Luận án tiến sĩ Tâm lý học: Kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các trường sĩ quan trong Quân đội nhân dân Việt Nam

Luận án được nghiên cứu với mục tiêu nhằm nghiên cứu lý luận và thực tiễn về kỹ năng quản lý cảm xúc của học viên, đề xuất các biện pháp tâm lý - sư phạm phát triển kỹ năng quản lý cảm xúc cho học viên ở các trường sĩ quan.

c u c a riêng tác gi  Các s  li u, trích d n ứ ủ ả ố ệ ẫ   trong lu n án là trung th c và có xu t x  rõ ậ ự ấ ứ   ràng không trùng l p v i các công trình khoa ặ ớ  

h c đã công b ọ ố

       Tác gi  lu n ánả ậ

      Vũ Văn Long

1.3 Khái quát k t qu  nghiên c u c a các công trình khoaế ả ứ ủ  

h c đã công b  và nh ng v n đ  lu n án t p trung gi iọ ố ữ ấ ề ậ ậ ả  

Chương 2 LÝ LU N K  NĂNG QU N LÝ C M XÚC C A H C VIÊNẬ Ỹ Ả Ả Ủ Ọ  

ĐÀO T O SĨ QUAN C P PHÂN Đ I   CÁC TRẠ Ấ Ộ Ở ƯỜNG SĨ   QUAN TRONG QUÂN Đ I NHÂN DÂN VI T NAMỘ Ệ 39

2.2 K  năng qu n lý c m xúc c a h c viên đào t o sĩ quanỹ ả ả ủ ọ ạ  

c p phân đ i ấ ộ  các trở ường sĩ quan 522.3 Các y u t   nh hế ố ả ưởng đ n k  năng qu n lý c m xúcế ỹ ả ả  

c a h c viên đào t o sĩ quan c p phân đ i   các trủ ọ ạ ấ ộ ở ườ  ng

t o sĩ quan c p phân đ i   các trạ ấ ộ ở ường sĩ quan 1064.2 Th c tr ng các y u t   nh h ng đ n k  năng qu n lý c mự ạ ế ố ả ưở ế ỹ ả ả   143

xúc cu  h c viên đào t o sĩ quan c p phân đ i   các tr ng sĩả ọ ạ ấ ộ ở ườ  quan

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH KHOA H C C A TÁC GI  Ụ Ọ Ủ Ả

ĐàCÔNG B  LIÊN QUAN Đ N Đ  TÀI LU N ÁNỐ Ế Ề Ậ 174

4.3 Tương quan chéo gi a m c đ  k  năng qu n lý c m xúc vàữ ứ ộ ỹ ả ả  

k t qu  h c t p, rèn luy n c a h c viênế ả ọ ậ ệ ủ ọ 1104.4 K  năng nh n di n các lo i c m xúc c a h c viênỹ ậ ệ ạ ả ủ ọ 1144.5 K  năng nh n di n c m xúc c a h c viên thông qua t  đánh ỹ ậ ệ ả ủ ọ ự

4.6 Đánh giá gi a cán b , gi ng viên và các nhóm h c viên v  kữ ộ ả ọ ề ỹ 

4.7 M i quan h  gi a các nhóm h c viên các khóa v  k  năngố ệ ữ ọ ề ỹ  

4.12 K  năng đi u khi n c m xúc c a h c viên thông qua các tìnhỹ ề ể ả ủ ọ   131

4.19 Đi m trung bình c a nhóm th c nghi m và nhóm đ i ch ngể ủ ự ệ ố ứ  

v  k  năng qu n lý c m xúc c a h c viênề ỹ ả ả ủ ọ 1634.20 S  li u c a nhóm th c nghi m và nhóm đ i ch ng tr c tác đ nố ệ ủ ự ệ ố ứ ướ ộ g 1644.21 M c đ  k  năng qu n lý c m xúc c a h c viên   nhóm th cứ ộ ỹ ả ả ủ ọ ở ự  

nghi m và nhóm đ i ch ng sau tác đ ngệ ố ứ ộ 169

DANH M C CÁC BI U ĐỤ Ể Ồ

4.1 K  năng nh n di n c m xúc c a h c viên thông qua gi iỹ ậ ệ ả ủ ọ ả  

4.2 K  năng nh n di n c m xúc c a các nhóm h c viên các nămỹ ậ ệ ả ủ ọ  

4.3 T  l  các m c đ  các ph n  ng b t phát khi xu t hi n c m xúcỷ ệ ứ ộ ả ứ ộ ấ ệ ả 1284.4 K  năng ki m soát c m xúc c a h c viên các năm h c khác nhauỹ ể ả ủ ọ ọ 1304.5 H c viên lọ uôn tìm các c m xúc phù h p đ  thay th  các c mả ợ ể ế ả  

4.6 K  năng qu n lý c m xúc c a ỹ ả ả ủ h c viênọ    nhóm th c nghi mở ự ệ  

4.7 K  năng qu n lý c m xúc c a h c viên nhóm đ i ch ng v iỹ ả ả ủ ọ ố ứ ớ  

hai l n đo (trầ ước và sau th c nghi m)ự ệ 167

M  ĐÂUỞ ̀

1. Ly do chon đê tai luân ań ̣ ̀ ̀ ̣ ́

C m xúc đóng vai trò quan tr ng trong đ i s ng tinh th n và tác đ ngả ọ ờ ố ầ ộ  

m nh m  đ n hi u qu  công vi c, h c t p, kh  năng sáng t o c a conạ ẽ ế ệ ả ệ ọ ậ ả ạ ủ  

người. Khi con người vui v , h nh phúc, h  thẻ ạ ọ ường ho t đ ng năng n ,ạ ộ ổ  nhi t tình và cũng thệ ường th c hi n nh ng hành vi tích c c h n. Khi conự ệ ữ ự ơ  

người bu n chán, lo âu, th t v ng, h  thồ ấ ọ ọ ường có xu hướng t  ra u  o i, thuỏ ể ả  mình l i,ạ  n u c m xúc kéo dài quá lâu, nh  lo âu quá m c có th  d n đ n tâmế ả ư ứ ể ẫ ế  

lý b   nh h ng nghiêm tr ng,ị ả ưở ọ   không mu n ho t đ ng ho c ho t đ ngố ạ ộ ặ ạ ộ  không hi u qu  Khi con ngệ ả ười căm ghét, h n thù, h  có th  có xu hậ ọ ể ướ  ng

th c hi n nh ng hành đ ng gây h i cho b n thân và ngự ệ ữ ộ ạ ả ười khác. Vì v y,ậ  

qu n lý c m xúc sao cho h p lý nh m giúp cu c s ng c a con ngả ả ợ ằ ộ ố ủ ười cân 

b ng,   hài   hòa   h n   là   đi u   m i   ngằ ơ ề ọ ười   quan   tâm,   mong   mu n.ố   Daniel Goleman (2007) cho r ng: “Qu n lý c m xúc th  hi n năng l c làm choằ ả ả ể ệ ự  

nh ng tình c m c a mình thích nghi v i hoàn c nh… con ngữ ả ủ ớ ả ườ ự ấi t  tr n an tinh th n c a mình, thoát ra kh i s  chi ph i c a lo âu, bu n r u và gi n dầ ủ ỏ ự ố ủ ồ ầ ậ ữ 

nh  th  nào. Nh ng ngư ế ữ ười không có năng l c tâm lý căn b n này thự ả ườ  ngxuyên ph i đ u tranh ch ng l i nh ng tình c m n ng n …” [16, tr.86]. ả ấ ố ạ ữ ả ặ ề Do 

đó, qu n lý c m xúc không có nghĩa ch  là d ng l i   ki m soát hành vi, bi uả ả ỉ ừ ạ ở ể ể  

hi n sinh h c c a c  th  hay thái đ  bên ngoài mà còn ph i có gi i pháp đi uệ ọ ủ ơ ể ộ ả ả ề  khi n c m xúc, gi i t a d n nén c m xúc k p th i.ể ả ả ỏ ồ ả ị ờ

K  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  là m t d ng k  năng s ng, có vai trò h tộ ạ ỹ ố ế  

s c quan tr ng ho t đ ng, giúp con ngứ ọ ạ ộ ười đi u khi n, ki m soát đề ể ể ượ ả  c c mxúc, hoàn thi n ph m ch t nhân cách. H c viên đao tao   cac trệ ẩ ấ ọ ̀ ̣ ở ́ ương sĩ̀  quan được tuyên chon qua k  thi tuy n sinh, c  ban cac hoc viên m i tôt̉ ̣ ỳ ể ơ ̉ ́ ̣ ớ ́ nghiêp phô thông trung hoc, ḅ ̉ ̣ ước vào môi trường hoàn toàn m i, đào t oớ ạ  

đ  tr  thành ngể ở ười cán b , sĩ quan. Quá trình đào t o, h c viên ph i th cộ ạ ọ ả ự  

hi n nhi u nhi m v , gi i quy t, x  lý nhi u tình hu ng phong phú, đaệ ề ệ ụ ả ế ử ề ố  

d ng, m i quan h  giao ti p ph c t p, nh y c m trong m t môi trạ ố ệ ế ứ ạ ạ ả ộ ườ  ngnghiêm ng t v  đi u l nh, điêu lê và k  lu t quân đôi. Đ ng th i, m t tráiặ ề ề ệ ̀ ̣ ỷ ậ ̣ ồ ờ ặ  

c a n n kinh t  th  trủ ề ế ị ường, các t  n n xã h i, các thói quen, hành vi x uệ ạ ộ ấ  

thường xuyên tác đ ng đ n h c viên. Đ  đáp  ng độ ế ọ ể ứ ược m c tiêu, yêu c uụ ầ  đào t o, cũng nh  hình thành, phát tri n ph m ch t nhân cách ngạ ư ể ẩ ấ ười cán 

b , sĩ quan, h c viên ph i có k  năng s ng nói chung, đ c bi t là k  năngộ ọ ả ỹ ố ặ ệ ỹ  

qu n lý c m xúcả ả   đ  ki m soát, điêu khiên, điêu chinh cam xuc; làm chể ể ̀ ̉ ̀ ̉ ̉ ́ ủ 

đượ ảc c m xúc b n thân luôn   tr ng thái cân b ng.ả ở ạ ằ

Trong nh ng năm qua, Đ ng  y, Ban Giám hi u, các c  quan ch cữ ả ủ ệ ơ ứ  năng, đ n v  cac trơ ị ́ ương sĩ quan trong quân đôi th̀ ̣ ường xuyên quan tâm, chỉ 

đ o, hạ ướng d n, xây d ng k  ho ch và t  ch c th c hi n rèn luy n, phat́ẫ ự ế ạ ổ ứ ự ệ ệ  triên ph m ch t, năng l c, k  năng s ng noi chung, k  năng ̉ ẩ ấ ự ỹ ố ́ ỹ qu n lý c mả ả  xúc noi riêng cho h c viên. H c viên có phâm chât đao đ c tôt, lâp tŕ ọ ọ ̉ ́ ̣ ứ ́ ̣ ương t̀ ư 

tưởng kiên đinh, v ng vang, có trình đ  năng l c, pḥ ữ ̀ ộ ự ương pháp, tác phong công tác c  b n t t, k t qu  h c t p, rèn luy n   m c cao; h c viên đãơ ả ố ế ả ọ ậ ệ ở ứ ọ  hình thành, phát tri n để ược m t s  k  năng s ng c  b n, trong đó có kộ ố ỹ ố ơ ả ỹ năng qu n lý c m xúcả ả , bi t nh n di n, ki m soát, đi u khi n đế ậ ệ ể ề ể ượ ảc c m xúc 

c a b n thân trong nh ng tình hu ng c  b n trong ho t đ ng h c t p, rènủ ả ữ ố ơ ả ạ ộ ọ ậ  luy n, sinh ho t và các m i quan h  giao ti p. Tuy nhiên, trong th c t  ệ ạ ố ệ ế ự ế ở các trường sĩ quan trong quân đ i hi n nay, k  năng s ng noi chung, kộ ệ ỹ ố ́ ỹ năng qu n lý c m xúc nói riêng c a h c viên v n còn nhi u h n ch  b tả ả ủ ọ ẫ ề ạ ế ấ  

c p. Kh  năng ki m soát, điêu khiên c m xúc c a h c viên   m c đ  nh tậ ả ể ̀ ̉ ả ủ ọ ở ứ ộ ấ  

đ nh, đ c bi t trong nh ng tình hu ng ph c t p, có y u t  ngo i c nh tácị ặ ệ ữ ố ứ ạ ế ố ạ ả  

đ ng h c viên lúng túng, ch a th c s  linh ho t, sáng t o đ a ra cách th cộ ọ ư ự ự ạ ạ ư ứ  

s  lý phù h p; s  kìm ném, che d u c m xúc c a h c viên, đ t bi t c mử ợ ự ấ ả ủ ọ ặ ệ ả  

xúc tiêu c c còn b c l  ra bên ngoài. ự ộ ộ Trong th c t  v n còn m t s  h cự ế ẫ ộ ố ọ  viên k  năng s ng h n ch , kh  năng  ng x , giao ti p, gi i quy t các m iỹ ố ạ ế ả ứ ử ế ả ế ố  quan h  không linh ho t d p khuôn, máy móc,  V n còn nh ng h c viênệ ạ ậ ẫ ữ ọ  

ch a bi t kh  năng làm ch  b n thân, b  nh ng tác đ ng tiêu c c t  môiư ế ả ủ ả ị ữ ộ ự ừ  

trường s ng c a xã h i cám d  [23, tr.6]. ố ủ ộ ỗ K t qu  h c t p, rèn luy n c aế ả ọ ậ ệ ủ  

m t s  h c viên ch a đ t m c tiêu, yêu c u đ  ra; m t s  h c viên ch aộ ố ọ ư ạ ụ ầ ề ộ ố ọ ư  chú tr ng rèn luy n ph m ch t, đ o đ c l i s ng, vi ph m quy đ nh c aọ ệ ẩ ấ ạ ứ ố ố ạ ị ủ  

đ n v , đi u l nh, đi u l  c a quân đ i, cá bi t có trơ ị ề ệ ề ệ ủ ộ ệ ường h p vi ph m đ nợ ạ ế  

m c ph i x  lý k  lu t bu c thôi h c.ứ ả ử ỷ ậ ộ ọ

Trong tình hình hi n nay, m c tiêu, yêu c u đào t o c a các trệ ụ ầ ạ ủ ường sĩ quan có bước phát tri n m i, đào t o h c viên phát tri n toàn di n, chuy nể ớ ạ ọ ể ệ ể  

hướng trang b  ki n th c sang phát tri n năng l c, k  năng cho ngị ế ứ ể ự ỹ ườ ọ  i h c,sau khi t t nghi p đáp  ng đố ệ ứ ược yêu c u, nhi m v  c a t  ch c phân công.ầ ệ ụ ủ ổ ứ  

Vì v y, đ  đáp  ng đậ ể ứ ược các n i dung trên, h c viên ph i độ ọ ả ược rèn luy n,ệ  phát tri n k  năng s ng, trong đó có k  năng ể ỹ ố ỹ qu n lý c m xúcả ả

Nghiên c u k  năng ứ ỹ qu n lý c m xúcả ả  là m t v n đ  ph c t p, choộ ấ ề ứ ạ  

đ n nay còn nhi u quan đi m khác nhau v  khái ni m k  năng ế ề ể ề ệ ỹ qu n lý c mả ả  xúc, các hướng khai thác nó trong th c ti n và cu c s ng. Cac công trinhự ễ ộ ố ́ ̀  nghiên c u vê k  năng ứ ̀ ỹ qu n lý c m xúcả ả  con rât it, cac đôi t̀ ́ ́ ́ ́ ượng ch a đư ượ  cnghiên c u môt cac đa dang, đ c bi t trong môi trứ ̣ ́ ̣ ặ ệ ường ho t đ ng quân sạ ộ ự 

ch a có công trình nào đi sâu nghiên c u m t cách c  b n, h  th ng v n đư ứ ộ ơ ả ệ ố ấ ề 

k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên   các trủ ọ ở ường sĩ quan

Xu t phát t  c  s  lý lu n và th c ti n trên, tác gi  l a ch n đ  tàiấ ừ ơ ở ậ ự ễ ả ự ọ ề  luân an: ̣ ́ "Ky năng quan ly cam xuc cua hoc viên đao tao sĩ quan câp phân đôĩ ̉ ́ ̉ ́ ̉ ̣ ̀ ̣ ́ ̣    cac tŕ ng sĩ quan trong Quân đôi nhân dân Viêt Nam̀

2. Muc đich va nhiêm vu nghiên c u c a lu n áṇ ́ ̀ ̣ ̣ ứ ủ ậ

* Muc đich nghiên c u ̣ ́ ứ

Trên c  s  nghiên c u ly luân va th c tiên v   k  năng ơ ở ứ ́ ̣ ̀ ự ̃ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  cua hoc viên, đê xuât các biên phap tâm ly ­ s  pham phat triên k  năng ̉ ̣ ̀ ́ ̣ ́ ́ ư ̣ ́ ̉ ỹ qu n lýả  

c m xúcả  cho hoc viên   các tr ng sĩ quan.̣ ở ườ

* Nhi m v  nghiên c u ệ ụ ứ

­ T ng quan các công trình trong nổ ước và ngoài nước có liên quan đ nế  

đ  tài lu n án.ề ậ

­ Phân tích, t ng h p và h  th ng hóa m t s  v n đ  v  lý lu n k  năngổ ợ ệ ố ộ ố ấ ề ề ậ ỹ  

qu n lý c m xúcả ả , xây d ng các khái ni m công c  c a lu n án, xác đ nh bi uự ệ ụ ủ ậ ị ể  

hi n k  năng ệ ỹ qu n lý c m xúcả ả  và các y u t   nh h ng đ n k  năng ế ố ả ưở ế ỹ qu n lýả  

c m xúcả  c a h c viên   các tr ng sĩ quan.ủ ọ ở ườ

­ Đánh giá th c tr ng k  năng ự ạ ỹ qu n lý c m xúcả ả  và th c tr ng các y uự ạ ế  

t   nh hố ả ưởng đ n k  năng ế ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên.ủ ọ

­ Đê xuât bi n phap tâm ly ­ s  pham phat triên k  năng ̀ ́ ệ ́ ́ ư ̣ ́ ̉ ỹ qu n lý c mả ả  xúc cho hoc viên   các tṛ ở ường sĩ quan

­ Tô ch c th c nghiêm tác đ ng phát tri n k  năng ̉ ứ ự ̣ ộ ể ỹ qu n lý c m xúcả ả  cho h c viên   các trọ ở ường sĩ quan

3. Đôi t́ ượng, khách th , pham vi nghiên c u và gi  thuy t khoa h cể ̣ ứ ả ế ọ

* Đôi t́ ượ ng nghiên c u ứ

Bi u hi n k  năng qu n lý c m xúc và các y u t   nh hể ệ ỹ ả ả ế ố ả ưởng đ n kế ỹ năng qu n lý c m xúcả ả  cua hoc viên   các tr̉ ̣ ở ường sĩ quan

­ Lu n án ch  t p trung nghiên c u: Bi u hi n ậ ỉ ậ ứ ể ệ k  năng qu n lý c mỹ ả ả  xúc và các y u t   nh hế ố ả ưởng đ n k  năng ế ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a b n thânủ ả  

h c viên.ọ

­ Nghiên c u k  năng ứ ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a b n thân h c viên trong ho tủ ả ọ ạ  

đ ng h c t p, rèn luy n, sinh ho t và các m i quan h  giao ti p   nhà tr ng.ộ ọ ậ ệ ạ ố ệ ế ở ườ

Ph m vi khách th : ạ ể  Lu n án nghiên c u kh o sát cán b , gi ng viên,ậ ứ ả ộ ả  

h c viên   các trọ ở ường sĩ quan: Tr ng sĩ quan L c quân 1, Tr ng sĩ quanườ ụ ườ  Chính tr , Tr ng sĩ quan Thông tin, Tr ng sĩ quan Công binh.ị ườ ườ

Ph m vi th i gian: ạ ờ  Các s  li u s  d ng ph c v  nghiên c u c a lu nố ệ ử ụ ụ ụ ứ ủ ậ  

án được kh o sát, đi u tra, t ng h p t  2013 đ n nay.ả ề ổ ợ ừ ế

ở ứ ộ ấ ấ ỹ ả ả  c a h c viên đủ ọ ược hình thành, 

bi u hi n trong ho t đ ng h c t p, rèn luy n, sinh ho t, các m i quan hể ệ ạ ộ ọ ậ ệ ạ ố ệ giao ti p; ch u s   nh hế ị ự ả ưởng c a các y u t  ch  quan và khách quan. ủ ế ố ủ N uế  làm rõ c  s  lý lu n, đánh giá đ c đúng th c tr ng k  năng qu n lý c m xúcơ ở ậ ượ ự ạ ỹ ả ả  

và th c tr ng các y u t   nh h ng đ n k  năng qu n lý c m xúc c a h cự ạ ế ố ả ưở ế ỹ ả ả ủ ọ  viên thì có th  đ  xu t đ c các biên phap tâm ly ­ s  pham phat triên k  năngể ề ấ ượ ̣ ́ ́ ư ̣ ́ ̉ ỹ  

qu n lý c m xúc cho hoc viên, góp ph n nâng cao ch t l ng giáo d c, đào t oả ả ̣ ầ ấ ượ ụ ạ   các tr ng sĩ quan trong QĐNDVN

4. Phương pháp lu n va phậ ̀ ương phap nghiên c ú ứ

* Ph ươ ng pháp lu n nghiên c u ậ ứ

Lu n án đậ ược xây d ng d a trên c  s  phự ự ơ ở ương pháp lu n cậ h  nghĩaủ  

Mác ­ Lênin, t  tư ưởng H  Chí Minhồ , quan đi m c a Đ ng C ng s n Vi tể ủ ả ộ ả ệ  Nam v  giáo d c, đào t o, trong đó có giáo d c, đào t o   các trề ụ ạ ụ ạ ở ường sĩ quan trong QĐNDVN. Cách ti p c n d a trên h  th ng quan đi m: Quanế ậ ự ệ ố ể  

đi m ho t đ ng; quan đi m l ch s , c  th ; quan đi m phát tri n.ể ạ ộ ể ị ử ụ ể ể ể

Quan đi m ho t đ ng: ể ạ ộ  Tâm lý, ý th c đứ ược n y sinh b i ho t đ ng.ả ở ạ ộ  

Ho t đ ng là quy lu t chung nh t c a tâm lý ngạ ộ ậ ấ ủ ười. S  phát tri n ph c t pự ể ứ ạ  

và các chuy n hóa c a ho t  đ ng kéo theo s  phát tri n ph c t p vàể ủ ạ ộ ự ể ứ ạ  chuy n hóa c a tâm lý. Ngoài ra, ph n ánh tâm lý không bao gi  tách r iể ủ ả ờ ờ  

ho t đ ng, ho t đ ng v a t o ra tâm lý v a s  d ng ph n ánh tâm lý làmạ ộ ạ ộ ừ ạ ừ ử ụ ả  khâu trung gian c a ho t đ ng, tác đ ng vào đ i tủ ạ ộ ộ ố ượng. Nghiên c u tâm lýứ  

đ c bi t chú ý đ n s  v n đ ng c a h  th ng các quan h  gi a các thànhặ ệ ế ự ậ ộ ủ ệ ố ệ ữ  

t  c a c u trúc vĩ mô c a ho t đ ng ­ m t bên là đi u ki n, m c đích,ố ủ ấ ủ ạ ộ ộ ề ệ ụ  

đ ng c  và bên kia tộ ơ ương  ng v i thao tác, hành đ ng và ho t đ ng. ứ ớ ộ ạ ộ

Vì v y, nghiên c u k  năng qu n lý c m xúc c a h c viên không táchậ ứ ỹ ả ả ủ ọ  

r i ho t đ ng c a chính h , nghĩa là thông qua các ho t đ ng c a h c viênờ ạ ộ ủ ọ ạ ộ ủ ọ  (h c t p, rèn luy n, sinh ho t, các m i quan h  giao ti p ) các m t bi uọ ậ ệ ạ ố ệ ế ặ ể  

hi n c a k  năng qu n lý c m xúc s  đệ ủ ỹ ả ả ẽ ược xem xét, nghiên c u m t cáchứ ộ  

c  th  T  ch c các ho t đ ng tác đ ng thi t th c là m t cách đ  h c viênụ ể ổ ứ ạ ộ ộ ế ự ộ ể ọ  phát tri n k  năng qu n lý c m xúc c a b n thân.  ể ỹ ả ả ủ ả

Quan đi m l ch s , c  th : ể ị ử ụ ể  K  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viênủ ọ  

ch u s  tác đ ng và  nh h ng b i nh ng y u t  nh t đ nh trong đi u ki nị ự ộ ả ưở ở ữ ế ố ấ ị ề ệ  

th c ti n. Ti p c n k  năng ự ễ ế ậ ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên ph i g n v i vi củ ọ ả ắ ớ ệ  tìm hi u đi u ki n th c ti n ho t đ ng quân s  c a h c viên và g n v i t ngể ề ệ ự ễ ạ ộ ự ủ ọ ắ ớ ừ  tình hu ng, hoàn c nh c  th  Con ngố ả ụ ể ười là m t th c th  xã h i. Hành vi c aộ ự ể ộ ủ  

cá nhân được xem là k t qu  tác đ ng c a nhi u y u t  khách quan và chế ả ộ ủ ề ế ố ủ quan khác nhau. Vì v y, nghiên c u k  năng ậ ứ ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên ủ ọ ở các trường sĩ quan trong m i t ng quan nhi u y u t , trong đi u ki n, hoànố ươ ề ế ố ề ệ  

c nh, tình hu ng c  th  (h c t p, rèn luy n, sinh ho t, các m i quan h  giaoả ố ụ ể ọ ậ ệ ạ ố ệ  

ti p).ế

Quan đi m h  th ng:  ể ệ ố K  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên   cácủ ọ ở  

trường sĩ quan là k  năng ph c h p, là m t h  th ng g m các thành t  cóỹ ứ ợ ộ ệ ố ồ ố  

m i quan h  ch t ch , tác đ ng qua l i l n nhau. Vì v y, không có k  năngố ệ ặ ẽ ộ ạ ẫ ậ ỹ  

qu n lý c m xúcả ả  m t cách chung chung mà nó độ ược th  hi n qua t ng kể ệ ừ ỹ năng thành ph n, c  th  Ngầ ụ ể ượ ạc l i, đ  đánh giá k  năng ể ỹ qu n lý c m xúcả ả  

c a h c viên, c n đánh giá m t cách t ng th , khái quát trong toàn b  các kủ ọ ầ ộ ổ ể ộ ỹ năng ch  không th  ch  d a vào m t k  năng riêng l  nào. ứ ể ỉ ự ộ ỹ ẻ

Quan đi m phát tri n:  ể ể M i s  v t, hi n t ng luôn v n đ ng và phátọ ự ậ ệ ượ ậ ộ  tri n không ng ng, t  th p đ n cao, t  đ n gi n đ n ph c t p, t  ch a hoànể ừ ừ ấ ế ừ ơ ả ế ứ ạ ừ ư  thi n đ n hoàn thi n. K  năng ệ ế ệ ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên   các tr ng sĩủ ọ ở ườ  quan có quá trình phát tri n và bi n đ i cùng v i s  phát tri n tâm lý c a h cể ế ổ ớ ự ể ủ ọ  viên qua các giai đo n l a tu i, năm h c khác nhau, do đó, c n đ c đánh giáạ ứ ổ ọ ầ ượ  trong s  v n đ ng, phát tri n cùng v i s  phát tri n c a các ph m ch t tâm lý.ự ậ ộ ể ớ ự ể ủ ẩ ấ

* Ph ươ ng pháp nghiên c u c  th ứ ụ ể

Lu n án s  d ng t ng h p các phậ ử ụ ổ ợ ư ng pháp nghiên c u c a Tâm lýơ ứ ủ  

h c nói chung vàọ  Tâm lý h c quân sọ ự nói riêng, bao g m:ồ

Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c u tài li u có liên quan đ n v n đ ứ ệ ế ấ ề  nghiên c u: ứ  phân tích, t ng h p, khái quát hóa các công trình nghiên c uổ ợ ứ  có liên quan đ n k  năng ế ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên   các trủ ọ ở ường sĩ quan 

nh m xây d ng c  s  lý lu n cho lu n án.ằ ự ơ ở ậ ậ

Nhóm ph ươ ng pháp nghiên c u th c ti n ứ ự ễ :  đi u tra b ng b ng h i;ề ằ ả ỏ  quan sát; ph ng v nỏ ấ ; phương pháp chuyên gia; phương pháp th c nghi m;ự ệ  

phương pháp tr c nghi m.ắ ệ

Nhóm  ph ươ ng pháp   phân tích s  li u b ng   ố ệ ằ th ng kê toán h c ố ọ :  Sử 

d ng ph n m m SPSS 20.0  đ  x  lý s  li u  đi u tra, kh o sát, th cụ ầ ề ể ử ố ệ ề ả ự  

nghi m và hi n th  k t qu  nghiên c u (Các phệ ể ị ế ả ứ ương pháp được mô t  ả ở 

chương 3)

5. Nh ng đong gop m i cua luân anữ ́ ́ ớ ̉ ̣ ́

* V  lý lu n ề ậ

H  th ng hóa lý lu n v  k  năng qu n lý c m xúc và xây d ng m tệ ố ậ ề ỹ ả ả ự ộ  

s  khái ni m c  b n nh : Qu n lý c m xúc, k  năng qu n lý c m xúc, kố ệ ơ ả ư ả ả ỹ ả ả ỹ năng qu n lý c m xúc c a h c viên   các trả ả ủ ọ ở ường sĩ quan

Xác đ nh rõ các bi u hi n c a k  năng ị ể ệ ủ ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viênủ ọ  thông qua 4 k  năng thành ph n (k  năng nh n di n c m xúc; ki m soát c mỹ ầ ỹ ậ ệ ả ể ả  xúc; đi u khi n c m xúc; s  d ng c m xúc) và các y u t   nh h ng đ n kề ể ả ử ụ ả ế ố ả ưở ế ỹ năng qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên.ủ ọ

* V  th c ti n ề ự ễ

Ch  rõ th c tr ng k  năng qu n lý c m xúc c a h c viên th  hi n   4ỉ ự ạ ỹ ả ả ủ ọ ể ệ ở  

k  năng: K  năng nh n di n c m xúc; k  năng ki m soát c m xúc; k  năngỹ ỹ ậ ệ ả ỹ ể ả ỹ  

đi u khi n c m xúc; k  năng s  d ng c m xúc   m c khá. M c đ  th pề ể ả ỹ ử ụ ả ở ứ ứ ộ ấ  

nh t là k  năng s  d ng c m xúc, đ t m c khá nh t là k  năng nh n di nấ ỹ ử ụ ả ạ ứ ấ ỹ ậ ệ  

c m xúc. ả

K  năng qu n lý c m xúc c a h c viên ch u s   nh hỹ ả ả ủ ọ ị ự ả ưởng b i haiở  nhóm y u t : Nhóm y u t  ch  quan và nhóm y u t  khách quan. Trong đóế ố ế ố ủ ế ố  nhóm y u t  ch  quan có  nh hế ố ủ ả ưởng nhi u h n nhóm y u t  khách quan.ề ơ ế ố

K t qu  th c nghi m cho th y có th  phát tri n k  năng qu n lýế ả ự ệ ấ ể ể ỹ ả  

c m xúc cho h c viên   các trả ọ ở ường sĩ quan b ng bi n pháp tác đ ng sằ ệ ộ ư 

ph m: B i dạ ồ ưỡng k  năng s  d ng c m xúc cho h c viên   Trỹ ử ụ ả ọ ở ường Sĩ quan L c quân 1ụ

6. Y nghia ly luân, th c tiên cua luân ań ̃ ́ ̣ ự ̃ ̉ ̣ ́

* Ý nghĩa lý lu n c a lu n án ậ ủ ậ

Lu n án b  sung, làm phong phú thêm lý lu n ậ ổ ậ Tâm lý h cọ  v  k  năng qu n lýề ỹ ả  

c m xúc, k  năng qu n lý c m xúc c a h c viên   các tr ng sĩ quan.ả ỹ ả ả ủ ọ ở ườ

Xác đ nh các bi u hi n c  b n k  năng ị ể ệ ơ ả ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viênủ ọ   các tr ng sĩ quan

Ch  ra các y u t   nh hỉ ế ố ả ưởng đ n k  năng ế ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h củ ọ  viên   các trở ường sĩ quan

* Ý nghĩa th c ti n c a lu n án ự ễ ủ ậ

Cung c p thêm c  s  khoa h c cho vi c phát tri n ấ ơ ở ọ ệ ể k  năng qu n lýỹ ả  

c m xúc c a h c viênả ủ ọ , góp ph n nâng cao ch t lầ ấ ượng đ i ngũ h c viên ộ ọ ở các trường sĩ quan

Lu n án là m t tài li u tham kh o h u ích cho các nghiên c u v  kậ ộ ệ ả ữ ứ ề ỹ năng qu n lý c m xúcả ả  nói chung và nghiên c u, giáo d c, qu n lý h c viênứ ụ ả ọ  

sĩ quan   các trở ường sĩ quan trong Quân đ i nói riêng.ộ

7. Kêt câu cua luân ań ́ ̉ ̣ ́

Ngoài ph n m  đ u, t ng quan v n đ  nghiên c u, k t lu n, ki nầ ở ầ ổ ấ ề ứ ế ậ ế  ngh , danh m c tài li u tham kh o, danh m c các công trình nghiên c u đãị ụ ệ ả ụ ứ  công b , ph  l c, lu n án đố ụ ụ ậ ược trình bày thành 4 chương (13 ti t).ế

Chương 1TÔNG QUAN TINH HINH NGHIÊN C Ủ ̀ ̀ Ứ

CO LIÊN QUAN ĐÊN ĐÊ TAÍ ́ ̀ ̀

V n đ  qu n lý c m xúc và k  năng qu n lý c m xúc đấ ề ả ả ỹ ả ả ược các nhà khoa h c trong và ngoài nọ ước quan tâm nghiên c u, cho đ n nay đã có m tứ ế ộ  

s  công trình nghiên c u.ố ứ  Khi t ng quan v  các v n đ  liên quan đ n lu nổ ề ấ ề ế ậ  

án, chúng tôi ti n hành h  th ng và lu n gi i theo hai n i dung chính: Cácế ệ ố ậ ả ộ  công trình nghiên c u v  c m xúc, ứ ề ả qu n lý c m xúcả ả  và k  năng ỹ qu n lýả  

c m xúcả    nở ước ngoài; các công trình nghiên c u v  c m xúc, ứ ề ả qu n lý c mả ả  xúc và k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả    Vi t Nam. ở ệ

1.1. Các công trình nghiên c u   nứ ở ước ngoài có liên quan đ n đế ề tài lu n ánậ

lo i c m xúc và s   nh hạ ả ự ả ưởng c a các y u t  tâm ­ sinh lý cá nhân đ nủ ế ố ế  

c m xúc và  nh hả ả ưởng c a c m xúc đ n các ho t đ ng c a cá nhân  Víủ ả ế ạ ộ ủ  

d , trong công trình ụ “Nh ng c m xúc c a ng ữ ả ủ ườ , Carrol E. Izard (1992) [8]  i”

đã trình bày m t cách h  th ng nh ng v n đ  c  b n v  c m xúc c a cáộ ệ ố ữ ấ ề ơ ả ề ả ủ  nhân: c m xúc là gì? Các lo i c m xúc, bi u hi n c m xúc qua nét m t,ả ạ ả ể ệ ả ặ  

đi u b , m i quan h  và  nh hệ ộ ố ệ ả ưởng c a c m xúc đ n nh n th c, ý th c vàủ ả ế ậ ứ ứ  hành vi c a cá nhân  Rudich P. A. (1986) [82], trong cu n ủ ố “Tâm lý h c th ọ ể  thao” đã đ  c p t i đ nh nghĩa và đ c đi m c  b n c a c m xúc, quan hề ậ ớ ị ặ ể ơ ả ủ ả ệ 

gi a c m xúc v i nhu c u, vai trò c a c m xúc trong đ i s ng c a conữ ả ớ ầ ủ ả ờ ố ủ  

người, c  s  sinh lý c a c m xúc, nh ng nét và bi u hi n bên ngoài c aơ ở ủ ả ữ ể ệ ủ  

c m xúc qua nét m t  Trong tác ph m “ả ặ ẩ Tâm lý h c ọ   (nguyên lý và sử 

d ng)”, Stephen Worchel ­ Wayne Shebilsue (2007) [88], đã đ  c p t i hàngụ ề ậ ớ  

lo t v n đ  v  c m xúc, t  vi c đi tìm m t đ nh nghĩa ph  bi n v  c mạ ấ ề ề ả ừ ệ ộ ị ổ ế ề ả  xúc, đ n vi c gi i thi u hàng lo t thuy t tâm lý h c v  c m xúc, nhế ệ ớ ệ ạ ế ọ ề ả ư thuy t Jemce ­ Langer v  c m xúc và cho r ng s  xu t hi n c m xúc là k tế ề ả ằ ự ấ ệ ả ế  

qu  c a nh ng tác đ ng bên ngoài, c a các thay đ i n i t i trong ph m viả ủ ữ ộ ủ ổ ộ ạ ạ  

v n đ ng chú ý và không chú ý. K  th a và phát tri n quan ni m c m xúcậ ộ ế ừ ể ệ ả  

c a Darwin, Freud S. (2002) cho r ng c m xúc có ngu n g c t  các năngủ ằ ả ồ ố ừ  

lượng tính d c, b n năng. T ng h p nh ng c m giác g n li n v i nh ngụ ả ổ ợ ữ ả ắ ề ớ ữ  thay đ i đó chính là tr ng thái c m xúc. Theo James, c m xúc g n v iổ ạ ả ả ắ ớ  

ph m vi r ng l n các thay đ i ngo i biên còn Langer l i cho r ng c m xúcạ ộ ớ ổ ạ ạ ằ ả  

v i tr ng thái phân b  th n kinh và đ  thông c a các m ch máu; Thuy tớ ạ ổ ầ ộ ủ ạ ế  Canon­Bar; các thuy t v  nh n th c, thuy t xoma v  c m xúc, thuy t ph nế ề ậ ứ ế ề ả ế ả  

h i c a Tomkins (1962), sau đó đồ ủ ược Izard và Ekman (1977), Friesen (1971) đào sâu và hi n v n là m t lĩnh v c nghiên c u năng đ ng…ệ ẫ ộ ự ứ ộ

* Các công trình nghiên c u v  c m xúc v i t  cách là m t đ ng l c ứ ề ả ớ ư ộ ộ ự   thúc đ y cá nhân trong ho t đ ng và trong cu c s ng   ẩ ạ ộ ộ ố

C m xúc v i t  cách là m t đ ng l c tâm lý đ c đ  c p trong h u h tả ớ ư ộ ộ ự ượ ề ậ ầ ế  công trình nghiên c u tâm lý h c cá nhân, tâm lý h c phát tri n. T  các th cứ ọ ọ ể ừ ự  

nghi m c a Skinner B. (1953), Maslow A. (1970), Strongman K.T (1987), Carrolệ ủ  

E. Izard (1992), Maurice Reuchlin (1995), Keith Oatley & Fennifer Jenkins M. (1995),   Goderfroid   (1998),   Freud   S   (2002),   Nicky   Hayes   (2005),   Helen Greathead   (2007),   Daniel   Goleman   (2002,   2015),   James   L   Gibson   (2011), Virender Kapoor (2012), Richard J. Gerrig và Philip G. Zimbardo (2003),…

 Trong các công trình trên, c m xúc đả ược nhìn nh n là m t đ ng l cậ ộ ộ ự  thúc đ y cá nhân hành đ ng. Vì v y, v n đ  là làm th  nào đ  duy trì, th aẩ ộ ậ ấ ề ể ể ỏ  mãn hay c ng c  nh ng c m xúc c a cá nhân. N u Freud S. quy k t c mủ ố ữ ả ủ ế ế ả  xúc vào trong lĩnh v c đ ng c  vô th c, g n v i các y u t  c  th  và c nự ộ ơ ứ ắ ớ ế ố ơ ể ầ  

được th a mãn (2002) [d n theo 84], thì B. Skinner [146] và các nhà tâm lýỏ ẫ  

h c hành vi l i chú tr ng t i khía c nh tác đ ng xã h i t i các hành vi c mọ ạ ọ ớ ạ ộ ộ ớ ả  xúc. Theo đó, các hành vi c m xúc c a cá nhân đả ủ ược quy t đ nh b i các c ngế ị ở ủ  

c  tích c c, tiêu c c hay s  tr ng ph t (1953).ố ự ự ự ừ ạ

 Trong công trình “Tâm lý h c và đ i s ng ọ ờ ố ”, Richard J. Gerrig và Philip 

Zimbardo G. [79] h ng đ n các ch c năng c a c m xúc đ i v i nh n th c vàướ ế ứ ủ ả ố ớ ậ ứ  hành vi c a cá nhân, trong đó nh n m nh đ n ch c năng đ ng c  hành đ ng,ủ ấ ạ ế ứ ộ ơ ộ  

ch c năng đi u ch nh s  t ng tác xã h i. C m xúc đ c ví nh  ch t keo k tứ ề ỉ ự ươ ộ ả ượ ư ấ ế  dính xã h i ho c là tác nhân đ  cá nhân xa lánh, t  b  xã h i. Đ c bi t, c m xúcộ ặ ể ừ ỏ ộ ặ ệ ả  

v a là đ ng l c v a là ng i d n đ ng cho các ho t đ ng nh n th c c a cáừ ộ ự ừ ườ ẫ ườ ạ ộ ậ ứ ủ  nhân (2013). 

Tóm l i ạ :  theo hướng nghiên c u v  c m xúc v i t  cách là hi nứ ề ả ớ ư ệ  

tượng tâm lý thúc đ y cá nhân trong ho t đ ng, các nhà khoa h c đã nghiênẩ ạ ộ ọ  

c u các v n đ  v  đ nh nghĩa c m xúc, bi u hi n, đ   n đ nh, s  xu t hi nứ ấ ề ề ị ả ể ệ ộ ổ ị ự ấ ệ  

và ngu n g c c a c m xúc, phân lo i c m xúc và s   nh hồ ố ủ ả ạ ả ự ả ưởng c a cácủ  

y u t  tâm ­ sinh lý cá nhân đ n c m xúc và  nh hế ố ế ả ả ưởng c a c m xúc đ nủ ả ế  các ho t đ ng c a cá nhân. Cho r ng c m xúc có ngu n g c t  các năngạ ộ ủ ằ ả ồ ố ừ  

lượng tính d c, b n năng. T ng h p nh ng c m giác g n li n v i nh ngụ ả ổ ợ ữ ả ắ ề ớ ữ  

thay đ i đó chính là tr ng thái c m xúc. C m xúc g n v i ph m vi r ng l nổ ạ ả ả ắ ớ ạ ộ ớ  các thay đ i ngo i biên và c m xúc g n v i tr ng thái phân b  th n kinh vàổ ạ ả ắ ớ ạ ổ ầ  

đ  thông c a các m ch máu.ộ ủ ạ

Theo hướng nghiên c u c m xúc v i t  cách là đ ng l c thì c m xúcứ ả ớ ư ộ ự ả  

được nhìn nh n là m t đ ng l c thúc đ y cá nhân hành đ ng. Vì v y, v nậ ộ ộ ự ẩ ộ ậ ấ  

đ  là làm th  nào đ  duy trì, th a mãn hay c ng c  nh ng c m xúc c a cáề ể ể ỏ ủ ố ữ ả ủ  nhân và c n có nh ng kích thích tác đ ng đ  c i thi n c m xúc tiêu c c,ầ ữ ộ ể ả ệ ả ự  tăng c m xúc tích c c nh m thúc đ y ho t đ ng c a con ngả ự ằ ẩ ạ ộ ủ ười

1.1.2. Các công trình nghiên c u v  qu n lý c m xúc ứ ề ả ả

Trong các nghiên c u trí tu  c m xúc, mà trong đó hàm ch a các y uứ ệ ả ứ ế  

t  nh n bi t và ki m soát, đi u khi n c m xúc c a mình và c a ngố ậ ế ể ề ể ả ủ ủ ườ  ikhác, còn có  các công trình nghiên c u  ứ qu n lý c m  xúcả ả  Ch ng h n,ẳ ạ  Fischer, Manstead, Evers, Timmers & Valk (2004) [d n theo 33] nghiên c uẫ ứ  

qu n   lý   c m   xúcả ả   trong   các   hoàn   c nh   khác   nhau   Erber,   Wegner   vàả  Therriault (1996) [130] đ a ra th c nghi m v  vi c tăng cư ự ệ ề ệ ường hay  c chứ ế 

c m xúc đ  có kinh nghi m và th  hi n c m xúc mà h  tin r ng s  t oả ể ệ ể ệ ả ọ ằ ẽ ạ  

đi u ki n th c hi n trong m t tình hu ng c  th  Diamond &  ề ệ ự ệ ộ ố ụ ể Aspinwall (2003) k t lu n r ng, c m xúc t t hay c m xúc x u không ph i là b t bi nế ậ ằ ả ố ả ấ ả ấ ế  

và đ ng l c đi u ch nh c m xúc ch  có th  độ ự ề ỉ ả ỉ ể ược hi u trong b i c nh c  thể ố ả ụ ể 

mà trong đó c m xúc x y ra. Hochschild ả ả (1983) ch  ra r ng các khuôn m uỉ ằ ẫ  

c m xúc (đả ược xây d ng trên quy t c hi n th  c m xúc ra ngoài và có th  làự ắ ể ị ả ể  kinh nghi m c m xúc trong m t hoàn c nh đã cho) đã t o đ ng l c cho ệ ả ộ ả ạ ộ ự qu nả  

lý c m xúcả  Các nghiên c u c a Rime và các c ng s  (1991), ch  ra s  chia sứ ủ ộ ự ỉ ự ẻ 

xã h i không ch  đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c cung c p nh ng thôngộ ỉ ộ ọ ệ ấ ữ  tin mà có th  ph c v  ch c năng quan tr ng v  tâm lý và xã h i. Chia s  xãể ụ ụ ứ ọ ề ộ ẻ  

h i, có th  làm gi m kho ng cách v t lý và các đ c đi m cá nhân và đóng gópộ ể ả ả ậ ặ ể  vào s  phát tri n c a quan h  g n gũi. Thoits (1984), Collins và Miller (1994)ự ể ủ ệ ầ  

tìm th y r ng nh ng ngấ ằ ữ ười chia s  c m xúc c a h  và c m xúc v i nh ngẻ ả ủ ọ ả ớ ữ  

ng i khác có nhi u h n nh ng ng i thích gi  chúng   l i. Các nghiên c uườ ề ơ ữ ườ ữ ở ạ ứ  

c a Zech & Rime (1996) đã phát hi n s  chia s  c m xúc đ c đánh giá là cóủ ệ ự ẻ ả ượ  

ý nghĩa h n và thú v  h n là nói chuy n m t cách khách quan và mô t ơ ị ơ ệ ộ ả

  Dưới góc đ  nghiên c u s  nghi n ng m hay ngăn c n c m xúc,ộ ứ ự ề ẫ ả ả  Nolen­Hoeksema, McBride và Larsen (1997) [d n theo 33]; Nolen­Hoeksemaẫ  

và Morrow (1993) k t lu n cho th y nghi n ng m v  s  t c gi n, t i l i vàế ậ ấ ề ẫ ề ự ứ ậ ộ ỗ  

nh ng suy nghĩ lo l ng liên quan đ n vi c t o ra nh ng c m xúc m nh h nữ ắ ế ệ ạ ữ ả ạ ơ  [80]. Kopel & Arkowitz (1974) [135] nghiên c u s  kìm hãm các bi u hi nứ ự ể ệ  đau, Wegner (1994) nghiên c u s  ngăn ch n suy nghĩ v  c m xúc đau đãứ ự ặ ề ả  cho th y gi m c m giác do b n thân t  thông báo. McCanne và Andersonấ ả ả ả ự  (1987) [143] cho th y s  ngăn ch n bi u l  c m xúc trong khi nh ng hoànấ ự ặ ể ộ ả ữ  

c nh c m xúc d  ả ả ễ ch u ho c khó ch u làm suy gi m kh  năng c a nh ng ng iị ặ ị ả ả ủ ữ ườ  tham gia đ  c m nh n nh ng c m xúc t ng  ng. Gi m kh  năng nh n th cể ả ậ ữ ả ươ ứ ả ả ậ ứ  cho s  ngăn ch n hành vi bi u c m đ n t  m t s  nghiên c u b i Ginbe, Krullự ặ ể ả ế ừ ộ ự ứ ở  

và Pelham (1988) đã cho th y s  ki m ch  cái nhìn làm suy y u s  th c hi nấ ự ề ế ế ự ự ệ  hành vi nh n th c. Richards và Gross (1999) cho th y, ngăn ch n bi u hi nậ ứ ấ ặ ể ệ  

c m xúc làm suy y u b  nh  cho thông tin g p ph i trong th i k  ngăn ch n.ả ế ộ ớ ặ ả ờ ỳ ặ  Tuy nhiên, có r t ít b ng ch ng cho th y s  ngăn ch n bi u hi n c m xúc tấ ằ ứ ấ ự ặ ể ệ ả ự nhiên d n đ n suy gi m kinh nghi m c mẫ ế ả ệ ả  xúc và kích thích sinh lý ngoài các thao tác c a bi uủ ể  hi n s  đau đ n. ệ ự ớ

Carstensen, Gottman và Levenson (1995), Levenson, Carstensen và Gottman (1994) và các đ ng nghi p đã ch  ra r ng, s  hài lòng c a hônồ ệ ỉ ằ ự ủ  nhân tăng khi gi m bi u hi n c m xúc tiêu c c. Thành công vi c s a đ iả ể ệ ả ự ệ ử ổ  nét m t c a c m xúc, có th  quan tr ng trong m i quan h  c a conặ ủ ả ể ọ ố ệ ủ  

người xã h i và hôn nhân, nh ng nó không giúp nhi u đ  làm gi m c mộ ư ề ể ả ả  xúc tiêu c c c a m t ngự ủ ộ ười [d n theo 33]. ẫ

Lazarus và Alfert (1964) cho th y, ấ đánh giá l i ạ , m t cách hi u qu  độ ệ ả ể 

gi m b t c m xúc tiêu c c cũng nh  kích thích sinh lý đi kèm. Các nghiênả ớ ả ự ư  

c u c a Kramer và các đ ng nghi p cho th y, đánh giá l i không tiêu thứ ủ ồ ệ ấ ạ ụ các ngu n l c nh n th c nó, không làm  nh hồ ự ậ ứ ả ưởng b  nh  Trong truy nộ ớ ề  thông tâm lý (Bucci, 1995) s  tích t  c a nh ng c m xúc không th  hi nự ụ ủ ữ ả ể ệ  

được có liên quan đ n các r i lo n tâm th n và th  ch t [d n theo 61].ế ố ạ ầ ể ấ ẫ

Michelle Sams (2010) nghiên c u v  mô hình  ứ ề qu n lý c m xúcả ả   cho quân đ i m , tác gi  cho r ng: ộ ỹ ả ằ Qu n lý c m xúcả ả  có th  đ c bi t quan tr ngể ặ ệ ọ  

đ i v i vi c lãnh đ o quân đ i hi u qu  trong các lĩnh v c ho t đ ng nh tố ớ ệ ạ ộ ệ ả ự ạ ộ ấ  

đ nh. Nghiên c u này đ  xu t m t mô hình ị ứ ề ấ ộ qu n lý c m xúcả ả  nh m t o c  sằ ạ ơ ở cho vi c đào t o các nhà lãnh đ o quân đ i. Mô hình này tích h p m t sệ ạ ạ ộ ợ ộ ố lĩnh v c nghiên c u c m xúc, bao g mự ứ ả ồ : nh n di nậ ệ  c m xúc, ả đi u khi nề ể  c mả  xúc và bi u hi n c m xúc. Để ệ ả ược ch  đ nh trong mô hình này là b n lĩnh v cỉ ị ố ự  chính có kh  năng đả ược tăng cường thông qua các can thi p đào t o, baoệ ạ  

g m 1) ki n ồ ế th c v  c m xúc, 2) k  năng c m xúc, 3) ngứ ề ả ỹ ả ười ki m duy tể ệ  tình hu ng và 4) lĩnh v c hi u su t c m xúc. Mô hình cũng l u ý t m quanố ự ệ ấ ả ư ầ  

tr ng c a vi c xem xét s  khác bi t cá nhân trong vi c phát tri n đào t oọ ủ ệ ự ệ ệ ể ạ  

qu n lý c m xúcả ả , cũng nh  h  tr  t  ch c cho lo i sáng ki n ư ỗ ợ ổ ứ ạ ế đào t o này.ạ  Các đ  xu t liên quan đ n các thành ph n c a mô hình này đề ấ ế ầ ủ ược đ  xu t đề ấ ể nâng cao hi u bi t lý thuy t v  các khái ni m ể ế ế ề ệ qu n lý c m xúcả ả , xác đ nhị  

hướng d n cho nghiên c u trong tẫ ứ ương lai và xác đ nh ý nghĩa cho các nhàị  lãnh đ o trong ạ qu n lý c m xúcả ả  Cu i cùng, các chố ương trình đào t o hi nạ ệ  

có v  k  năng ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  được xem xét đ i v i các lĩnh v c n i dungố ớ ự ộ  

được mô t  trong mô hìnhả  [142]

Donma M. Rice (2006), nghiên c u mô hình ki m tra c m xúc nh mứ ể ả ằ  

ng d ng vào th c hành tác chi n trong quân đ i và  ng d ng c a nó vào

giáo d c quân nhân, tác gi  đã đ  c p đ n m i quan h  gi a trí thông minhụ ả ề ậ ế ố ệ ữ  

và c m xúc, cách th c qu n lý c m xúc c a quân nhânả ứ ả ả ủ  [129]

Các gi  trên nghiên c u v  ả ứ ề qu n lý c m xúcả ả   đã t p trung ch  raậ ỉ  

nh ng bi u hi n c m xúc và nguyên nhân có nh ng c m xúc đó.ữ ể ệ ả ữ ả

1.1.3. Các công trình nghiên c u v  k  năng qu n lý c m xúc ứ ề ỹ ả ả

K  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  là m t trong nh ng k  năng s ng, chi ph iộ ữ ỹ ố ố  

m i ho t đ ng c a con ngọ ạ ộ ủ ười. Xu t phát t  vai trò quan tr ng c a nó, kháấ ừ ọ ủ  nhi u nhà tâm lý h c đã quan tâm nghiên c u v n đ  này trên nhi u bình di nề ọ ứ ấ ề ề ệ  khác nhau. Nhìn chung, có th  khái quát các nghiên c u v  k  năng ể ứ ề ỹ qu n lýả  

c m xúcả  theo các cách ti p c n sau:ế ậ

* Các công trình nghiên c u k  năng qu n lý c m xúc nh  là m t y u ứ ỹ ả ả ư ộ ế  

t , thành ph n c  b n trong trí tu  c m xúc ố ầ ơ ả ệ ả

Trí tu  c m xúc là m t hi n tệ ả ộ ệ ượng tâm lý m i bi t đ n kho ngớ ế ế ả  

nh ng th p niên cu i th  k  XX. Vi c phát hi n ra trí tu  c m xúc đã làmữ ậ ố ế ỷ ệ ệ ệ ả  thay đ i quan ni m truy n th ng v  trí tu  và có  nh hổ ệ ề ố ề ệ ả ưởng r ng rãi, m nhộ ạ  

m  đ n nhi u lĩnh v c khác nhau trong cu c s ng.ẽ ế ề ự ộ ố

Phong trào nghiên c u v  trí tu  c m xúc đứ ề ệ ả ược b t ngu n và phátắ ồ  tri n ể m nh m  nh t   M  v i các nhà tâm lý h c ki t xu t nh : Salovey vàạ ẽ ấ ở ỹ ớ ọ ệ ấ ư  Mayer. Các tác gi  đã quan ni m: Trí tu  c m xúc bao g m kh  năng ti pả ệ ệ ả ồ ả ế  

nh n đúng, đánh giá và th  hi n c m xúc, kh  năng đánh giá và phân lo iậ ể ệ ả ả ạ  

nh ng c m xúc giúp đ nh hữ ả ị ướng suy nghĩa, kh  năng hi u và đi u khi n,ả ể ề ể  

đ nh hị ướng c m xúc nh m gia tăng s  phát tri n c m xúc và trí tu  [58,ả ằ ự ể ả ệ  tr.66]. 

Trong m t cu n sách xu t b n c a mình năm 1996, H.Steve đ a ra đ nhộ ố ấ ả ủ ư ị  nghĩa tương đ ng v i các tác gi  trên, theo đó: “Trí tu  c m xúc là s  k t h pồ ớ ả ệ ả ự ế ợ  

gi a s  nh y c m v  c m xúc có tính ch t t  nhiên v i các k  năng ữ ự ạ ả ề ả ấ ự ớ ỹ qu n lýả  

c m xúcả  có đ c do t  h c h i, nh m giúp con ngượ ự ọ ỏ ằ ườ ạ ượi đ t đ c h nh phúcạ  trong cu c s ng” [d n theo 36, tr.76]. Trái v i quan đi m xem trí tu  c m xúcộ ố ẫ ớ ể ệ ả  

theo ki u thu n năng l c, quan đi m xem trí tu  c m xúc theo ki u t  h pể ầ ự ể ệ ả ể ổ ợ  hay h n h p mà đ i di n tiêu bi u là Bar­On (1997). Trong lu n án ti n sĩ c aỗ ợ ạ ệ ể ậ ế ủ  mình, Bar­On (1985) đ t trí tu  c m xúc trong ph m vi lý thuy t phân cách,ặ ệ ả ạ ế  

đ a ra mô hình Well ­ being (1997) v i ý đ nh tr  l i câu h i: “T i sao m tư ớ ị ả ờ ỏ ạ ộ  

ng i có kh  năng thành công trong cu c s ng h n nh ng ng i khác?”. Tácườ ả ộ ố ơ ữ ườ  

gi  nh n di n đả ậ ệ ược 5 khu v c bao quát v  m t ch c năng phù h p v i thànhự ề ặ ứ ợ ớ  công trong cu c s ng g m: Các k  năng làm ch  c m xúc c a mình; các kộ ố ồ ỹ ủ ả ủ ỹ năng đi u khi n c m xúc liên cá nhân; tính thích  ng; ki m soát c m xúc; tâmề ể ả ứ ể ả  

tr ng chung [126].ạ

 Cùng v i cách ti p c n trên, quan ni m c a Goleman (1995) đ c bi tớ ế ậ ệ ủ ượ ế  

đ n m t cách r ng rãi. Goleman cho r ng: “Trí tu  c m xúc bao g m các năngế ộ ộ ằ ệ ả ồ  

l c: t  ki m ch , ki m soát, nhi t tình và năng l c t  thôi thúc mình” [12,ự ự ề ế ể ệ ự ự  tr.42]. Năm 2007, Goleman đã b  sung thêm 5 năng l c c m xúc và xã h i cổ ự ả ộ ơ 

b n là: 1) hi u bi t v  c m xúc c a mình; 2) qu n lý c m xúc; 3) t  thúcả ể ế ề ả ủ ả ả ự  

đ y, đ ng c  hóa v  mình; 4) nh n bi t c m xúc c a ngẩ ộ ơ ề ậ ế ả ủ ười khác; 5) x  lýử  các m i quan h  [16].ố ệ

Nh  v y, nhìn nh n m t cách t ng th  có th  nói có ba đ i di n tiêuư ậ ậ ộ ổ ể ể ạ ệ  

bi u đã đi sâu nghiên c u trí tu  c m xúc dể ứ ệ ả ưới nh ng cách ti p c n khácữ ế ậ  nhau, trong đó Bar­On R. ti p c n trí tu  c m xúc dế ậ ệ ả ưới góc đ  nhân cách;ộ  Salovey và Mayer nghiên c u dứ ưới góc đ  nh n th c; Daniel Goleman ti pộ ậ ứ ế  

c n dậ ưới góc đ  hi u qu  c ng vi c. Các tác gi  đ u chung quan đi mộ ệ ả ộ ệ ả ề ể  

qu n lý c m xúcả ả  là m t trong nh ng thành ph n c a trí tu  c m xúc. Trongộ ữ ầ ủ ệ ả  

lu n án này, chúng tôi ti p c n ậ ế ậ qu n lý c m xúcả ả  theo quan đi m c a Danielể ủ  Goleman

* Các công trình nghiên c u k  năng qu n lý c m xúc nh  là m t k ứ ỹ ả ả ư ộ ỹ   năng giao ti p ế

Các nhà tâm lý h c Xô Vi t đã có đóng góp quan tr ng trong vi cọ ế ọ ệ  nghiên c u v  giao ti p nói chung và k  năng giao ti p nói riêng, đ c bi tứ ề ế ỹ ế ặ ệ  

là nh ng k  năng giao ti p s  ph m. Có th  k  đ n nh ng tác gi  n i b tữ ỹ ế ư ạ ể ể ế ữ ả ổ ậ  trong khuynh hướng này nh : Cubanova, Dakharo, Leonchiev,… M c dùư ặ  quan ni m v  h  th ng k  năng giao ti p c a các tác gi  là không gi ngệ ề ệ ố ỹ ế ủ ả ố  nhau nh ng l i th ng nh t r ng, k  năng đi u khi n b n thân ­ k  năng tư ạ ố ấ ằ ỹ ề ể ả ỹ ự 

ch  c m xúc, hành vi là k  năng không th  thi u trong giao ti p nh m đ mủ ả ỹ ể ế ế ằ ả  

b o quá trình giao ti p đ t hi u qu  [d n theo 90, tr.36].ả ế ạ ệ ả ẫ

Trong n n Tâm lý h c M , nhi u tác gi  nghiên c u v  ngh  thu tề ọ ỹ ề ả ứ ề ệ ậ  giao ti p, k  năng giao ti p trong qu n lý, trong lĩnh v c kinh doanh. Cế ỹ ế ả ự ụ 

th :ể

Allan Pease (1994), tác gi  c a cu n sách ả ủ ố “Ngôn ng  c  ch  ­ ý nghĩa c a ữ ử ỉ ủ  

c  ch  trong giao ti p”  ử ỉ ế cho r ng, giao ti p phi ngôn ng  là m t quá trình tác đ ngằ ế ữ ộ ộ  

ph c t p c a con ng i, nh ng đ ng tác, c  ch , nét m t… có m t ý nghĩa nh tứ ạ ủ ườ ữ ộ ử ỉ ặ ộ ấ  

đ nh [1].ị

Torrington và c ng s  (2004), là tác gi  c a nhi u cu n sách v  qu n trộ ự ả ủ ề ố ề ả ị nhân s  đã nghiên c u giao ti p trong qu n lý và kinh doanh đã phân tích cácự ứ ế ả  hình th c ti p xúc th ng g p gi a ng i qu n lý và ng i b  qu n lý, t  đóứ ế ườ ặ ữ ườ ả ườ ị ả ừ  

ng i qu n lý c n có nh ng k  năng giao ti p v i ng i d i quy n [148].ườ ả ầ ữ ỹ ế ớ ườ ướ ề

* Cac nghiên c u vê xây d ng các thang đo, b ng h i đ  xác đ nh ḱ ứ ̀ ự ả ỏ ể ị ỹ   năng qu n lý c m xúc ả ả

Tiêu bi u trong hể ướng nghiên c u này ph i k  đ n công trình nghiênứ ả ể ế  

c u c a các tác gi  sau: B ng h i đi u khi n c m xúc (ECQ2) c a Rogerứ ủ ả ả ỏ ề ể ả ủ  

D. và Najarian B. (1989). B ng h i g m 56 câu h i (item) chia làm 4 m cả ỏ ồ ỏ ụ  (m i m c 14 câu h i) hỗ ụ ỏ ướng đ n 4 v n đ : đo lế ấ ề ường m c đ  c m xúc khóứ ộ ả  

ch u do các s  ki n gây ra, đánh giá kinh nghi m ki m soát c m xúc, ki mị ự ệ ệ ể ả ể  soát c m xúc xung tính và ki m soát c m xúc lành tính [d n theo 123, tr.54].ả ể ả ẫ

B ng ki m Bar­On R. EQ I (Emotional Quotiet Inventory, 1997). Thangả ể  

đo này đ  c p đ n ki m soát, qu n lý stress, g m các k  năng nh : đánh giáề ậ ế ể ả ồ ỹ ư  

v n đ , đánh giá đúng th c ti n; kh  năng thích  ng g m kh  năng ch u đ ngấ ề ự ễ ả ứ ồ ả ị ự  stress, năng l c ki m soát xung tính; tâm tr ng g m kh  năng gi  tâm tr ngự ể ạ ồ ả ữ ạ  

l c quan, h nh phúc. Cùng th i đi m này, Elaine K. Willams và Dianne L.ạ ạ ờ ể  Chambless cho ra đ i thang đo g m 42 câu h i (item) chia làm 4 ti u thang đo.ờ ồ ỏ ể  

Ti u thang đo th  1 g m 8 câu h i đ  đo k  năng qu n lý c n gi n, ti u thangể ứ ồ ỏ ể ỹ ả ơ ậ ể  

đo th  2 g m 8 câu h i đ  đo k  năngứ ồ ỏ ể ỹ  qu n lý c m xúcả ả   bu n chán, ti u thangồ ể  

đo th  3 g m 13 câu h i đ  đo k  năng ứ ồ ỏ ể ỹ qu n lý c m xúcả ả  lo âu và ti u thangể  

đo th  4 g m 13 câu h i đ  đo k  năng ứ ồ ỏ ể ỹ qu n lý c m xúcả ả  d ng tính [dân theoươ ̃  126]

Ngoài   ra,   năm   1999,   Boyatsis   v i   tr c   nghi m   ECQ   (Emotioớ ắ ệ  Competency Inventory) được thi t k  theo ki u t  đánh giá và ngế ế ể ự ười khác đánh giá. Tr c nghi m này xem xét ắ ệ k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  khá r ng vàộ  bao hàm c  nh ng k  năng xã h i khác [d n theo 61].ả ữ ỹ ộ ẫ

Ngày nay, m t thang đo khác đ c s  d ng r ng rãi trong các công trìnhộ ượ ử ụ ộ  nghiên c u v  trí tu  c m xúc, đó là thang đo MEIS c a Mayer, Salovey vàứ ề ệ ả ủ  Caruso (2000) thi t k  đ  đo 4 y u t  c u thành EI (Emotional Intelligence),ế ế ể ế ố ấ  trong đó nh c đ n kh  năng ắ ế ả qu n lý c m xúcả ả  (nhánh th  4) (d n theo Nguy nứ ẫ ễ  Công Khanh) [58]

Nhìn chung, khuynh hướng nghiên c u này đứ ược nhi u tác gi   ng hề ả ủ ộ 

và đượ ức  ng d ng   nhi u qu c gia trên th  gi i. Tuy nhiên, các thang đoụ ở ề ố ế ớ  này đ u hề ướng xác đ nh k  năng ị ỹ qu n lý c m xúcả ả  chung nh t, ch a có thangấ ư  

đo nào nh m đánh giá v  m t k  năng ằ ề ộ ỹ qu n lý c m xúcả ả  trong m t lĩnh v cộ ự  riêng bi t.ệ

1.2. Các công trình nghiên c u   Vi t Nam có liên quan t i đ  tàiứ ở ệ ớ ề  

lu n ánậ

1.2.1. Các công trình nghiên c u v  c m xúc ứ ề ả

Trong tâm lý h c, vi c nghiên c u c m xúc luôn là m t v n đ  ph cọ ệ ứ ả ộ ấ ề ứ  

t p, vì nó là đ i tạ ố ượng nghiên c u c a nhi u khoa h c liên ngành nh : Tâmứ ủ ề ọ ư  

lý h c xã h i, Tâm lý h c nhân cách, Tâm lý h c y h c, Tâm th n h c…ọ ộ ọ ọ ọ ầ ọ  

V n đ  c m xúc đã đấ ề ả ược nhi u nhà tâm lý h c   Vi t Nam nghiên c u tiêuề ọ ở ệ ứ  

bi u nh : Tác gi  Vũ Dũng (2008), Đ  M nh Tôn (2006), Nguy n Quangể ư ả ỗ ạ ễ  

U n (2004), Ngô Công Hoàn (2003), Nguy n Huy Tú (2003), Nguyên Khăcẩ ễ ̃ ́ Viên (2003), Nguy n Ng c Phú (1998), Nguy n Đình S ng (2015)…̣ ễ ọ ễ ả

Trong cu n T  đi n Tâm lý h c (2008), các tác gi  cho r ng “C mố ừ ể ọ ả ằ ả  xúc là s  ph n ánh tâm lý v  m t ý nghĩa s ng đ ng c a các hi n tự ả ề ặ ố ộ ủ ệ ượng và hoàn c nh, t c m i quan h  gi a các thu c tính khách quan c a chúng v iả ứ ố ệ ữ ộ ủ ớ  nhu c u c a ch  th , dầ ủ ủ ể ưới hình th c nh ng rung đ ng tr c ti p” [21, tr.29].ứ ữ ộ ự ế  Tác gi  Nguy n Huy Tú (2003) quan ni m “C m xúc c a con ngả ễ ệ ả ủ ười là 

nh ng rung đ ng khác nhau c a chúng ta n y sinh do s  th a mãn hay khôngữ ộ ủ ả ự ỏ  

th a mãn nh ng nhu c u nào đó, do s  phù h p hay không phù h p c a cácỏ ữ ầ ự ợ ợ ủ  

bi n c  hoàn c nh, cũng nh  tr ng thái bên trong c  th  v i mong mu n,ế ố ả ư ạ ơ ể ớ ố  

h ng thú,ứ  khuynh hướng, ni m tin và thói quen c a chúng ta” [109, tr.67].ề ủ

Các tác gi  Nguy n Quang U n (2010), Nguy n Xuân Th c (2007)ả ễ ẩ ễ ứ  

đ u có chung m t nh n đ nh v  c m xúc là nh ng thái đ  th  hi n rung c mề ộ ậ ị ề ả ữ ộ ể ệ ả  

c a con ngủ ườ ố ới đ i v i nh ng s  v t, hi n tữ ự ậ ệ ượng c a hi n th c, ph n ánh ýủ ệ ự ả  nghĩa c a chúng trong m i liên h  v i nhu c u và đ ng c  c a con ngủ ố ệ ớ ầ ộ ơ ủ ườ  i[114] [96]

Trong cu n ố “T  đi n tâm lý h c quân s ”  ừ ể ọ ự (2006) các tác gi  cho r ng:ả ằ  Hình th c bi u hi n thông th ng nh t c a c m xúc là nh ng tr i nghi mứ ể ệ ườ ấ ủ ả ữ ả ệ  

th ng xuyên c a cá nhân v  đói, no, v  mùi v , v  đau kh , ng t ngào… C mườ ủ ề ề ị ề ổ ọ ả  xúc có các hình th c c  th , bao g m tình c m, tâm tr ng, xúc c m, đam mêứ ụ ể ồ ả ạ ả  

[98, tr.50].   Trong giáo trình “Tâm lý h c quân s ” ọ ự  (1998), các tác gi  choả  

r ng: C m xúc thằ ả ường kèm theo m t s  bi n đ i nh t đ nh v  m t sinh lý.ộ ự ế ổ ấ ị ề ặ  

S  xu t hi n c a c m xúc g n li n tr c ti p v i nh ng ph n x  khôngự ấ ệ ủ ả ắ ề ự ế ớ ữ ả ạ  

đi u ki n, có liên quan v i nh ng ho t đ ng c a vùng dề ệ ớ ữ ạ ộ ủ ưới não, nh mằ  

th c hi n ch c năng sinh v t, giúp cho c  th  đ nh hự ệ ứ ậ ơ ể ị ướng và thích nghi v iớ  môi trường bên ngoài, v i t  cách là m t cá th  [74, tr.204].ớ ư ộ ể

Trong bài vi t “Ý th c và vô th c trong lĩnh v c xúc c m ­ tình c mế ứ ứ ự ả ả  con người”, tác gi  Lê Khanh đã ch  ra m i quan h  gi a vô th c và ý th cả ỉ ố ệ ữ ứ ứ  trong đ i s ng xúc c m ­ tình c m con ngờ ố ả ả ười. Ông đã đ a ra m t k t lu nư ộ ế ậ  liên quan đ n giáo d c đ i s ng tình c m con cái t  tu i  u th  trong cu cế ụ ờ ố ả ừ ổ ấ ơ ộ  

s ng gia đình “Chính t  trong cái nôi gia đình, ngay t  lúc l t lòng m , đ aố ừ ừ ọ ẹ ứ  

tr  đã nh n đẻ ậ ượ ực s  giáo d c xúc c m đ u tiên thông qua c  ch  âu y mụ ả ầ ử ỉ ế  hay d ng d ng; yêu thử ư ương, tr u m m hay đ c ác, tàn nh n… c a nh ngừ ế ộ ẫ ủ ữ  

ngườ ựi tr c ti p chăm sóc, đ c bi t là ngế ặ ệ ười m ” [d n theo 24, tr.11].ẹ ẫ

Năm 2003, Ngô Công Hoàn nghiên c u v n đ : “Xúc c m và giáoứ ấ ề ả  

d c xúc c m đ i v i tr  em l a tu i m n non”. Tác gi  đã đ  c p đ n kháiụ ả ố ớ ẻ ứ ổ ầ ả ề ấ ế  

ni m c m xúc xét dệ ả ưới góc đ  khác nhau, các lo i c m xúc c a con ngộ ạ ả ủ ườ  i

và n i dung giáo d c c m xúc cho tr  em. Ông đã đ a ra k t lu n: cha mộ ụ ả ẻ ư ế ậ ẹ 

c n quan tâm đ n vi c chăm sóc giáo d c c m xúc cho tr  t  1 đ n 3 tu i.ầ ế ệ ụ ả ẻ ừ ế ổ  Các ph n  ng hành vi c m xúc, bi u c m c a cha m  là y u t  quan tr ngả ứ ả ể ả ủ ẹ ế ố ọ  

đ  tr  b t chể ẻ ắ ước m t cách vô th c [39, tr.16].ộ ứ

Trong cu n “Phát tri n tâm lý trong đ u năm”, tác gi  Nguy n Kh cố ể ầ ả ễ ắ  

Vi n đã bàn v  quan h  g n bó m  con và vai trò c m xúc c a ngệ ề ệ ắ ẹ ả ủ ười mẹ trong m i quan h  g n bó m  con. T  lúc l t lòng, tr  em đã có nh ng  ngố ệ ắ ẹ ừ ọ ẻ ữ ứ  

x  làm cho m  quan tâm và chăm sóc… Tùy theo m c đ  em bé đòi h i vàử ẹ ứ ộ ỏ  

người m  đáp  ng, s  t o ra m t m i g n bó t t, x u, đ m nh t khácẹ ứ ẽ ạ ộ ố ắ ố ấ ạ ạ  nhau. Trong tâm lý người m  chăm nuôi con cũng có nh ng bi n đ i quanẹ ữ ế ổ  

tr ng, hai bên ph n  ng qua l i nhau, t o ra nh ng ki u hình ph n  ngọ ả ứ ạ ạ ữ ể ả ứ  khac nhau [d n theo 73].ẫ

Nghiên c u vứ ề “S n sàng tâm lý v i ho t đ ng ngh  nghi p c a h c ẵ ớ ạ ộ ề ệ ủ ọ   viên các tr ườ ng đ i h c quân s  hi n nay”,  ạ ọ ự ệ tác gi  Nguy n Đình S ng (2015)ả ễ ả  cho r ng: ằ C m xúc ­ ý chí là m t t  h p ph m ch t c a nhân cách h c viên,ả ộ ổ ợ ẩ ấ ủ ọ  

ph n ánh kh  năng nh n bi t, ki m soát, đi u khi n c m xúc b n thân vàả ả ậ ế ể ề ể ả ả  

nh ng ng i xung quanh, huy đ ng m i s c l c đ  kh c ph c, v t qua khóữ ườ ộ ọ ứ ự ể ắ ụ ượ  khăn, tr  ng i, th c hi n th ng l i nhi m v  h c t p, rèn luy n theo m c tiêuở ạ ự ệ ắ ợ ệ ụ ọ ậ ệ ụ  đào t o [83, tr.58].ạ

Nhìn chung, các công trình nghiên c u v  c m xúc r t phong phú, đaứ ề ả ấ  

d ng, nhi u màu s c; nghiên c u dạ ề ắ ứ ưới các góc đ , khía c nh khác nhau. Cácộ ạ  tác gi  đ u có quan đi m chung và cho r ng c m xúc nh  là s n ph m t tả ề ể ằ ả ư ả ẩ ấ  

y u c a quá trình th a mãn các nhu c u c  b n c a con ngế ủ ỏ ầ ơ ả ủ ười. C m xúc làả  

nh ng rung đ ng khi th  hi n nh ng thái đ  c a mình tr c nh ng kích thíchữ ộ ể ệ ữ ộ ủ ướ ữ  tác đ ng.ộ

1.2.2. Các công trình nghiên c u v  k  năng qu n lý c m xúc ứ ề ỹ ả ả

K  năng qu n lý c m xúc là m t v n đ  còn khá m i đ i v i các nhàỹ ả ả ộ ấ ề ớ ố ớ  tâm lý h c Vi t Nam.   Vi t Nam, k  năng qu n lý c m xúc cũng đọ ệ Ở ệ ỹ ả ả ượ  cnghiên c u v i t  cách là m t thành ph n c a trí tu  c m xúc, là m t trongứ ớ ư ộ ầ ủ ệ ả ộ  

nh ng k  năng giao ti p. Bên c nh đó, k  năng qu n lý c m xúc còn đữ ỹ ế ạ ỹ ả ả ượ  cnghiên c u v i vai trò là m t trong nh ng k  năng s ng c  b n c n đứ ớ ộ ữ ỹ ố ơ ả ầ ượ  cgiáo d c cho th  h  tr  hi n nay. M t s  ít công trình đi sâu nghiên c u vụ ế ệ ẻ ệ ộ ố ứ ề 

k  năng qu n lý c m xúc dỹ ả ả ưới nhi u góc đ , khía c nh khác nhau, ch  y uề ộ ạ ủ ế  

t p trung vào đ i tậ ố ượng sinh viên

* Các công trình nghiên c u v  k  năng quan ly cam xuc nh  môt ứ ề ỹ ̉ ́ ̉ ́ ư ̣   thanh phân cua trí tu  c m xúc̀ ̀ ̉ ệ ả

Thu t ng  ậ ữ “Trí tu  c m xúc” đ c chính th c đ  c p t i h i th o các nhàệ ả ượ ứ ề ậ ạ ộ ả  nghiên c u ch ng trình Khoa h c Xã h i c p nhà n c KX­07 do Ph m Minhứ ươ ọ ộ ấ ướ ạ  

H c ch  biên năm 2001 [d n theo 75, tr.54]. Nguy n Huy Tú (2003) nghiênạ ủ ẫ ễ  

c u:ứ “Trí tu  c m xúc ­ b n ch t và ph ng pháp chu n đoán”. Thu t ng  ệ ả ả ấ ươ ẩ ậ ữ “Trí 

tu  c m xúc” đ c tác gi  Vi t hóa t  thu t ng  ệ ả ượ ả ệ ừ ậ ữ “Emotional intellgence” trong 

ti ng Anh [109]. ế

Đ  tài c p Nhà nề ấ ước mã s  KX­05­06 giai đoan 2001 ­ 2005, do Trâǹố ̣  Kiêu cung cac nha tâm ly va giao duc Viêt Nam thuôc Viên Chiên l c và ̀ ́ ̀ ́ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ượ ̀ 

Chương trinh Giao duc nghiên c u, trí tu  c m xúc đ c xac đinh là m t trong̀ ́ ̣ ứ ệ ả ượ ́ ̣ ộ  

nh ng ba nhân t  c a trí tu  Trong đ  tài này, t p th  các tác gi  đã ti n hànhữ ố ủ ệ ề ậ ể ả ế  thích  ng b  công c  MSCEIT (Mayer Salovey Caruso Emotional Intelligenceứ ộ ụ  Test) và s  d ng b  công c  này đ  đo l ng các ch  s  trí tu  c m xúc trênử ụ ộ ụ ể ườ ỉ ố ệ ả  

3741 h c sinh ph  thông, sinh viên, ng i lao đ ng tr  Vi t Nam đáp  ng yêuọ ổ ườ ộ ẻ ệ ứ  

c u CNH, HĐH đ t nầ ấ ước [47]. 

Trí tu  c m xúc đã đệ ả ược các tác gi  nghiên c u trên nhi u khách thả ứ ề ể khác nhau nh : nghiên c u giáo viên, h c sinh, sinh viên, cán b  ch  ch t…ư ứ ọ ộ ủ ố  Tiêu bi u có m t s  công trình sau: Tác gi  Nguy n Quang U n (2004), ể ộ ố ả ễ ẩ Đo 

đ c ch  s  trí tu  c m xúc   sinh viên s  ph m ạ ỉ ố ệ ả ở ư ạ  [113]; Nguy n Công Khanhễ  

(2005), Nghiên c u v  m i quan h  gi a các ch  s  trí tu   IQ, CQ và EQ  ứ ề ố ệ ữ ỉ ố ệ ở  

l a tu i h c sinh ph  thông ứ ổ ọ ổ  [45]; Đ ng Văn Công (2011), ặ Phát tri n trí tu ể ệ 

c m xúc cho h c viên đào t o sĩ quan trong nhà tr ả ọ ạ ườ ng quân đ i  ộ [10]. Tác 

gi  Lê Anh Dũng (2014), ả Phát tri n trí tu  c m xúc cho h c viên đào t o ể ệ ả ọ ạ   Chính tr  viên   Tr ị ở ườ ng sĩ quan Chính tr  hi n nay  ị ệ [22].…

Nghiên c u v  trí tu  c m xúc có r t nhi u công trình đã đ c công b ,ứ ề ệ ả ấ ề ượ ố  

m i công trình nghiên c u d i góc đ , đ i t ng khách th  khác nhau, thỗ ứ ướ ộ ố ượ ể ể 

hi n đa màu s c, đ a ra m t h  th ng lý lu n th ng nh t, ch t ch , khoa h c.ệ ắ ư ộ ệ ố ậ ố ấ ặ ẽ ọ  Đây cũng là m t v n đ  thu n l i trên c  s  n n t ng c a h  th ng lý lu nộ ấ ề ậ ợ ơ ở ề ả ủ ệ ố ậ  

v  trí tu  c m xúc đ  tác gi  nghiên c u v  k  năng ề ệ ả ể ả ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  c aủ  

h c viên.ọ

* Các công trình nghiên c u k  năng qu n lý c m xúc v i vai trò là ứ ỹ ả ả ớ  

m t trong nh ng k  năng giao ti p c  b n ộ ữ ỹ ế ơ ả

Có khá nhi u công trình nghiên c u v  k  năng giao ti p trên cácề ứ ề ỹ ế  

đ i tố ượng, các lĩnh v c khác nhau nh : giao ti p s  ph m; giao ti p vàự ư ế ư ạ ế  đàm phán trong lãnh đ o; ngh  thu t giao ti p,  ng x  trong kinh doanhạ ệ ậ ế ứ ử  

du l ch; giao ti p c a bác s  quân y v i ngị ế ủ ỹ ớ ườ ệi b nh nhân; giao ti p c aế ủ  chính tr  viên trong QĐNDVN…ị

Các tác gi  Hoàng Anh (1993) [4], Nguy n Văn Th c (1992) [89] khiả ễ ạ  nghiên c u v  k  năng giao ti p đã kh ng đ nh, k  năng giao ti p th c ch tứ ề ỹ ế ẳ ị ỹ ế ự ấ  

là s  ph i h p ph c t p gi a nh ng chu n m c hành vi xã h i c a cá nhânự ố ợ ứ ạ ữ ữ ẩ ự ộ ủ  

v i s  v n đ ng c a c  m t, ánh m t, n  cớ ự ậ ộ ủ ơ ắ ắ ụ ười (v n đ ng môi mi ng), tậ ộ ệ ư 

th  đ u c , vai, tay, chân k t h p v i ngôn ng  nói, vi t c a ch  th  giaoế ầ ổ ế ợ ớ ữ ế ủ ủ ể  

ti p. Đ ng th i, các tác gi  này cũng cho r ng, đ  thành công trong giaoế ồ ờ ả ằ ể  

ti p, m i cá nhân c n th c hi n t t 3 nhóm k  năng: nhóm k  năng đ nhế ỗ ầ ự ệ ố ỹ ỹ ị  

hướng giao ti p, nhóm k  năng đ nh v , nhóm k  năng đi u khi n, đi uế ỹ ị ị ỹ ề ể ề  

ch nh.ỉ

Trong giáo trình “Tâm lý h c lãnh đ o ­ qu n lý b  đ i” ọ ạ ả ộ ộ , các nhà tâm 

lý h c quân s  đã chia k  năng giao ti p c a ngọ ự ỹ ế ủ ười lãnh đ o ­ qu n lýạ ả  trung, s  đoàn thành 4 k  năng: K  năng đ nh hư ỹ ỹ ị ướng ho t đ ng giao ti p;ạ ộ ế  

k  năng đ nh v  ho t đ ng giao ti p; k  năng đi u khi n, đi u ch nh quáỹ ị ị ạ ộ ế ỹ ề ể ề ỉ  trình giao ti p; k  năng s  d ng công c , phế ỹ ử ụ ụ ương ti n giao ti p (k  năngệ ế ỹ  

ki m soát c m xúc b n thân trong quá trình giao ti p…) [60].ể ả ả ế

Tác gi  Nguy n Th  Thanh Hà (2000) khi nghiên c u k  năng giaoả ễ ị ứ ỹ  

ti p c a bác s  quân y v i ngế ủ ỹ ớ ườ ệi b nh đã chia k  năng năng giao ti p thànhỹ ế  

5 nhóm: Nhóm k  năng nh n th c; nhóm k  năng đi u khi n đ i tỹ ậ ứ ỹ ề ể ố ượng; nhóm k  năng đi u khi n b n thân; nhóm k  năng s  d ng các phỹ ề ể ả ỹ ử ụ ươ  ng

ti n và nhóm các k  năng giao ti p đ c đáo c a bác s  quân y trong ch aệ ỹ ế ộ ủ ỹ ữ  

Các tác gi  Lê Minh Nguy t, Dả ệ ương Th  Di u Hoa (2015), nghiênị ệ  

c u k  năng ki m soát c m xúc c a b n thân là k  năng giao ti p mà   đóứ ỹ ể ả ủ ả ỹ ế ở  các ch  th  giao ti p th  hi n đủ ể ế ể ệ ược kh  năng làm ch  c m xúc c a mình,ả ủ ả ủ  

bi t đi u khi n, đi u ch nh các c m xúc c a b n thân cho phù h p v i đ iế ề ể ề ỉ ả ủ ả ợ ớ ố  

tượng và hoàn c nh giao ti p. Các bả ế ước hình thành k  năng ki m soát c mỹ ể ả  xúc c a b n thân (6 bủ ả ước) [65]

 Nhìn chung, các nghiên c u đ u ch  ra r ng, k  năng đi u khi n quáứ ề ỉ ằ ỹ ề ể  trình giao ti p (qu n lý, làm ch  c m xúc b n thân) là m t trong nh ng kế ả ủ ả ả ộ ữ ỹ năng thành ph n c a k  năng giao ti p.ầ ủ ỹ ế

* Các công trình nghiên c u k  năng QLCX  là m t d ng c a k  năng ứ ỹ ộ ạ ủ ỹ  

s ng ố

Trong nh ng năm g n đây, k  năng qu n lý c m xúc đ c xem là m tữ ầ ỹ ả ả ượ ộ  

d ng c a k  năng s ng, m t n i dung trong chạ ủ ỹ ố ộ ộ ương trình giáo d c ụ k  năngỹ  

s ngố  cho h c sinh, sinh viên   các tr ng và trung tâm h  tr  h c sinh, sinhọ ở ườ ỗ ợ ọ  viên

Tác gi  Nguy n Quang U n cho r ng: ả ễ ẩ ằ K  năng s ngỹ ố  g mồ  3 nhóm kỹ năng s ngố  c  b n sau: Nhóm ơ ả k  năng s ngỹ ố  h ng vào b n thânướ ả  (ki m chề ế 

c m xúc b n thânả ả , t  ki m soát b n thânự ể ả , k  năng t  đi u khi n, t  đi u ch nhỹ ự ề ể ự ề ỉ  hành vi b n thânả , làm ch  thái đ  và hành viủ ộ , t  đánh giá b n thânự ả , k  năng kiênỹ  

đ nhị …; nhóm  k  năng s ngỹ ố   h ng vào ng i khác và các quan h  xã h i;ướ ườ ệ ộ  nhóm k  năng h ng vào công vi c [ỹ ướ ệ 114, tr.3]

Tác gi  Hu nh Văn S n ả ỳ ơ cho r ng: ằ K  năng s ngỹ ố  g mồ  24 k  năng cỹ ơ 

b n: K  năng t  đánh giá b n thânả ỹ ự ả , k  năng phán đoán c m xúc c a ngỹ ả ủ ườ  ikhác, k  năng ki m ch  c m xúcỹ ề ế ả , k  năng  ng phó v i khó khănỹ ứ ớ , k  năngỹ  

soát được c m xúc, t  qu n lý, t  giám sát và t  đi u ch nh…); k  năngả ự ả ự ự ề ỉ ỹ  

xã h i hay k  năng tộ ỹ ương tác [6, tr.7]. Tác gi  còn nghiên c u đ  tài ả ứ ể “Xây 

d ng và th c nghi m m t s  ch  đ  giáo d c k  năng s ng c  b n cho ự ự ệ ộ ố ủ ề ụ ỹ ố ơ ả  

h c sinh trung h c ph  thông” ọ ọ ổ  đã chia k  năng s ngỹ ố  thành 12 k  năng cỹ ơ 

b n: K  năng t  nh n th c, t  tr ng, th u c m (c m thông), trách nhi mả ỹ ự ậ ứ ự ọ ấ ả ả ệ  

xã h i, độ ương đ u v i xúc c m, đầ ớ ả ương đ u v i căn th ng, quan h  liênầ ớ ẳ ệ  nhân cách…[5]

Nghiên c u v  ứ ề “B i d ồ ưỡ ng  k  năng s ng ỹ ố  cho h c viên đào t o sĩ quan ọ ạ  

c p phân đ i trong quân đ i hi n nay”,  ấ ộ ộ ệ tác gi  Kim Ng c Đ i (2012) đã phânả ọ ạ  

k  năng s ng c a h c viên ra thành 8 k  năng c  b n: K  năng giao ti p,  ngỹ ố ủ ọ ỹ ơ ả ỹ ế ứ  

x ; k  năng làm vi c nhóm; k  năng t  ki m soát c m xúc, tình c m và đi uử ỹ ệ ỹ ự ể ả ả ề  

ch nh c m xúc, hành vi  [23].ỉ ả

Giáo d c ụ k  năng s ngỹ ố  cho h c sinh, sinh viên… đã đọ ược xã h i quanộ  tâm r t nhi u,   các b c h c, các l a tu i, các đ i tấ ề ở ậ ọ ứ ổ ố ượng khác nhau có 

chương trình  giáo d c  ụ k  năng s ngỹ ố   khác nhau. Tùy theo đi u ki n hoànề ệ  

c nh, đ i tả ố ượng đ c thù, vùng mi n… các l c l ng s  ph m, giáo d c trangặ ề ự ượ ư ạ ụ  

b  cho h c viên, sinh viên nh ng ị ọ ữ k  năng s ngỹ ố  riêng. C  b n trong n i dungơ ả ộ  

ch ng trình c a các c  s  giáo d c, đào t o đ u đ  c p đ n k  năng qu nươ ủ ơ ở ụ ạ ề ề ậ ế ỹ ả  

lý c m xúc hay k  năng ki m ch , ki m soát c m xúc c a b n thân và coi đâyả ỹ ề ế ể ả ủ ả  

là m t lo i c a ộ ạ ủ k  năng s ngỹ ố  c n đ c giáo d c đ  con ng i hoàn thi nầ ượ ụ ể ườ ệ  nhân cách, đáp  ng đứ ược yêu c u phát tri n c a xã h i và s  h i nh p qu cầ ể ủ ộ ự ộ ậ ố  

v c này có các tác gi : Hu nh Văn S n, Tr n Th  Thu Mai, Nguy n Thự ả ỳ ơ ầ ị ễ ị 

H i, Nguy n Bá Phu, T  Quang Đàm…ả ễ ạ

Tác gi  Hu nh Văn S n (2013), ả ỳ ơ K  năng qu n lý c m xúc c a sinh ỹ ả ả ủ   viên Đ i h c s  ph m,  ạ ọ ư ạ Bài vi t đã đ  c p đ n nh ng bi u hi n khi ế ề ậ ế ữ ể ệ qu n lýả  

c m xúcả   và m c đ  th c hi n các hành đ ng, k  năng liên quan đ n kứ ộ ự ệ ộ ỹ ế ỹ năng qu n lý c m xúcả ả  c a sinh viên s  ph m. K t qu  nghiên c u cho th yủ ư ạ ế ả ứ ấ  sinh viên v n còn nhi u h n ch  nh t đ nh trong k  năng ẫ ề ạ ế ấ ị ỹ qu n lý c m xúcả ả  [87]. 

Nghiên c u ứ k  năng t  qu n lý c m xúc c a sinh viên s  ph m,  ỹ ự ả ả ủ ư ạ tác 

gi  Tr n Th  Thu Mai (2013) cho r ng: K  năng t  ả ầ ị ằ ỹ ự qu n lý c m xúcả ả  là m tộ  trong nh ng k  năng m m t o ra s  thích  ng c a ngữ ỹ ề ạ ự ứ ủ ười giáo viên trong môi trường làm vi c   nhà trệ ở ường ph  thông. Nó đóng góp hi u qu , t o raổ ệ ả ạ  

s  tự ương tác đ c bi t gi a giáo viên và các đ i tặ ệ ữ ố ượng khác trong quan hệ ngh  nghi p và là nh ng đi u ki n đ  h  tr  giáo viên đ t đ n hi u quề ệ ữ ề ệ ể ỗ ợ ạ ế ệ ả cao c a ngh  [56, tr.59].ủ ề

Nguy n Th  H i (2014) đã nghiên c u:ễ ị ả ứ “K  năng qu n lý c m xúc b n ỹ ả ả ả   thân c a sinh viên s  ph m”  ủ ư ạ [33].  Trong lu n án tác gi  đã đ a ra 4 thànhậ ả ư  

ph n c  b n c a k  năng ầ ơ ả ủ ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a sinh viên s  ph m g m: Kủ ư ạ ồ ỹ năng nh n di n c m xúc, k  năng ki m soát c m xúc, k  năng đi u khi nậ ệ ả ỹ ể ả ỹ ề ể  

c m xúc, k  năng s  d ng c m xúc. Qua nghiên c u th c tr ng cho th y: Kả ỹ ử ụ ả ứ ự ạ ấ ỹ năng qu n lý c m xúc b n thân sinh viên s  ph m đ t m c trung bình và trênả ả ả ư ạ ạ ứ  trung bình, trong đó K  năng nh n di n c m xúc n n t ng có ph n t t h nỹ ậ ệ ả ề ả ầ ố ơ  các k  năng còn l i.ỹ ạ

Tác gi  Nguy n Bá Phu (2016), đã nghiên c u:  ả ễ ứ “K  năng qu n lý ỹ ả  

c m  ả xúc lo âu trong ho t đ ng h c t p c a sinh viên Đ i h c Hu ” ạ ộ ọ ậ ủ ạ ọ ế  [73]. Trong 

lu n án tác gi  cho r ng: Qu n lý c m xúc không đ n thu n là ch  ng  hành vi vàậ ả ằ ả ả ơ ầ ế ự  thái đ  ngay khi c m xúc n y sinh… Do đó, qu n lý c m xúc không có nghĩa chộ ả ả ả ả ỉ 

d ng l i   ki m soát hành vi, bi u hi n sinh h c c a c  th  hay thái đ  bên ngoàiừ ạ ở ể ể ệ ọ ủ ơ ể ộ  

mà còn ph i có gi i pháp đi u khi n c m xúc, gi i t a d n nén c m xúc k p th i.ả ả ề ể ả ả ỏ ồ ả ị ờ  

Đ c bi t, tác gi  đã chia các k  năng qu n lý c m xúc loặ ệ ả ỹ ả ả  âu trong ho t đ ng h cạ ộ ọ  

t p c a sinh viên thành 3 nhóm c  b n.ậ ủ ơ ả

Tr n Thầ ượng Tu n và c ng s  (2015), nghiên c u v  8 k  năngấ ộ ự ứ ề ỹ  

m m thi t y u, trong đó có k  năng làm ch  c m xúc, tác gi  quan ni m:ề ế ế ỹ ủ ả ả ệ  Làm ch  c m xúc có nghĩa là k p th i ch  ng  tác đ ng c m xúc b t phátủ ả ị ờ ế ự ộ ả ộ  dâng trào nh t th i khi v a xu t hi n dấ ờ ừ ấ ệ ưới tác đ ng c a ngo i c nh. Ki mộ ủ ạ ả ề  hãm nh ng bi u hi n không h p lý, nh ng suy nghĩ không lành m nh,ữ ể ệ ợ ữ ạ  

nh ng c m xúc, hành đ ng tiêu c c giúp tránh lãng phí vô ích năng lữ ả ộ ự ượng… 

K  năng làm ch  c m xúc bao g m: nh n th c đúng v  c m xúc c a mình,ỹ ủ ả ồ ậ ứ ề ả ủ  

hi u c m xúc c a ngể ả ủ ười khác, ki m soát và đi u ch nh c m xúc sao choể ề ỉ ả  thích h p v i tình hu ng x y ra [110, tr.216­221].ợ ớ ố ả

Trong lĩnh v c ho t đ ng quân s  m t s  tác gi  bự ạ ộ ự ộ ố ả ước đ u đã nghiênầ  

c u v  k  năng  ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả   c a h c viên đào t o   các nhà trủ ọ ạ ở ườ  ngquân đ i, tiêu bi u có công trình nghiên c u c a tác gi  T  Quang Đàmộ ể ứ ủ ả ạ  (2017) và c ng s  nghiên c u v  k  năng ộ ự ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h c viên [25]ủ ọ  [26]. Công trình trên đã nghiên c u, làm rõ m t s  v n đ  lý lu n v  kứ ộ ố ấ ề ậ ề ỹ năng qu n lý c m xúcả ả , đánh giá th c tr ng và đ  ra h  th ng các bi n phápự ạ ề ệ ố ệ  phát tri n k  năng ể ỹ qu n lý c m xúcả ả  cho h c viên H  2   H c vi n Chính trọ ệ ở ọ ệ ị 

hi n nay. Nghiên c u 222 h c viên đào t o gi ng viên gi ng d y các mônệ ứ ọ ạ ả ả ạ  khoa h c xã h i và nhân văn, k t qu  cho th y k  năng qu n lý c m xúcọ ộ ế ả ấ ỹ ả ả  

c a h c viên   m c đ  trung bình, k  năng nh n di n c m xúc   m c đủ ọ ở ứ ộ ỹ ậ ệ ả ở ứ ộ khá h n các k  năng còn l i.ơ ỹ ạ

Tác gi  Nh  Văn Thao (2012), nghiên c u v  k  năng giao ti p c aả ữ ứ ề ỹ ế ủ  chính tr  viên trong QĐNDVN, lu n án xác đ nh k  năng giao ti p c a chínhị ậ ị ỹ ế ủ  

tr  viên đị ược bi u hi n   thái đ , hành vi sau: Chú ý nh ng c m xúc, suyể ệ ở ộ ữ ả  

nghĩ, hành vi c a đ i tủ ố ượng; đ ng c m v i đ i tồ ả ớ ố ượng; có s  đáp  ng nh ngự ứ ữ  

ph n h i c m nh n v  c m xúc, suy nghĩa c a đ i tả ồ ả ậ ề ả ủ ố ượng, bi u hi n c a kể ệ ủ ỹ năng này: Có nh ng thái đ , l i nói, hành vi ph n h i, khích l  cán b , chi nữ ộ ờ ả ồ ệ ộ ế  

sĩ dưới quy n m t cách khéo léo; ki m soát các xúc c m cá nhân [90, tr.69­ề ộ ể ả70]. Tác gi  đã đ  c p đ n phả ề ậ ế ương pháp truy n đ t thông tin ph  thu c vàoề ạ ụ ộ  

m c đích và n i dung c a thông tin truy n đ t. Chính tr  viên có phụ ộ ủ ề ạ ị ươ  ngpháp truy n đ t thông tin t t th  hi n   các hành vi k  năng sau: K  năng tề ạ ố ể ệ ở ỹ ỹ ự 

đi u khi n b n thân; s  d ng ngôn ng  nói h p lý; đi u khi n, thuy t ph cề ể ả ử ụ ữ ợ ề ể ế ụ  

và làm thay đ i nh n th c, thái đ  c a cán b , chi n sĩ dổ ậ ứ ộ ủ ộ ế ưới quy n… Đ cề ặ  

bi t, k  năng t  đi u khi n b n thân th  hi n   kh  năng hi u b n thânệ ỹ ự ề ể ả ể ệ ở ả ể ả  mình, làm ch  tr ng thái c m xúc, không m t cân b ng trủ ạ ả ấ ằ ước các tác đ ngộ  

b t l i trong giao ti p, cũng nh  trấ ợ ế ư ước nh ng ph n  ng c a đ i tữ ả ứ ủ ố ượng giao 

ti p. Bi t ki m ch , t  b c l  ho c che gi u đế ế ề ế ự ộ ộ ặ ấ ược tâm tr ng khi c n thi t.ạ ầ ế  

Bi t t o ra h ng thú, c m xúc tích c c, gi  thái đ  phù h p v i hoàn c nhế ạ ứ ả ự ữ ộ ợ ớ ả  

và đ i tố ượng. Luôn có s  hòa h p v i đ i tự ợ ớ ố ượng giao ti p, t o nên tính đ ngế ạ ồ  

c m và s  ch p nh n c a m i ngả ự ấ ậ ủ ọ ười [90, tr.76]

Nghiên   c u   v   năng   l c   thuy t   ph c   c a   chính   tr   viên   trongứ ề ự ế ụ ủ ị  QĐNDVN, tác gi  Nguy n Văn Kiên (2018) cho r ng: ả ễ ằ K  năng thuy t ph cỹ ế ụ  

là s  v n d ng  ki n th c, kinh nghi m c a b n thân trong ho t đ ng thuy tự ậ ụ ế ứ ệ ủ ả ạ ộ ế  

ph c, đ m b o cho ho t đ ng thuy t ph c đ t đ c k t qu ụ ả ả ạ ộ ế ụ ạ ượ ế ả   K  năngỹ  thuy t ph c bao g m các k  năng thành ph n c  b n nh : K  năng ki mế ụ ồ ỹ ầ ơ ả ư ỹ ể  soát c m xúc c a b n thân; k  năng th u hi u đ i tả ủ ả ỹ ấ ể ố ượng; k  năng s  d ngỹ ử ụ  

phương ti n giao ti p; k  năng t o  nh hệ ế ỹ ạ ả ưởng. K  năng ki m soát c m ỹ ể ả   xúc c a b n thân ủ ả  đó là k  năng giúp cho chính tr  viên bi t cách duy ỹ ị ế trì 

c m xúc c a b n thân   m c “cân b ng” tránh s  thái quá trong ho t đ ngả ủ ả ở ứ ằ ự ạ ộ  thuy t ph c; bi t v n d ng linh ho t, sáng t o ki n th c và kinh nghi m c aế ụ ế ậ ụ ạ ạ ế ứ ệ ủ  

b n thân đ  đi u khi n c m xúc c a mình cho phù h p v i t ng tình hu ngả ể ề ể ả ủ ợ ớ ừ ố  

thuy t ph c khác nhau. K  năng này, đ m b o cho chính tr  viên luôn gi  đ cế ụ ỹ ả ả ị ữ ượ  bình tĩnh trong hành vi, cách th c  ng x  tr c nh ng tình hu ng thuy t ph cứ ứ ử ướ ữ ố ế ụ  

có th  gây ra nh ng c m xúc v i c ng đ  cao và không b  nh ng c m xúc đóể ữ ả ớ ườ ộ ị ữ ả  

nh h ng đ n m i quan h  và giao ti p v i cán b , chi n sĩ [46, tr.60­61]

Nghiên c u v  kh c ph c hành vi l ch chu n c a quân nhân, m t sứ ề ắ ụ ệ ẩ ủ ộ ố tác gi  tâm lý h c quân s  đã đ  c p đ n ki m soát c m xúc, đi u khi nả ọ ự ề ậ ế ể ả ề ể  

c m xúc c a quân nhân đây là m t trong nh ng nguyên nhân và gi i phápả ủ ộ ữ ả  

đ  kh c ph c hành vi l ch chu n c a quân nhân, tiêu bi u có m t s  tácể ắ ụ ệ ẩ ủ ể ộ ố  

gi  và công trình sau: Nghiên c u nh ng v n đ  tâm lý đáng chú ý đ i v iả ứ ữ ấ ề ố ớ  hành vi l ch chu n c a quân nhân   đ n v  hi n nay, theo tác gi  Đ  Duyệ ẩ ủ ở ơ ị ệ ả ỗ  Môn (2016) đ  ngăn ng a, kh c ph c hành vi l ch chu n trong quân đ iể ừ ắ ụ ệ ẩ ộ  

c n áp d ng m t s  bi n pháp tâm lý ­ xã h iầ ụ ộ ố ệ ộ  sau: Coi tr ng giáo d c toànọ ụ  

di n cho quân nhân; xây d ng b u không khí tâm lý tích c c trong t p th ,ệ ự ầ ự ậ ể  tăng cường giao ti p gi a các quân nhân; b i dế ữ ồ ưỡng, phát tri n các ph mể ẩ  

ch t ý chí, các k  năng s ng tích c c cho các quân nhân. Trong bi n phápấ ỹ ố ự ệ  

cu i cùng ố c n ph i t ng bầ ả ừ ước giúp người thanh niên thích  ng tâm lý v iứ ớ  môi trường quân s , d n d n hình thành nh ng ph m ch t nhân cách đíchự ầ ầ ữ ẩ ấ  

th c c a quân nhân. M t khác, c n t o ra cho h  l i s ng lành m nh, luônự ủ ặ ầ ạ ọ ố ố ạ  

l c quan, vui v , dũng c m, s n sàng đ i m t và quy t tâm vạ ẻ ả ẵ ố ặ ế ượt qua các khó khăn, tr  ng i c  trong cu c s ng đ i thở ạ ả ộ ố ờ ường và ho t đ ng quân s ạ ộ ự  Tích c c b i dự ồ ưỡng cho h  nh ng k  năng s ng tích c c, bi t ch  ng  cácọ ữ ỹ ố ự ế ế ự  

c m xúc nh t th i, bình tĩnh tìm ra cách th c t t nh t vả ấ ờ ứ ố ấ ượt qua các khó khăn, tr  ng i b t k  chúng đ n t  đâu và v i m c đ  nh  th  nào [41,ở ạ ấ ể ế ừ ớ ứ ộ ư ế  tr.21]

Tác gi  Đ ng Duy Thái (2016) nghiên c u v  nh n di n bi u hi nả ặ ứ ề ậ ệ ể ệ  hành vi l ch chu n c a quân nhân ­ nguyên nhân và bi n pháp khác ph c đãệ ẩ ủ ệ ụ  

đ a ra m t s  nguyên nhân gây ra hành vi l ch chu n c a quân nhân, trongư ộ ố ệ ẩ ủ  

đó có nguyên nhân b nh lý: ệ Nguyên nhân d n đ n hành vi l ch chu n là doẫ ế ệ ẩ  

“r i   lo n   hành   vi”   do   hoang   tố ạ ưởng,   tr m   c m   n ng,   b nh   nhân   cách,ầ ả ặ ệ  histerri  R i lo n hành vi là m t thu t ng  có liên quan nhi u đ n lĩnh v cố ạ ộ ậ ữ ề ế ự  

y h c, b nh lý hay tâm lý h c lâm sàng. S  r i lo n hành vi đọ ệ ọ ự ố ạ ược hi u làể  

h i ch ng hành vi hay tr i nghi m đi kèm theo nh ng khó ch u, đau đ n,ộ ứ ả ệ ữ ị ớ  

nh ng tr  ng i hay h n ch    m t hay nhi u ph m vi ch c năng c a cữ ở ạ ạ ế ở ộ ề ạ ứ ủ ơ 

th  nh : tri giác, t  duy, tình c m, ghi nh , nói, v n đ ng… c a quân nhân,ể ư ư ả ớ ậ ộ ủ  làm cho h  khó ho c không ọ ặ ki m soát ể  được hành vi. Nguyên nhân ti p theoế  

do căng th ng (stress):ẳ   Đây là tr ng thái căng th ng kéo dài v i các bi uạ ẳ ớ ể  

hi n chán ăn, m t ng , tr m c m th  nh  và v a, làm cho c  th  m t m i,ệ ấ ủ ầ ả ể ẹ ừ ơ ể ệ ỏ  

m t t p trung, trí nh  gi m… th m chí suy ki t tinh th n và th  ch t [41,ấ ậ ớ ả ậ ệ ầ ể ấ  tr.53]

Nghiên c u v  hành vi l ch chu n c a h  sĩ quan, binh sĩ   đ n v  cứ ề ệ ẩ ủ ạ ở ơ ị ơ 

s  hi n nay ­ nguyên nhân và gi i pháp, tác gi  Ph m Đình Duyên (2016)ở ệ ả ả ạ  cho r ng có 4 nguyên nhân d n đ n hành vi l ch chu n c a h  sĩ quan, binhằ ẫ ế ệ ẩ ủ ạ  

sĩ, trong đó nguyên nhân nh ng v n đ  tâm lý, t  tữ ấ ề ư ưởng n y sinh   m i h  sĩả ở ỗ ạ  quan, binh sĩ và xung đôt tâm lý gi a các h  sĩ quan, binh sĩ. Môi trữ ạ ường ho tạ  

đ ng ộ quân s  là môi trự ường đ c thù đặ ược quy đ nh b i đi u l nh, đi u lị ở ề ệ ề ệ 

và k  lu t nghiêm ng t. Đ  hoàn thành nhi m v  s n sàng chi n đ u vàỷ ậ ặ ể ệ ụ ẵ ế ấ  chi n đ u th ng l i, h  sĩ quan, binh sĩ ph i đế ấ ắ ợ ạ ả ược hu n luy n, rèn luy nấ ệ ệ  

v i cớ ường đ  cao, v i s  căng th ng v   tâm lý và th  l c, c ng v i "sộ ớ ự ẳ ề ể ự ộ ớ ự 

h t h ng" do nh ng bi n c  x y ra trong cu c s ng và hoàn c nh riêngụ ẫ ữ ế ố ả ộ ố ả  

c a m i h  sĩ quan, binh sĩ, n u không đủ ỗ ạ ế ược phát hi n, quan tâm, đ ngệ ộ  viên và kh c ph c k p th i, r t có th  làm n y sinh   h  sĩ quan, binh sĩắ ụ ị ờ ấ ể ả ở ạ  

nh ng v n đ  v  tâm lý, t  tữ ấ ề ề ư ưởng nh : chán n n, bi quan, dao đ ng, m tư ả ộ ấ  

ni m tin và không còn đ ng c  ph n đ u.   m c đ  năng h n có thề ộ ơ ấ ấ Ở ứ ộ ơ ể khi n h  sĩ quan, binh sĩ r i vào tr ng thái Stress ho c tr m c m, th mế ạ ơ ạ ặ ầ ả ậ  

chí m t ki m soát v  c m xúc, hành vi  s  là nguyên nhân d n đ n cácấ ể ề ả ẽ ẫ ế  hành vi l ch chu n c a h  sĩ quan, binh sĩ trong cu c s ng [41, tr.97].ệ ẩ ủ ạ ộ ố

M t s  tác gi  nghiên c u v  kh  năng ki m soát c m xúc, k  năngộ ố ả ứ ề ả ể ả ỹ  

đi u khi n c m xúc, đây là nh ng k  ề ể ả ữ ỹ năng thành ph n c a k  năng ầ ủ ỹ qu n lýả  

c m xúcả  c a con ng i. Các tác gi  Tr n Th  Thu Mai, Lê Th  Ng c Th ngủ ườ ả ầ ị ị ọ ươ  

(2012), Kh  năng ki m soát c m xúc c a h c sinh   m t s  tr ng trung h c ả ể ả ủ ọ ở ộ ố ườ ọ  

ph  thông t i Thành ph  H  Chí Minh,  ổ ạ ố ồ Bài vi t đã đánh giá th c tr ng khế ự ạ ả năng ki m soát c m xúc c a h c sinh trên các m c đ  [55].ể ả ủ ọ ứ ộ

Ngoài ra, tác gi  Võ Th  T ng Vi (2013), ả ị ườ Hành vi đi u ch nh xúc c m ề ỉ ả  

c a ng i làm tham v n tâm lý trong công vi c,  ủ ườ ấ ệ tác gi  đánh giá hành vi đi uả ề  

ch nh xúc c m c a ng i làm tham v n tâm lý đ c hi u là hành đ ng có m cỉ ả ủ ườ ấ ượ ể ộ ụ  đích nh m chuy n đ i xúc c m c a ng i làm tham v n tâm lý d a trên vi cằ ể ổ ả ủ ườ ấ ự ệ  

nh n ra nh ng xúc c m ch a phù h p c a b n thân trong công vi c [117, tr.91­ậ ữ ả ư ợ ủ ả ệ93]

Các công trình nghiên c u v  k  năng ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  ch a nhi u, m iư ề ớ  

có m t s  công trình nghiên c u v  lĩnh v c này nh ng   ph m v  h p c a kộ ố ứ ề ự ư ở ạ ị ẹ ủ ỹ năng qu n lý c m xúcả ả  Các tác gi  đã đ a ra đ c các k  năng thành ph n c aả ư ượ ỹ ầ ủ  

k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  lo âu, k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  b n thân, đánh giáả  

th c tr ng, các y u t   nh h ng đ y đ , sâu s c, toàn di n…ự ạ ế ố ả ưở ầ ủ ắ ệ

1.3. Khái quát k t qu  nghiên c u c a các công trình khoa h c đãế ả ứ ủ ọ  công b  và nh ng v n đ  lu n án t p trung gi i quy tố ữ ấ ề ậ ậ ả ế

1.3.1. Khái quát k t qu  nghiên c u c a các công trình khoa h c đã công ế ả ứ ủ ọ  

b   ố

Các công trình nghiên c u đã xây d ng đứ ự ược h  th ng khái ni mệ ố ệ  công c  đo c m xúc, qu n lý c m xúc, k  năng qu n lý c m xúc tụ ả ả ả ỹ ả ả ương đ iố  hoàn ch nh và khoa h c, đáp  ng đỉ ọ ứ ược yêu c u th c ti n trong t ng giaiầ ự ễ ừ  

đo n phát tri n c a l ch s  M i công trình có cách ti p c n khác nhau vàạ ể ủ ị ử ỗ ế ậ  

th  hi n nét đ c s c trong quan đi m   nhi u khía c nh và các lĩnh v cể ệ ặ ắ ể ở ề ạ ự  khác nhau.

V  v n đ  c m xúc. Có nhi u công trình c a các tác gi  trong nề ấ ề ả ề ủ ả ướ  c

và ngoài nước nghiên c u v  c m xúc đứ ề ả ược ti p c n theo nhi u góc đế ậ ề ộ khác nhau và các đ i tố ượng, khách th  khác nhau. Đ ng th i, các tác giể ồ ờ ả trong nước và ngoài nước cũng th  hi n nhi u trể ệ ề ường phái, quan đi mể  trong nghiên c u. Nh  ti p c n c m xúc v i t  cách là m t đ ng l c thúcứ ư ế ậ ả ớ ư ộ ộ ự  

đ y cá nhân trong ho t đ ng và trong cu c s ng, nghiên c u c m xúc v iẩ ạ ộ ộ ố ứ ả ớ  

t  cách là hi n tư ệ ượng tâm lý cá nhân, nghiên c u c m xúc theo l a tu i,ứ ả ứ ổ  

ti p c n c m xúc là s n ph m t t y u c a quá trình th a mãn các nhu c uế ậ ả ả ẩ ấ ế ủ ỏ ầ  

c  b n c a con ngơ ả ủ ười… Các quan đi m v  c  b n là th ng nh t, khi nóiể ề ơ ả ố ấ  

đ n c m xúc là nói đ n nh ng rung đ ng, nói đ n nó là quá trình tâm lý,ế ả ế ữ ộ ế  

bi u hi n thái đ  c a con ngể ệ ộ ủ ườ ớ ự ậi v i s  v t, hi n tệ ượng có liên quan đ nế  nhu c u c a cá nhân đó. Đ c bi t,   Vi t Nam ph n đông các tác gi  ti pầ ủ ặ ệ ở ệ ầ ả ế  

c n nghiên c u c m xúc nh  là s n ph m t t y u c a quá trình th a mãnậ ứ ả ư ả ẩ ấ ế ủ ỏ  các nhu c u c  b n c a con ngầ ơ ả ủ ười, phân chia c m xúc ra thành 2 lo i (c mả ạ ả  xúc tích c c, c m xúc tiêu c c).ự ả ự

V  v n đ  qu n lý c m xúc, k  năng qu n lý c m xúc. Nghiên c uề ấ ề ả ả ỹ ả ả ứ  

v  qu n lý c m xúc, k  ề ả ả ỹ năng qu n lý c m xúcả ả  các tác gi    nả ở ước ngoài có nhi u công trình nghiên c u, các hề ứ ướng nghiên c u r t rõ ràng, m ch l c.ứ ấ ạ ạ  Các công trình nghiên c u c a các tác gi  nứ ủ ả ước ngoài ch  ra đỉ ược nh ngữ  

bi u hi n c a c m xúc và nguyên nhân có nh ng c m xúc đó. Các côngể ệ ủ ả ữ ả  trình nghiên c u   trong nứ ở ước ch  y u t p trung nghiên k  năng ủ ế ậ ỹ qu n lýả  

c m xúcả  nh  là m t y u t , thành ph n c  b n c a trí tu  c m xúc hayư ộ ế ố ầ ơ ả ủ ệ ả  nghiên c u k  năng ứ ỹ qu n lý c m xúcả ả  nh  m t trong k  năng giao ti p cư ộ ỹ ế ơ 

b n; khách th  phong phú, đa d ng đả ể ạ ược th  hi n thông qua các  n ph mể ệ ấ ẩ  

nh : sách chuyên kh o, lu n án, t p chí khoa h c… Các công trình nghiênư ả ậ ạ ọ  

c u v  k  năng ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  r t ít, ch  y u nghiên c u v n đ  nàyấ ủ ế ứ ấ ề  thông quan trí tu  c m xúc, k  năng s ng. Trong lĩnh v c ho t đ ng quânệ ả ỹ ố ự ạ ộ  

s  có m t s  công trình nghiên c u v  k  năng  ự ộ ố ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả , ki mể  soát c m xúc c a h c viên đào t o gi ng viên, h c viên   các nhà trả ủ ọ ạ ả ọ ở ườ  ngquân đ i. ộ

Tóm l i ạ , nh ng k t qu  c a các công trình nghiên c u v  k  năngữ ế ả ủ ứ ề ỹ  

qu n lý c m xúcả ả    trên là ngu n t i li u vô cùng phong phú mà chúng tôiở ồ ạ ệ  

có th  khai thác, tham kh o, k  th a nh m hoàn thi n lu n án c a mình.ể ả ế ừ ằ ệ ậ ủ  

Đ ng th i, t  các k t qu  nghiên c u   trên, cũng kh ng đ nh ch a cóồ ờ ừ ế ả ứ ở ẳ ị ư  công trình khoa h c nào nghiên c u v  k  năng ọ ứ ề ỹ qu n lý c m xúcả ả  c a h củ ọ  viên   các trở ường sĩ quan trong QĐNDVN, đây v n là m t kho ng tr ngẫ ộ ả ố  khoa h c đ  nghiên c u sinh có th  l a ch n và ti n hành nghiên c uọ ể ứ ể ự ọ ế ứ  

đ m b o tính khoa h c, đ c l p, có ý nghĩa lý lu n và th c ti n.ả ả ọ ộ ậ ậ ự ễ  

1.3.2. Nh ng v n đ  lu n án t p trung gi i quy t ữ ấ ề ậ ậ ả ế

Trong lu n án này, chúng tôi s  ti p t c nghiên c u và gi i quy tậ ẽ ế ụ ứ ả ế  

m t s  v n đ  sau:ộ ố ấ ề

V  quan ni m k  năng ề ệ ỹ qu n lý c m xúcả ả , các nhà Tâm lý h c trong vàọ  ngoài nước đ  c p v i nhi u quan đi m khác nhau. Trong đó, xu hề ậ ớ ề ể ướng coi 

k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  là m t d ng c a k  năng s ng, k  năng ph c h pộ ạ ủ ỹ ố ỹ ứ ợ  

s  đẽ ược chúng tôi l a ch n và ti p t c nghiên c u đ  lu n gi i, làm sángự ọ ế ụ ứ ể ậ ả  

t  quan đi m này trong nghiên c u k  năng qu n lý c m xúc c a h c viên. ỏ ể ứ ỹ ả ả ủ ọ

Các nhà tâm lý h c ọ có các cách ti p c n khác nhau v  ế ậ ề qu n lý c mả ả  xúc và đã đ a ra nh ng ư ữ k  năng c aỹ ủ  k  năng ỹ qu n lý c m xúcả ả  không hoàn toàn gi ng nhau. Tác gi  lu n án đã căn c  vào ố ả ậ ứ đ c đi m ho t đ ng h cặ ể ạ ộ ọ  

t p, rèn luy n c a h c viên   các trậ ệ ủ ọ ở ường sĩ quan, xem xét k  năng ỹ qu nả  

lý c m xúcả  c a h c viên là m t quá trình ủ ọ ộ đ  xác đ nh các k  năng ể ị ỹ thành 

ph n c a k  năng qu n lý c m xúc c a h c viênầ ủ ỹ ả ả ủ ọ , bao g m: ồ 1) K  năngỹ