy t tiên phong cho t t ng giáo d c ti n b (progressive education) - m t

phong trào h ng t i n n giáo d c dân ch và l y tr làm trung tâm h n

(child-centered) mà ngày nay ã tr nên ph bi n ây c ng là t t ng n n t ng cho ti p

c n v d y h c Th công ti u h c xét trong ph m vi lu n án

Trong báo cáo c a NACCCE [105], Ken Robinson ã nh ngh a giáo d c vì

s sáng t o (creative education): “là nh ng hình th c và ph ng th c giáo d c làm phát tri n kh n ng a ra các ý t ng và hành ng m i, c áo tr em” nh ngh a này nh n m nh giáo d c vì s sáng t o ph i t o ra nh ng i u ki n các ý

t ng và hành ng c áo c a tr em c n y sinh và b c l ra bên ngoài Kh

n ng a ra nhi u ý t ng v cùng v n là m t khía c nh c a TDST b i nó òi

h i t duy ph i v t ra ngoài hoàn c nh khám phá nh ng l a ch n khác nhau (nên ng i sáng t o c coi là ng i có nhi u ý t ng m c dù không ph i ý t ng nào c ng có giá tr ) Vi c suy ngh v các kh n ng và ý t ng s làm phong phú thêm s khám phá và th hi n suy ngh , hành ng và c m xúc c a tr [54]

Xét trong ph m vi nhà tr ng, d y h c sáng t o (creative teaching) c nh

ngh a theo hai cách hi u: 1) D y h c m t cách sáng t o (teaching creatively): GV

s d ng các ph ng pháp và cách ti p c n phù h p, sinh ng và giàu t ng t ng làm cho vi c h c tr nên thú v và h p d n v i HS, em l i hi u qu cao; 2) D y

h c phát tri n TST (teaching for creativity): vi c s d ng nh ng hình th c và

cách th c d y h c nh m phát tri n HS t duy và hành vi sáng t o c a b n thân h Trên th c t r t nhi u GV nhìn nh n theo cách hi u th nh t là “d y h c sáng t o”,

b i nó có v nh n m nh h n n vi c d y và cách th c d y h c c a GV Tuy có s phân bi t tùy theo khía c nh c nh n m nh nh ng th c ch t hai cách hi u này không tách r i mà g n k t ch t ch , ngh a là TST c a HS ph n l n có th c phát tri n trong i u ki n mà ó s sáng t o c a GV c khuy n khích thích m t cách thích áng và ng c l i Nói cách khác, GV không th phát tri n kh n ng sáng t o

c a HS trong l p n u b n thân h không sáng t o ây là m t ph n t t y u c a t t

c vi c d y h c t t hay d y h c hi u qu [81], [105, tr.102-107], [108]

S c n thi t ph i i m i h ng t i m t n n giáo d c sáng t o ang c nhìn