Tóm tắt Luận văn tiến sĩ Khảo cổ học: La thành (Thăng Long) trong lịch sử qua tư liệu khảo cổ học

Luận án được nghiên cứu với mục tiêu nhằm hệ thống hóa các tư liệu và những kết quả nghiên cứu La thành (Thăng Long). Phân tích, so sánh, đánh giá dựa vào kỹ thuật, vật liệu xây dựng và các mối liên hệ đưa ra các trật tự xây dựng của La thành qua các thời kỳ lịch sử.

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN DOÃN VĂN

LA THÀNH (THĂNG LONG) TRONG LỊCH SỬ

QUA TƯ LIỆU KHẢO CỔ HỌC

Chuyên ngành: Khảo cổ học

Mã số: 9.22.90.17 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHẢO CỔ HỌC

HÀ NỘI – 2018

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Tống Trung Tín

PGS Lê Văn Lan

Phản biện 1: GS.TS Lâm Thị Mỹ Dung

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Quốc Hùng

Phản biện 3: PGS.TS Bùi Minh Trí

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện tại Học viện Khoa học xã hội

Vào hồi … giờ … phút, ngày … tháng … năm 2018

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia Việt Nam

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Cho đến cuối thế kỷ XIV, “Đại La thành” hay “La thành”

là là tên gọi được các bộ chính sử Việt Nam sử dụng để nói về vòng thành ngoài cùng của Kinh thành Thăng Long Đến nay, qua những nghiên cứu của các nhà sử học, chúng ta đã đạt được những thành tựu nhất định, tuy nhiên cũng còn nhiều điểm chưa rõ ràng đòi hỏi cần có thêm những chứng cứ rõ ràng hơn từ công tác nghiên cứu khảo cổ học Vì vậy, cần có một đề tài đi sâu nghiên cứu về hệ thống tư liệu khảo cổ học về La thành (Thăng Long) nhằm từ đó làm rõ hơn về vị trí và vai trò của nó trong lịch sử Việt Nam

1.2 Công tác nghiên cứu khảo cổ học về La thành (Thăng Long) được bắt đầu từ năm 2003 với cuộc khai quật của Bảo tàng LSQG tại địa điểm Đoài Môn Tiếp đó, trong các năm 2011, 2012 và

2013, Viện KCH đã tiến hành khai quật khảo cổ 5 địa điểm tại tuyến

đê Bưởi - Hoàng Hoa Thám và 1 địa điểm ở nút giao Ô Chợ Dừa Bước đầu dựa trên kết quả khai quật đã minh chứng được lịch sử hình thành, tồn tại và phát triển của La thành qua các thời kỳ lịch sử, góp phần vào kết quả nghiên cứu chung lịch sử của kinh thành Thăng Long Dẫu vậy, khối tư liệu này chưa được nghiên cứu hệ thống nên

đã gây không ít khó khăn cho các nhà nghiên cứu khi tìm hiều về La thành (Thăng Long)

1.3 Trong suốt quá trình tồn tại với tư cách là Kinh đô hay là quân thành của quốc gia, thành Thăng Long đã chịu nhiều các biến

cố của lịch sử với sự tàn phá ác liệt các cuộc chiến tranh, hơn nữa còn có sự tàn phá của thiên nhiên Do vậy, các di tích, di vật và qua các lát cắt của các hố khai quật bổ sung nguồn tư liệu bằng vật thật vào các ghi chép của các nguồn sử liệu, làm sáng rõ thêm các vấn đề

tranh luận tồn tại từ nhiều năm nay từ đó giúp chúng ta hiểu được lịch sử quy hoạch và xây dựng kiến trúc Kinh thành

1.4 Các lớp đất trong kết cấu của La thành đã thể hiện được sự kiên cố, được xây dựng với kỹ thuật cao, công tác xử lý rất tỉ mỉ đòi hỏi nguồn nhân lực và vật lực lớn, các loại vật liệu tham gia vào việc xây dựng được sử dụng một cách có chọn lọc, các quy trình xây dựng được tuân thủ chặt chẽ Ở mỗi một thời kỳ, La thành lại được gia cố,

mở rộng thêm Do vậy, việc nghiên cứu La thành (Thăng Long) là góp phần tìm hiểu lịch sử xã hội Việt Nam, đồng thời cũng có thể hiểu rõ hơn về kỹ thuật xây dựng thành quách của Việt Nam trong lịch sử

1.5 Được sự gợi ý của thầy hướng dẫn, tác giả đã chọn đề tài

“La thành (Thăng Long) trong lịch sử qua tư liệu khảo cổ học” để

hoàn thành luận án Tiến sỹ

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Hệ thống hóa các tư liệu và những kết quả nghiên cứu La thành (Thăng Long)

2.2 Phân tích, so sánh, đánh giá dựa vào kỹ thuật, vật liệu xây dựng và các mối liên hệ đưa ra các trật tự xây dựng của La thành qua các thời kỳ lịch sử

2.3 Phân tích, so sánh với các vòng thành có cùng tính chất tương tự như La thành (Thăng Long) nhằm tìm hiểu tính chất, quy

mô, kỹ thuật và vai trò của vòng thành ngoài cùng với các Kinh thành

cổ của Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: toàn bộ các tư liệu thư tịch và kết

quả khai quật khảo cổ học về La thành (Thăng Long)

3.2 Phạm vi nghiên cứu: tập trung vào kết quả nghiên cứu của

khảo cổ học tại các hố khai quật trên tuyến đê Bưởi

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khảo cổ học là chủ yếu; kết hợp với phương pháp nghiên cứu liên ngành

Luận án sử dụng phương pháp Duy vật lịch sử và Duy vật biện chứng trong nhìn nhận đánh giá các sự kiện, hiện tượng liên quan Nguồn tư liệu chính của luận án được thu thập qua kết quả khai quật, nghiên cứu tại các hố khai quật khảo cổ học tại tuyến đê Bưởi - Hoàng Hoa Thám, đồng thời triệt để khai thác các nguồn sử liệu và các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đã từng nghiên cứu về

La thành Thăng Long Ngoài ra luận án còn khai thác một số nguồn

tư liệu tại các Kinh thành cổ như: Cổ Loa (Hà Nội), Hoa Lư (Ninh Bình)

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

5.1 Tập hợp và hệ thống tư liệu về La thành (Thăng Long) 5.2 Tìm hiểu một số đặc trưng kỹ thuật và vật liệu xây dựng

La thành (Thăng Long) trong nền cảnh các Kinh thành cổ Việt Nam 5.3 Qua việc tập hợp hệ thống, tìm hiểu, xác định kỹ thuật và vật liệu xây dựng của La thành (Thăng Long) góp phần vào việc nghiên cứu lịch sử Kinh thành Thăng Long, khẳng định giá trị của La thành trong tổng thể quy hoạch chung của Kinh thành Thăng Long Đồng thời góp phần phát huy giá trị di sản La Thành (Thăng Long)

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho cơ quan quản lý văn hóa các cấp xây dựng các phương án quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị của La thành (Thăng Long) và tổng thể khu di tích Kinh đô Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội

Những tư liệu được hệ thống hóa và kết quả nghiên cứu từ luận

án cung cấp thêm một nguồn tư liệu giúp các nhà khoa học, các bạn

bè trong và ngoài nước quan tâm đến lịch sử văn hóa Kinh đô Thăng

Long - Hà Nội có thể nghiên cứu, tìm hiểu

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài Mở đầu và Kết luận, nội dung luận án gồm 3 chương:

- Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

- Chương 2: La thành (Thăng Long) qua tư liệu khảo cổ học

- Chương 3: La thành (Thăng Long) trong bối cảnh các kinh thành cổ Việt Nam

Ngoài ra, trong luận án còn các mục: Tài liệu tham khảo và Phụ lục minh hoạ Phần đầu của luận án có Lời cam đoan, Bảng các chữ viết tắt, Danh mục các bảng biểu sử dụng trong chính văn, Danh mục phụ lục minh hoạ

CHƯƠNG 1:

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Địa lý tự nhiên vùng đất Thăng Long - Hà Nội

Năm 2008, Hà Tây hợp nhất với Hà Nội Hà Nội trở thành thủ

đô lớn thứ 17 trên thế giới Thành phố Hà Nội hiện có 30 đơn vị hành chính, gồm các quận, huyện, thị xã với tổng diện tích là 3.348,5km2

Nằm ở trung tâm đồng bằng Sông Hồng, Hà Nội tiếp giáp với

7 tỉnh và thành phố gồm: phía Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Vĩnh Phúc, phía Đông giáp tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên; phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình và Phú Thọ; phía Nam giáp các tỉnh Hoà Bình và

Hà Nam

Trước thế kỷ X, vùng đất Hà Nội ngày nay đã là thủ phủ của đồng bằng châu thổ Bắc Bộ Năm 1010, Lý Công Uẩn từ Hoa Lư

chuyển ra Thăng Long, Hà Nội ngày nay đã trở thành Thủ đô của nước Đại Việt

Trải qua bao biến đổi thăng trầm, vùng đất này luôn là trung tâm kinh tế - chính trị của cả nước

1.2 La thành (Thăng Long) qua tư liệu thư tịch và bản đồ

Những ghi chép về thành và La thành (Thăng Long) ở giai đoạn trước năm 1954 được tiến hành từ rất sớm Theo những thông tin trong các bộ sử phong kiến Trung Hoa, những “La thành”, “An Nam La thành”, “Đại La thành” được các quan lại đô hộ thời nhà Đường (Trung Quốc) xây dựng trong khoảng từ thế kỷ VII đến thế kỷ

IX đã được ghi chép khá kỹ trong các bộ sử phong kiến nhưng hiện chưa thấy di tích để kiểm chứng

Tuy nhiên, theo các ghi chép trong các bộ chính sử Việt Nam như: Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Việt thông sử, Khâm định Việt sử thông giám cương mục… và nhiều bộ thông sử khác, thành Đại La được đắp chính thức từ năm 1014

1.3 Lịch sử nghiên cứu khảo cổ La thành (Thăng Long)

Nghiên cứu La thành nói riêng và kinh thành Thăng Long nói chung, cho đến nay có thể chia thành hai giai đoạn: giai đoạn trước năm 1954, được tiến hành bởi các học giả nước ngoài (chủ yếu là các học giả người Pháp); và giai đoạn sau năm 1954, do các nhà nghiên cứu Việt Nam thực hiện

1.3.1 Giai đoạn trước 1954

Các nghiên cứu khảo cổ trong giai đoạn từ thế kỷ XIX đến trước năm 1954 mới chỉ dừng lại ở các phát hiện về di vật tại các khu vực xung quanh Kinh thành Thăng Long, việc nghiên cứu La thành chưa được tiến hành

1.3.2 Giai đoạn sau 1954

Nghiên cứu thành Thăng Long nói chung và La thành nói riêng giai đoạn này do các nhà nghiên cứu Việt Nam tiến hành Các bài viết, các bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: Khảo cổ học, Nghiên cứu lịch sử,… đã bước đầu phân tích, tranh luận khá sôi nổi về vấn đề quy mô, cấu trúc của kinh thành Thăng Long, trong đó về cơ bản đều thống nhất xác định Kinh thành Thăng Long có cấu trúc gồm 3 vòng thành, trong đó vòng thành ngoài cùng

là La thành Sau này, dựa trên kết quả từ các cuộc khai quật, vấn đề dần được làm rõ về cấu trúc, kỹ thuật, và niên đại

1.4 Những nghiên cứu về La thành (Thăng Long) nhận thức và vấn đề

Đến nay các nhà nghiên cứu đã cơ bản thống nhất Vòng thành ngoài cùng đắp bằng đất năm 1014, năm 1078 sửa đắp gọi là thành Đại La Trong sử biên niên, tên thành Đại La xuất hiện nhiều lần vào các năm: 1078, 1154, 1165, 1170, 1230, 1243 Dấu tích của thành

Đại La còn để lại khá rõ và được các nhà sử học, khảo cổ học xác

định quy mô khá chính xác như sau: Từ phía Bắc, thành Đại La chạy men theo phía nam của sông Tô Lịch mà dấu tích hiện còn chính là đường Hoàng Hoa Thám Con đường này chạy từ đông sang tây đến dốc Bưởi, thì ngoặt về phía nam và tiếp tục men theo dòng sông Tô Lịch chạy đến Ô Cầu Giấy, thì ngoặt sang phía đông theo đường La Thành - Đê La Thành - Đại Cồ Việt - Trần Khát Chân - Ô Đông Mác Ở phía Đông, thành Đại La chính là đê sông Hồng Thành mở

các cửa: Triều Đông (khoảng dốc Hoè Nhai xuống), Tây Dương (Ô Cầu Giấy), Trường Quảng (Ô Chợ Dừa), Cửa Nam (Ô Cầu Dền), cửa Vạn Xuân (Ô Đống Mác) Trong đó, Ô là tên gọi về sau có thể từ khoảng năm 1749

1.5 Tiểu kết Chương 1

La thành (Thăng Long) được ghi chép từ rất sớm trong cổ sử Trung Hoa và Đại Việt Cổ sử Trung Hoa cho biết những “La thành”, “An Nam La thành”, “Đại La thành” được xây dựng trong khoảng từ thế kỷ VII đến thế kỷ IX nhưng hiện chưa thấy di tích để kiểm chứng Theo cổ sử Việt Nam thì La Thành hay Đại La nay ta quen gọi ở Hà Nội được đắp khởi đầu vào đầu thời Lý (thế kỷ XI) và liên tục được tu bổ trong các thời đại phong kiến độc lập về sau

Trên cơ sở những tư liệu trong thư tịch cổ, trong những năm qua đã có rất nhiều các nhà nghiên cứu khảo về Thành và La thành (Thăng Long) Tuy nhiên, nghiên cứu về La thành (Thăng Long) từ góc độ khảo cổ học chỉ bắt đầu từ năm 2003 với cuộc khai quật địa điểm Đoài Môn và thực sự được chú trọng với các cuộc khai quật từ năm 2010 - 2015 tại các nút giao thông trên tuyến đê bưởi và Ô Chợ Dừa Kết quả nghiên cứu khảo cổ đã đưa ra ánh sáng cấu trúc của La thành (Thăng Long) qua các thời đại lịch sử Lý - Trần - Lê

Qua kết quả khảo sát, có thể nhận thấy La Thành (Đại La thành) là vòng bao phía bên ngoài của Hoàng Thành Thăng Long Đặc điểm của thành Đại La là men theo dòng chảy của sông Phía Đông là đê sông Hồng nay là phố Nguyễn Khoái - Hồng Hà - Trần Nhật Duật - Yên Phụ - Nghi Tàm - Âu Cơ Thành này hầu như ổn định dưới thời Lê Phía Bắc thành Đại La có thể men theo sông Tô Lịch, và gồm hai lớp thành là Hoàng Hoa Thám - Thụy Khuê Phía Tây là dấu vết đường Bưởi hiện nay Phía Nam là đê La Thành - Trần Khát Chân - Lương Yên Để bảo vệ Thăng Long khỏi nguy cơ ngập lụt, các triều đại phong kiến đều cho đắp đê dọc theo các dòng sông

Vì thế, Đại La thành ngoài chức năng bảo vệ cho Hoàng Thành, công

sự phòng thủ khi có chiến tranh thì còn có vai trò đê ngăn nước, đường đi trong thời bình

2.2 Kết quả khai quật địa điểm Đoài Môn (Ủng Thành)

Đoài Môn còn gọi là Ủng Thành, tọa độ 21O02'393'' vĩ Bắc,

105O48'370'' kinh Đông, thuộc đường Bưởi (Ba Đình - Hà Nội) (từ số

348 đến 376) Nơi còn vết tích của Đoài Môn ở bên bờ Bắc của sông

Tô Lịch Tháng 11/ 2003, BTLS Việt Nam và Sở VHTT Hà Nội khai quật tổng diện tích 100m2

Qua kết quả thám sát và khai quật, có thể xác định được Ủng Thành ở Đoài Môn là một toà thành nhỏ hình chữ nhật gần vuông, dài 54m, rộng 52m ôm sát đường Bưởi Vị trí này cũng được dự đoán

là nơi tồn tại của Đoài Môn, cổng La Thành phía Tây

Việc nghiên cứu khai quật khảo cổ với những minh chứng về vết tích kiến trúc cùng những di vật được tìm thấy là những nguồn tư liệu hết sức thuyết phục đối với việc nghiên cứu lịch sử - văn hóa Thăng Long - Hà Nội Sự tồn tại của kiến trúc Ủng Thành tại vị trí phía Tây của La thành (Thăng Long) cũng đã gợi mở cho chúng ta

việc xác định vị trí cổng thành Thăng Long ở khu vực phía Tây, mà ngày nay địa danh xã Đoài Môn (cổng Tây/cửa Tây) còn cho ta liên tưởng một cách rõ nét hơn về vị trí của cổng thành này

2.3 Khai quật địa điểm Văn Cao - Hoàng Hoa Thám

Tháng 10/2011, Ban quản lý DTDT Hà Nội và Viện KCH khai quật 200m2 tại vị trí giao cắt nút Văn Cao - Hoàng Hoa Thám Với cuộc khai quật này, đặc trưng là một dấu tích đoạn lũy thành thành Thăng Long thời Lê sơ và số lượng di vật khá phong phú đã phản ánh nhiều mặt lịch sử và cuộc sống của kinh thành Thăng Long thời Lý, Trần cũng như Hoàng Thành thời Lê sơ Ít nhất bước đầu qua di tích,

di vật ở đây cung cấp tư liệu mới nhất phục vụ cho việc nghiên cứu cấu trúc Thành và Hoàng Thành Thăng Long thời Lý, Trần và Lê Có thể nói đây là lần đầu tiên trong lịch sử nghiên cứu kinh thành Thăng Long, khảo cổ học đã làm rõ được dấu tích của thành Thăng Long thời Lê sơ Kỹ thuật xây đắp thành lũy ở đây bước đầu được làm rõ một phần Đặc biệt cũng lần đầu tiên, tại địa điểm này khảo cổ học phát hiện một lớp di chỉ cư trí khá dày thời Lý - Trần

2.4 Khai quật tuyến đê Bưởi

Từ tháng 12/2012 đến cuối năm 2015, Ban quản lý DTDT Hà Nội và Viện KCH đã tiến hành khai quật nghiên cứu diện tích 1.600m2 ở bốn địa điểm Cầu Giấy, Đào Tấn, Đội Cấn và Bưởi trên đường đê Bưởi

2.4.1 Địa điểm nút giao thông Cầu Giấy

Khu vực mở hố khai quật ở nút giao thông Cầu Giấy có diện tích 400m2, nằm trong phạm vi bãi đỗ xe đầu đường Bưởi, đối diện với cổng công viên Thủ Lệ

Đợt khai quật ở nút giao thông Cầu Giấy đã làm xuất lộ một đoạn vách tường mặt ngoài của La thành (Thăng Long) tồn tại kéo

dài qua các thời kỳ lịch sử khác nhau từ thời Lý - Trần đến Lê sơ

Phát hiện mới nhất từ đợt khai quật là đã làm xuất lộ một lớp thành đắp bằng đất có niên đại thời Lý - Trần Thành đắp ở giai đoạn này có quy mô to lớn, bề thế, khẳng định La thành (Thăng Long)

ngay từ thời Lý - Trần đã rất được chú trọng xây dựng kiến cố

2.4.2 Địa điểm nút giao thông Đào Tấn

Vị trí mở hố khai quật nằm ở giữa ngã tư nút giao thông Đào Tấn - Nguyễn Khánh Toàn Tổng diện diện tích khai quật 600m2 Tại đây, cuộc khai quật đã làm xuất lộ một đoạn vách của thành - đê - đường Bưởi Độ sâu của thành từ mặt đường đến sinh thổ dày trên 7m Đã bước đầu xác định được có lớp đất thời Đại La, có lớp đất đắp thời Lý, có lớp đắp thời Trần Lớp đất đắp có quy mô lớn, cao trên 7m, chân choãi rộng, đất sét thuần, nèn chặt, có thể quan sát kỹ thuật đầm nèn, đắp thành khá rõ

Như vậy, La thành (Thăng Long) ngay từ thời Lý - Trần đã rất được chú trọng xây dựng kiến cố, quy mô to lớn, bề thế Đồng thời cho phép khẳng định rằng La thành (Thăng Long) ở thời Lê chỉ được

tu sửa và mở rộng từng đoạn theo đúng như sử cũ chép lại

2.4.3 Địa điểm nút giao thông Đội Cấn

Vị trí mở các hố khai quật nằm ở giữa đường Bưởi (nút giao thông Đội Cấn - Đê Bưởi) Diện tích khai quật 300m2 Kết quả khai quật ở nút giao thông Đội Cấn tiếp tục khẳng định những ghi chép trong sử liệu cũ và ý kiến của các nhà nghiên cứu xưa nay về Đại La thành thời Lý - Trần và Hoàng thành Thăng Long thời Lê Sơ ở khu vực này Tại hố đào, đã xuất lộ một góc thành - đê - đường Bưởi có

độ sâu của thành từ mặt đường đến sinh thổ dày trên 9m Đã bước

đầu xác định được có lớp đất thời Đại La, có lớp đất đắp thời Lý, có lớp đắp thời Trần và lớp đắp thời Lê Sơ diễn biến liên tục

2.4.4 Địa điểm nút giao thông Bưởi

Hố khai quật nằm ở khu vực nút giao thông Hoàng Quốc Việt -

Đê Bưởi Tổng diện tích khai quật 300m2

Kết quả khai quật ở nút giao thông Hoàng Quốc Việt tiếp tục khẳng định những ghi chép trong sử liệu cũ và ý kiến của các nhà nghiên cứu xưa nay về Đại La thành thời Lý - Trần và Hoàng thành Thăng Long thời Lê Sơ ở khu vực này Tại hố đào, đã xuất lộ lớp văn hóa thời Đại La, dấu vết đê - thành thời Lý, thời Lê Sơ; dấu vết lò nung vật liệu kiến trúc thời Lê sơ Có thể nói, sự tu sửa đê - thành dưới thời Trần ở khu vực này không thật sự rõ ràng

Có thể khẳng định, đợt khai quật nghiên cứu La thành Thăng Long ở địa điểm nút giao thông Hoàng Quốc Việt đã thu được thêm nhiều tư liệu quý xác minh bằng những chứng cứ cụ thể những ghi chép trong chính sử Việt Nam rằng La thành (Thăng Long) được đắp

từ thời Lý và được các triều Trần, Lê Sơ, tiếp tục sử dụng, tu sửa, mở rộng ở giai đoạn sau

2.4.5 Kết quả nghiên cứu La thành ở đê Bưởi

Qua nghiên cứu bốn điểm khai quật trên đường Bưởi ở các nút giao Cầu Giấy, Đào Tấn, Đội Cấn và Bưởi, có thể nhận thấy các lớp đắp qua các thời đại khác nhau

- Lớp thành thời Lý: là lớp tường thành được đắp đầu tiên hoàn chỉnh nhất Lớp đế tường thành (hay chân móng tường): có mặt cắt hình chữ nhật hình khối vuông vức, dày khoảng 1m, rộng khoảng 8m đến 10m Tường thành được đắp theo hình thang khá cân đối, hiện cao còn lại từ 5m đến 8m Đất đắp tường là đất sét nâu rất thuần,